໔. ມຫາຍມກວຄ຺ໂຄ

໑. ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາຕິເກ ວິຫຣຕີຕິ ນາຕິກາ ນາມ ເອກໍ ຕຬາກໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈູຬປິຕິມຫາປິຕິປຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ເວ ຄາມາ, ເຕສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ. ຄິຎ຺ຊກາວສເຖຕິ ອິຏ຺ຐກາມເຍ ອາວສເຖ. ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ຠຄວາ ມຫາຊນສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ນາຕິກໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ນາຕິກວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວໂຕ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຫທຍາ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ວສນຏ຺ຐານໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາເຫວ ຠິຕ຺ຕິໂສປານຕ຺ຖມ຺ເຠ ວາຬຣູປາທີນິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປາສາທໍ ກຕ຺ວາ ສຸຘາຍ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມາທີນິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມຕ຺ຖຣຓມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ອປຣາປຣໍ ປເນຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານມຓ຺ຑປຈງ຺ກມາທີນິ ກາຣຍິໍສຸ. ອິຕິ ໂສ ວິຫາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ’’ຕິ.

ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍຕິ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ຘໂຕ ໂຄສິງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຏປໍ ອຸຏ຺ຐຫິ, ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ວນໍ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ທາໂຍຕິ ອວິເສເສນ ອຣຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍຕິ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນອຣຎ຺ເຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິເມສຎ຺ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິປຓ຺ຓາສເກ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາໂລ ກຖິໂຕ, ອິຘ ຂີຓາສວກາໂລ. ຕທາ ຫິ ເຕ ລທ຺ຘສ຺ສາທາ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິທາ ຂີຓາສວາ ຫຸຕ຺ວາ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວມານາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍນ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣສຸ ວາ ອສີຕິມຫາສາວເກສຸ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກອານນ຺ທຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ອນີກາ ນິສ຺ສໂຏ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ, ຍູຖາ ນິສ຺ສໂຏ ກາຬສີໂຫ ວິຍ, ວາຕຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວລາຫໂກ ວິຍ ເອກໂກວ ອຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ສຍໍ ອຄມາສີຕິ? ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ, ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປນໂຕ ຘມ຺ມຄຣຸຠາວໂຕ ຈ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກໍສິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ອຄມາສິ. ອປຣມ຺ປິສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອນາຄເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ໂກ ນາມ ສມຄ຺ຄວາສໍ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎມານາ ຂິປ຺ປເມວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປນໂຕປິ ອຄມາສິ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ເນສໍ ຘມ຺ມຄຣຸຠາໂວ ຣຖວິນີເຕ ອາວິກໂຕວ. ອິຕິ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມຄຣຸຠາວໂຕປິ ຘມ຺ມໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອຄມາສິ.

ທາຍປາໂລຕິ ອຣຎ຺ຎປາໂລ. ໂສ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປເທເສນ ມນຸສ຺ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ນິຍ຺ຍາສໍ ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ວາ ນ ຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ວຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ໂຍຊິເຕ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປາເລຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທາຍປາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕກາມຣູປາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ກາມຍມານສຠາວາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມປຫິຓຄມນາທີນໍ ວເສນ ເອກວີສຕິອເນສນາຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ນ ອຕ຺ຕກາມຣູໂປ ນາມ. ໂຍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກວີສຕິອເນສນໍ ປຫາຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍຘຸຕງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາໂນ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕກາໂມ ນາມ. ເຕປິ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີຕິ ເຕສໍ ມາ ອຜາສຸກໍ ອກາສີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຠຓ຺ຑນກລຫວິວາທາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕິຂິຓສິງ຺ໂຄ ຈຓ຺ຑໂຄໂຓ ວິຍ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອເຖກມຄ຺ເຄນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອຍມ຺ປິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ປາສາທິໂກ ຈ ປເນສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ສຸຣສຄິທ຺ໂຘ ມຎ຺ເຎ, ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓີຕທາຍການໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການຎ຺ຈ ວຓ຺ຓກຖນາທີຫິ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປມາທວິຫາຣໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ວສນຏ຺ຐານານິ ຈາປິ ເອເຕສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ນິພທ຺ຘານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ຕິສ຺ໂສ ຈ ປຓ຺ຓສາລາ ຕໂຍ ຈງ຺ກມາ ຕີຓິ ທິວາຏ຺ຐານານິ ຕີຓິ ມຎ຺ຈປີຐານິ. ອຍໍ ປນ ສມໂຓ ມຫາກາໂຍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ມຎ຺ເຎ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ອກາເລ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ເສນາສນາ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ເອເຕສໍ ອຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸກມກາສີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ.

ກິໍ ປເນສ ຊານນ຺ໂຕ ວາເຣສິ, ອຊານນ຺ໂຕຕິ? ອຊານນ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬກມ຺ປນາທີນິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ, ອຣຎ຺ຎວາສິໂນ ປນ ທຸພ຺ພລມນຸສ຺ສາ ສກມ຺ມປ຺ປສຸຕາ ຕານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຈ ນາມ ຍທາ ອເນກຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສິຣິຍາ ຈ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕທາ ໂກ ເອໂສຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຊານິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕທາ ປນ ຠຄວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ຈີວຣຄພ຺ເຠນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວລາຫກຄພ຺ເຠນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອຄມາສິ. ອິຕິ ນໍ ອຊານນ຺ໂຕວ ທາຍປາໂລ ນິວາເຣສິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ມາ ສມຓາຕິ ທາຍປາລສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ ອິຘ ວິຫຣາມ, ອຎ຺ເຎ ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ທາຍປາໂລ ປພ຺ພຊິເຕນ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິວາຏ຺ຐານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ຠຄວາປິ ເຖຣສ຺ສ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ສຣີໂຣຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິ, ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນວິຣາຊິຕາ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປໂຏ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ເຖໂຣ, ‘‘ອຍໍ ທາຍປາໂລ ຜຓກຕໍ ອາສິວິສໍ ຄີວາຍ ຄເຫຕຸໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕວ ນ ຊານາຕິ, ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ເອຕໍ, ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ທາຍປາລາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສາມ, ສຈາຫໍ ເອກໂກວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ສມຄ຺ຄວາໂສ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປິຍມິຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ຈ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປິໂຍ, ເອວໍ ສຫາຍານມ຺ປິ ເມ ປິໂຍຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກາຕຸກາໂມ ສຍໍ ອກຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກມິ. ເກຈິ ປນ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍາ ຠຄວໂຕ ອາຄມນມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ເຕສໍ ສຎ຺ຎໍ ທທມາໂນວ ຄໂຕຕິ. ອຠິກ຺ກມຖາຕິ ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖ. ປາເທ ປກ຺ຂາເລສີຕິ ວິກສິຕປທຸມສນ຺ນິເຠຫິ ຊາລຫຕ຺ເຖຫິ ມຓິວຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ເຓສຸ ປິຏ຺ຐິປາເທສຸ ອຸທກມຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາເທນ ປາທໍ ຆໍສນ຺ໂຕ ປກ຺ຂາເລສິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາເຍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນາມ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ກສ຺ມາ ປກ຺ຂາເລສີຕິ? ສຣີຣສ຺ສ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ, ເຕສຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ. ອມ຺ເຫຫິ ອຠິຫເຏນ ອຸທເກນ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ, ປຣິໂຠຄໍ ອກາສີຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພລວໂສມນສ຺ສວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປີຓິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂາເລສິ. ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ໂສ ກິຣ ເຕສໍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ.

໓໒໖. ຕສ຺ສ ສງ຺ຄເຫ ກເຕ ເສສານໍ ກໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເຖຣຎ຺ເຎວ ເອຕໍ ກຈ຺ຈິ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈີຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂວຕິ ສາມິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຈ຺ຈິ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມນີຍໍ, ອິຣິຍາປໂຖ ໂວ ຂມຕິ? ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂວ ຊີວິຕໍ ຍາເປຕິ ຆຏິຍຕິ? ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ, ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂວ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸໍ ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ປຈ຺ຈເຍນ ອກິລມນ຺ເຕນ ຫິ ສກ຺ກາ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕຸໍ, ວຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ. ອຖ ເຕນ ປຏິວຈເນ ທິນ຺ເນ, ‘‘ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕຸມ຺ເຫ ຣາຊປພ຺ພຊິຕາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ, ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕານໍ ອທຕ຺ວາ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ເອຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ມິຄໂປຕກາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ວິຫຣຖ, ອຸທາຫຸ ສາມຄ຺ຄິຠາໂວ ໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຂີໂຣທກີຠູຕາຕິ ຍຖາ ຂີຣຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສນ຺ທຕິ, ວິສຸໍ ນ ໂຫຕິ, ເອກຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຸເປຕິ, ກຈ຺ຈິ ເອວໍ ສາມຄ຺ຄິວເສນ ເອກຕ຺ຕູປຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ວິຫຣຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປິຍຈກ຺ຂູຫີຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ໂອໂລກນຈກ຺ຂູນິ ປິຍຈກ຺ຂູນິ ນາມ. ກຈ຺ຈິ ຕຖາຣູເປຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອກໍເສນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກຖນ຺ຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວິຫຣຖ, ເກນ ກາຣເຓນ ວິຫຣຖ, ຕໍ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈາຕິ ສມ຺ມຸຂາ ເຈວ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາ ກາຍວຈີກມ຺ມານິ ສຫວາເສ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອິຕຣານິ ວິປ຺ປວາເສ. ມໂນກມ຺ມໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ. ຍຎ຺ຫິ ສຫວສນ຺ເຕສຸ ເອເກນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ວາ ພຫິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເກນິທໍ ວຬຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອວຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິສາເມນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ປນ ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ເຕນ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໍ ຕເຖວ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ວາ ປນ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຫວສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຖໍ ສາຣຓີຍກຖໍ ຘມ຺ມີກຖໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ສາກຈ຺ຉໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວມາທິກຣເຓ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຖເຣສຸ ປນ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາໂຍ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ເອວໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິຄຸຓກຖນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ມຍ຺ຫໍ ປິຍມິຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ອເວໂຣ ໂຫຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ສຸຂີ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ສມນ຺ນາຫຣໂຕ ປນ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິເຍວ.

ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາຕິ ກາຍຎ຺ຫິ ປິຏ຺ຐໍ ວິຍ ມຕ຺ຕິກາ ວິຍ ຈ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ໂນ ຫິຕຏ຺ເຐນ ນິຣນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ອວິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ສມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ ປເນຕໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ວຕ຺ຕິໍສູຕິ? ເອກສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ເອກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ, ເຕນ ມມາວຸໂສ, ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕເຣ ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ, ມຍ຺ຫໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕກຏາເຫ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ, ປຣິຠຓ຺ຑໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ມມາວຸໂສ, ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຘວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມມ ປຓ຺ຓສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຐມຕຣໍ ອາໂຣຈິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໒໗. ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິ ຠຄວາ ເຫຏ຺ຐາ ນ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມິມ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ກສ຺ມາ? ອຍຎ຺ຫິ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ນາມ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອປາຍໂລເກປິ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກປິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓວ. ອຍໍ ປນ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວິວາທປກ຺ຂນ຺ໂທ, ອປາຍໂລເກ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກປິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ເອວ, ເອເຕສໍ ສາມຄ຺ຄິກາໂລ ທຸລ຺ລໂຠ, ກທາຈິເທວ ໂຫຕີຕິ ສມຄ຺ຄວາສສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ອິຘ ຠຄວາ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ອິທານິ ເຕສໍ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ວາ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ອມ຺ເຫສຸ ຕີສຸ ຊເນສຸ. ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ. ອວກ຺ກາຣປາຕິນ຺ຕິ ອຕິເຣກປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຐປນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ສມຸຄ຺ຄປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຐເປຕິ.

ໂຍ ປຈ຺ຉາຕິ ເຕ ກິຣ ເຖຣາ ນ ເອກໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕາ ເຫເຕ. ປາໂຕວ ສຣີຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ໂຍ ປຐມຕຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຐມຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາຕິ; ໂສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘‘ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາ, ອຫໍ ປຐມຕຣໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອາສນປຎ຺ຎາປນາທີນິ ກຕ຺ວາ ຍທິ ປຕ຺ເຕ ປຏິວິສມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຍທິ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ປິຘາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ໂອສາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ທຸຕິໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຊານາຕິ – ‘‘ເອໂກ ປຐມໍ ອາຄໂຕ, ເອໂກ ປຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ. ໂສ ສເຈ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປມາຓເມວ ໂຫຕິ, ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ມນ຺ທໍ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປມາຓເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ຕຕິໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຊານາຕິ – ‘‘ທ຺ເວ ປຐມໍ ອາຄຕາ, ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ. ໂສປິ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ໂອສາເປຕ຺ວາ ອາສນານິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ; ປານີຍຆເຏ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆເຏ ວາ ອວເສສໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຆເຏ ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ສເຈ ອວເສສຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊຫິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ; ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຈິກາຫິ ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ເຖຣານໍ ພຫິວິຫາເຣ ອຣຎ຺ເຎ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓຏ຺ຐາເນ ໂຠຊນສາລາຍໍ ວຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ໂຍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ປສ຺ສຕີຕິອາທິ ປນ ເນສໍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ວຈ຺ຈຆຏນ຺ຕິ ອາຈມນກຸມ຺ຠິໍ. ຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣິຕ຺ຕກໍ. ຕຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອວິສຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ອຕິຠາຣິຍໍ. ຫຕ຺ຖວິກາເຣນາຕິ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ. ເຕ ກິຣ ປານີຍຆຏາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕຸຈ຺ຉກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ອາມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ໂອທິສ຺ສ ວາ ອໂນທິສ຺ສ ວາ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ໂອທິສ຺ສ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ? ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ໂທ ພາເຘຍ຺ຍາຕິ. ກສ຺ມາ ອໂນທິສ຺ສ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ? ອໂນທິສ຺ສ ສທ຺ເທ ທິນ຺ເນ, ‘‘ອຫໍ ປຸເຣ, ອຫໍ ປຸເຣ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ທ຺ວີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມ ຕຕິຍສ຺ສ ກມ຺ມຈ຺ເຉໂທ ຠເວຍ຺ຍ. ສໍຍຕປທສທ຺ໂທ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິວາຏ຺ຐານສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອິຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຊນາ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ສໍສິພ຺ພນ຺ຕາ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐເປມາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນາຕິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ປນ຺ນຣເສ ອຏ຺ຐມິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕາວ ປກຕິຘມ຺ມສ຺ສວນເມວ, ຕໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ທ຺ເວ ເຖຣາ ນາຕິວິກາເລ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖເຣນ ຠຄວຕາ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນກາໂລ, ນິກ຺ຂມນກາໂລ, ນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນໍ, ຈີວຣປາຣຸປນໍ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓໍ ຘມ຺ມກຖນໍ, ອນຸໂມທນໍ, ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓໍ, ປຕ຺ຕໂຘວນໍ, ປຕ຺ຕໂອສາປນໍ, ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິສາມນນ຺ຕິ ປປຎ຺ຈກຣຓຏ຺ຐານານິ ເອຕານິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປມາທກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

໓໒໘. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ. ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ອຣິຍຠາວກຣຓສມຕ຺ໂຖ ຎາຓວິເສໂສ. ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕຕິ ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນາຘິຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຘິຄໂຕເຍວາຕິ. ຍາວ ເທວາຕິ ຍາວ ເອວ.

໓໒໙. ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄເມ ພ຺ຍາກເຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຕິກ຺ກມາຍາຕິ ສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖາຍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖາຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉິມປຎ຺ເຫ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓທສ຺ສນວເສນ ອຘິຄຕໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ປຸຈ຺ຉານຸຣູເປເນວ ພ຺ຍາກາສິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເວທຍິຕສຸຂໂຕ ອເວທຍິຕສຸຂໍ ສນ຺ຕຕຣໍ ປຓີຕຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສາມາຕິ ອາຫ.

໓໓໐. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ. ສພ຺ເພປິ ເຕ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈາ, ເຕນ ເຕສໍ ປຏິເວຘຕ຺ຖາຍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ສາມຄ຺ຄິຣເສນ ປນ ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ອານິສໍໂສຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສເມວ ເນສໍ ຠຄວາ ກເຖສິ. ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາຕິ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ເຕ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອຄມໍສຸ, ອຖ ຠຄວາ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິເວຓປຣິຍນ຺ຕໍ ຄຕກາເລ, ‘‘ອາຫຣຖ ເມ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖາຍ ອຏ຺ຏິຍມານາ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອາຫໍສຸ. ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈາຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ. ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕຕິ ອຊ຺ຊ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມສຸໍ, ອຊ຺ຊ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍາຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທິຕໍ. ເທວຕາປິ ເມຕິ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອຊ຺ຊ ອຍ຺ໂຍ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຍ຺ໂຍ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ອິມາຍ ຈ ອິມາຍ ຈ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມສີຕິ ເອວມາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຫາຠິປຸຏ຺ເຐນາຕິ ຕມ຺ປິ ມຍາ ສຍໍ ວິທິຕນ຺ຕິ ວາ ເທວຕາຫິ ອາໂຣຈິຕນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຕເກເນວ ມຸຂໍ ເມ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອປຸຏ຺ເຐເນວ ເມ ນ ກຖິຕໍ. ຠຄວຕາ ປນ ປຎ຺ຫາຠິປຸຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຫໍ ອຠິປຸຈ຺ຉິເຕນ ສຕາ ພ຺ຍາກຕໍ, ຕຕ຺ຣ ເມ ກິໍ ນ ໂຣຈຖາຕິ ອາຫ.

໓໓໑. ທີໂຆຕິ ‘‘ມຓິ ມາຓິວໂຣ ທີໂຆ, ອໂຖ ເສຣີສໂກ ສຫາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໙໓) ເອວໍ ອາຄໂຕ ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ເອໂກ ເທວຣາຊາ. ປຣຊໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຍກ຺ຂສ຺ສ ນາມໍ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ກິຣ ເວສ຺ສວເຓນ ເປສິໂຕ ເອຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄິຎ຺ຊກາວສຖໂຕ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວເນ ຕິຓ຺ຓໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຊ຺ຊ ມຫຕີ ຘມ຺ມເທສນາ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍາປິ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ຠາຄິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ສຕ຺ຖຸ ປທານຸປທິໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ນ ຄໂຕ, – ‘‘ອິເມ ເຖຣາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕ. ອຖ ເຕ ທ຺ເວ ເຖເຣ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ປລິເວເຐນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, – ‘‘ອິເມ ເຖຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາທໂຍ ສພ຺ພຄຸເຓ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຠຄວໂຕວ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕິ, ນ ສຫນ຺ຕິ, ອຕິວິຍ ນິລີຍນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ນ ທານິ ເຕສໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ທສ຺ສາມິ, ປຖວິໂຕ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອເຕສໍ ຄຸເຓ ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ລາຠາ ວຕ, ຠນ຺ເຕຕິ ເຍ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ວນ຺ທິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ລາຠາ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ໂສ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ມຫນ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ສກລໍ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ເຕນ ຈສ຺ສ ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທີສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ຠຸມ຺ມາ ເທວຕາ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສຸໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສາເວສຸໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ. ຕຎ຺ເຈປິ ກຸລນ຺ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊິຕາ ເອວໍ ສີລວນ຺ໂຕ ຄຸຓວນ຺ໂຕ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ຕຎ຺ເຈປິ ກຸລໍ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕິ ຠຄວາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍຕິ ອິທໍ ວສນຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎສຸ ຫິ ສຸຕ຺ເຕສຸ, ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’’ຕິ ເອວໍ ປຐມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວສນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ໂຄຈຣຄາໂມ ອນິພນ຺ໂຘ, ໂກຈິເທວ ໂຄຈຣຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ວສນຏ຺ຐານເມວ ປຣິທີປິຕໍ. ອຣຎ຺ຎນິທານກໍ ນາເມຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ສມ຺ພຫຸເລຫີຕິ ພຫຸເກຫິ. ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສ຺ສຸເຕຫິ ປາກເຏຫິ. ເຖເຣຫິ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທີຫິ ຖິຣກາຣເກເຫວ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເຖເຣຫິ, ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ. ອິທານິ ເຕ ເຖເຣ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ. ຈກ຺ຂຸມນ຺ຕານໍ ຄຄນມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈນ຺ໂທ ວິຍ, ສມຸທ຺ທຕີເຣ ຐິຕານໍ ສາຄໂຣ ວິຍ ຈ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ. ນ ເກວລຎ຺ຈສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຄຸຓວເສເນວ ມຫນ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອິໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕໍ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕໍ ສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ຣຖວິນີຕໍ ມຫາຫຕ຺ຖິປໂທປມໍ ມຫາເວທລ຺ລໍ ຈາຕຸມສຸຕ຺ຕໍ ທີຆນຂໍ ອນຸປທສຸຕ຺ຕໍ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພສຸຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປາຣິສຸທ຺ຘິ ສມ຺ປສາທນີຍໍ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕໍ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ ປວາຣຓາສຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໕ ອາທໂຍ) ສຸສິມສຸຕ຺ຕໍ ເຖຣປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ມຫານິທ຺ເທໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ໂຄ ເຖຣສີຫນາທສຸຕ຺ຕໍ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ເຖຣສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕທຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘-໑໘໙) ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນປິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ເຈວ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຄຸເຓຫິ ຈ ເຖໂຣ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ມຫາ. ອປິຈສ຺ສ ອນຸມານສຸຕ຺ຕໍ, ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍສຸຕ຺ຕໍ ມາຣຕຊ຺ຊນິຍສຸຕ຺ຕໍ ປາສາທກມ຺ປນໍ ສກລໍ ອິທ຺ຘິປາທສໍຍຸຕ຺ຕໍ ນນ຺ໂທປນນ຺ທທມນໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍກາເລ ເທວໂລກຄມນໍ ວິມານວຕ຺ຖຸ ເປຕວຕ຺ຖຸ ເຖຣສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສມ຺ປິ ວເສນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕທຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໐) ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຫາກສ຺ສໂປປິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ເຈວ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຄຸເຓຫິ ຈ ເຖໂຣ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ມຫາ. ອປິຈສ຺ສ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕໍ ຊິຓ຺ຓຈີວຣສຸຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔ ອາທໂຍ) ຈນ຺ໂທປມໍ ສກລໍ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສມ຺ປິ ວເສນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕທຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕວາທານໍ ຍທິທໍ ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໑) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣປິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ເຈວ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຄຸເຓຫິ ຈ ເຖໂຣ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ມຫາ. ອປິຈສ຺ສ ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ນຬກປານສຸຕ຺ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕໍ ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘສໍຍຸຕ຺ຕໍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສມ຺ປິ ວເສນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕທຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ຍທິທໍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຍສ຺ມຕາ ຈ ເຣວເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວ ເຣວຕາ ຂທິຣວນິຍເຣວໂຕ ຈ ກງ຺ຂາເຣວໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຂທິຣວນິຍເຣວໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ, ນ ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ອກປ຺ປິໂຍ ຄຸໂຬ, ອກປ຺ປິຍາ ມຸຄ຺ຄາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໗໒) ເອວໍ ກງ຺ຂາພຫຸໂລ ປນ ເຖໂຣ ອິຘ ເຣວໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສປິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ເຈວ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຄຸເຓຫິ ຈ ເຖໂຣ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ມຫາ. ອປິຈສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມເນນປິ ເອຕທຄ຺ເຄນປິ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕທຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຌາຍີນໍ ຍທິທໍ ກງ຺ຂາເຣວໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ເຈວ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕຄຸເຓຫິ ຈ ເຖໂຣ ວິຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ມຫາ. ອປິຈສ຺ສ ເສກ຺ຂສຸຕ຺ຕໍ ພາຫິຕິກສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຎ຺ຊສປ຺ປາຍໍ ໂຄປກໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ພຫຸຘາຕຸກໍ ຈູຬສຸຎ຺ຎຕໍ ມຫາສຸຎ຺ຎຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕສຸຕ຺ຕໍ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕໍ ມຫານິທານໍ ມຫາປຣິນິພ຺ພານໍ ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ ຈູຬນິຍໂລກຘາຕຸສຸຕ຺ຕໍ ອຠິນິກ຺ຂມນໍ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສມ຺ປິ ວເສນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕທຄ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙-໒໒໓) ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫີຕິ ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕເຫວ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ມຫາຄຸຓຕາຍ ປາກເຏຫິ ອຠິຎ຺ຎາເຕຫິ ພຫູຫິ ເຖເຣຫິ ສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຍໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ມຫາປຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທາ ທສພລໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສຍໍ ອິທ຺ຘິມາ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ສຍໍ ຘຸຕວາໂທ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສຍໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ, ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ ສຍໍ ຌານາຠິຣໂຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຍໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທາ ທສພລໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຫາສິ, ເອວໍ ຕທາ ເອເຕ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ມຫາເຖຣາ ຕິໍສສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ທສພລໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຫຣິໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິເວກໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ປຈ຺ຉິມໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວນນ຺ເຕ ກີຬນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຕຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ກຓ຺ຓໂຕ ປຕມານໍ ກຸຓ຺ຑລໍ ວິຍ, ສໍຫຣິຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ເຄ ປກ຺ຂິປມານໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ວິຍ, ມຓິນາຄທນ຺ຕໂຕ ປຕມານໍ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ວິຍ ຈ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉມານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓປຓ຺ຓາສໂຍຊນໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ອທ຺ທສ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເນມິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕຍມານໍ ຣຊຕຈກ຺ກໍ ວິຍ, ຣຊຕກູຏໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ຂີຣຘາຣາມຓ຺ຑໍ ວິຍ, ສປກ຺ເຂ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ປກ຺ຂນ຺ທມານໍ ເສຕຫໍສໍ ວິຍ ຈ ເມຆວຓ຺ຓາຍ ສມຸທ຺ທກຸຈ຺ຉິໂຕ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຈີນຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສສລກ຺ຂຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ເອກູນປຓ຺ຓາສໂຍຊນໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ສາລວນໍ ໂອໂລເກສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສາລຣຸກ຺ຂາ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄາ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລາ ທຸກູລປາຣຸຕາ ວິຍ, ມຸຕ຺ຕາກລາປວິນທ຺ຘາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈິໍສຸ. ຠູມິຕລໍ ປຸປ຺ຜສນ຺ຖຣປູຊາຍ ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິຍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ເຕນ ປຸປ຺ຜເຣຓຸນາ ລາຂາຣເສນ ສິຎ຺ຈມານໍ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ຠມຣມຘຸກຣຄຓາ ກຸສຸມເຣຓຸມທມຕ຺ຕາ ອຸປຄາຍມານາ ວິຍ ວນນ຺ຕເຣສຸ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ອຸໂປສຖທິວໂສວ ໂຫຕິ. ອຖ ເຖໂຣ, ‘‘ກາຍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຣຕິຍາ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ອຣິຍສາວກາ ຈ ນາມ ປິຍຘມ຺ມສ຺ສວນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຣຕິຍາ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ເອກໂກວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາຍໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ເອວມາວຸໂສຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ເຖໂຣປິ ຍສ຺ມາ ປິຍຘມ຺ມສ຺ສວໂນວ ອຣິຍສາວໂກ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ, ມຍ຺ຫໍ ສີສໍ ວາ ຣຸຊ຺ຊຕິ ປິຏ຺ຐິ ວາຕິ ກິຎ຺ຈິ ເລສາປເທສໍ ອກຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຫທໂຍວ, ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຈ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທ຺ເວ ມຫາເຖຣາ ປຏິປາຏິຍາ ຐິຕານິ ທ຺ເວ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານິ ວິຍ, ທ຺ເວ ສູຣິຍມຓ຺ຑລານິ ວິຍ, ທ຺ເວ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊາໂນ ວິຍ, ທ຺ເວ ສີຫາ ວິຍ, ທ຺ເວ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈິໍສຸ. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣປິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ທ຺ເວ ມຫາເຖເຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສູຣິຍໍ ວນນ຺ຕໍ ປວິສນ຺ຕໍ ວິຍ, ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຈນ຺ທໍ ວນນ຺ຕໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວິຍ, ສາລວນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລເມວ ສາລວນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖທິວໂສ, ອິເມ ຈ ເມ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຫນ຺ເຕນ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຫມ຺ປິ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ຠາຄີ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ມຫາເຖຣານໍ ປທານຸປທິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາກສ຺ສໂປ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູ’’ຕິ. ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ. ປຏິປາຏິຍາ ຐິຕາ ຕໂຍ ຈນ຺ທາ ວິຍ, ສູຣິຍາ ວິຍ, ສີຫາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈມານາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

໓໓໓. ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ປນ ເຕ ມຫາເຖເຣ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ມຫນ຺ຕໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍາປິ ຕສ຺ສ ຠາຄິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ໂຂ ປນ ເອກໂກວ ຄມິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາຍມ຺ປິ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ເຕ ທ຺ເວ ຊນາ ປຏິປາຏິຍາ ຐິຕາ ທ຺ເວ ຈນ຺ທາ ວິຍ, ສູຣິຍາ ວິຍ, ສີຫາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈມານາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ກຖາອຸປຈາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕເມຕໍ, ‘‘ເອຕຸ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ປຸຄ຺ຄລຣາມເຓຍ຺ຍກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ວນໍ ນາມ ນາຄສລຬສາລຈມ຺ປກາທີຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕິ ພຫລຈ຺ຉາຍໍ ປຸປ຺ຜຜລູປຄໍ ວິວິຘຣຸກ຺ຂໍ ອຸທກສມ຺ປນ຺ນໍ ຄາມໂຕ ນິສ຺ສຏໍ, ອິທໍ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຣມຓີຍານິ ອຣຎ຺ຎານິ, ຍຕ຺ຖ ນ ຣມຕີ ຊໂນ;

ວີຕຣາຄາ ຣມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ເຕ ກາມຄເວສິໂນ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໙໙);

ວນໍ ປນ ສເຈປິ ອຸຊ຺ຊງ຺ຄເລ ໂຫຕິ ນິຣຸທກໍ ວິຣລຈ຺ຉາຍໍ ກຓ຺ຏກສມາກິຓ຺ຓໍ, ພຸທ຺ຘາທໂຍເປຕ຺ຖ ອຣິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອິທໍ ປຸຄ຺ຄລຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໙໘);

ອິຘ ປນ ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ຕທາ ຫິ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ໂຫຕິ ກຸສຸມຄນ຺ຘສຸຄນ຺ຘໍ, ສເທວເກ ເຈຕ຺ຖ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕິໍສສຫສ຺ສມຕ຺ເຕຫິ ອຠິຎ຺ຎາຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣມຓີຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ໂຄສິງ຺ຄສາລວນ’’ນ຺ຕິ.

ໂທສິນາຕິ ໂທສາປຄຕາ, ອພ຺ຠໍ ມຫິກາ ຘູໂມ ຣໂຊ ຣາຫູຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ວິຣຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາລິຜຸລ຺ລາ, ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄາ ອປຸປ຺ຜິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທິພ຺ພາ ມຎ຺ເຎ ຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕີຕິ ທິພ຺ພາ ມນ຺ທາຣປຸປ຺ຜໂກວິຬາຣປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓຄນ຺ຘາ ວິຍ ສມນ຺ຕາ ປວາຍນ຺ຕິ, ສກ຺ກສຸຍາສນ຺ຕຸສິຕນິມ຺ມານຣຕິປຣນິມ຺ມິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂອຕິຓ຺ຓຏ຺ຐານໍ ວິຍ ວາຍນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ກຖໍຣູເປນ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທາຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ສງ຺ຆນວໂກວ. ກສ຺ມາ ເຖໂຣ ຕໍເຍວ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ? ມມາຍິຕຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ທ຺ເວ ເຖຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມມາຍິໍສຸ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ‘‘ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ມມາຍິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ມມາຍິ, ກຸລທາຣເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ອກາສິ. ເອວໍ ເອກເມເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາປິຕານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອເຫສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຓີຕານິ ຈີວຣາທີນິປິ ລຠິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ.

ເອໂກ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘຣຕນສ຺ສ ຈ ສງ຺ຆຣຕນສ຺ສ ຈ ປູຊາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມຣຕນໍ ປູຊິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ສເຈສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘມ຺ມຣຕນໍ ປູຊິຕຸກາໂມ, ເອກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ປູເຊຫີ’’ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິກ຺ຂຖາຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຈິກ຺ຂຖາຕິ ອາຫ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິເກນ ຈີວເຣນ ປູເຊສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຠຄວາ ‘‘ກຸໂຕ, ອານນ຺ທ, ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອເກນ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ທິນ຺ນໍ, ອິທໍ ປນາຫໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕຸກາໂມຕິ. ເທຫິ, ອານນ຺ທາຕິ. ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອາຄຕກາເລ ເທຫີຕິ. ສິກ຺ຂາປທໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກທາ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ? ທສາຫມຕ຺ເຕນ, ຠນ຺ເຕຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ອານນ຺ທ, ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໑; ມຫາວ. ໓໔໗) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ຕເຖວ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມນາປໍ ລຠຕິ, ຕໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເທຕິ. ເອວໍ ເຕ ເຖຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມມາຍິໍສຸ, ອິຕິ ມມາຍິຕຕ຺ຕາ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ອປິຈ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ ນາເມສາ ຂຸທ຺ທກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ ອານນ຺ທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ອານນ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ເຣວຕໍ, ອນຸຣຸທ຺ຘໍ, ມຫາກສ຺ສປໍ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ປຎ຺ຈປິ ເຖຣາ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຠານໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຖ ມຍໍ ສພ຺ເພປິ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຫິ ຊນປທມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຏ຺ໂຏ ຄາມໂຠຊກໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຊນປທໂຠຊກໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ມຫາວິນິຈ຺ຉຍອມຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ເສນາປຕິໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ອຸປຣາຊໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ຣາຊານໍ ປາປຸຓາຕິ, ຣຎ຺ຎາ ວິນິຈ຺ຉິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ໂຏ ອປຣາປຣໍ ນ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຣາຊວຈເນເນວ ຉິຊ຺ຊຕິ. ເອວເມວໍ ອຫຎ຺ຫິ ປຐມໍ ອານນ຺ທໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ…ເປ… ອຖ ມຍໍ ສພ຺ເພປິ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ປຐມໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ພຫຸ ອສ຺ສ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ປາຬິອນຸສນ຺ຘິປຸພ຺ພາປຣວເສນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕຘໂຣຕິ ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ອິໂຕ ຄຫິຕໍ ອິໂຕ ປລາຍຕິ, ຉິທ຺ທຆເຏ ອຸທກໍ ວິຍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຕຸໍ ວາ ວາເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ນ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກາລສທິສເມວ ໂຫຕິ, ທສປິ ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ ສຊ຺ຌາຍໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ນສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍຕິ ສຸຕສ຺ສ ສນ຺ນິຈຍຠູໂຕ. ຍຖາ ຫິ ສຸຕໍ ຫທຍມຎ຺ຊູສາຍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ສິລາຍໍ ເລຂາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ຈ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ ນາມ. ຘາຕາຕິ ຐິຕາ ປຄຸຓາ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘາຕໍ ປຄຸຓໍ ນິຈ຺ຈລິຕໍ ນ ໂຫຕິ, ອສຸກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ວທຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຘາຕໍ ປຄຸຓໍ ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສໍ ໂຫຕິ, ອສຸກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ກເຖຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘາຕາ’’ຕິ.

ວຈສາ ປຣິຈິຕາຕິ ສຸຕ຺ຕທສກ-ວຄ຺ຄທສກ-ປຓ຺ຓາສທສການໍ ວເສນ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາ. ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ, ຍສ຺ສ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ມຫາທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກາຣຓໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ. ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ປທເມວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຕໍ ອກ຺ຂຣປາຣິປູຣິໍ ກຕ຺ວາ ທສວິຘພ຺ຍຎ຺ຊນພຸທ຺ຘິໂຍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸປາຣມ຺ຠກຣໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປມໍ ກເຖຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ໂອຫາເຣຕິ, ເອວມິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຂິປນ຺ໂຕ ເອກປສ຺ເສເນວ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ກາລໍ ຎຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐຫຕິ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ ປນ ນິກ຺ຂຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກຖາ ອປຣິມຓ຺ຑລາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຫິ ເອກປທມ຺ປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຬິຍາ ອນຸສນ຺ຘິຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຈ ອມກ຺ເຂນ຺ໂຕ ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ຕຸລິກາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ, ຄມ຺ຠີຣມາຕິກາຍ ອຸທກໍ ເປເສນ຺ໂຕ ວິຍ, ປທໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ສິນ຺ຘວາຊານີໂຍ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ກຖາ ປຣິມຓ຺ຑລາ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ອຣຓິໍ ມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຍ, ອຸຓ຺ຫຂາທນີຍໍ ຂາທນ຺ໂຕ ວິຍ, ປາຬິຍາ ອນຸສນ຺ຘິປຸພ຺ພາປເຣສຸ ຄຫິຕໍ ຄຫິຕເມວ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ຈ ກຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓນ຺ຕເຣສຸ ຈຣມານໍ ໂຄຘໍ ອຸຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຫຣນ຺ໂຕ ໂອສາເປນ຺ໂຕ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກາເລນ ສີຆໍ ກາເລນ ທນ຺ຘໍ ກາເລນ ມຫາສທ຺ທໍ ກາເລນ ຂຸທ຺ທກສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ເປຕຄ຺ຄິ ກາເລນ ຊລຕິ, ກາເລນ ນິພ຺ພາຍຕິ, ເອວເມວ ອິຘ ເປຕຄ຺ຄິຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ປຣິສາຍ ອຸຏ຺ຐາຕຸກາມາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຣຠຕິ. ໂຍປິ ກເຖນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຍຕິ, ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ກເຖຕິ, ອິເມສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກຖາ ອປ຺ປພນ຺ຘາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ທິນ຺ນນເຍ ຐິໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ນຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ນທີໂສຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ອາກາສຄງ຺ຄໂຕ ຠສ຺ສມານໍ ອຸທກໍ ວິຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ສ ກຖາ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘາ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸປ຺ປພນ຺ເຘຫີ’’ຕິ. ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍາຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸສຍານໍ ສມຸຄ຺ຆາຕຕ຺ຖາຍ. ເອວຣູເປນາຕິ ເອວຣູເປນ ພຫຸສ຺ສຸເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕຖາຣູເປເນວ ຠິກ຺ຂຸສເຕນ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ເສນ ວາ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ເຓນ ວາ ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ຓໍ, ປລ຺ລງ຺ເກນ ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຫຈ຺ຈ ນິສິນ຺ເນນ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໓໔. ປຏິສລ຺ລານໍ ອສ຺ສ ອາຣາໂມຕິ ປຏິສລ຺ລານາຣາໂມ. ປຏິສລ຺ລາເນ ຣໂຕຕິ ປຏິສລ຺ລານຣໂຕ.

໓໓໕. ສຫສ຺ສໍ ໂລການນ຺ຕິ ສຫສ຺ສໍ ໂລກຘາຕູນໍ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ເຖຣສ຺ສ ຘຸວເສວນໍ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ປນ ເຖໂຣ ອເນການິປິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ໂວໂລເກຕິເຍວ. ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕຕິ ສຕ຺ຕຠູມກສ຺ສ ວາ ນວຠູມກສ຺ສ ວາ ປາສາທວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ຄໂຕ. ສຫສ຺ສໍ ເນມິມຓ຺ຑລານໍ ໂວໂລເກຍ຺ຍາຕິ ປາສາທປຣິເວເຓ ນາຠິຍາ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ເນມິວຏ຺ຏິຍາ ເນມິວຏ຺ຏິໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕານໍ ເນມິມຓ຺ຑລານໍ ສຫສ຺ສໍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ນາຠິໂຍປິ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຣາປິ ອຣນ຺ຕຣານິປິ ເນມິໂຍປິ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຫສ຺ສໍ ໂລການໍ ໂວໂລເກຕິ. ຕສ຺ສ ປາສາເທ ຐິຕປຸຣິສສ຺ສ ຈກ຺ກນາຠິໂຍ ວິຍ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ສິເນຣຸສຫສ຺ສໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ອຣາ ວິຍ ທີປາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຣນ຺ຕຣານິ ວິຍ ທີປຏ຺ຐິຕມນຸສ຺ສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ເນມິໂຍ ວິຍ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ.

໓໓໖. ອາຣຎ຺ຎິໂກຕິ ສມາທິຓ຺ຓອຣຎ຺ຎຘຸຕງ຺ໂຄ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໓໗. ໂນ ຈ ສໍສາເທນ຺ຕີຕິ ນ ໂອສາເທນ຺ຕິ. ສເຫຕຸກຎ຺ຫິ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສໍສາເທຕິ ນາມ. ເອວໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວຕ຺ຕິນີ ໂຫຕີຕິ ນທີໂສໂຕທກໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ.

໓໓໘. ຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຍາຍ ໂລກິຍາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ, ຍາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍາ.

໓໓໙. ສາຘຸ ສາຘຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ສາຘຸກາໂຣ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ໂນ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວາ ອາລປຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຍຖາ ຕໍ ອານນ຺ໂທວາຕິ ຍຖາ ອານນ຺ໂທວ ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣຓມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ພ຺ຍາກຕໍ ອານນ຺ເທນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ, ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເມວ ພ຺ຍາກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ອຕ຺ຕນາປິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ອຊ຺ຌາສໂຍປິສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສາສເນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຠເວຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຫິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ, ຄຣຸກລຫຸກໍ ສເຕກິຈ຺ຉາເຕກິຈ຺ຉໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອຸຄ຺ຄຫິຕພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ອິມສ຺ມິໍ ສມາຘິ, ອິມສ຺ມິໍ ວິປສ຺ສນາ, ອິມສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານີຕິ ສີລສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ, ສມາຘິສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສມາຘິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ນິກາເຍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕາ ສີລາທີນໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ສີລາທີນິ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ເສສວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໔໐. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ເຣວໂຕ ຌານຊ຺ຌາສໂຍ ຌານາຠິຣໂຕ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ເອກິກາ ນິສີທິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ.

໓໔໑. ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ອເນເກສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ຈວມາເນ ຈ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຈ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ວຏ຺ຏຠເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ.

໓໔໒. ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘຸຕວາໂທ, ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຘຸຕວາທາ ຫຸຕ຺ວາ ຘຸຕງ຺ຄານຸຠາເວນ ປຈ຺ຈຍຕຓ຺ຫໍ ມິລາເປຕ຺ວາ ອປເຣປິ ນານປ຺ປກາເຣ ກິເລເສ ຘຸນິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ.

໓໔໓. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສມາຘິປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ສຸຂຸມໍ ປນ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຘາຕ຺ວນ຺ຕຣໍ ອາຍຕນນ຺ຕຣໍ ຌາໂນກ຺ກນ຺ຕິກໍ ອາຣມ຺ມໂຓກ຺ກນ຺ຕິກໍ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖານໍ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ອງ຺ຄສງ຺ກນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓສງ຺ກນ຺ຕິ ເອກໂຕວຑ຺ຒນໍ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ອາຠິຘມ຺ມິກຘມ຺ມກຖິກສ຺ເສວ ປາກຏໍ. ອນາຠິຘມ຺ມິໂກ ຫິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ – ‘‘ອຍໍ ສກວາໂທ ອຍໍ ປຣວາໂທ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ສກວາທໍ ທີເປສ຺ສາມີຕິ ປຣວາທໍ ທີເປຕິ, ປຣວາທໍ ທີເປສ຺ສາມີຕິ ສກວາທໍ ທີເປຕິ, ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ວິສໍວາເທຕິ. ອາຠິຘມ຺ມິໂກ ສກວາທໍ ສກວາທນິຍາເມເນວ, ປຣວາທໍ ປຣວາທນິຍາເມເນວ ທີເປຕິ, ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ນ ວິສໍວາເທຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອາຠິຘມ຺ມິກາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂຸເມສຸ ຐາເນສຸ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ.

໓໔໔. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎວາເຍວ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ. ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕ຺ວາປິ ກຕິປາເຫເນວ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖຣສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຈິຕ຺ຕວສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ພານສ຺ສ ວິເສວິຕວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອີສກມ຺ປິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອເທນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ.

໓໔໕. ສພ຺ເພສໍ ໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍສ຺ມາ ສງ຺ຆາຣາມສ຺ສ ນາມ ພຫຸສ຺ສຸຕຠິກ຺ຂູຫິປິ ໂສຠນກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຌານາຠິຣເຕຫິປິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸເກຫິປິ, ຘຸຕວາເທຫິປິ, ອາຠິຘມ຺ມິເກຫິປິ, ອຈິຕ຺ຕວສິເກຫິປິ ໂສຠນກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ໂວ ສຸຠາສິຕໍ ປຣິຍາເຍນ, ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ສຸຠາສິຕເມວ, ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ. ອປິຈ ມມປິ ສຸຓາຖາຕິ ອປິຈ ມມປິ ວຈນໍ ສຸຓາຖ. ນ ຕາວາຫໍ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ນ ຕາວ ອຫໍ ອິມໍ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອາຠຸຊິຕໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ນ ໂມເຈສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ກິຣ ຠຄວາ ປຣິປາກຄເຕ ຎາເຓ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປຫາຍ ກຕາຠິນິກ຺ຂມໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫສມາທາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ. ອປິຈ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນປິ ປຏິປຕ຺ຕິສາຣໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ – ‘‘ອນາຄເຕ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ຠຄວາ ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ ກເຖນ຺ໂຕ ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ…ເປ… ເອວຣູເປນ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາຕິ ອາຫ, ມຍໍ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’ຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ທຬ຺ຫສມາທານາ ຫຸຕ຺ວາ ‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມາ’ຕິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນາ ກຕິປາເຫເນວ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ, ອິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ປຏິປຕ຺ຕິສາຣໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເອວຣູເປນ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອວຣູເປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນໍ ໂສເຠຍ຺ຍາຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຫາໂຄປາລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ມຫາໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິສ຺ໂສ ກຖາ ເອກນາຬິກາ, ຈຕຸຣສ຺ສາ, ນິສິນ຺ນວຕ຺ຕິກາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຬິໍ ວຕ຺ວາ ເອເກກປທສ຺ສ ອຕ຺ຖກຖນໍ ເອກນາຬິກາ ນາມ. ອປຓ຺ຑິຕໍ ໂຄປາລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ອປຓ຺ຑິຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ປຓ຺ຑິຕໍ ໂຄປາລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ປຓ຺ຑິຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ຈຕຸກ຺ກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຖນໍ ຈຕຸຣສ຺ສາ ນາມ. ອປຓ຺ຑິຕໍ ໂຄປາລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານຄມນໍ, ອປຓ຺ຑິຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານຄມນໍ, ປຓ຺ຑິຕໍ ໂຄປາລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານຄມນໍ, ປຓ຺ຑິຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິໂຍສານຄມນນ຺ຕິ ອຍໍ ນິສິນ຺ນວຕ຺ຕິກາ ນາມ. ອຍໍ ອິຘ ສພ຺ພາຈຣິຍານໍ ອາຈິຓ຺ຓາ.

ເອກາທສຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫີຕິ ເອກາທສຫິ ອຄຸຓໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ໂຄຄຓນ຺ຕິ ໂຄມຓ຺ຑລໍ. ປຣິຫຣິຕຸນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິຕຸໍ. ຜາຕິໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ວຑ຺ຒິໍ ອາປາເທຕຸໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕີຕິ ຄຓນໂຕ ວາ ວຓ຺ຓໂຕ ວາ ຣູປໍ ນ ຊານາຕິ. ຄຓນໂຕ ນ ຊານາຕິ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸນ຺ນໍ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຊານາຕິ. ໂສ ຄາວີສຸ ຫຏາສຸ ວາ ປລາຕາສຸ ວາ ໂຄຄຓໍ ຄເຓຕ຺ວາ, ອຊ຺ຊ ເອຕ຺ຕິກາ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຄາມນ຺ຕຣານິ ວາ ອຏວິໍ ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ນ ປຣິເຍສຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຄາວີສຸ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຄຓໍ ປວິຏ຺ຐາສຸປິ ໂຄຄຓໍ ຄເຓຕ຺ວາ, ‘‘ອິມາ ເອຕ຺ຕິກາ ຄາໂວ ນ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ຍຏ຺ຐິຍາ ໂປເຖຕ຺ວາ ນ ນີຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐາ ຄາວິໂຍ ນຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣຄາວິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕໍ ໂຄສາມິກາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ຫາກໍ ເຘນຸໍ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄາວິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ໂຄຄໂຓປິ ປຣິຫາຍຕິ, ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓໂຕ ນ ຊານາຕິ ນາມ – ‘‘ເອຕ຺ຕິກາ ຄາໂວ ເສຕາ, ເອຕ຺ຕິກາ ຣຕ຺ຕາ, ເອຕ຺ຕິກາ ກາຬາ, ເອຕ຺ຕິກາ ກພຣາ ເອຕ຺ຕິກາ ນີລາ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ຄາວີສຸ ຫຏາສຸ ວາ…ເປ… ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ຄາວີນໍ ສຣີເຣ ກຕໍ ຘນຸສຕ຺ຕິສູລາທິເຠທໍ ລກ຺ຂຓໍ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ຄາວີສຸ ຫຏາສຸ ວາ ປລາຕາສຸ ວາ ອຊ຺ຊ ອສຸກລກ຺ຂຓາ ຈ ອສຸກລກ຺ຂຓາ ຈ ຄາໂວ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາຕິ ຄຸນ຺ນໍ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີຫິ ປຫຏຏ຺ຐາເນສຸ ວໂຓ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນີລມກ຺ຂິກາ ອຓ຺ຑການິ ປາເຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອາສາຏິກາຕິ ນາມ. ຕານິ ທຓ຺ເຑນ ອປເນຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ພາໂລ ໂຄປາລໂກ ຕຖາ ນ ກໂຣຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຄຸນ຺ນໍ ວຓາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຄມ຺ຠີຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ປາຓກາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຄາໂວ ເຄລຎ຺ຎາຠິຠູຕາ ເນວ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ, ນ ປານີຍໍ ປາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄຸນ຺ນໍ ຂີຣໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ໂຄຓານໍ ຊໂວ ຫາຍຕິ, ອຸຠເຍສໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ເອວມສ຺ສ ໂຄຄໂຓປິ ປຣິຫາຍຕິ, ປຎ຺ຈໂຄຣສໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕີຕິ ຄຸນ຺ນໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຎ຺ຊາໂຕ ວໂຓ ເຠສຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ວາເກນ ວາ ຈີຣເກນ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ພາໂລ ໂຄປາລໂກ ຕຖາ ນ ກໂຣຕິ, ອຖສ຺ສ ຄຸນ຺ນໍ ວເຓຫິ ຍູສາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ, ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິຆໍເສນ຺ຕິ, ເຕນ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ວຓາ ຊາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄາໂວ ເຄລຎ຺ຎາຠິຠູຕາ ເນວ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຑໍສມກສາທີນໍ ອຸສ຺ສນ຺ນກາເລ ໂຄຄເຓ ວຊໍ ປວິຏ຺ເຐ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຘູໂມ ກາຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອປຓ຺ຑິໂຕ ໂຄປາລໂກ ຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂຄຄໂຓ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຑໍສາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ນິທ຺ທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຎ຺ເຎ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ, ເນວ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ…ເປ… ປຎ຺ຈໂຄຣສປຣິໂຠຄໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ຕິຕ຺ຖໍ ສມນ຺ຕິ ວາ ວິສມນ຺ຕິ ວາ ສຄາຫນ຺ຕິ ວາ ນິຄ຺ຄາຫນ຺ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ອຕິຕ຺ເຖນ ຄາວິໂຍ ໂອຕາເຣຕິ. ຕາສໍ ວິສມຕິຕ຺ເຖ ປາສາຓາທີນິ ອກ຺ກມນ຺ຕີນໍ ປາທາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສຄາຫໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ ກຸມ຺ຠີລາທໂຍ ຄາຫາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຊ຺ຊ ເອຕ຺ຕິກາ ຄາໂວ ນຏ຺ຐາ, ອຊ຺ຊ ເອຕ຺ຕິກາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເອວມສ຺ສ ໂຄຄໂຓປິ ປຣິຫາຍຕິ, ປຎ຺ຈໂຄຣສໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ປີຕໍ ຊານາຕີຕິ ປີຕມ຺ປິ ອປີຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ. ໂຄປາລເກນ ຫິ ‘‘ອິມາຍ ຄາວິຍາ ປີຕໍ, ອິມາຍ ນ ປີຕໍ, ອິມາຍ ປານີຍຕິຕ຺ເຖ ໂອກາໂສ ລທ຺ໂຘ, ອິມາຍ ນ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ປີຕາປີຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ທິວສຠາຄໍ ອຣຎ຺ເຎ ໂຄຄຓໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາເຍສ຺ສາມີຕິ ນທິໍ ວາ ຕຬາກໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາອຸສຠາ ຈ ອນຸອຸສຠາ ຈ ພລວຄາວິໂຍ ຈ ທຸພ຺ພລານິ ເຈວ ມຫລ຺ລການິ ຈ ໂຄຣູປານິ ສິງ຺ເຄຫິ ວາ ຜາສຸກາຫິ ວາ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາ ອູຣຸປ຺ປມາຓໍ ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍຖາກາມໍ ປິວນ຺ຕິ. ອວເສສາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ກລລມິສ຺ສກໍ ອຸທກໍ ປິວນ຺ຕິ, ອປີຕາ ເອວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ໂຄປາລໂກ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຣຎ຺ຎໍ ປເວເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ອປີຕຄາວິໂຍ ປິປາສາຍ ສຸກ຺ຂມານາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄຸນ຺ນໍ ຂີຣໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ໂຄຓານໍ ຊໂວ ຫາຍຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ວີຖິໍ ຊານາຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ສໂມ ເຂໂມ, ອຍໍ ວິສໂມ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ໂສ ສມໍ ເຂມໍ ມຄ຺ຄໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂຄຄຓໍ ອິຕຣໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປາເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄາໂວ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີນໍ ຄນ຺ເຘນ ໂຈຣປຣິສ຺ສເຍນ ວາ ອຠິຠູຕາ ຠນ຺ຕມິຄສປ຺ປຏິຠາຄາ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເນວ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕິ, ນ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄຸນ຺ນໍ ຂີຣໍ ຉິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ໂຄປາລເກນ ຫິ ໂຄຈຣກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຎ຺ຈາຫິກວາໂຣ ວາ ສຕ຺ຕາຫິກວາໂຣ ວາ ຊານິຕພ຺ໂພ, ເອກທິສາຍ ໂຄຄຓໍ ຈາເຣຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕຕ຺ຖ ນ ຈາເຣຕພ຺ໂພ. ມຫຕາ ຫິ ໂຄຄເຓນ ຈິຓ຺ຓຏ຺ຐານໍ ເຠຣິຕລໍ ວິຍ ສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ນິຕ຺ຕິຓໍ, ອຸທກມ຺ປິ ອາລຸຬີຍຕິ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈເມ ວາ ສຕ຺ຕເມ ວາ ທິວເສ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ຈາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອຕ຺ຕເກນ ຫິ ຕິຓມ຺ປິ ປຏິວິຣຸຫຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ປສີທຕິ. ອຍໍ ປນ ອິມໍ ປຎ຺ຈາຫິກວາຣໍ ວາ ສຕ຺ຕາຫິກວາຣໍ ວາ ນ ຊານາຕິ, ທິວເສ ທິວເສ ຣກ຺ຂິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຣກ຺ຂຕິ. ອຖສ຺ສ ໂຄຄໂຓ ຫຣິຕຕິຓໍ ນ ລຠຕິ, ສຸກ຺ຂຕິຓໍ ຂາທນ຺ໂຕ ກລລມິສ຺ສກໍ ອຸທກໍ ປິວຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄຸນ຺ນໍ ຂີຣໍ ຉິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ອນວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕີຕິ ປຓ຺ຑິຕໂຄປາລເກນ ຍາວ ວຈ຺ຉກສ຺ສ ມໍສໂລຫິຕໍ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕາວ ເອກໍ ທ຺ເວ ຖເນ ຐເປຕ຺ວາ ສາວເສສໂທຫິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວຈ຺ຉກສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ທຸຫຕິ, ຂີຣປໂກ ວຈ຺ໂຉ ຂີຣປິປາສາຍ ສຸກ຺ຂຕິ, ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກມ຺ປມາໂນ ມາຕຸ ປຸຣໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຣຕິ. ມາຕາ ປຸຕ຺ຕກໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕໂກ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸຂີຣໍ ປາຕຸມ຺ປິ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ, ນ ປານີຍໍ ປາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຖເນສຸ ຂີຣໍ ຉິຊ຺ຊຕິ. ເອວມສ຺ສ ໂຄຄໂຓປິ ປຣິຫາຍຕິ, ປຎ຺ຈໂຄຣສໂຕປິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ຄຸນ຺ນໍ ປິຕຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຄປິຕໂຣ. ຄາໂວ ປຣິຓຍນ຺ຕິ ຍຖາຣຸຈິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂຄປຣິຓາຍກາ. ນ ອຕິເຣກປູຊາຍາຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຫິ ໂຄປາລໂກ ເອວຣູເປ ອຸສເຠ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕິ, ປຓີຕໍ ໂຄຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິເກຫິ ມຓ຺ເຑຕິ, ມາລໍ ປິລນ຺ເຘຕິ, ສິງ຺ເຄ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໂກສເກ ຈ ຘາເຣຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຈລວິຕານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຍາເປຕິ. ອຍໍ ປນ ຕໂຕ ເອກສກ຺ກາຣມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ອຸສຠາ ອຕິເຣກປູຊໍ ອລຠມານາ ໂຄຄຓໍ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ປຣິສ຺ສຍໍ ນ ວາເຣນ຺ຕິ. ເອວມສ຺ສ ໂຄຄໂຓ ປຣິຫາຍຕິ, ປຎ຺ຈໂຄຣສໂຕ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

໓໔໗. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ນ ຣູປຎ຺ຎູ ໂຫຕີຕິ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຣູປໍ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ນ ຊານາຕິ ຄຓນໂຕ ວາ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ວາ. ຄຓນໂຕ ນ ຊານາຕິ ນາມ, ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ໂສຕ-ຆານ-ຊິວ຺ຫາ-ກາຍາຍຕນໍ, ຣູປ-ສທ຺ທ-ຄນ຺ຘ-ຣສ-ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອາກາສຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕຸ, ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ມຸທຸຕາ, ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ອຸປຈໂຍ, ສນ຺ຕຕິ, ຊຣຕາ, ຣູປສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາ, ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ’’ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ ປຎ຺ຈວີສຕິ ຣູປໂກຏ຺ຐາສາຕິ ນ ຊານາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຄຓນໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ຣູປໍ ນ ຊານາຕິ, ຕຖູປໂມ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ຄຓນໂຕ ຣູປໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຣູປາຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ຍຖາ ຕສ຺ສ ໂຄປາລກສ຺ສ ໂຄຄໂຓ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພາເນຫິ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ຍຖາ ຈ ໂສ ໂຄປາລໂກ ປຎ຺ຈຫິ ໂຄຣເສຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ, ອເສກ຺ເຂນ ສມາຘິ, ປຎ຺ຎາ, ວິມຸຕ຺ຕິ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘນາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ນ ຊານາຕິ ນາມ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປໍ ເອກສມຸຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ນ ກຸໂຕຈິສມຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂສ ໂຄປາລໂກ ວຓ຺ຓໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ຣູປໍ ນ ຊານາຕິ, ຕຖູປໂມ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ຣູປໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ລກ຺ຂຓກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ພາໂລ, ກມ຺ມລກ຺ຂໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ປຓ຺ຑິຕພາລລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ. ໂສ ເອວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ພາເລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິເຕ ນ ເສວຕິ, ພາເລ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິເຕ ອເສວນ຺ໂຕ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ກຸສລາກຸສລໍ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ຄຣຸກລຫຸກໍ ສເຕກິຈ຺ຉອເຕກິຈ຺ຉໍ ກາຣຓາກາຣຓໍ ນ ຊານາຕິ; ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ຍຖາ ຕສ຺ສ ໂຄປາລກສ຺ສ ໂຄຄໂຓ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ສີລາທີຫິ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ໂຄປາລໂກ ວິຍ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ໂຄຣເສຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ອາສາຏິກໍ ຫາເຣຕາ ໂຫຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ນ ວິໂນເທຕິ, ໂສ ອິມໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກໍ ອາສາຏິກໍ ອຫາເຣຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ຍຖາ ຕສ຺ສ ໂຄປາລກສ຺ສ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ວຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕາ ໂຫຕີຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ສພ຺ພາຣມ຺ມເຓສຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍຖາ ໂສ ໂຄປາລໂກ ວຓໍ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ເອວໍ ສໍວຣໍ ນ ສມ຺ປາເທຕິ. ໂສ ວິວຏທ຺ວາໂຣ ວິຈຣນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ຘູມໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຘູມໍ ວິຍ ຘມ຺ມເທສນາຘູມໍ ນ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມກຖໍ ວາ ສຣຠຎ຺ຎໍ ວາ ອຸປນິສິນ຺ນກຖໍ ວາ ອນຸໂມທນໍ ວາ ນ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຄຸຓວາຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຄຸຓາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຄຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂສ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມມາໂນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ຕິຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ຕິຕ຺ຖຠູເຕ ພຫຸສ຺ສຸຕຠິກ຺ຂູ ນ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ, ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຖໍ ໂຣເປຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາຬິ ກິໍ ວເທຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຕ຺ໂຖ ກິໍ ທີເປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ ນ ປຣິປຎ຺ຫຕິ, ນ ຊານາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ເຕ ເອວໍ ອປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ອວິວຏຎ຺ເຈວ ນ ວິວຣນ຺ຕິ, ຠາເຊຕ຺ວາ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ນ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ, ອປາກຏໍ ນ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອເນກວິຫິເຕສຸ ຈ ກງ຺ຂາຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອເນກວິຘາສຸ ກງ຺ຂາສຸ ເອກໍ ກງ຺ຂມ຺ປິ ນ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ. ກງ຺ຂາ ເອວ ຫິ ກງ຺ຂາຐານິຍາ ຘມ຺ມາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ກງ຺ຂມ຺ປິ ນ ນີຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕຕິຕ຺ຖໍ ອນຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສກງ຺ໂຂ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຖາ ຈ ໂສ ໂຄປາລໂກ ຕິຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຕິຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ອຊານນ຺ໂຕ ອວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຠິຘມ຺ມິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ວິນຍຘຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປາຣູປປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕ ອວິສເຍ ປຸຏ຺ຐາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕນາ ສກງ຺ໂຂ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ປີຕໍ ຊານາຕີຕິ ຍຖາ ໂສ ໂຄປາລໂກ ປີຕາປີຕໍ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ ນ ຊານາຕິ ນ ລຠຕິ, ສວນມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍສໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນ ສຸຓາຕິ, ນິສິນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍຕິ, ກຖໍ ກເຖຕິ, ອຎ຺ຎວິຫິຕໂກ ໂຫຕິ, ໂສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ວີຖິໍ ຊານາຕີຕິ ໂສ ໂຄປາລໂກ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄໍ ວິຍ, – ‘‘ອຍໍ ໂລກິໂຍ ອຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ’’ຕິ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕິ. ອຊານນ຺ໂຕ ໂລກິຍມຄ຺ເຄ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ນ ໂຄຈຣກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ໂສ ໂຄປາລໂກ ປຎ຺ຈາຫິກວາເຣ ສຕ຺ຕາຫິກວາເຣ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ‘‘ອິເມ ໂລກິຍາ ອິເມ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນ ປຊານາຕິ. ອຊານນ຺ໂຕ ສຸຂຸມຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ໂລກິຍສຕິປຏ຺ຐາເນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ອນວເສສໂທຫີ ຈ ໂຫຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອນວເສສໍ ທຸຫຕິ. ນິທ຺ເທສວາເຣ ປນສ຺ສ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ຕີຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອຠິຫາຣາ ວາຈາຠິຫາໂຣ ຈ ປຈ຺ຈຍາຠິຫາໂຣ ຈ. ວາຈາຠິຫາໂຣ ນາມ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ວເທຍ຺ຍາຖ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປວາເຣນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຍາຠິຫາໂຣ ນາມ ວຕ຺ຖາທີນິ ວາ ເຕລຜາຓິຕາທີນິ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວຕເກນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປມາຓໍ ນ ຊານາຕິ, – ‘‘ທາຍກສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຣຖວິນີເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ນ ປຸນ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປວາເຣນ຺ຕິ. ໂສ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ…ເປ… ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ.

ເຕ ນ ອຕິເຣກປູຊາຍ ປູເຊຕາ ໂຫຕີຕິ ໂສ ໂຄປາລໂກ ມຫາອຸສເຠ ວິຍ ເຕ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອິມາຍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ ເມຕ຺ຕາຍ ກາຍກມ຺ມາທິກາຍ ອຕິເຣກປູຊາຍ ນ ປູເຊຕິ. ຕໂຕ ເຖຣາ, – ‘‘ອິເມ ອມ຺ເຫສຸ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ນວເກ ຠິກ຺ຂູ ທ຺ວີຫິ ສງ຺ຄເຫຫິ ນ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນ ອາມິສສງ຺ຄເຫນ ຈີວເຣນ ວາ ປຕ຺ເຕນ ວາ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ເນນ ວາ ວສນຏ຺ຐາເນນ ວາ. ກິລມນ຺ເຕ ມິລາຍນ຺ເຕປິ ນປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ປາຬິໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖໍ ວາ ຘມ຺ມກຖາພນ຺ຘໍ ວາ ຄຸຍ຺ຫຄນ຺ຖໍ ວາ ນ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ນວກາ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກາ ສພ຺ພໂສ ອິເມ ທ຺ເວ ສງ຺ຄເຫ ອລຠມານາ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕສ຺ສ ໂຄປາລກສ຺ສ ໂຄຄໂຓ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວໍ ສີລາທີນິ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ໂສ ໂຄປາລໂກ ປຎ຺ຈຫິ ໂຄຣເສຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ປຣິພາຫິຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາສວເສນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມຫາໂຄປາລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈູຬໂຄປາລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬໂຄປາລກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກເຈລາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ມາປິຍມາເນ ຣຕ຺ຕິໍ ຄງ຺ຄາໂສຕໂຕ ມຈ຺ໂຉ ຖລໍ ປຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສາ ເຈລານິ ເຕລປາຕິຍໍ ເຕເມຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາ ກຕ຺ວາ ມຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ນຄເຣ ນິຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ອມ຺ເຫຫິ ນຄຣຏ຺ຐານສ຺ສ ຄຫິຕທິວເສ ເຈລຸກ຺ກາຫິ ມຈ຺ໂຉ ຄຫິໂຕຕິ ອຸກ຺ກເຈລາ-ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພາ ຄງ຺ຄາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕາທິເສ ວາລິກຸສ຺ສເທ ຄງ຺ຄາຕິຕ຺ເຖ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ທມານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຄງ຺ຄໍ ນິສ຺ສາຍ ໂກຈິ ປຸພ຺ເພ ວຑ຺ຒິປຣິຫານິໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ເພ ເອກໍ ພາລໂຄປາລກໍ ນິສ຺ສາຍ ອເນກສຕສຫສ຺ສາ ໂຄຄຓາ ອິມິສ຺ສາ ຄງ຺ຄາຍ ອາວຏ຺ເຏ ປຕິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທເມວ ປວິຏ຺ຐາ, ອປຣໍ ປນ ປຓ຺ຑິຕໂຄປາລກໍ ນິສ຺ສາຍ ອເນກສຕສຫສ຺ສໂຄຄຓສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ຊາຕາ ວຑ຺ຒິ ຊາຕາ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ.

ມາຄຘໂກຕິ ມຄຘຣຏ຺ຐວາສີ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎສຠາໂວ ທນ຺ໂຘ ມຫາຊໂຬ. ອສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ປຕາເຣສີຕິ ຕາເຣຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ສຸວິເທຫານນ຺ຕິ ຄງ຺ຄາຍ ໂອຣິເມ ຕີເຣ ມຄຘຣຏ຺ຐໍ, ປາຣິເມ ຕີເຣ ວິເທຫຣຏ຺ຐໍ, ຄາໂວ ມຄຘຣຏ຺ຐໂຕ ວິເທຫຣຏ຺ຐໍ ເນຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ປຕາເຣສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຕ຺ຕຣໍ ຕີຣໍ ສຸວິເທຫານ’’ນ຺ຕິ. ອາມຓ຺ຑລິກໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ມຓ຺ຑລິກໍ ກຕ຺ວາ. ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິໍສູຕິ ອວຑ຺ຒິໍ ວິນາສໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ມຫາສມຸທ຺ທເມວ ປວິສິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ໂຄປາລເກນ ຄາໂວ ໂອຕາເຣນ຺ເຕນ ຄງ຺ຄາຍ ໂອຣິມຕີເຣ ສມຕິຕ຺ຖຎ຺ຈ ວິສມຕິຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ, ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ຄຸນ຺ນໍ ວິສ຺ສມຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ວາລິກຕ຺ຖລານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພານິ ອສ຺ສຸ. ຕຖາ ປາຣິມຕີເຣ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕິຕ຺ຖານິ, ອິມສ຺ມາ ຕິຕ຺ຖາ ຠຏ຺ຐາ ອິມໍ ຕິຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມາ ຠຏ຺ຐາ ອິມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ພາລໂຄປາລໂກ ໂອຣິມຕີເຣ ຄຸນ຺ນໍ ໂອຕຣຓຕິຕ຺ຖໍ ສມໍ ວາ ວິສມໍ ວາ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ຄຸນ຺ນໍ ວິສ຺ສມຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ວາລິກຕ຺ຖລານິປິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ປຣຕີເຣ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣຓຕິຕ຺ຖານິ ອສມເວກ຺ຂິຕ຺ວາວ ອຕິຕ຺ເຖເນວ ຄາໂວ ໂອຕາເຣສິ. ອຖສ຺ສ ມຫາອຸສໂຠ ຊວນສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ເຈວ ຖາມສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຈ ຕິຣິຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຉິນ຺ນຕຏຎ຺ເຈວ ກຓ຺ຏກຄຸມ຺ພຄຫນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ, ‘‘ທຸພ຺ພິນິວິຏ຺ຐເມຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຘຸຣຄ຺ຄ-ປຕິຏ຺ຐາໂນກາສມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ຄາໂວ ມຫາອຸສໂຠ ນິວຕ຺ໂຕ ມຍມ຺ປິ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາຕິ ນິວຕ຺ຕາ. ມຫໂຕ ໂຄຄຓສ຺ສ ນິວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ອາວຏ຺ຏໍ ອຸຏ຺ຐເປສິ. ໂຄຄໂຓ ອາວຏ຺ຏໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທເມວ ປຕ຺ໂຕ. ເອໂກປິ ໂຄໂຓ ອໂຣໂຄ ນາມ ນາໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ.

ອກຸສລາ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສາຕິ ອິຘ ໂລເກ ຂນ຺ຘຘາຕາຍຕເນສຸ ອກຸສລາ ອເຉກາ, ປຣໂລເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ. ອມາຣເຘຍ຺ຍໍ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ. ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍມ຺ປິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາວ. ອມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍໍ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ. ຕຕ຺ຖ ອກຸສລາ ອເຉກາ. ວຈນຕ຺ຖໂຕ ປນ ມາຣສ຺ສ ເຘຍ຺ຍໍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ. ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ຐານໍ ວຕ຺ຖຸ ນິວາໂສ ໂຄຈໂຣ. ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ເອວຣູປານໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ, ອິມິນາ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໕໑. ເອວໍ ກຓ຺ຫປກ຺ຂໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຸກ຺ກປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພລວຄາໂວຕິ ທນ຺ຕໂຄເຓ ເຈວ ເຘນຸໂຍ ຈ. ທມ຺ມຄາໂວຕິ ທເມຕພ຺ພໂຄເຓ ເຈວ ອວິຊາຕຄາໂວ ຈ. ວຈ຺ຉຕເຣຕິ ວຈ຺ຉຠາວໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິເຕ ພລວວຈ຺ເຉ. ວຈ຺ຉເກຕິ ເຘນຸປເກ ຕຣຸຓວຈ຺ຉເກ. ກິສາພລເກຕິ ອປ຺ປມໍສໂລຫິເຕ ມນ຺ທຖາເມ. ຕາວເທວ ຊາຕໂກຕິ ຕໍທິວເສ ຊາຕໂກ. ມາຕຸໂຄຣວເກນ ວຸຍ຺ຫມາໂນຕິ ມາຕາ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຫຸໍຫຸນ຺ຕິ ໂຄຣວໍ ກຕ຺ວາ ສຎ຺ຎໍ ທທມານາ ອຸເຣນ ອຸທກໍ ຉິນ຺ທມານາ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຈ຺ຉໂກ ຕາຍ ໂຄຣວສຎ຺ຎາຍ ເຘນຸຍາ ວາ ອຸເຣນ ຉິນ຺ໂນທເກນ ຄຈ຺ຉມາໂນ ‘‘ມາຕຸໂຄຣວເກນ ວຸຍ຺ຫມາໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໕໒. ມາຣສ຺ສ ໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ມາຣສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ. ປາຣໍ ຄຕາຕິ ມຫາອຸສຠາ ນທີປາຣໍ ວິຍ ສໍສາຣປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຕາ. ປາຣໍ ອຄມໍສູຕິ ມຫາອຸສຠານໍ ປາຣງ຺ຄຕກ຺ຂເຓ ຄງ຺ຄາຍ ໂສຕສ຺ສ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐິຕາ ມຫາອຸສເຠ ປາຣໍ ປຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ຄຕມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ. ປາຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌານໍ ກິເລສານໍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ເຂເປຕ຺ວາ ຐິຕາ ອິທານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວເສສໍ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ເຉຕ຺ວາ ພລວຄາໂວ ວິຍ ນທີປາຣໍ ສໍສາຣປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ, ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ປຐມມຄ຺ຄສມງ຺ຄິໂນ.

ຊານຕາຕິ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ຊານນ຺ເຕນ ພຸທ຺ເຘນ. ສຸປ຺ປກາສິໂຕຕິ ສຸກຖິໂຕ. ວິວຏນ຺ຕິ ວິວຣິຕໍ. ອມຕທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາຕິ ຕທຕ຺ຖາຍ ວິວຏໍ. ວິນຬີກຕນ຺ຕິ ວິຄຕມານນຬໍ ກຕໍ. ເຂມໍ ປຕ຺ເຖຖາຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ເທນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຖ, ກຕ຺ຕຸກາມາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸກາມາ ໂຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຕ຺ຕ’ຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອວຣູປໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ປຕ຺ຕາເຍວ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຠຄວາ ປນ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬໂຄປາລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈູຬສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬສຈ຺ຈກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ ມຫາວນໍ ນາມ ສຍໍຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນໍ. ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ຕາ ປນ ມຫາວນໍ ຫິມວນ຺ເຕນ ສຫ ເອກາພທ຺ຘໍ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ. ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕິ. ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນນ຺ຕິ ມຫາວນໍ. ກູຏາຄາຣສາລາ ປນ ມຫາວນໍ ນິສ຺ສາຍ ກເຕ ອາຣາເມ ກູຏາຄາຣໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກຕາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ກິຣ ເອໂກ ນິຄຓ຺ໂຐ ຈ ນິຄຓ຺ຐີ ຈ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ວາທສຕານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມາຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ ວິຈຣນ຺ຕາ ເວສາລິຍໍ ສມາຄຕາ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ທິສ຺ວາ, – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂກ, ຕ຺ວໍ ກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ນິຄຓ຺ໂຐ – ‘‘ອຫໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ ວິຈຣາມີ’’ຕິ ອາຫ. ນິຄຓ຺ຐີປິ ຕຖາ ອາຫ. ລິຈ຺ຉວິໂນ, ‘‘ອິເຘວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວາທໍ ອາໂຣເປຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ນິຄຓ຺ຐີ ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ ປຎ຺ຈວາທສຕານິ ປຸຈ຺ຉິ, ນິຄຓ຺ໂຐ ກເຖສິ. ນິຄຓ຺ເຐນ ປຸຈ຺ຉິເຕປິ ນິຄຓ຺ຐີ ກເຖສິເຍວ. ເອກສ຺ສປິ ນ ຊໂຍ, ນ ປຣາຊໂຍ, ອຸໂຠ ສມສມາວ ອເຫສຸໍ. ລິຈ຺ຉວິໂນ, – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຸໂຠປິ ສມສມາ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖ, ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ເຄຫໍ ທຕ຺ວາ ພລິໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ຈຕສ຺ໂສ ຘີຕໂຣ ຊາຕາ, – ເອກາ ສຈ຺ຈາ ນາມ, ເອກາ ໂລລາ ນາມ, ເອກາ ປຏາຈາຣາ ນາມ, ເອກາ ອາຈາຣວຕີ ນາມ. ຕາປິ ປຓ຺ຑິຕາວ ອເຫສຸໍ, ມາຕາປິຕູຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ວາທສຕານິ ອຸຄ຺ຄເຫສຸໍ. ຕາ ວຍປຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕໂຣ ອໂວຈຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອມ຺ມາ ກຸເລ ທາຣິກາ ນາມ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນິ ທຕ຺ວາ ກຸລຆຣໍ ເປສິຕປຸພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ອຄາຣິໂກ ຕາສໍ ວາທໍ ມທ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ຕາສໍ ມທ຺ທິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ມຍມ຺ປິ ເອວເມວ ກຣິສ຺ສາມາຕິ. ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິພ຺ພາຊິກເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ຊມ຺ພຸຍາ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຍໍ ຄາມໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ປໍສຸປຸຎ຺ເຊ ວາ ວາລິກປຸຎ຺ເຊ ວາ ຊມ຺ພຸຘຊໍ ຐເປຕ຺ວາ, – ‘‘ໂຍ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ອິມໍ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄາເມນ ຄາມໍ ວິຈຣນ຺ຕິໂຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຕເຖວ ຄາມທ຺ວາເຣ ຊມ຺ພຸຘຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕມນຸສ຺ສານໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐາ.

ເຕນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ເຊຕວເນ ວິຫຣຕິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຄິລາເນ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຊຄ຺ຄິຕຏ຺ຐານໍ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈມຫນ຺ຕຕາຍ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິວາຕຣໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ຄາມທ຺ວາເຣ ຊມ຺ພຸຘຊໍ ທິສ຺ວາ, – ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ທາຣເກ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ຫິ ມທ຺ທຖາຕິ. ນ ສກ຺ໂກມ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຍາມາຕິ. ‘‘ກຸມາຣາ ມາ ຠາຍຖ, ‘ເກນ ອມ຺ຫາກໍ ຊມ຺ພຸຘໂຊ ມທ຺ທາປິໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘສາວເກນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ມທ຺ທາປິໂຕ, ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸກາມາ ເຊຕວເນ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖາຕິ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸຘຊໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑສຸໍ. ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ. ປຣິພ຺ພາຊິກາປິ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຘໂຊ ເກນ ມທ຺ທາປິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ທາຣກາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ປຣິພ຺ພາຊິກາ ປຸນ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອເກກໍ ວີຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ, – ‘‘ພຸທ຺ຘສາວໂກ ກິຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ໂສຕຸກາມາ ນິກ຺ຂມຖາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ມຫາຊໂນ ນິກ຺ຂມິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຊຕວນໍ ອຄມິໍສຸ.

ເຖໂຣ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອາຄມນໍ ນາມ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ນິສີທິ. ປຣິພ຺ພາຊິກາໂຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຘໂຊ ມທ຺ທາປິໂຕ’’ຕິ? ອາມ, ມຍາ ມທ຺ທາປິໂຕຕິ. ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາທໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ. ສາຘຸ ກໂຣຖ, ກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂຫຕູຕິ? ປຸຈ຺ຉາ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ມາຕຸຄາມາ ນາມ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉຖາຕິ ອາຫ. ຕາ ຈຕສ຺ໂສປິ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຐຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຖໂຣ ຂຄ຺ເຄນ ກຸມຸທນາຬໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ກເຖສິ, ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉຖາຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຕກເມວ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຊານາມາຕິ. ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ມຍາ ກຖິຕໍ, ອຫໍ ປນ ເອກໍ ເຍວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ກເຖຖາ’’ຕິ. ຕາ ເຖຣສ຺ສ ວິສຍໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ປຸຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ‘‘ວທ, ຠນ຺ເຕ, ຊານມານາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸນ ອາຫໍສຸ.

ເຖໂຣ ອຍໍ ປນ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປຐມໍ ສິກ຺ຂາເປຕພ຺ພປຎ຺ໂຫຕິ ວຕ຺ວາ, – ‘‘ເອກໍ ນາມ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາ ເນວ ອນ຺ຕໍ, ນ ໂກຏິໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ເຖໂຣ ກເຖຖາຕິ ອາຫ. ນ ປສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ວາທສຫສ຺ສໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ມຍາ ກຖິຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອກໍ ປຎ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ສ ຊໂຍ ກສ຺ສ ປຣາຊໂຍຕິ? ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂຍ, ອມ຺ຫາກໍ ປຣາຊໂຍຕິ. ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາຕິ? ຕາ ມາຕາປິຕູຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕຸມ຺ເຫ ມາຕຸຄາມາ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊຖາຕິ. ຕາ ສາຘູຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ປພ຺ພຊິຕາ ຈ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິນິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ອຍໍ ສຈ຺ຈໂກ ຕາສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ. ຕາຫິ ຈຕູຫິປິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣປຎ຺ໂຎ, ມາຕາປິຕູນມ຺ປິ ສນ຺ຕິກາ ວາທສຫສ຺ສໍ, ຕໂຕ ພຫຸຕຣຎ຺ຈ ພາຫິຣສມຍໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊທາຣເກ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ເວສາລິຍໍ ວສຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ອຕິປູຣິຕຕ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິ ເມ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຠີໂຕ ອຍປຏ຺ເຏນ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ອິມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກຕິ ຠສ຺ສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖາມຄ຺ໂຄ, ຕໍ ປວທຕິ ກເຖຕີຕິ ຠສ຺ສປ຺ປວາທໂກ. ປຓ຺ຑິຕວາໂທຕິ ອຫໍ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ເອວໍ ວາໂທ. ສາຘຸສມ຺ມໂຕ ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ຍໍ ຍໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕຈາເຣນ ອາທິສຕິ, ຕໍ ຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ສາຘຸລທ຺ຘິໂກ ຠທ຺ທໂກຕິ ເອວໍ ສມ຺ມໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ. ວາເທນ ວາທໍ ສມາຣທ຺ໂຘຕິ ກຖາມຄ຺ເຄນ ໂທສໍ ອາໂຣປິໂຕ. ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊີຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ. ຊງ຺ຆາວິຫາຣໍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ລິຈ຺ຉວິຣາຊເຄຫໂຕ ຕໍ ຕໍ ເຄຫໍ ຄມນຕ຺ຖາຍ ອນຸຈງ຺ກມມາໂນ. ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ສມຍຊານນຕ຺ຖໍ.

ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫິຓ຺ຑາມິ, ‘ສມຍໍ ປນສ຺ສ ນ ຊານາມີ’ຕິ ນ ອາໂຣເປສິໍ. ປຣສ຺ສ ຫິ ສມຍໍ ຎຕ຺ວາ ອາໂຣປິໂຕ ວາໂທ ສ຺ວາໂຣປິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ; ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມເຍ ໂກວິໂທ, ເອຕາຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກຖໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ. ວິເນຕີຕິ ກຖໍ ວິເນຕິ, ກຖໍ ສິກ຺ຂາເປຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຖໂຣ ປນ ຍສ຺ມາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປາຣມ຺ຠສ຺ສ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄຜລານິປິ ປຣິຍາເຍນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຄຕານິ, ອຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ – ‘‘ໂຠ ອສ຺ສຊິ, ກິມຕ຺ຖໍ ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, – ‘‘ນຍິທໍ, ໂຠ ອສ຺ສຊິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສນໍ ນາມ, ມຫາອາຆາຕນໍ ນາເມຕໍ, ນິຣຍຸສ຺ສໂທ ນາເມສ, ນຕ຺ຖິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸຂາສາ, ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ທຸກ຺ຂເມວ ຊິຣາເປນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’’ຕິ ໂທສໍ ອາໂຣເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ປຣວາທິສ຺ສ ປຣິຍາຍກຖໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ເອສ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ອນິຈ຺ຈານຕ຺ຕວເສເນວ ກຖໍ ກເຖຕິ. ທຸສ຺ສຸຕນ຺ຕິ ໂສຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ.

໓໕໔. ສນ຺ຖາຄາເຣຕິ ຣາຊກຸລານໍ ອຕ຺ຖານຸສາສນສນ຺ຖາຄາຣສາລາຍໍ. ເຍນ ເຕ ລິຈ຺ຉວີ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ສມຍໍ ອຊານນຠາເວນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ນ ອາໂຣເປສິໍ, ອິທານິ ປນສ຺ສ ມຫາສາວເກນ ກຖິຕໍ ສມຍໍ ຊານາມິ, ອິເມ ຈ ມມ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຎ຺ຈສຕາ ລິຈ຺ຉວີ ສນ຺ນິປຕິຕາ. ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ. ຎາຕຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ຎາເຕສຸ ອຠິຎ຺ຎາເຕສຸ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖເຣສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ. ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕນ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ສເຈ ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐິສ຺ສຕິ, ອຖ ປນ ອຎ຺ຎເທວ ວກ຺ຂຕິ, ຕຕ຺ຣ ມຍາ ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ອິທາເນວ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຫ. ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂໍ ກຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ປຸຣໂຕ ປຏິປຓາເມຍ຺ຍ. ສມ຺ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ ກາເລນ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍ, ກາເລນ ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ໂສຓ຺ຑິກາກິລຎ຺ຊນ຺ຕິ ສຸຣາຆເຣ ປິຏ຺ຐກິລຎ຺ຊໍ. ໂສຓ຺ຑິກາຘຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ. ວາລໍ ກຓ຺ເຓ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສຸຣາປຣິສ຺ສາວນຕ຺ຖວິກໍ ໂຘວິຕຸກາໂມ ກສຏນິຘຸນນຕ຺ຖໍ ອຸໂຠສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ. ໂອຘຸເນຍ຺ຍາຕິ ອໂຘມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຘຸເນຍ຺ຍ. ນິທ຺ຘຸເນຍ຺ຍາຕິ ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ຘຸເນຍ຺ຍ. ນິປ຺ໂຜເຏຍ຺ຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປປ຺ໂຜເຏຍ຺ຍ. ສາຓໂຘວິກໍ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ສາຓສາຏກກຣຓຕ຺ຖໍ ສາຓວາເກ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິໍ ມຸຏ຺ຐິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕິຍທິວເສ ສຸຏ຺ຐຸ ກິລິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ພິລຍາຄຸສຸຣາທີນິ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຓມຸຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິຓໂຕ ວາມໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຈາຕິ ຕີສຸ ຜລເກສຸ ສກິໍ ທກ຺ຂິຓຜລເກ, ສກິໍ ວາມຜລເກ, ສກິໍ ສມ຺ມຸຂຜລເກ ປຫຣນ຺ຕາ ອມ຺ພິລຍາຄຸສຸຣາທີນິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ປິວນ຺ຕາ ຂາທນ຺ຕາ ໂຘວນ຺ຕິ. ມຫນ຺ຕາ ກີຬາ ໂຫຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຄ ຕໍ ກີຬໍ ທິສ຺ວາ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກໍ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑາຍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກິໍ ກຸມ຺ເຠ ສກິໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ສກິໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ສກິໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິຍໍ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ກີຬິຕ຺ຖ. ຕທຸປາທາຍ ຕໍ ກີຬິຕຊາຕໍ ສາຓໂຘວິກໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສາຓໂຘວິກໍ ນາມ ກີຬິຕຊາຕໍ ກີຬຕີ’’ຕິ. ກິໍ ໂສ ຠວມາໂນ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຠຄວໂຕ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕິ, ໂສ ກິໍ ຠວມາໂນ ກິໍ ຍກ຺ໂຂ ຠວມາໂນ ອຸທາຫຸ ອິນ຺ໂທ, ອຸທາຫຸ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຠວມາໂນ ຠຄວໂຕ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕິ? ນ ຫິ ສກ຺ກາ ປກຕິມນຸສ຺ເສນ ຠຄວໂຕ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຈ຺ຈໂກ ອາຣາມໍ ປາວິສິ, ຕສ຺ມິໍ. ກິສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ປາວິສີຕິ? ມຫາມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ. ກສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕີຕິ? ປຓີຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ທິວາປຘານິກາ ວາ ເຕ. ຕາທິສານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ກິຣ ກຸຫິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມຕິ ປຣິເວຓໂຕ ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປວິສິສ຺ສາມີຕິ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມມາເນ ປໍສຸກູລິກຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຫໍ ນຸ ໂຂ, ໂຠຕິ ກຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວາ ມຓ຺ຑເປ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຠຄວາຕິ ຕທາ ກິຣ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ມຫາກຣຸຓາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ – ‘‘ສ຺ເວ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕິໍ ລິຈ຺ຉວິປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸກາໂມ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ມຫາປຣິສາຍ ນິສີທິຕຸໍ ສຸຂຏ຺ຐາເນ ນິສີທິສ຺ສາມີຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ອປວິສິຕ຺ວາ ມຫາວເນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ສຈ຺ຈເກນ ປຸຏ຺ຐາ ທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ, ‘‘ເອສ ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ມຫຕິຍາ ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ລິຈ຺ຉວິສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ເອຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກາເຍວ, ອນ຺ໂຕເວສາລິຍໍ ປນ ສຈ຺ຈໂກ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ລິຈ຺ຉວິຣາຊສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ວາທຕ຺ຖິໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ໂສສ຺ສາມາຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມນຸສ຺ສາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ເອວໍ ສາ ປຣິສາ ມຫຕີ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນາ ອໂຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາຕິ ເອເຕ ອຸຠໂຕປກ຺ຂິກາ, ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ສເຈ ໂນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ວນ຺ທິຕ຺ຖາ’ຕິ, ເຕສໍ, ‘ກິໍ ອຎ຺ຊລິມຕ຺ຕກຣເຓນປິ ວນ຺ທິຕໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວກ຺ຂາມ. ສເຈ ໂນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕິ, ‘ກສ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ວນ຺ທິຕ຺ຖາ’ຕິ, ‘ກິໍ ສີເສນ ຠູມິໍ ປຫຣນ຺ເຕເນວ ວນ຺ທິຕໍ ໂຫຕິ, ນນຸ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມມ຺ປິ ວນ຺ທນາ ເອວາ’ຕິ ວກ຺ຂາມາ’’ຕິ. ນາມ ໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫໍ ອສຸກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ທຕ຺ໂຕ ນາມ ມິຕ຺ໂຕ ນາມ ອິຘ ອາຄໂຕຕິ ວທນ຺ຕາ ນາມໍ ສາເວນ຺ຕິ ນາມ. ໂຠ ໂຄຕມ, ອຫໍ ວາສິຏ຺ໂຐ ນາມ ກຈ຺ຈາໂນ ນາມ ອິຘ ອາຄໂຕຕິ ວທນ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວນ຺ຕິ ນາມ. ເອເຕ ກິຣ ທລິທ຺ທາ ຊິຓ຺ຓກຸລປຸຕ຺ຕາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ປາກຏາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ເອວໍ ອກໍສຸ. ເຍ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ນິສີທິໍສຸ, ເຕ ເກຣາຏິກາ ເຈວ ອນ຺ຘພາລາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ເກຣາຏິກາ, ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ກຖາສລ຺ລາເປ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິສ຺ສາສິໂກ ໂຫຕິ, ອຖ ວິສ຺ສາເສ ສຕິ ເອກໍ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂາ ອທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈນ຺ຕາ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທນ຺ຕິ. ອນ຺ຘພາລາ ອຎ຺ຎາຓຕາເຍວ ອວກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ນິສີທນ຺ຕິ.

໓໕໖. ກິຎ຺ຈິເທວ ເທສນ຺ຕິ ກຎ຺ຈິ ໂອກາສໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ, ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉເນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອາຫ – ປຸຈ຺ຉ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຍທາກງ຺ຂສີຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ປຸຈ຺ຉ ຍທິ ອາກງ຺ຂສິ, ນ ເມ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖິ’’. ອຖ ວາ ‘‘ປຸຈ຺ຉ ຍໍ ອາກງ຺ຂສິ, ສພ຺ພໍ ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣສິ ອສາຘາຣຓໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຄ຺ຄສາວມຫາສາວເກຫິ. ເຕ ຫິ ຍທາກງ຺ຂສີຕິ ນ ວທນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ວາ ເວທິສ຺ສາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ປນ ‘‘ປຸຈ຺ຉາວຸໂສ, ຍທາກງ຺ຂສີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໗) ວາ, ‘‘ປຸຈ຺ຉ, ມຫາຣາຊ, ຍທາກງ຺ຂສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໒) ວາ,

‘‘ປຸຈ຺ຉ ວາສວ ມໍ ປຎ຺ຫໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສິ;

ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຫສ຺ສ, ອຫໍ ອນ຺ຕໍ ກໂຣມິ ເຕ’’ ອິຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໖) ວາ,

‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉ ຍທາກງ຺ຂສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໘໕) ວາ,

‘‘ພາວຣິສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາ, ສພ຺ເພສໍ ສພ຺ພສໍສຍໍ;

ກຕາວກາສາ ປຸຈ຺ຉວ຺ໂຫ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໖) ວາ,

‘‘ປຸຈ຺ຉ ມໍ ສຠິຍ ປຎ຺ຫໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສິຈ຺ຉສິ;

ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ປຎ຺ຫສ຺ສ, ອຫໍ ອນ຺ຕໍ ກໂຣມິ ເຕ’’ ອິຕິ. (ສຸ. ນິ. ໕໑໗) ວາ –

ເຕສໍ ເຕສໍ ຍກ຺ຂນຣິນ຺ທເທວສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊການໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣນ຺ຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ, ຍໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຠູມິໍ ປຕ຺ວາ ເອຕໍ ປວາຣຓໍ ປວາເຣຍ຺ຍ. ໂຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ປເທສຎາເຓປິ ຐິໂຕ

‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎ ປຎ຺ຫານິ ວິຍາກໂຣຫິ,

ຍາຈນ຺ຕິ ຕໍ ອິສໂຍ ສາຘຸຣູປາ;

ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎ ເອໂສ ມນຸເຊສຸ ຘມ຺ໂມ,

ຍໍ ວຸທ຺ຘມາຄຈ຺ຉຕິ ເອສ ຠາໂຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໖໐) –

ເອວໍ ສກ຺ກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອິສີຫິ ຍາຈິໂຕ

‘‘ກຕາວກາສາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕຸ ໂຠນ຺ໂຕ,

ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຎ຺ຫໍ ມນສາຠິປຕ຺ຖິຕໍ;

ອຫຎ຺ຫິ ຕໍ ຕໍ ໂວ ວິຍາກຣິສ຺ສໍ,

ຎຕ຺ວາ ສຍໍ ໂລກມິມໍ ປຣຎ຺ຈາ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໖໑);

ເອວໍ ສຣຠງ຺ຄກາເລ, ສມ຺ຠວຊາຕເກ ຈ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫານໍ ອນ຺ຕກຣໍ ອທິສ຺ວາ ສຸຈິຣເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ໂອກາເສ ກາຣິເຕ, ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ໂສ ຣຖິກາຍໍ ປໍສຸໍ ກີຬນ຺ໂຕ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ –

‘‘ຕຄ຺ຆ ເຕ ອຫມກ຺ຂິສ຺ສໍ, ຍຖາປິ ກຸສໂລ ຕຖາ;

ຣາຊາ ຈ ໂຂ ຕໍ ຊານາຕິ, ຍທິ ກາຫຕິ ວາ ນ ວາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໑໗໒) –

ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣສິ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕາຍ ອຕ຺ຕມໂນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ກຖໍ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ, ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອຎ຺ຎໍ ສາວເກນ ກຖິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາ ກເຖຕິ, ນນຸ ມຍາ ປຏິກຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘ສເຈ ຕຖາ ປຕິຏ຺ຐິສ຺ສຕິ, ຍຖາສ຺ສ ສາວເກນ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ເອວາຫໍ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’ຕິ. ອຍໍ ປນ ອຎ຺ຎເມວ ກເຖຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ວຈໂນກາໂສ ມາ ໂຫຕູຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖເຣນ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ກເຖນ຺ໂຕ, ເອວໍ ໂຂ ອຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ. ອຸປມາ ມໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຏິຠາຕີຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍ຺ຫໍ ເອກາ ອຸປມາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອາຫຣາມິ ຕໍ ອຸປມນ຺ຕິ ວທຕິ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ອາຫຣ ຕໍ ອຸປມໍ ວິສຕ຺ໂຖຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ພລກຣຓີຍາຕິ ພາຫຸພເລນ ກຕ຺ຕພ຺ພາ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກາ ກມ຺ມນ຺ຕາ. ຣູປຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ຣູປຕ຺ຕາ, ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕປຸຄ຺ຄລໍ ທີເປຕິ. ຣູເປ ປຕິຏ຺ຐາຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫິຕຣູເປ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ ປສວຕີຕິ ກຸສລໍ ວາ ອກຸສລໍ ວາ ປຏິລຠຕິ. ເວທນຕ຺ຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ກິໍ ທີເປຕິ? ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຖວີ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາ, ເຕ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ນາມ ອາຍູຫນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນຕ຺ຕາຕິ ທີເປຖາຕິ ອຕິວິຍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມໍ ອາຫຣິ. ອິມິນາ ຈ ນິຄຓ຺ເຐນ ອາຫຏໂອປມ຺ມໍ ນິຍຕເມວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຕສ຺ສ ກຖໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາເທ ໂທສໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທຸວິຘາ ຫິ ປຸຄ຺ຄລາ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ຈ ສາວກເວເນຍ຺ຍາ ຈ. ສາວກເວເນຍ຺ເຍ ສາວກາປິ ວິເນນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາປິ. ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ເຍ ປນ ສາວກາ ວິເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາວ ວິເນນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ນິຄຓ຺ໂຐ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ວາທໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ໂທສໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນສ຺ສ ຠຄວາ ສຍເມວ ວາເທ ໂທສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນນຸ ຕ຺ວໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ.

ອຖ ນິຄຓ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິວິຍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມມ ວາທໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ, ສເຈ ອຸປຣິ ໂກຈິ ໂທໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ມມໍ ເອກກໍເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທາຫໍ ອິມໍ ວາທໍ ມຫາຊນສ຺ສາປິ ມຕ຺ຖເກ ປກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ – ອຫມ຺ປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍ ວທາມິ ຣູປໍ ເມ ອຕ຺ຕາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຫຕີ ຊນຕາຕິ. ຠຄວາ ປນ ນິຄຓ຺ຐໂຕ ສຕຄຸເຓນປິ ສຫສ຺ສຄຸເຓນປິ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນປິ ວາທີວຣຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວາທໍ ປກ຺ຂິປຕິ, ນາສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕຸໍ ທສ຺ສາມິ, ມຫາຊນໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກກໍເຍວ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ກິຎ຺ຫິ ເຕ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ນາຍໍ ຊນຕາ ມມ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ອາຄຕາ, ຕ຺ວໍເຍວ ສກລໍ ເວສາລິໍ ສໍວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ມມ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ສກເມວ ວາທໍ ນິເວເຐຫິ, ມາ ມຫາຊນສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ປກ຺ຂິປສີຕິ. ໂສ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ອຫຎ຺ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິອາທິມາຫ.

໓໕໗. ອິຕິ ຠຄວາ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ວາທໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ເຕນ ຫິ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ຫີຕິ ກາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອຕ຺ຕໂຕ ປຏິຊານາສິ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກສ຺ມິໍ ວິຊິເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຏ຺ເຐ. ຆາເຕຕາຍໍ ວາ ຆາເຕຕຸນ຺ຕິ ຆາຕາຣຫໍ ຆາເຕຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ຆາເຕຕຸໍ. ຊາເປຕາຍໍ ວາ ຊາເປຕຸນ຺ຕິ ຘນຊານິຣຫໍ ຊາເປຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ຊາເປຕຸໍ ຊິຓ຺ຓຘນໍ ກາຕຸໍ. ປພ຺ພາເຊຕາຍໍ ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸນ຺ຕິ ສກຣຏ຺ຐໂຕ ປພ຺ພາຊນາຣຫໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ, ນີຫຣິຕຸໍ. ວຕ຺ຕິຕຸຎ຺ຈ ອຣຫຕີຕິ ວຕ຺ຕຕິ ເຈວ ວຕ຺ຕິຕຸຎ຺ຈ ອຣຫຕິ. ວຕ຺ຕິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທີເປຕິ. ອິຕິ ນິຄຓ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ວາທເຠທນຕ຺ຖໍ ອາຫຏກາຣຓເມວ ອຕ຺ຕໂນ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ອາວຸຘໍ ຕິຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິເສເສຕ຺ວາ ທີເປຕິ, ຍຖາ ຕໍ ພາໂລ. ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕູຕິ ມມ ຣູປໍ ເອວໍວິຘໍ ໂຫຕຸ, ປາສາທິກໍ ອຠິຣູປໍ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕໍ ສຸວຓ຺ຓໂຕຣຓໍ ວິຍ ສຸສຊ຺ຊິຕຈິຕ຺ຕປໂຏ ວິຍ ຈ ມນາປທສ຺ສນນ຺ຕິ. ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີຕິ ມມ ຣູປໍ ເອວໍວິຘໍ ມາ ໂຫຕຸ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕໍ ວລິຕປລິຕໍ ຕິລກສມາກິຓ຺ຓນ຺ຕິ.

ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ນິຄຓ຺ໂຐ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຣທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມມ ວາທໍ ຠິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ກາຣຓໍ ອາຫຣິ, ອຫໍ ພາລຕາຍ ຕເມວ ວິເສເສຕ຺ວາ ທີເປສິໍ, ອິທານິ ນຏ຺ໂຐມ຺ຫິ, ສເຈ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວກ຺ຂາມິ, ອິເມ ຣາຊາໂນ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ, ‘ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕ຺ວໍ ມມ ຣູເປ ວໂສ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວທສິ, ຍທິ ເຕ ຣູເປ ວໂສ ວຕ຺ຕຕິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຍຖາ ອິເມ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ຕາວຕິໍສເທວສທິເສຫິ ອຕ຺ຕຠາເວຫິ ວິໂຣຈນ຺ຕິ ອຠິຣູປາ ປາສາທິກາ, ເອວໍ ນ ວິໂຣຈສີ’ຕິ. ສເຈ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວກ຺ຂາມິ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ, ‘ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ວຕ຺ຕຕິ ເມ ຣູປສ຺ມິໍ ວໂສຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິກ຺ຂິປສີ’ຕິ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສຕິ. ອິຕິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອໂກ ໂທໂສ, ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອໂກ ໂທໂສ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍາວຕຕິຍໍ ຠຄວຕາ ປຸຈ຺ຉິເຕ ອພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ສຕ຺ຕານໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມີນໍ ປູຣິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ເຕສຸ ພລວອນຸທ຺ທຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍາວຕຕິຍໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ເອຕໍ ‘‘ພ຺ຍາກໂຣຫີ ທານີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ຕຕ຺ຖ ສຫຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ສເຫຕຸກໍ ສກາຣຓໍ. ວຊິຣໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສາຕິ ວຊິຣປາຓິ. ຍກ຺ໂຂຕິ ນ ໂຍ ວາ ໂສ ວາ ຍກ຺ໂຂ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິວຓ຺ຓໍ. ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຊ຺ຊລິຕໍ. ສໂຊຕິຠູຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ໂຊຕິຠູຕໍ, ເອກຄ຺ຄິຊາລຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສີສໍ, ກນ຺ທລມກຸລສທິສາ ທາຐາ, ຠຍານການິ ອກ຺ຂິນາສາທີນີຕິ ເອວໍ ວິຣູປຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ກສ຺ມາ ປເນສ ອາຄໂຕຕິ? ທິຏ຺ຐິວິສ຺ສຊ຺ຊາປນຕ຺ຖໍ. ອປິຈ, ‘‘ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ປເຣ ຈ ເມ ນ ອາຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຠາວໍ ອາປນ຺ເນ ຠຄວຕິ ສກ຺ໂກ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຓາຍ ອວຕ຺ຕມາເນ ມຍໍ ວຕ຺ຕາເປສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ໂຫຕຸ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຓາຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎມກາສິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສຈ຺ຈກໍ ຕາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ.

ຠຄວາ ເຈວ ປສ຺ສຕິ, ສຈ຺ຈໂກ ຈ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕຕິ ຍທິ ຫິ ຕໍ ອຎ຺ເຎປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ. ຕໍ ກາຣຓໍ ອຄຣຸ ອສ຺ສ, ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສຈ຺ຈກໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ອໂນຕຣນ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຍກ຺ຂໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ, ຕໂຕ ສຈ຺ຈໂກ ຠເຍນ ກເຖສີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເຈວ ປສ຺ສຕິ ສຈ຺ຈໂກ ຈ. ຕສ຺ສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ສກລສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິ ວິປຣິວຕ຺ຕມານາ ມຫາຣວໍ ຣວິ. ໂສ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ນຸ ໂຂ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ໂລມຫໍສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ – ‘‘ອິທໍ ຠຍໍ ມເມວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສຈາຫໍ ຍກ຺ໂຂຕິ ວກ຺ຂາມິ, ‘ກິໍ ຕຸຍ຺ຫເມວ ອກ຺ຂີນິ ອຕ຺ຖິ, ຕ຺ວເມວ ຍກ຺ຂໍ ປສ຺ສສິ, ປຐມໍ ຍກ຺ຂໍ ອທິສ຺ວາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ວາທສງ຺ຆາເຏ ຂິຕ຺ໂຕວ ຍກ຺ຂໍ ປສ຺ສສີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ນ ທານິ ເມ ອິຘ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຓາ ໂຄຕມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ, ອຖ ໂຂ ສຈ຺ຈໂກ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ…ເປ… ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ. ຕາຓໍ ຄເວສີຕິ ຕາຓນ຺ຕິ ຄເວສມາໂນ. ເລຓໍ ຄເວສີຕິ ເລຓນ຺ຕິ ຄເວສມາໂນ. ສຣຓໍ ຄເວສີຕິ ສຣຓນ຺ຕິ ຄເວສມາໂນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ຕາຓໍ. ນິລີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເລຓໍ. ສຣຕີຕິ ສຣຓໍ, ຠຍໍ ຫິໍສຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໕໘. ມນສິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ມນມ຺ຫິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ເອວໍ ເມ ເວທນາ ໂຫຕູຕິ ກຸສລາວ ໂຫຕຸ, ສຸຂາວ ໂຫຕຸ. ເອວໍ ເມ ສຎ຺ຎາ ໂຫຕູຕິ ກຸສລາວ ໂຫຕຸ, ສຸຂາວ ໂຫຕຸ, ໂສມນສ຺ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ໂຫຕູຕິ. ສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາເຓສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມາ ອໂຫສີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກລ຺ລໍ ນູຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ. ສມນຸປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ‘‘ເອຕໍ ມມ ເອໂສຫມສ຺ມິ ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ປສ຺ສິຕຸໍ. ໂນ ຫິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ນ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ. ອິຕິ ຠຄວາ ຍຖາ ນາມ ເຉໂກ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ສປ຺ປທຏ຺ຐວິສໍ ເຕເນວ ສປ຺ເປນ ປຸນ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ອຸພ຺ພາເຫຍ຺ຍ, ເອວໍ ຕສ຺ສໍເຍວ ປຣິສຕິ ສຈ຺ຈກໍ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ເຕເນວ ມຸເຂນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ອນຕ຺ຕາຕິ ວທາເປສິ. ທຸກ຺ຂໍ ອລ຺ລີໂນຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘທຸກ຺ຂໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອລ຺ລີໂນ. ອຸປຄໂຕ ອຊ຺ໂຌສິໂຕຕິປິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທຸກ຺ຂໍ ເອຕໍ ມມາຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘທຸກ຺ຂໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຊາເນຍ຺ຍາຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຕ ຊາເນຍ຺ຍ. ປຣິກ຺ເຂເປຕ຺ວາຕິ ຂຍໍ ວຍໍ ອນຸປ຺ປາທໍ ອຸປເນຕ຺ວາ.

໓໕໙. ນວນ຺ຕິ ຕຣຸຓໍ. ອກຸກ຺ກຸກຊາຕນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜຄ຺ຄຫຓກາເລ ອນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐປ຺ປມາໂຓ ເອໂກ ຆນທຓ຺ຑໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເຕນ ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣິຕ຺ໂຕຕິ ສຸຎ຺ໂຎ ອນ຺ໂຕສາຣວິຣຫິໂຕ. ຣິຕ຺ຕຕ຺ຕາວ ຕຸຈ຺ໂຉ. ອປຣທ຺ໂຘຕິ ປຣາຊິໂຕ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ມຸຂຣຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຫ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ປູຣຓາທໂຍ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ມຫນ຺ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຊຍໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມ຺ປິ ຕເຖວ ວິເຫເຐສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ –

‘‘ອມ຺ໂຠ ໂກ ນາມ ຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ສິນ຺ນປຕ຺ໂຕ ສກຓ຺ຏໂກ;

ຍຕ຺ຖ ເອກປ຺ປຫາເຣນ, ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ວິຠິຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຍໍ ຂທິຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ອສາຣກຣຸກ຺ຂປຣິຈິໂຕ ມຸທຸຕຸຓ຺ຑສກຸໂຓ ວິຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສາຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຎາຓຕຸຓ຺ຑເຠທໍ ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຖທ຺ຘຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ຕທສ຺ສ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປກາເສນ຺ໂຕ ຠາສິຕາ ໂຂ ປນ ເຕຕິອາທິມາຫ. ນຕ຺ຖິ ເອຕຣຫີຕິ ອຸປາທິນ຺ນກສຣີເຣ ເສໂທ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອຕຣຫິ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກາຍໍ ວິວຣີຕິ ນ ສພ຺ພໍ ກາຍໍ ວິວຣິ. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຄຓ຺ຐິກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຣີຣາ ປຣິສຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄລວາຏກສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣສິ. ໂອຕາຣິຕມຕ຺ເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຆຏໂຕ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາ ວິຍ, ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓວລາຫກໂຕ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓມຸຣຊສທິສໍ ມຫາຂນ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕມສິຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຸຣຸມານາ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວມກາສີຕິ? ມຫາຊນສ຺ສ ກງ຺ຂາວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ມຫາຊໂນ ຫິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ເສໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ວທຕິ, ສຈ຺ຈກສ຺ສ ຕາວ ນິຄຓ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍນ຺ຕາຣຸຬ຺ຫສ຺ສ ວິຍ ເສທາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ຆນທຸປຏ຺ຏຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ, ອນ຺ໂຕ ເສທສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາ ວາ ນຕ຺ຖິຕາ ວາ ກຖໍ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ກງ຺ຂໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ກງ຺ຂາວິໂນທນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສິ. ມງ຺ກຸຠູໂຕຕິ ນິຕ຺ເຕຊຠູໂຕ. ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປຕິຕກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອປ຺ປຏິຠາໂນຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ອປ຺ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ນິສີທີຕິ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ຠູມິໍ ກສມາໂນ ນິສີທິ.

໓໖໐. ທຸມ຺ມຸໂຂຕິ ນ ວິຣູປມຸໂຂ, ອຠິຣູໂປ ຫິ ໂສ ປາສາທິໂກ. ນາມໍ ປນສ຺ສ ເອຕໍ. ອຠພ຺ໂພ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຸນ ໂອຕຣິຕຸນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຬານໍ ຠຄ຺ຄຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິນ຺ນຄມໂນ ໂອຕຣິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ, ຕຕ຺ເຖວ ກາກກຸລລາທີນໍ ຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ວິສູກາຍິການີຕິ ທິຏ຺ຐິວິສູການິ. ວິເສວິຕານີຕິ ທິຏ຺ຐິສຎ຺ຈຣິຕານິ. ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານີຕິ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ. ຍທິທໍ ວາທາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ; ວາທາຘິປ຺ປາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ວາທໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີຕິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ອຠພ຺ໂພ; ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ປນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທຸມ຺ມຸຂໍ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ກສ຺ມາ ອໂວຈ? ທຸມ຺ມຸຂສ຺ສ ກິຣສ຺ສ ອຸປມາຫຣຓກາເລ ເສສ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣາປິ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອິມິນາ ນິຄຓ຺ເຐນ ອມ຺ຫາກໍ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓຏ຺ຐາເນ ຈິຣໍ ອວມາໂນ ກໂຕ, ອຍໍ ທານິ ອມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ກາໂລ. ມຍມ຺ປິ ເອເກກໍ ອຸປມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາຓິປ຺ປຫາເຣນ ປຕິຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຖາ ນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຍຖາ ນ ປຸນ ປຣິສມຊ຺ເຌ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ເຕ ໂອປມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວາ ທຸມ຺ມຸຂສ຺ສ ກຖາປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ສຈ຺ຈໂກ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ, ອິເມ ສພ຺ເພວ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອຏ຺ເຐຫິ ຈລມາເນຫິ ຐິຕາ; ສເຈ ປຈ຺ເຈກາ ອຸປມາ ຫຣິຕຸໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸນ ມຍາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ທຸມ຺ມຸຂໍ ອປສາເທຕ຺ວາ ຍຖາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຖາວາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຕສ຺ມາ ເອຕທໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອາຄເມຫີຕິ ຕິຏ຺ຐ, ມາ ປຸນ ຠຓາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖໑. ຕິຏ຺ຐເຕສາ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອສາ ອມ຺ຫາກຎ຺ເຈວ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ປຸຖຸສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວາຈາ ຕິຏ຺ຐຕຸ. ວິລາປໍ ວິລປິຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ເອຕຎ຺ຫິ ວຈນໍ ວິລປິຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ວິປ຺ປລປິຕມຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຕິຏ຺ຐເຕສາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖາຕິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ວາຈາວິລາປໍ ວິລປິຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ປນິທໍ ວາຈານິຈ຺ຉາຣຓໍ ວິລປິຕມຕ຺ຕໍ ມຎ຺ເຎ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກິຕ຺ຕາວຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວສາຣຊ຺ຊປຕ຺ໂຕຕິ ຎາຓປຕ຺ໂຕ. ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອປຣປ຺ປຕ຺ຕິໂຍ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິຘ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສກ຺ຂຠູມິ ທສ຺ສິຕາ. ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຕມ຺ປິສ຺ສ ຠຄວາ ພ຺ຍາກາສິ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິເຍນາຕິອາທີສຸ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຎ຺ຎາ. ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຏິປທາ. ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ວິມຸຕ຺ຕິ. ສຸທ຺ຘໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ເສສານິ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ. ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ຂີຓາສວສ຺ສ ວາ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ. ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຄ຺ຄຜລໍ ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ພຸທ຺ໂຘ ໂສ ຠຄວາຕິ ໂສ ຠຄວາ ສຍມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸທ຺ໂຘ. ໂພຘາຍາຕິ ປເຣສມ຺ປິ ຈຕຸສຈ຺ຈໂພຘາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ທນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ທນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພິເສວໂນ. ທມຖາຍາຕິ ນິພ຺ພິເສວນຕ຺ຖາຍ. ສນ຺ໂຕຕິ ສພ຺ພກິເລສວູປສເມນ ສນ຺ໂຕ. ສມຖາຍາຕິ ກິເລສວູປສມາຍ. ຕິຓ຺ໂຓຕິ ຈຕຸໂຣຆຕິຓ຺ໂຓ. ຕຣຓາຍາຕິ ຈຕຸໂຣຆຕຣຓາຍ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ປຣິນິພ຺ພານາຍາຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ.

໓໖໒. ຘໍສີຕິ ຄຸຓຘໍສກາ. ປຄພ຺ພາຕິ ວາຈາປາຄພ຺ພິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອາສາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ພໍ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ນຕ຺ເວວ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມນ຺ຕິ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ອນຸປຫຕໍ ສກລໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມິຕຸໍ ຖາໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ຠຄວາ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ວິຍ ກສ຺ສຈິ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ອຍໍ ປນ ນິຄຓ຺ໂຐ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາ ນ ຠຄວໂຕ ອຸກ຺ກໍສນຕ຺ຖໍ ອາຫຣິ, ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນຕ຺ຖເມວ ອາຫຣິ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊາ ກຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ເອວໍ ນາມ ສູໂຣ ເອວໍ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຣິໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ໂຖເມນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕານເມວ ໂຖເມຕິ. ເອວເມວ ໂສປິ ສິຍາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຫຕ຺ຖິໍ ປຠິນ຺ນນ຺ຕິອາທີຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕປິ ມຍເມວ ສູຣາ ມຍໍ ປຓ຺ຑິຕາ ມຍໍ ພຫຸສ຺ສຸຕາເຍວ ເອວໍ ປຠິນ຺ນຫຕ຺ຖິໍ ວິຍ, ຊລິຕອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ, ຜຓກຕອາສີວິສໍ ວິຍ ຈ ວາທຕ຺ຖິກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາຕິ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຸກ຺ກໍເສຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕຍມາໂນ ອຘິວາເສຕຸ ເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຘິວາເສຕູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕຸ. ສ຺ວາຕນາຍາຕິ ຍໍ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ກາຣໍ ກໂຣໂຕ ສ຺ເວ ຠວິສ຺ສຕິ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊຎ຺ຈ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາຕິ ຠຄວາ ກາຍງ຺ຄໍ ວາ ວາຈງ຺ຄໍ ວາ ອໂຈເປຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ຂນ຺ຕິໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ອຘິວາເສສິ. ສຈ຺ຈກສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖໍ ມນສາວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໖໓. ຍມສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖາຕິ ເຕ ກິຣ ລິຈ຺ຉວີ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຖາລິປາກສຕານິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ເອສ ສ຺ເວ ຕຸມ຺ເຫ ຍໍ ອສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຖ, ຕໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາຖ; ສມຓສ຺ສ ຫິ ໂຄຕມສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ປຣິຈາຣກາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ຊານາຖາຕິ ວທຕິ. ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ອຠິຫຣິໍສູຕິ ອຠິຫຣິຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ ອຠິຫຣິໍສຸ. ປຓີເຕນາຕິ ອຸຕ຺ຕເມນ. ສຫຕ຺ຖາຕິ ສຫຕ຺ເຖນ. ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຕປ຺ເປຕ຺ວາ, ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສຸຫິຕໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວາເຣຕ຺ວາ, ອລໍ ອລນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ປຏິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ. ຠຸຕ຺ຕາວິນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ຕໍ. ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ໂອນີຕປາຓິໍ, ອປນີຕຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ໂອນິຕ຺ຕປຕ຺ຕປາຓິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ໂອນິຕ຺ຕໍ ນານາຠູຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປາຓິໂຕ ອສ຺ສາຕິ ໂອນິຕ຺ຕປຕ຺ຕປາຓີ. ຕໍ ໂອນິຕ຺ຕປຕ຺ຕປາຓິໍ, ຫຕ຺ເຖ ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວໍຠູຕໍ ຎຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິສີທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈາຕິ ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ທາເນ ປຸຎ຺ຎໍ, ອາຍຕິໍ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຎ຺ຎມຫີຕິ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘານໍເຍວ ປຣິວາໂຣ. ຕໍ ທາຍການໍ ສຸຂາຍ ໂຫຕູຕິ ຕໍ ອິເມສໍ ລິຈ຺ຉວີນໍ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ໂຫຕຸ. ອິທໍ ກິຣ ໂສ ອຫໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ, ປພ຺ພຊິເຕນ ຈ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ທານໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕຸນ຺ຕິ ເຕສໍ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຖ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ລິຈ຺ຉວີຫິ ສຈ຺ຈກສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ນ ຠຄວໂຕ. ສຈ຺ຈເກນ ປນ ຠຄວໂຕ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ຍໍ ໂຂ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນາຕິອາທິມາຫ. ອິຕິ ຠຄວາ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ມເຕນ ວິນາເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ທິນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓໍ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕສິ, ສາ ຈສ຺ສ ອນາຄເຕ ວາສນາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.