໑. ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາຕິເກ ວິຫຣຕີຕິ ນາຕິກາ ນາມ ເອກໍ ຕຬາກໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈູຬປິຕິມຫາປິຕິປຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ເວ ຄາມາ, ເຕສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ. ຄິຎ຺ຊກາວສເຖຕິ ອິຏ຺ຐກາມເຍ ອາວສເຖ. ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ຠຄວາ ມຫາຊນສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ນາຕິກໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ນາຕິກວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວໂຕ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຫທຍາ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ວສນຏ຺ຐານໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິຏ຺ຐກາເຫວ ຠິຕ຺ຕິໂສປານຕ຺ຖມ຺ເຠ ວາຬຣູປາທີນິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປາສາທໍ ກຕ຺ວາ ສຸຘາຍ ລິມ຺ປິຕ຺ວາ ມາລາກມ຺ມລຕາກມ຺ມາທີນິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມຕ຺ຖຣຓມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ອປຣາປຣໍ ປເນຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານມຓ຺ຑປຈງ຺ກມາທີນິ ກາຣຍິໍສຸ. ອິຕິ ໂສ ວິຫາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ’’ຕິ.

ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍຕິ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຂນ຺ຘໂຕ ໂຄສິງ຺ຄສຓ຺ຐານໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຏປໍ ອຸຏ຺ຐຫິ, ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ວນໍ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ. ທາໂຍຕິ ອວິເສເສນ ອຣຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາເຍຕິ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນອຣຎ຺ເຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິເມສຎ຺ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຸປຣິປຓ຺ຓາສເກ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາໂລ ກຖິໂຕ, ອິຘ ຂີຓາສວກາໂລ. ຕທາ ຫິ ເຕ ລທ຺ຘສ຺ສາທາ ລທ຺ຘປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄຕປຏິສມ຺ຠິທາ ຂີຓາສວາ ຫຸຕ຺ວາ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວມານາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍນ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣສຸ ວາ ອສີຕິມຫາສາວເກສຸ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກອານນ຺ທຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ອນີກາ ນິສ຺ສໂຏ ຫຕ຺ຖີ ວິຍ, ຍູຖາ ນິສ຺ສໂຏ ກາຬສີໂຫ ວິຍ, ວາຕຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວລາຫໂກ ວິຍ ເອກໂກວ ອຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ສຍໍ ອຄມາສີຕິ? ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ, ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປນໂຕ ຘມ຺ມຄຣຸຠາວໂຕ ຈ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກໍສິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເນສໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາວ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ອຄມາສິ. ອປຣມ຺ປິສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອນາຄເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ໂກ ນາມ ສມຄ຺ຄວາສໍ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎມານາ ຂິປ຺ປເມວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຉິມຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປນໂຕປິ ອຄມາສິ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ເນສໍ ຘມ຺ມຄຣຸຠາໂວ ຣຖວິນີເຕ ອາວິກໂຕວ. ອິຕິ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມຄຣຸຠາວໂຕປິ ຘມ຺ມໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອຄມາສິ.

ທາຍປາໂລຕິ ອຣຎ຺ຎປາໂລ. ໂສ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຍຖາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕປ຺ປເທເສນ ມນຸສ຺ສາ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ນິຍ຺ຍາສໍ ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ວາ ນ ຫຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ວຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ໂຍຊິເຕ ທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປາເລຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທາຍປາໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕກາມຣູປາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ກາມຍມານສຠາວາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມປຫິຓຄມນາທີນໍ ວເສນ ເອກວີສຕິອເນສນາຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ, ອຍໍ ນ ອຕ຺ຕກາມຣູໂປ ນາມ. ໂຍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກວີສຕິອເນສນໍ ປຫາຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍຘຸຕງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາໂນ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕກາໂມ ນາມ. ເຕປິ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີຕິ ເຕສໍ ມາ ອຜາສຸກໍ ອກາສີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຠຓ຺ຑນກລຫວິວາທາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕິຂິຓສິງ຺ໂຄ ຈຓ຺ຑໂຄໂຓ ວິຍ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ອເຖກມຄ຺ເຄນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອຍມ຺ປິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ປາສາທິໂກ ຈ ປເນສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ສຸຣສຄິທ຺ໂຘ ມຎ຺ເຎ, ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓີຕທາຍການໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາການຎ຺ຈ ວຓ຺ຓກຖນາທີຫິ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປມາທວິຫາຣໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ວສນຏ຺ຐານານິ ຈາປິ ເອເຕສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ນິພທ຺ຘານິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ຕິສ຺ໂສ ຈ ປຓ຺ຓສາລາ ຕໂຍ ຈງ຺ກມາ ຕີຓິ ທິວາຏ຺ຐານານິ ຕີຓິ ມຎ຺ຈປີຐານິ. ອຍໍ ປນ ສມໂຓ ມຫາກາໂຍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ມຎ຺ເຎ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ອກາເລ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ເສນາສນາ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ເອເຕສໍ ອຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ‘‘ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸກມກາສີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ.

ກິໍ ປເນສ ຊານນ຺ໂຕ ວາເຣສິ, ອຊານນ຺ໂຕຕິ? ອຊານນ຺ໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬກມ຺ປນາທີນິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ, ອຣຎ຺ຎວາສິໂນ ປນ ທຸພ຺ພລມນຸສ຺ສາ ສກມ຺ມປ຺ປສຸຕາ ຕານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຈ ນາມ ຍທາ ອເນກຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສິຣິຍາ ຈ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕທາ ໂກ ເອໂສຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຊານິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕທາ ປນ ຠຄວາ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ຈີວຣຄພ຺ເຠນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວລາຫກຄພ຺ເຠນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອຄມາສິ. ອິຕິ ນໍ ອຊານນ຺ໂຕວ ທາຍປາໂລ ນິວາເຣສິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ມາ ສມຓາຕິ ທາຍປາລສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ ອິຘ ວິຫຣາມ, ອຎ຺ເຎ ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ທາຍປາໂລ ປພ຺ພຊິເຕນ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິວາຏ຺ຐານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ຠຄວາປິ ເຖຣສ຺ສ ສຫ ທສ຺ສເນເນວ ສຣີໂຣຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິ, ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນວິຣາຊິຕາ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປໂຏ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ເຖໂຣ, ‘‘ອຍໍ ທາຍປາໂລ ຜຓກຕໍ ອາສິວິສໍ ຄີວາຍ ຄເຫຕຸໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕວ ນ ຊານາຕິ, ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ນິວາເຣນ຺ໂຕ ເອຕໍ, ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ທາຍປາລາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍໍ ຕໂຍ ຊນາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສາມ, ສຈາຫໍ ເອກໂກວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ສມຄ຺ຄວາໂສ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປິຍມິຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາວ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ຈ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປິໂຍ, ເອວໍ ສຫາຍານມ຺ປິ ເມ ປິໂຍຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກາຕຸກາໂມ ສຍໍ ອກຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກມິ. ເກຈິ ປນ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍາ ຠຄວໂຕ ອາຄມນມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ເຕສໍ ສຎ຺ຎໍ ທທມາໂນວ ຄໂຕຕິ. ອຠິກ຺ກມຖາຕິ ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖ. ປາເທ ປກ຺ຂາເລສີຕິ ວິກສິຕປທຸມສນ຺ນິເຠຫິ ຊາລຫຕ຺ເຖຫິ ມຓິວຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ເຓສຸ ປິຏ຺ຐິປາເທສຸ ອຸທກມຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາເທນ ປາທໍ ຆໍສນ຺ໂຕ ປກ຺ຂາເລສິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາເຍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນາມ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ກສ຺ມາ ປກ຺ຂາເລສີຕິ? ສຣີຣສ຺ສ ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ, ເຕສຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ. ອມ຺ເຫຫິ ອຠິຫເຏນ ອຸທເກນ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ, ປຣິໂຠຄໍ ອກາສີຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພລວໂສມນສ຺ສວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປີຓິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປກ຺ຂາເລສິ. ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ໂສ ກິຣ ເຕສໍ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ.

໓໒໖. ຕສ຺ສ ສງ຺ຄເຫ ກເຕ ເສສານໍ ກໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເຖຣຎ຺ເຎວ ເອຕໍ ກຈ຺ຈິ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈີຕິ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂວຕິ ສາມິວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຈ຺ຈິ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມນີຍໍ, ອິຣິຍາປໂຖ ໂວ ຂມຕິ? ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂວ ຊີວິຕໍ ຍາເປຕິ ຆຏິຍຕິ? ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ, ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂວ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸໍ ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ປຈ຺ຈເຍນ ອກິລມນ຺ເຕນ ຫິ ສກ຺ກາ ສມຓຘມ຺ໂມ ກາຕຸໍ, ວຕ຺ຕເມວ ວາ ເອຕໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ. ອຖ ເຕນ ປຏິວຈເນ ທິນ຺ເນ, ‘‘ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຕຸມ຺ເຫ ຣາຊປພ຺ພຊິຕາ ມຫາປຸຎ຺ຎາ, ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕານໍ ອທຕ຺ວາ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ເອຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ມິຄໂປຕກາ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ວິຫຣຖ, ອຸທາຫຸ ສາມຄ຺ຄິຠາໂວ ໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຂີໂຣທກີຠູຕາຕິ ຍຖາ ຂີຣຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສນ຺ທຕິ, ວິສຸໍ ນ ໂຫຕິ, ເອກຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຸເປຕິ, ກຈ຺ຈິ ເອວໍ ສາມຄ຺ຄິວເສນ ເອກຕ຺ຕູປຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ວິຫຣຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປິຍຈກ຺ຂູຫີຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ໂອໂລກນຈກ຺ຂູນິ ປິຍຈກ຺ຂູນິ ນາມ. ກຈ຺ຈິ ຕຖາຣູເປຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຄ຺ຆາຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອກໍເສນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກຖນ຺ຕິ ກາຣຓປຸຈ຺ຉາ. ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວິຫຣຖ, ເກນ ກາຣເຓນ ວິຫຣຖ, ຕໍ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈາຕິ ສມ຺ມຸຂາ ເຈວ ປຣມ຺ມຸຂາ ຈ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຂາ ກາຍວຈີກມ຺ມານິ ສຫວາເສ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອິຕຣານິ ວິປ຺ປວາເສ. ມໂນກມ຺ມໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ. ຍຎ຺ຫິ ສຫວສນ຺ເຕສຸ ເອເກນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ ວາ ພຫິ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເກນິທໍ ວຬຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອວຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິສາເມນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ປນ ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ເຕນ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໍ ຕເຖວ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ວາ ປນ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕສ຺ສ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສຫວສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຖໍ ສາຣຓີຍກຖໍ ຘມ຺ມີກຖໍ ສຣຠຎ຺ຎໍ ສາກຈ຺ຉໍ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວມາທິກຣເຓ ສມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຖເຣສຸ ປນ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາໂຍ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ເອວໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິຄຸຓກຖນໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ມຍ຺ຫໍ ປິຍມິຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ອເວໂຣ ໂຫຕຸ, ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ສຸຂີ ໂຫຕູຕິ ເອວໍ ສມນ຺ນາຫຣໂຕ ປນ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ໂຫຕິເຍວ.

ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາຕິ ກາຍຎ຺ຫິ ປິຏ຺ຐໍ ວິຍ ມຕ຺ຕິກາ ວິຍ ຈ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປນ ໂນ ຫິຕຏ຺ເຐນ ນິຣນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ອວິຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ສມຄ຺ຄຏ຺ເຐນ ເອກເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ ປເນຕໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ວຕ຺ຕິໍສູຕິ? ເອກສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ເອກສ຺ສ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ສ ປຣິຠຓ຺ຑກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ, ເຕນ ມມາວຸໂສ, ປຕ຺ເຕ ມລໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິຕເຣ ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຘວິຕພ຺ພໍ, ມຍ຺ຫໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕກຏາເຫ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຈີວຣໍ ວາ ໂຘວນ຺ຕິ, ປຣິຠຓ຺ຑໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ມມາວຸໂສ, ຈີວຣໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ໂຘວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມມ ປຓ຺ຓສາລາ ອຸກ຺ລາປາ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຐມຕຣໍ ອາໂຣຈິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໒໗. ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິ ຠຄວາ ເຫຏ຺ຐາ ນ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມິມ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ກສ຺ມາ? ອຍຎ຺ຫິ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ນາມ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອປາຍໂລເກປິ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກປິ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓວ. ອຍໍ ປນ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວິວາທປກ຺ຂນ຺ໂທ, ອປາຍໂລເກ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກປິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ເອວ, ເອເຕສໍ ສາມຄ຺ຄິກາໂລ ທຸລ຺ລໂຠ, ກທາຈິເທວ ໂຫຕີຕິ ສມຄ຺ຄວາສສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ອິຘ ຠຄວາ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ອິທານິ ເຕສໍ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ວາ, ກຈ຺ຈິ ຕຸມ຺ເຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ອມ຺ເຫສຸ ຕີສຸ ຊເນສຸ. ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ. ອວກ຺ກາຣປາຕິນ຺ຕິ ອຕິເຣກປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຐປນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ສມຸຄ຺ຄປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຐເປຕິ.

ໂຍ ປຈ຺ຉາຕິ ເຕ ກິຣ ເຖຣາ ນ ເອກໂຕວ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຜລສມາປຕ຺ຕິຣຕາ ເຫເຕ. ປາໂຕວ ສຣີຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕສຸ ໂຍ ປຐມຕຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຐມຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາຕິ; ໂສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘‘ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຉາ, ອຫໍ ປຐມຕຣໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອາສນປຎ຺ຎາປນາທີນິ ກຕ຺ວາ ຍທິ ປຕ຺ເຕ ປຏິວິສມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຍທິ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ປິຘາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ໂອສາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ທຸຕິໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຊານາຕິ – ‘‘ເອໂກ ປຐມໍ ອາຄໂຕ, ເອໂກ ປຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ. ໂສ ສເຈ ປຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ປມາຓເມວ ໂຫຕິ, ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ມນ຺ທໍ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສເຈ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປມາຓເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣິມຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ຕຕິໂຍປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຊານາຕິ – ‘‘ທ຺ເວ ປຐມໍ ອາຄຕາ, ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ. ໂສປິ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ໂອສາເປຕ຺ວາ ອາສນານິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ; ປານີຍຆເຏ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆເຏ ວາ ອວເສສໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຆເຏ ນິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວກ຺ກາຣປາຕິຍໍ ສເຈ ອວເສສຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊຫິຕ຺ວາ ປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ; ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຈິກາຫິ ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ເຖຣານໍ ພຫິວິຫາເຣ ອຣຎ຺ເຎ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓຏ຺ຐາເນ ໂຠຊນສາລາຍໍ ວຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ, ‘‘ໂຍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ປສ຺ສຕີຕິອາທິ ປນ ເນສໍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ວຈ຺ຈຆຏນ຺ຕິ ອາຈມນກຸມ຺ຠິໍ. ຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣິຕ຺ຕກໍ. ຕຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອວິສຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ອຕິຠາຣິຍໍ. ຫຕ຺ຖວິກາເຣນາຕິ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ. ເຕ ກິຣ ປານີຍຆຏາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຕຸຈ຺ຉກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ອາມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ໂອທິສ຺ສ ວາ ອໂນທິສ຺ສ ວາ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ໂອທິສ຺ສ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ? ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ໂທ ພາເຘຍ຺ຍາຕິ. ກສ຺ມາ ອໂນທິສ຺ສ ສທ຺ທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ? ອໂນທິສ຺ສ ສທ຺ເທ ທິນ຺ເນ, ‘‘ອຫໍ ປຸເຣ, ອຫໍ ປຸເຣ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍຸໍ, ຕໂຕ ທ຺ວີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມ ຕຕິຍສ຺ສ ກມ຺ມຈ຺ເຉໂທ ຠເວຍ຺ຍ. ສໍຍຕປທສທ຺ໂທ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິວາຏ຺ຐານສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ທິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອິຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຊນາ ຫຕ຺ເຖນ ຫຕ຺ຖໍ ສໍສິພ຺ພນ຺ຕາ ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐເປມາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນາຕິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ປນ຺ນຣເສ ອຏ຺ຐມິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕາວ ປກຕິຘມ຺ມສ຺ສວນເມວ, ຕໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ທ຺ເວ ເຖຣາ ນາຕິວິກາເລ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍປິ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ປິຏການໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຖເຣນ ຠຄວຕາ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉິເຕນ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນກາໂລ, ນິກ຺ຂມນກາໂລ, ນິວາສນປຣິວຕ຺ຕນໍ, ຈີວຣປາຣຸປນໍ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓໍ ຘມ຺ມກຖນໍ, ອນຸໂມທນໍ, ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓໍ, ປຕ຺ຕໂຘວນໍ, ປຕ຺ຕໂອສາປນໍ, ປຕ຺ຕຈີວຣປຏິສາມນນ຺ຕິ ປປຎ຺ຈກຣຓຏ຺ຐານານິ ເອຕານິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປມາທກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປມາທຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

໓໒໘. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ. ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ອຣິຍຠາວກຣຓສມຕ຺ໂຖ ຎາຓວິເສໂສ. ກິຎ຺ຫິ ໂນ ສິຍາ, ຠນ຺ເຕຕິ ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນາຘິຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຘິຄໂຕເຍວາຕິ. ຍາວ ເທວາຕິ ຍາວ ເອວ.

໓໒໙. ເອວໍ ປຐມຊ຺ຌານາຘິຄເມ ພ຺ຍາກເຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສ ປນ ໂວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຕິກ຺ກມາຍາຕິ ສມຕິກ຺ກມຕ຺ຖາຍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຖາຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຉິມປຎ຺ເຫ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓທສ຺ສນວເສນ ອຘິຄຕໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ປຸຈ຺ຉານຸຣູເປເນວ ພ຺ຍາກາສິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເວທຍິຕສຸຂໂຕ ອເວທຍິຕສຸຂໍ ສນ຺ຕຕຣໍ ປຓີຕຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ວາ ປຓີຕຕຣໍ ວາ ນ ສມນຸປສ຺ສາມາຕິ ອາຫ.

໓໓໐. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ. ສພ຺ເພປິ ເຕ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣິນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈາ, ເຕນ ເຕສໍ ປຏິເວຘຕ຺ຖາຍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ສາມຄ຺ຄິຣເສນ ປນ ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ຈ ອານິສໍໂສຕິ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສເມວ ເນສໍ ຠຄວາ ກເຖສິ. ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາຕິ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ເຕ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອຄມໍສຸ, ອຖ ຠຄວາ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິເວຓປຣິຍນ຺ຕໍ ຄຕກາເລ, ‘‘ອາຫຣຖ ເມ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ ປກ຺ກາມິ. ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓກຖາຍ ອຏ຺ຏິຍມານາ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອາຫໍສຸ. ອິມາສຎ຺ຈ ອິມາສຎ຺ຈາຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ. ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕຕິ ອຊ຺ຊ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມສຸໍ, ອຊ຺ຊ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຍາຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທິຕໍ. ເທວຕາປິ ເມຕິ, ຠນ຺ເຕ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ອຊ຺ຊ ອຍ຺ໂຍ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຍ຺ໂຍ ກິມິລຕ຺ເຖໂຣ ອິມາຍ ຈ ອິມາຍ ຈ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມສີຕິ ເອວມາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຫາຠິປຸຏ຺ເຐນາຕິ ຕມ຺ປິ ມຍາ ສຍໍ ວິທິຕນ຺ຕິ ວາ ເທວຕາຫິ ອາໂຣຈິຕນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຕເກເນວ ມຸຂໍ ເມ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອປຸຏ຺ເຐເນວ ເມ ນ ກຖິຕໍ. ຠຄວຕາ ປນ ປຎ຺ຫາຠິປຸຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຫໍ ອຠິປຸຈ຺ຉິເຕນ ສຕາ ພ຺ຍາກຕໍ, ຕຕ຺ຣ ເມ ກິໍ ນ ໂຣຈຖາຕິ ອາຫ.

໓໓໑. ທີໂຆຕິ ‘‘ມຓິ ມາຓິວໂຣ ທີໂຆ, ອໂຖ ເສຣີສໂກ ສຫາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໙໓) ເອວໍ ອາຄໂຕ ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ເອໂກ ເທວຣາຊາ. ປຣຊໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຍກ຺ຂສ຺ສ ນາມໍ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ກິຣ ເວສ຺ສວເຓນ ເປສິໂຕ ເອຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄິຎ຺ຊກາວສຖໂຕ ໂຄສິງ຺ຄສາລວນສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຄສິງ຺ຄສາລວເນ ຕິຓ຺ຓໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຊ຺ຊ ມຫຕີ ຘມ຺ມເທສນາ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຍາປິ ຕສ຺ສາ ເທສນາຍ ຠາຄິນາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ສຕ຺ຖຸ ປທານຸປທິໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ນ ຄໂຕ, – ‘‘ອິເມ ເຖຣາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕ. ອຖ ເຕ ທ຺ເວ ເຖເຣ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ປລິເວເຐນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, – ‘‘ອິເມ ເຖຣາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາທໂຍ ສພ຺ພຄຸເຓ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຠຄວໂຕວ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕິ, ນ ສຫນ຺ຕິ, ອຕິວິຍ ນິລີຍນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ນ ທານິ ເຕສໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ທສ຺ສາມິ, ປຖວິໂຕ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເອເຕສໍ ຄຸເຓ ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ລາຠາ ວຕ, ຠນ຺ເຕຕິ ເຍ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ອິເມ ຈ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ວນ຺ທິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ເຕສໍ ລາຠາ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ໂສ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ມຫນ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ສກລໍ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ເຕນ ຈສ຺ສ ເຕສຸ ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທີສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ຠຸມ຺ມາ ເທວຕາ ສທ຺ທໍ ອສ຺ໂສສຸໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນຸສ຺ສາເວສຸນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສາເວສຸໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາຕິ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ. ຕຎ຺ເຈປິ ກຸລນ຺ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊິຕາ ເອວໍ ສີລວນ຺ໂຕ ຄຸຓວນ຺ໂຕ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອວໍ ຕຎ຺ເຈປິ ກຸລໍ ເອເຕ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສເຣຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕິ ຠຄວາ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.