໔. ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊຄເຫຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ, ຕຎ຺ຫິ ມນ຺ຘາຕຸມຫາໂຄວິນ຺ທາທີຫິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຣາຊຄຫນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ເຎເປຕ຺ຖ ປກາເຣ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕຫິ? ນາມເມຕໍ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ. ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈ ນຄຣໍ ໂຫຕິ, ເສສກາເລ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ເຕສໍ ວສນ຺ຕວນໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປຕິ ເວຬຸວນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ນາມໍ, ຕໍ ກິຣ ເວຬູຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ເຖນ ຈ ປາກາເຣນ, ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ ນີໂລຠາສໍ ມໂນຣມໍ, ເຕນ ເວຬຸວນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລນ຺ທການຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິວາປໍ ອທໍສຸ, ເຕນ ກລນ຺ທກນິວາໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ອຸຍ຺ຍານກີຬນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ ສຸຣາມເທນ ມຕ຺ໂຕ ທິວາເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ ສຸປິ. ປຣິຊໂນປິສ຺ສ, ‘‘ສຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ’’ຕິ ປຸປ຺ຜຜລາທີຫິ ປໂລຠິຍມາໂນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປກ຺ກາມິ, ອຖ ສຸຣາຄນ຺ເຘນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມາ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂາ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ, ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ກາຬກເວເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຓ຺ຓມູເລ ສທ຺ທມກາສິ. ຣາຊາ ປຏິພຸຊ຺ຌິ, ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ນິວຕ຺ໂຕ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິມາຍ ມມ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກາຬການໍ ຕຕ຺ຖ ນິວາປໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ອຠຍໂຆສນຎ຺ຈ ໂຆສາເປສິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກລນ຺ທກນິວາປນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ. ກລນ຺ທກາຕິ ກາຬການໍ ນາມໍ.

ຊາຕິຠູມິກາຕິ ຊາຕິຠູມິວາສິໂນ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິຠູມີຕິ ຊາຕຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ເນວ ໂກສລມຫາຣາຊາທີນໍ ນ ຈງ຺ກີພ຺ຣາຫມຓາທີນໍ ນ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕາທີນໍ ນ ອສີຕິມຫາສາວກາທີນໍ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕຏ຺ຐານໍ ‘‘ຊາຕິຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຊາຕທິວເສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ເອກທ຺ຘຊມາລາວິປ຺ປກິຓ຺ຓກຸສຸມວາສຈຸຓ຺ຓຄນ຺ຘສຸຄນ຺ຘາ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລມິວ ນນ຺ທນວນໍ ວິໂຣຈມານາ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທີນຎ຺ຈ ຣູປທສ຺ສນາທີນິ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕຏ຺ຐານສາກິຍຊນປໂທ ກປິລວຕ຺ຖາຫາໂຣ, ສາ ‘‘ຊາຕິຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຘມ຺ມຄຣຸຠາວວຓ຺ຓນາ

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາຕິ ເຕມາສໍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ປວາຣິຕປວາຣຓາ ຫຸຕ຺ວາ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ອາຄນ຺ຕຸກປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອຕໍ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິວຈນມໂວຈ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ, – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ອປ຺ປກິລມເຖນ ອທ຺ຘານໍ ອາຄຕາ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມິຕ຺ຖ, ກຸໂຕ ຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ປຸຈ຺ຉິຕາ – ‘‘ຠຄວາ ສາກິຍຊນປເທ ກປິລວຕ຺ຖາຫາຣໂຕ ຊາຕິຠູມິໂຕ ອາຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ຠຄວາ ເນວ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ, ນ ສກ຺ໂກທນສ຺ສ, ນ ສຸກ຺ໂກທນສ຺ສ, ນ ໂຘໂຕທນສ຺ສ, ນ ອມິໂຕທນສ຺ສ, ນ ອມິຕ຺ຕາຍ ເທວິຍາ, ນ ມຫາປຊາປຕິຍາ, ນ ສກລສ຺ສ ສາກິຍມຓ຺ຑລສ຺ສ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕນາ ຈ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິໍ ປຣຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສມາທເປຕາຣໍ ປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິທໍ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ສຸທ຺ໂຘທນາທີນໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸເມວ ປຸຈ຺ຉຕິ? ປິຍຕາຍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປຏິປນ຺ນກາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ມນາປາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ. ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ຫິ ຕຖາຄຕາ, ໂສ ຈ ເນສໍ ຘມ຺ມຄຣຸຠາໂວ, ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໑) ອິມິນາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌາສເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມຄຣຸຕາເຍວ ຫິ ຠຄວາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິ. ອຕິເຣກຕິໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຫາກປ຺ປິນໍ ສປຣິສໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ເອກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ນິເວສເນ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາ ປຸກ຺ກຸສາຕິກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ວີສໂຍຊນສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນວາສິສາມເຓຣສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ອກາສິ. ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂທິຣວນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ປາຈີນວໍສທາເຍ ນິສິນ຺ໂນ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ໂກຏິກຓ຺ຓໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ຘມ຺ມເທສນໍ ອຊ຺ເຌສິຕ຺ວາ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ໂຄສິງ຺ຄສາລວເນ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສໍ ກເຖສິ. ກສ຺ສໂປປິ ຠຄວາ – ‘‘ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຆຏິກາຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫຕ຺ຖາ ອາມິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ອມ຺ຫາກໍເຍວ ຠຄວາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ເຊຕວນໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມິ. ໂກສລມຫາຣາຊອນາຖປິຓ຺ຑິກາທໂຍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ປຸຓ຺ຓາ ນາມ ທາສີ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕສິ ສາມີຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ ເຊ, ສຕ຺ຖາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ອຖ ເມ ອິມໍ ເຕມາສໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ, ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ວາ ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ. ອຫມ຺ປິ ສາມິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ. ສເຈ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກສິ, ຠຸຊິສ຺ສາເຍວ ຕ຺ວນ຺ຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຓ຺ເຓ ຕ຺ວໍ ປຣປຏິພທ຺ຘຊີວິກາ ກິໍ ເມ ກຣິສ຺ສສີຕິ. ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖີຕິ ຕຸມ຺ເຫປິ ຊານາຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິວຕ຺ຕນປຈ຺ຈຍາ ປນາຫໍ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ. ຠຄວາ ສາຘຸ ສາຘຸ ປຸຓ຺ເຓຕິ ສາຘຸກາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຊຕວນເມວ ປວິຏ຺ໂຐ. ອຍໍ ກຖາ ປາກຏາ ອໂຫສິ. ເສຏ຺ຐິ ສຸຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓາຍ ກິຣ ຠຄວາ ນິວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ –

‘‘ປຸຓ຺ເຓ ປູເຣສິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ;

ປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ປຎ຺ຎາຍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ເຖຣີຄາ. ໓);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສາວິກາ ອໂຫສີຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ຕຖາຄຕາ.

ນນ຺ທກຕ຺ເຖເຣ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕປິ ຠຄວາ ອນຫາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຐິຕໂກວ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສາຘຸກາຣມທາສິ. ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ກາຍ ເວລາຍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ເຕຕິ. ທຸກ຺ກຣໍ ກຣິຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘສຸຂຸມາລາ ຕຸມ຺ເຫຕິ. ສເຈ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ກປ຺ປໍ ເທເສຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາສິ, ກປ຺ປມຕ຺ຕມ຺ປາຫໍ ຐິຕໂກວ ສຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ. ເອວໍ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ຕຖາຄຕາ. ເຕສໍ ຘມ຺ມຄຣຸຕາຍ ປຏິປນ຺ນກາ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິປນ຺ນເກ ປຸຈ຺ຉິ. ປຏິປນ຺ນໂກ ຈ ນາມ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂນ ປຣຫິຕາຍ, ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ, ໂນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ໂນ ປຣຫິຕາຍ ຈ, ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ປຣຫິຕາຍ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ສຍໍ ທສນ຺ນໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ລາຠີ ໂຫຕິ, ປຣໍ ຕຕ຺ຖ ນ ໂອວທຕິ ນ ອນຸສາສຕິ ອາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ວິຍ. ອຍໍ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ໂນ ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ, ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຄວາ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ນ ມຍ຺ຫໍ ສາສນສ຺ສ ວຑ຺ຒິປກ຺ເຂ ຐິໂຕຕິ.

ໂຍ ປນ ທສນ຺ນໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ອລາຠີ, ປຣໍ ເຕຫິ ໂອວທຕິ ເຕນ ກຕວຕ຺ຕສາທິຍນຕ຺ຖໍ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ, ອຍໍ ປຣຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ໂນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ, ເອວຣູປມ຺ປິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ອສ຺ສ ຕຓ຺ຫາ ມຫາປຈ຺ຉິ ວິຍ ອປ຺ປຫີນາຕິ.

ໂຍ ອຕ຺ຕນາປິ ທສນ຺ນໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ອລາຠີ, ປຣມ຺ປິ ເຕຫິ ນ ໂອວທຕິ, ລາຬຸທາຍີ ວິຍ, ອຍໍ ເນວ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນ ປຣຫິຕາຍ, ເອວຣູປມ຺ປິ ນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ອສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກິເລສາ ຜຣສຸເຉຊ຺ຊາ ວິຍ ມຫນ຺ຕາຕິ.

ໂຍ ປນ ສຍໍ ທສນ຺ນໍ ກຖາວຕ຺ຖູນໍ ລາຠີ, ປຣມ຺ປິ ເຕຫິ ໂອວທຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ເຈວ ປຣຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານມຫາກສ຺ສປາທໂຍ ອສີຕິມຫາເຖຣາ ວິຍ, ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກສ຺ມາ? ມຍ຺ຫໍ ສາສນສ຺ສ ວຸຑ຺ຒິປກ຺ເຂ ຐິໂຕຕິ. ອິຘາປິ ເອວຣູປເມວ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ປຸຏ຺ຐານໍ ປນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຠູມິຍໍ ອຸຠຍຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ນໍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ເອວຣູໂປຕິ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ຕນາ ວາ ສມນ຺ຕນາ ວາ ອໂຫສິ. ກສ຺ມາ? ອາຍສ຺ມາ ຫິ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ອາກາສມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ. ຕສ຺ມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເມຆສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕໂມຣຆຏາ ວິຍ ຆນສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸໍ, ອາຣທ຺ຘຠິກ຺ຂູ ວິຍ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍໍ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ເຖຣສ຺ສ ຈ ຄຸຓໍ ຠາສິຕຸໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕຫິ ມຸເຂຫິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປຸຓ຺ໂຓຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ມນ຺ຕາຓິຍາ ປນ ໂສ ປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ຠາວິໂຕຕິ ຄຸຓສມ຺ຠາວນາຍ ສມ຺ຠາວິໂຕ.

ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິວຓ຺ຓນາ

ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ອິຈ຺ຉາວິຣຫິໂຕ ນິອິຈ຺ໂຉ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສາວເສສໍ ວິຍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ນິຣວເສໂສ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຓຸມຕ຺ຕາປິ ປາປິກາ ອິຈ຺ຉາ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຂີຓາສໂວ ເຫສ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕຓ຺ໂຫ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຕິ ອຍໍ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສກລາເຠ ອຕິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣລາເຠ ປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ນາມ. ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອກຠາເຊນ ປກ຺ກປູໂວປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ເຕ ປຕິໂຕ ນ ສຸປກ຺ໂກ ວິຍ ຂຸທ຺ທໂກ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ. ສ຺ເວວ ປຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສຸປກ຺ໂກ ວິຍ ມຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ຂາຍຕິ. ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນຕາ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ນາມ, ສາ, ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາເຍວ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຫຎ຺ເຎ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາ ນາມ. ສາປິ, ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ສີລວາ ສມາໂນ ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໑) ອິມິນາ ນເຍນ ອາຄຕາເຍວ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ທຸສ຺ສນ຺ຕປ຺ປໂຍ ໂຫຕິ, ວິຊາຕມາຕາປິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ມຫິຈ຺ໂຉ ຈາປິ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ສກເຏນ ປຈ຺ຈຍໍ ເທຕຸ, ຕໂຍເປເຕ ອຕປ຺ປຍາ’’ຕິ.

ສນ຺ຕຄຸຓນິຄູຫນຕາ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ນາມ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸກາມຕາຍ, ‘‘ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ສີລວາ, ປວິວິຕ຺ໂຕ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຎ຺ຎວາ, ຂີຓາສໂວ ສມາໂນ ຂີຓາສໂວຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖໂຣ.

ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຂີຓາສໂວ ອໂຫສິ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປນສ຺ສ ປາທມຕ຺ຕເມວ ອຄ຺ຆຕິ, ໂສ ອໂສກສ຺ສ ຘມ຺ມຣຎ຺ໂຎ ວິຫາຣມຫທິວເສ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອຕິລູຂຠາວໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຖກໍ ພຫິ ໂຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ, ‘‘ມາທິເສ ຂີຓາສເວ ຣຎ຺ໂຎ ສງ຺ຄຫໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິ. ເອວໍ ຂີຓາສໂວ ສມາໂນ, ‘‘ຂີຓາສໂວຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ, ທາຍການໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕິ, ຍຖາ ຍຖາ ຫິ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ເຕ ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ພຫູ ເທນ຺ຕິ.

ອປໂຣປິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ – ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ, ໂສ ທາຍກສ຺ສ ວສໍ ຊານາຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວສໍ ຊານາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຊານາຕິ. ຍທິ ຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາເຓເນວ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຘຸຕງ຺ຄສມາທານສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນຊານາເປຕຸກາໂມ ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ. ຕສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ໂສສານິກມຫາສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ສຏ຺ຐິ ວສ຺ສານິ ສຸສາເນ ວສິ, ອຎ຺ໂຎ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ນ ອຎ຺ຎາສິ, ເຕເນວາຫ –

‘‘ສຸສາເນ ສຏ຺ຐິ ວສ຺ສານິ, ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓໍ ວສາມຫໍ;

ທຸຕິໂຍ ມໍ ນ ຊາເນຍ຺ຍ, ອໂຫ ໂສສານິກຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ.

ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ທ຺ເວຠາຕິຍຕ຺ເຖຣາ ວສິໍສຸ. ເຕສຸ ກນິຏ຺ໂຐ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ເປສິຕາ ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑິກາ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ປຣິໂຠຄໍ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣຖາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາລນກາໂລ ອໂຫສິ. ໂສ ອລໍ, ອາວຸໂສຕິ ອາຫ. ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ເອກາສນິກຕ຺ຖາຕິ. ອາຫຣາວຸໂສ, ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑິກາຕິ ປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ ເອກາສນິໂກ ສມາໂນປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນິຄູຫມາໂນ ປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປຸນ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄໂຕ.

ໂຍ ປນ ສາເກຕກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ. ເຖໂຣ ກິຣ ຂໂຓ ນຕ຺ຖີຕິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາສຸ ໂອກາສໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ມຣຓກ຺ຂຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ລຠິສ຺ສຖາຕິ ໂຈທິໂຕ ຄຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກຓິກາຣວາລິກສມຸທ຺ທວິຫາຣໍ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມານໍ ອຸປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ອຸໂປສຖທິວເສ ຘມ຺ມກຖາຍ ຊນຕໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ໂຍ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາທິຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ, ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ວິຍ ຆຏິກາຣກຸມ຺ຠກາໂຣ ວິຍ ຈ.

ອາຍສ຺ມາ ປນ ປຸຓ຺ໂຓ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕໍ ປາປິຈ຺ຉຕໍ ມຫິຈ຺ຉຕຎ຺ຈ ປຫາຍ ສພ຺ພໂສ ອິຈ຺ຉາປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ອໂລຠສງ຺ຂາຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ນາມ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ມຫິຈ຺ຉຕາຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ເຕສຸ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖໍ ກເຖສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ທ຺ວາທສວິຘສນ຺ໂຕສວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິອາທີສຸ ວິເສສຕ຺ຖເມວ ທີປຍິສ຺ສາມ. ໂຍຊນາ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ປເນສ ສນ຺ໂຕໂສ ທ຺ວາທສວິໂຘ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ ຕິວິໂຘ, ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸ. ຕສ຺ສາຍໍ ປເຠທສໍວຓ຺ຓນາ.

ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ລຠຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ອສຸນ຺ທຣໍ ວາ. ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ໂຍ ປກຕິທຸພ຺ພໂລ ວາ ໂຫຕິ ອາພາຘຊຣາຠິຠູໂຕ ວາ, ຄຣຸຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ໂສ ສຠາເຄນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ປຓີຕປຈ຺ຈຍລາຠີ ໂຫຕິ, ໂສ ປຏ຺ຏຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ ພຫູນິ ວາ ປນ ຈີວຣານິ ລຠິຕ຺ວາ ອິທໍ ເຖຣານໍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ ອິທໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອນຸຣູປໍ, ອິທໍ ຄິລານານໍ ອິທໍ ອປ຺ປລາຠານໍ ໂຫຕູຕິ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຣາຓຈີວຣໍ ວາ ສງ຺ກາຣກູຏາທິໂຕ ວາ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ເຍນສ຺ສ ປຣິຠຸຕ຺ເຕນ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ພຫຸໍ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠິຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ວາ ເສສກໍ ປິຓ຺ຑາຍ ວາ ຈຣິຕ຺ວາ ມິສ຺ສກາຫາຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສນໍ ລຠຕິ ມນາປໍ ວາ ອມນາປໍ ວາ, ໂສ ເຕນ ເນວ ໂສມນສ຺ສໍ ນ ປຏິຆໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກນາປິ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ວສໂຕ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ສປ຺ປາຍເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ເລຓມຓ຺ຑປກູຏາຄາຣາທີນິ ພຫູນິ ປຓີຕເສນາສນານິ ລຠຕິ, ໂສ ຕານິ ຈີວຣາທີນິ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠິຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍປິ, ‘‘ອຸຕ຺ຕມເສນາສນໍ ນາມ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ນິທ຺ທາຠິຠູຕສ຺ສ ປຸນ ປຏິພຸຊ຺ຌໂຕ ປາປວິຕກ຺ກາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ເສນາສນໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມ຺ປິສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ຍໍ ລຠຕິ, ເຕເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ໂຍ ປນ ເຕເລນ ອຕ຺ຖິໂກ ຜາຓິຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເຕລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເທວ ວາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເຕຫິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິປຓີຕເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕພຫຸສ຺ສຸຕອປ຺ປລາຠິຄິລານານໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຠຕເກນ ເຍນ ເກນຈິ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ, ‘‘ຄຓ຺ຫ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສຈສ຺ສ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຖ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕເກເນວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິເມສໍ ປນ ປຈ຺ເຈກໍ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ໂຕສານໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສວ ອຄ຺ໂຄ. ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ເອເກກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ອິເມຫິ ຕີຫິ ສນ຺ໂຕເສຫິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖຎ຺ຈາຕິ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຈ ອິມໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖໍ ກຕ຺ຕາວ ອໂຫສິ.

ຕິວິຘປວິເວກວຓ຺ຓນາ

ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ກາຍປວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕປວິເວໂກ ອຸປຘິປວິເວໂກຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ປວິເວເກຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ຈງ຺ກມມຘິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ຈຣຕິ, ເອໂກ ວິຫຣຕີຕິ ອຍໍ ກາຍປວິເວໂກ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປນ ຈິຕ຺ຕປວິເວໂກ ນາມ. ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິປວິເວໂກ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ – ‘‘ກາຍປວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ. ຈິຕ຺ຕປວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໕໗). ປວິເວກກຖນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຈ ອິມໍ ປວິເວກກຖໍ ກຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈວິຘສໍສຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ອສໍສຏ຺ໂຐຕິ ປຎ຺ຈວິເຘນ ສໍສຄ຺ເຄນ ວິຣຫິໂຕ. ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍສຄ຺ໂຄ. ເຕສຸ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ, ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ວາ ກຸມາຣິກາ ວາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂາທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ປເຣຫິ ວາ ກຖີຍມານໍ ຣູປາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນາ ວາ ຫສິຕລປິຕຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ໂສ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຎ຺ຈຄ຺ຄຬເລຓວາສີຕິສ຺ສທຫຣສ຺ສ ຈ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ –

ທຫໂຣ ກິຣ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄິຣິຄາມວາສິກມ຺ມາຣຘີຕາຍ ປຎ຺ຈຫິ ກຸມາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປທຸມສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປທຸມານິ ຈ ປິລນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກາມຣາເຄນ ວິທ຺ໂຘ ວິເສສາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິ. ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຫວ ໂຂ ສຸຓາຕິ, ອປິຈ ໂຂ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ກຸມາຣິໍ ວາ ອຠິຣູປໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປາສາທິກໍ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂາທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ວິສຠາຄຣູປໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ໂສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ –

ເອໂກ ກິຣ ທຫໂຣ ກາລທີຆວາປິທ຺ວາຣວິຫາຣໍ ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ. ອາຈຣິໂຍ ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ໂອກາສໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນ຺ນໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ. ອາຈຣິໂຍ ສເຈ ອນ຺ໂຕຄາເມ ນ ຈຣິສ຺ສສິ. ທສ຺ສາມິ ເຕ ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທເສ ນິຏ຺ຐິເຕ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຈຣິໂຍ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ຈຣິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓນ຺ຕິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄາມໍ ປາວິສິ, ເອກາ ກຸລຘີຕາ ປີຕກວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຄເຫ ຐິຕາ ທຫຣໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕຣາຄາ ອຸຬຸງ຺ເກນ ຍາຄຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ກິໍ ອມ຺ມາຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ທ຺ວາເຣນ ຄຕໍ ທຫຣໍ ລຠມານາ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠມານາ ມຣິສ຺ສາມີຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ທຫຣໍ ປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ນິວຕ຺ຕຖ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ທຫໂຣ ອລໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ. ເຕ, ‘‘ອິທໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຄເຫ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ເອກາເຍວ ໂນ ຘີຕາ, ຕ຺ວໍ ໂນ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐສ຺ສສິ, ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ຊີວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ທຫໂຣ, ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ປລິໂພເຘນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອນາທິຍິຕ຺ວາວ ປກ຺ກນ຺ໂຕ.

ມາຕາປິຕໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ນາສກ຺ຂິມ຺ຫາ ທຫຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ, ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ສາມິກໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອຸຏ຺ເຐຫິ ຂາທ ຈ ປິວ ຈາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕີ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຕສ຺ສາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປີຕກວຕ຺ຖໍ ຘຸຣວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທໍສຸ, ຠິກ຺ຂູ ວຕ຺ຖໍ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຠາຊຍິໍສຸ. ເອໂກ ມຫລ຺ລໂກ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓີວິຫາຣໍ ອາຄໂຕ. ໂສປິ ທຫໂຣ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິ. ມຫລ຺ລໂກ ຕໍ ວຕ຺ຖຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາ ເມ ປຣິສ຺ສາວນໍ ວິຈາເຣຖາ’’ຕິ ທຫຣໍ ອໂວຈ. ທຫໂຣ ມຫາເຖຣ ‘‘ກຸຫິໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກເຖສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ, ‘‘ເອວຣູປາຍ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ຣາຄຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ໂຒ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ.

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລາປສລ຺ລາປວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ປນ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສນ຺ຕກໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ໂສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ມຣິຈວຏ຺ຏິວິຫາຣມເຫ ກິຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນວຸຕິສຫສ຺ສານິ ເອວ ອເຫສຸໍ. ເອໂກ ສາມເຓໂຣ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສກິໍ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຐເປສິ, ສກິໍ ຠູມິຍໍ. ເອກາ ສາມເຓຣີ ທິສ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຍາຫີຕິ ຖາລກໍ ອທາສິ. ເຕ ອປຣຠາເຄ ເອກສ຺ມິໍ ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຣສມຸທ຺ທໍ ອຄມໍສຸ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸເຣຕຣໍ ອຄມາສິ. ສາ, ‘‘ເອໂກ ກິຣ ສີຫຬຠິກ຺ຂຸ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຣິຈວຏ຺ຏິວິຫາຣມຫກາເລ ຕຸມ຺ເຫ ກຕິວສ຺ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕທາຫໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓໂຣ. ຕ຺ວໍ ປນ ກຕິວສ຺ສາຕິ? ອຫໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣີເຍວ ເອກສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຐປນຕ຺ຖໍ ຖາລກມທາສິນ຺ຕິ. ເຖໂຣ, ‘‘ອຫໍ ໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຖາລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ເຕ ເອຕ຺ຕເກເນວ ສໍສຄ຺ເຄນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ທ຺ເວປິ ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາເລ ວິພ຺ຠມິໍສຸ.

ຫຕ຺ຖຄາຫາທິວເສນ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ສຊ຺ຌາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣໂກ ທຫໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ເອກິສ຺ສາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກາຍໍ ຉຸປິ. ສາ ຕໍ ຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຣສ຺ມິໍ ຐເປສິ, ເອຕ຺ຕເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ ທ຺ເວປິ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ.

ຄາຫຄາຫກາທິວຓ຺ຓນາ

ອິເມສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ສໍສຄ຺ເຄສຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສວນທສ຺ສນສມຸລ຺ລປນສມ຺ໂຠຄກາຍປຣາມາສາ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຐເປຕ຺ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ເສສາ ກາເລນ ກາລໍ ໂຫນ຺ຕິ; ຕຖາ ອຸປາສກອຸປາສິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ເພປິ ກາເລນ ກາລໍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຫິ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຄາຫຄາຫໂກ ໂຫຕິ, ເອໂກ ຄາຫມຸຕ຺ຕໂກ, ເອໂກ ມຸຕ຺ຕຄາຫໂກ, ເອໂກ ມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕໂກ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສາປິ ອາມິເສນ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸປິ ປຸປ຺ຜຜລາທີຫິ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຍໍ ຄາຫຄາຫໂກ ນາມ. ຍໍ ປນ ມນຸສ຺ສາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຍໍ ຄາຫມຸຕ຺ຕໂກ ນາມ. ຍສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຸປ຺ຜຜລາທີຫິ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຍໍ ມຸຕ຺ຕຄາຫໂກ ນາມ. ຍສ຺ສ ມນຸສ຺ສາປິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸປິ ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິຍຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕໂກ ນາມ.

ເຖຣໍ ກິຣ ເອກາ ອຸປາສິກາ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ເອກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ອຄ຺ຄິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຄຫານິ ຌາເປສິ. ອຎ຺ເຎສໍ ກຸລູປກຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ອຸປາສິເກ, ອປິ ກິຎ຺ຈິ ຠຓ຺ຑກໍ ອໂຣຄໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ຂິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ກຸລູປກຕ຺ເຖໂຣ ຠຸຎ຺ຊນເວລາຍເມວ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣປິ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາວ ອາຄໂຕ. ອຸປາສິກາ ໂກຏ຺ຐຈ຺ຉາຍາຍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖເຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ກຸລູປກຕ຺ເຖໂຣ ຠຸຎ຺ຊນເວລາຍເມວ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກາ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ມຍ຺ຫໍ ເຖໂຣ ມຍ຺ເຫວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ອາຍສ຺ມາ ປນ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສໍສຄ຺ເຄຫິ ຈຕູຫິປິ ປຣິສາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສໍສຏ຺ໂຐ ຄາຫມຸຕ຺ຕໂກ ເຈວ ມຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕໂກ ຈ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຈ ສຍໍ ອສໍສຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຕໍ ອສໍສຄ຺ຄກຖໍ ກຕ຺ຕາ ອໂຫສິ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ, ປຣິປຸຓ຺ຓກາຍິກເຈຕສິກວີຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ສຍນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ມນ຺ເຕນ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ, ອມິຕ຺ຕໍ ຄີວາຍ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ວິຈຣຕິ, ອຍໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ນາມ. ເຖໂຣ ຈ ຕາທິໂສ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຕເຖວ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖໍ ກຕ຺ຕາ ອໂຫສິ.

ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທີສຸ ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສມາຘີຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ປຎ຺ຎາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣິຍຜລໍ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອກູນວີສຕິວິຘໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ເຖໂຣ ສຍມ຺ປິ ສີລາທີຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ສີລາທິກຖໍ ກຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຍໍ ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ ໂອວທຕີຕິ ໂອວາທໂກ. ຍຖາ ປນ ເອໂກ ໂອວທຕິເຍວ, ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ເອວໍ ເຖໂຣ. ເຖໂຣ ປນ ຕານິ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ວິຎ຺ຎາປໂກ. ເອໂກ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຖໂຣ ກາຣຓມ຺ປິ ສນ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ສນ຺ທສ຺ສໂກ. ເອໂກ ວິຊ຺ຊມານໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ຄາເຫຕຸໍ ປນ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຖໂຣ ຄາເຫຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສມາທປໂກ. ເອວໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ປນ ເຕສຸ ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ອຸສ຺ສາຫຊນນວເສນ ຠິກ຺ຂູ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕີຕິ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ. ອຸສ຺ສາຫຊາເຕ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ສມ຺ປຫໍສໂກ.

ປຎ຺ຈລາຠວຓ຺ຓນາ

໒໕໓. ສຸລທ຺ຘລາຠາຕິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວປພ຺ພຊ຺ຊາທິຄຸຓລາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ປນ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ສຸລທ຺ຘລາຠາ ເອເຕ, ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ເອວໍ ວຓ຺ໂຓ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ອປຓ຺ຑິເຕຫິ ວຓ຺ຓກຖນໍ ນາມ ນ ຕຖາ ລາໂຠ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ວຓ຺ຓກຖນໍ ປນ ລາໂຠ. ຄິຫີ ຫິ ວາ ວຓ຺ຓກຖນໍ ນ ຕຖາ ລາໂຠ, ຄິຫີ ຫິ ‘‘ວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ສຓ຺ໂຫ ສຂິໂລ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ, ວິຫາຣໍ ອາຄຕານໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຜາຓິຕາທີຫິ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ອວຓ຺ຓເມວ ກເຖຕິ. ‘‘ອວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ມນ຺ທມນ຺ໂທ ວິຍ ອພລພໂລ ວິຍ ຠາກຸຏິກຠາກຸຏິໂກ ວິຍ ນຕ຺ຖິ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ’’ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ວຓ຺ຓເມວ ກເຖຕິ. ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິປິ ສຕ຺ຖຸ ປຣມ຺ມຸຂາ ວຓ຺ຓກຖນໍ ນ ຕຖາ ລາໂຠ, ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ປນ ອຕິລາໂຠຕິ ອິມມ຺ປິ ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ສຸລທ຺ຘລາຠາ’’ຕິ ອາຫ. ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສາຕິ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາ ອພ຺ຠນຸໂມທຕີຕິ ຕຎ຺ຈສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ເອວເມຕໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຈ ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ອນຸໂມທຕິ. ອິຕິ ວິຎ຺ຎູຫິ ວຓ຺ຓຠາສນໍ ເອໂກ ລາໂຠ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ເອໂກ, ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ເອໂກ, ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສ ເອໂກ, ສຕ຺ຖາຣາ ອພ຺ຠນຸໂມທນໍ ເອໂກຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ລາເຠ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຸລທ຺ຘລາຠາ’’ຕິ ອາຫ. ກທາຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກາເລ. ກຣຫຈີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອປ຺ເປວ ນາມ ສິຍາ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປຕິ ອປິ ນາມ ໂກຈິ ກຖາສມຸທາຈາໂຣປິ ຠເວຍ຺ຍ. ເຖເຣນ ກິຣ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ເນວ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ນສ຺ສ ຘມ຺ມກຖາ ສຸຕປຸພ຺ພາ. ອິຕິ ໂສ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນມ຺ປິ ຘມ຺ມກຖມ຺ປິ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ເອວມາຫ.

ຈາຣິກາທິວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ຍຖາຠິຣນ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາອຊ຺ຌາສຍໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ຉາຍູທກາທິວິປຕ຺ຕິໍ ວາ ອປ຺ຜາສຸກເສນາສນໍ ວາ, ມນຸສ຺ສານໍ ອສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວໍ ວາ ອາຄມ຺ມ ອນຠິຣຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ອິຘ ຜາສຸ ວິຫຣາມາ’’ຕິ ອຠິຣມິຕ຺ວາ ຈິຣວິຫາໂຣປິ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕຖາຄເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຕ຺ຕາ ສຣເຓສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສີລານິ ວາ ສມາທິຍນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ວາ, ຕໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີນໍ ວາ ປນ ເຕສໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ສຕ຺ເຕ ຕາສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນອຊ຺ຌາສເຍນ ວສນ຺ຕິ; ຕາສໍ ອຠາເວ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍຖາອຊ຺ຌາສຍໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອທ຺ຘານຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ຈາຣິກາ ຈ ນາເມສາ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ, ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ.

ຕຕ຺ຖ ທູເຣປິ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ ສຫສາ ຄມນໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ສາ ມຫາກສ຺ສປປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠຄວາ ຫິ ມຫາກສ຺ສປໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິ, ອາຬວກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຕິໍສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ. ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນໍ, ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ວີສໂຍຊນສຕໍ, ຂທິຣວນິຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕ ໂຍຊນສຕານິ ອຄມາສິ; ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ຕິຄາວຸຕາຘິກໍ ວີສໂຍຊນສຕໍ.

ເອກທິວສໍ ກິຣ ເຖໂຣ, ‘‘ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ, ‘‘ອຫມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ວີສຕິສຫສ຺ສານໍ ຉຬຠິຎ຺ຎານໍ ອາໂຣເຈຫິ – ‘ຠຄວາ ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ຕໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ຕສ຺ສ ໂຄຈຣຄາມທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິ. ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉມານາ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ, ໂຠ, ອາຄໂຕ, ມາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ປານວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ, ‘‘ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຸປາສກາ, ນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິເຘວ ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕຕິ. ເຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ ກຸລູປກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ, ໂນ ວຕ ໂນ ເຖໂຣ ໂອຣມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ຠຄວໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສາມເຓໂຣ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກາ ມຫາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຕ, ‘‘ສຕ຺ຖາ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ, ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອລໍ, ຕິສ຺ສ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈມກາສິ. ອຖສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສຕ຺ຖາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ກຕໂຣ ເຕ, ຕິສ຺ສ, ວສນຏ຺ຐານໍ ຄມນມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຍໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ມຄ຺ຄໍ ເທສຍມາໂນ ປຸຣໂຕ ຍາຫິ ຕິສ຺ສາຕິ. ຠຄວາ ກິຣ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄເທສໂກ ສມາໂນປິ ‘‘ສກລຕິຄາວຸເຕ ມຄ຺ເຄ ສາມເຓຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄເທສກມກາສິ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕມກາສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ, ‘‘ກຕໂຣ ເຕ, ຕິສ຺ສ, ຈງ຺ກໂມ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ນິສີທນປາສາເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ຕິສ຺ສ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຸຂໍ ວສສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ເມ ຐາເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆຫຕ຺ຖິມິຄໂມຣາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ສຸຂໍ ວສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ, ‘‘ຕິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຫິ, ພຸທ຺ຘທາຍຊ຺ຊໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສີຕິ. ອຍໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ.

ຍໍ ປນ ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ເທວສິກໍ ໂຍຊນຑ຺ຒໂຍຊນວເສນ ປິຓ຺ຑປາຕຈຣິຍາທີຫິ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄມນໍ, ອຍໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ອິມໍ ປນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ມຫາມຓ຺ຑລໍ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑລໍ ອນ຺ຕິມມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຓ຺ຑລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຈຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາມຓ຺ຑລໍ ນວໂຍຊນສຕິກໍ, ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑລໍ ຉໂຍຊນສຕິກໍ, ອນ຺ຕິມມຓ຺ຑລໍ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ. ຍທາ ມຫາມຓ຺ຑເລ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ປາຏິປທທິວເສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມຕິ. ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ ເອກໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ, ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ອາຄຕາ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ; ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ສກ຺ກາໂຣ ມຫາມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ຕຕ຺ຣ ຠຄວາ ເຕສຸ ເຕສຸ ຄາມນິຄເມສຸ ເອກາຫໍ ທ຺ວີຫໍ ວສນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ ອາມິສປຏິຄ຺ຄເຫນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຘມ຺ມທາເນນ ຈສ຺ສ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕໍ ກຸສລໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ນວຫິ ມາເສຫິ ຈາຣິກໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ.

ສເຈ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕຣຸຓາ ໂຫຕິ, ມຫາປວາຣຓາຍ ອປວາເຣຕ຺ວາ ປວາຣຓາສງ຺ຄຫໍ ທຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ມິຄສິຣສ຺ສ ປຐມທິວເສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑລໍ ໂອສຣຕິ. ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣເຓນ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑເລ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ ຈຕຸມາສໍ ວສິຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂມຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ສກ຺ກາໂຣ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ຠຄວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐຫິ ມາເສຫິ ຈາຣິກໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ.

ສເຈ ປນ ຈຕຸມາສໍ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສສ຺ສາປິ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕາ ອປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ອປຣມ຺ປິ ເອກໍ ມາສໍ ວາ ທ຺ວິຕິຈຕຸມາສໍ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ສກ຺ກາໂຣ ອນ຺ໂຕມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ຠຄວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຫິ ວາ ຉຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ມາເສຫິ ຈາຣິກໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ຈຣຕິ. ອຖ ໂຂ ເຍ ທຸຄ຺ຄຕາ ພາລາ ຊິຓ຺ຓາ ພ຺ຍາຘິຕາ, ເຕ ກທາ ຕຖາຄຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ? ມຍິ ປນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ເຕ ມຫາຊໂນ ຕຖາຄຕທສ຺ສນໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຈິຕ຺ຕານິ ປສາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ມາລາທີຫິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ ເອວໍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ.

ອປິຈ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ຊງ຺ຆາວິຫາຣວເສນ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລໍ ອຠິກງ຺ຂນຕ຺ຖາຍ, ຠິຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິປາກຄຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ໂພຘນຕ຺ຖາຍາຕິ. ອປເຣຫິປິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ມຫຕາ ຘມ຺ມວສ຺ເສນ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສນ຺ຕປ຺ເປສ຺ສາມີຕິ ວາຕິ. ອປເຣຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ອທິນ຺ນາທານາ… ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ… ມຸສາວາທາ… ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາຕິ. ອປເຣຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ທຸຕິຍໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາຕິ. ອປເຣຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ອຘິຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາຕິ. ອຍໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ, ສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ປເນສາ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ ນິພທ຺ຘຈາຣິກາ, ອນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເອກສ຺ເສວ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ນາມ. ຍໍ ປນ ຄາມນິຄມນຄຣປຏິປາຏິວເສນ ຈຣຕິ, ອຍໍ ອນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ນາມ. ເອສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາຕິ ເສນາສນໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ. ຕໍ ປນ ປຏິສາເມນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ນ ຈູຬປຕ຺ຕມຫາປຕ຺ຕ-ຈູຬຖາລກມຫາຖາລກ-ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓຈີວຣ-ທຸກູລຈີວຣາທີນໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ສປ຺ປິເຕລາທີນໍ ວາ ປນ ຆເຏ ປູຣາເປຕ຺ວາ ຄພ຺ເຠ ນິທຫິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ກຸຎ຺ຈິກມຸທ຺ທິກາທີນິ ໂຍຊາເປສິ. ‘‘ສເຈ ນ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ສາມເຓໂຣ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ, ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ມຎ຺ເຈ ມຎ຺ຈໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປີເຐ ປີຐໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຈີວຣວໍເສ ວາ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຸປຣິ ປຸຎ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານໍ ຖເກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໖໑) ວຈນໂຕ ປນ ເນວາສິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຸຈ຺ຉນມຕ຺ຕເກເນວ ປຏິສາເມສິ.

ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີຕິ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈ ນ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ຍູຖໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປນ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖີ ວິຍ, ອສຫາຍກິຈ຺ໂຈ ສີໂຫ ວິຍ, ປຕ຺ຕຈີວຣມຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ເອກໂກວ ປກ຺ກາມິ. ກສ຺ມາ ປເນສ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທານິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ? ຣາຊຄຫໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ທູຣໍ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ, ສາວຕ຺ຖິ ປນ ປຎ຺ຈທສ. ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ອິທານິ ອາສນ຺ໂນ ຊາໂຕຕິ ສຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມີຕິ ອກາຣຓເມຕໍ. ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫິ ເອສ ໂຍຊນສຫສ຺ສມ຺ປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕທາ ປນ ກາຍວິເວໂກ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ. ພຫູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມນກາເລ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ວທນ຺ເຕ ເອໂກ ອິເຘວ ວສາມາຕິ ວທຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ວສາມາຕິ ວທນ຺ເຕ ເອໂກ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ຜາສຸກເສນາສເນ ກາຍວິເວກໍ ລທ຺ຘຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອກກສ຺ສ ປນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸລຠໍ ໂຫຕີຕິ ຕທາ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທານິ ປກ຺ກາມິ.

ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ຈາຣິກາ ນາມ ມຫາຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ພຸທ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປນ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ສາວການມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິລຎ຺ຊາທີຫິ ກຕໍ ພີຊນມ຺ປິ ຕາລວຓ຺ຏໍ ວິຍ. ເຍນ ຠຄວາຕິ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປານີຍໍ ວາ ປານກໍ ວາ ປິວິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓເມວ ອຄມາສິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸກາມສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ຣາຫຸລໍ ວາ ອານນ຺ທໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ເອວມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ເຖໂຣ ຫິ ສຍເມວ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ຣຎ຺ໂຎ ສງ຺ຄາມວິຊຍມຫາໂຍໂຘ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ຕາທິສສ຺ສ ໂຍຘສ຺ສ ຣາຊານໍ ທຏ຺ຐຸກາມສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ເສວິຕ຺ວາ ທສ຺ສນກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ວລ຺ລຠຕາຍ ສຍເມວ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ເຖໂຣປິ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວລ຺ລໂຠ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ເສວິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນມ຺ຫິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຠຄວາປິ ‘‘ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ມາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສູຈິຆຏິກໍ ອທຕ຺ວາວ ທຣຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິ. ເຖໂຣ ກວາຏໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ຠຄວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈູຬໂຄສິງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໒໕ ອາທໂຍ) ຕິຓ຺ຓໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສາມຄ຺ຄິຣສານິສໍສໍ ກເຖສິ; ເສກ຺ຂສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໒ ອາທໂຍ) ອາວສຖານິສໍສໍ, ຆຏິກາຣສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໒ ອາທໂຍ) ສຕິປຏິລາຠິກໍ ປຸພ຺ເພນິວາສປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ; ຣຏ຺ຐປາລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໔) ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມຸທ຺ເທເສ, ເສລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໖ ອາທໂຍ) ປານການິສໍສກຖໍ, ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໒໓໖ ອາທໂຍ) ຠຄຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເອກີຠາເວ ອານິສໍສໍ ກເຖສິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຣຖວິນີເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ກເຖນ຺ໂຕ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສຍໍ ອນນ຺ຕນຍໍ ນາມ ທສ຺ເສສິ ປຸຓ຺ຓ, ອຍມ຺ປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາເຍວ ສນ຺ໂຕສກຖາເຍວາຕິ. ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ເວລນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓໍ ວິຍ ອໂຫສິ.

ເຍນ ອນ຺ຘວນນ຺ຕິ ຕທາ ກິຣ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ເຊຕວນໍ ອາກິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ພຫູ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ເຊຕວນໍ ໂອສຣນ຺ຕິ; ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ຂນ຺ຘາວາຣຏ຺ຐານໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ປວິເວກໍ ລຠິຕຸໍ. ອນ຺ຘວນໍ ປນ ປຘານຆຣສທິສໍ ປວິວິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຍນນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ປນ ມຫາເຖເຣ ນ ອທ຺ທສ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາເຖເຣ ທິສ຺ວາ ປຸນ ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ມຫາເຖຣານໍ ເອກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖຸ ທ຺ເວ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມມ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິປຎ຺ຫວຓ຺ຓນາ

໒໕໖. ອຠິຓ຺ຫໍ ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ອໂຫສີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຓ຺ຓໍ ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ວິຫາສິ. ເຖໂຣ ກິຣ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິວເສ ທິວເສ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ‘‘ປຸຓ຺ໂຓ ກິຣ ນາມ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ປຣິສາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສໍສຏ຺ໂຐ, ໂສ ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄມິສ຺ສຕິ; ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມໍ ອທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມານໍ ສຕິກຣຓຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ຄຸຓໍ ຠາສຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂູ ນາມ ນ ສພ຺ພກາລໍ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ໂຫນ຺ຕິ; ຄຸຓກຖາຍ ປນສ຺ສ ກຖິຕາຍ ໂຍ ຈ ນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ; ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖາຍໍ ເຖຣສ຺ເສວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ກຖໍ ປນ ນໍ ເອສ ອຎ຺ຎາສີຕິ? ປຸຓ຺ຓ, ປຸຓ຺ຓາຕິ ວຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມກຖາຍ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ອຍໍ ໂສ ເຖໂຣ, ຍສ຺ສ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ນິສີທນໍ ອາທາຍາຕິ ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວາຍິມໍ. ເຖໂຣ ປນ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ. ສີສານຸໂລກີຕິ ໂຍ ອຸນ຺ນຕຏ຺ຐາເນ ປິຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ສີສໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍມ຺ປິ ສີສານຸໂລກີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິ. ເຖໂຣ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ສໍຍຕປທສທ຺ທຕາຍ ອຈ຺ຈາສນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປທສທ຺ເທນ ນ ພາຘຕິ, ‘‘ນາຍໍ ສມ຺ໂມທນກາໂລ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປນ ນ ອຈ຺ຈາສນ຺ໂນ, ອນ຺ຘວນໍ ນາມ ມຫນ຺ຕໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິລີນໍ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ, ອາວຸໂສ ປຸຓ຺ຓ, ປຸຓ຺ຓາຕິ ອຜາສຸກສທ຺ໂທ ກາຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານຊານນຕ຺ຖໍ ນາຕິທູເຣ ຫຸຕ຺ວາ ສີສານຸໂລກີ ອຄມາສິ. ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທີຕິ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ນິສີທິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາປິ ປຸຓ຺ໂຓ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓຊຈ຺ໂຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປນ຺ໂນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ໂຕ ມຫາຂີຓາສໂວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ. ອິຕິ ເອກໍ ກນກຄຸຫໍ ປວິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ສີຫາ ວິຍ, ເອກໍ ວິຊມ຺ຠນຠູມິໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ ທ຺ເວ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ວິຍ, ເອກໍ ສຸປຸປ຺ຜິຕສາລວນໍ ປວິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊາໂນ ວິຍ, ເອກໍ ສິມ຺ພລິວນໍ ປວິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ສຸປຓ຺ຓຣາຊາໂນ ວິຍ, ເອກໍ ນຣວາຫນຍານໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາ ທ຺ເວ ເວສ຺ສວຓາ ວິຍ, ເອກໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ ອຠິນິສິນ຺ນາ ທ຺ເວ ສກ຺ກາ ວິຍ, ເອກວິມານພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕາ ທ຺ເວ ຫາຣິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວິຍ ຈ ເຕ ທ຺ເວປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊຈ຺ຈາ ທ຺ເວປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ທ຺ເວປິ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ທ຺ເວປິ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ ທ຺ເວປິ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕາ ມຫາຂີຓາສວາ ເອກໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອນຸປວິຏ຺ຐາ ຕໍ ວນຏ຺ຐານໍ ໂສຠຍິໍສຸ.

ຠຄວຕິ ໂນ, ອາວຸໂສ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ, ອາວຸໂສ, ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອາຍສ຺ມຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ? ອິທໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຣິມກຖາຍ ຫິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາຍ ປຈ຺ຉິມກຖາ ນ ຊາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ໂສຕຸກາໂມ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອາວຸໂສ ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຍສ຺ມາ ປນ ປຸຓ຺ໂຓ ຍສ຺ມາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລາທີສຸ ຐິຕສ຺ສາປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ມຕ຺ຖກໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ, ‘‘ໂນ ຫິທໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ກິມຕ຺ຖໍ ຈຣຫາວຸໂສຕິ ຍທິ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ວຸສ຺ສຕິ, ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ວຸສ຺ສຕີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ນາມ ອປ຺ປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານໍ. ທ຺ເວຘາ ອຸປາທານານິ ຄຫຓູປາທານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍູປາທານຎ຺ຈ. ຄຫຓູປາທານໍ ນາມ ກາມຸປາທານາທິກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ປຈ຺ຈຍູປາທານໍ ນາມ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ. ຕຕ຺ຖ ຄຫຓູປາທານວາທິໂນ ອາຈຣິຍາ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອຸປາທາເນສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນາປິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ນ ຈ ອຸປາທານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຸປາທິຍຕິ, ກິເລສານຎ຺ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຈ຺ຈຍູປາທານວາທິໂນ ປນ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານໍ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສງ຺ຂຕໍ ອມຕຘາຕຸເມວ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ອຍໍ ອນ຺ໂຕ, ອຍໍ ໂກຏິ, ອຍໍ ນິຏ຺ຐາ. ອປ຺ປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘິ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ປຸນ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ.

໒໕໘. ເຖໂຣປິ ສພ຺ພປຣິວຕ຺ເຕສຸ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເນ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສີລວິສຸທ຺ຘິໍ ເຈ, ອາວຸໂສຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາຕິ ຍທິ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ. ສອຸປາທານໍເຍວ ສມານໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາຕິ ສງ຺ຄຫຓຘມ຺ມເມວ ນິຄ຺ຄຫຓຘມ຺ມໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມເມວ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມເມວ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍໍ ປນ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມເມວ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມເມວ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍາຕິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ, ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ວຏ຺ຏານຸຄໂຕ ໂລກິຍພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໂຕ ສພ຺ພໂສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ເຕນ ຫີຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ເອກຈ຺ເຈ ປຓ຺ຑິຕາ ອຸປມາຍ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຕຣຖວິນີຕວຓ຺ຓນາ

໒໕໙. ສຕ຺ຕ ຣຖວິນີຕານີຕິ ວິນີຕອສ຺ສາຊານິຍຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ຣເຖ. ຍາວເທວ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຕິ, ອາວຸໂສ, ອຍໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ນາມ, ຍາວເທວ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາ. ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຕິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນເມຕໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ຍາວເທວ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິສງ຺ຂາຕາ ອຕ຺ຖາ, ຕາວ ອຍໍ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຍາ ປນ ອຍໍ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ, ເອສາ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ໂກຏິ, ອິທໍ ປຣິໂຍສານໍ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ຫິ ສີລວິສຸທ຺ຘິກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສຸ.

ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ວິຍ ຫິ ຊຣາມຣຓຠີຣຸໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສາວຕ຺ຖິນຄຣໍ ວິຍ ສກ຺ກາຍນຄຣໍ, ສາເກຕນຄຣໍ ວິຍ ນິພ຺ພານນຄຣໍ, ຣຎ຺ໂຎ ສາເກເຕ ວຑ຺ຒິອາວຫສ຺ສ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕພ຺ພສ຺ສ ອຈ຺ຈາຍິກສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາໂລ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ອນຠິສເມຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອຠິສມຍກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາໂລ. ສຕ຺ຕ ຣຖວິນີຕານິ ວິຍ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ, ປຐມໍ ຣຖວິນີຕໍ ອາຣຸຬ຺ຫກາໂລ ວິຍ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍໍ ຐິຕກາໂລ, ປຐມຣຖວິນີຕາທີຫິ ທຸຕິຍາທີນິ ອາຣຸຬ຺ຫກາໂລ ວິຍ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທີຫິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິອາທີສຸ ຐິຕກາໂລ. ສຕ຺ຕເມນ ຣຖວິນີເຕນ ສາເກເຕ ອນ຺ເຕປຸຣທ຺ວາເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຸປຣິປາສາເທ ຎາຕິມິຕ຺ຕຄຓປຣິວຸຕສ຺ສ ສຸຣສໂຠຊນປຣິໂຠຄກາໂລ ວິຍ ໂຍຄິໂນ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມວຣປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປໂຣປຓ຺ຓາສກຸສລຘມ຺ມປຣິວາຣສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິໂຣຘສຍເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂານຸຠວນກາໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອິຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ. ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເອວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ກິໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ, ອຸທາຫຸ ອຊານິຕ຺ວາ? ຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ວາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຍສ຺ມິໍ ປຸຈ຺ຉິ, ອຸທາຫຸ ອຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອວິສຍສ຺ມິໍ? ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ຈ ກິໍ ຊານິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ອຸທາຫຸ ອຊານິຕ຺ວາ? ຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ວາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຍສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ອຸທາຫຸ ອຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອວິສເຍຕິ? ຊານິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ຫຸຕ຺ວາ ວິສເຍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ຫິ ວທມາໂນ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍເຍວ ວເທຍ຺ຍ. ຊານິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖກຸສໂລ ຫຸຕ຺ວາ ວິສເຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ ວທມາໂນ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣໍເຍວ ວເທຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຫິ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ. ຍໍ ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ. ຕທມິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວິສຸທ຺ຘີສຸ ຫິ ເອກາ ສີລວິສຸທ຺ຘິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ, ສີລກຖາຕິ. ເອກາ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິ ຕີຓິ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ – ປວິເວກກຖາ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ, ສມາຘິກຖາຕິ, ເອວໍ ຕາວ ຍໍ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ. ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ປນ ເອກາ ປຎ຺ຎາກຖາ ປຎ຺ຈ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຕາ – ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ, ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘິ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ, ເອວໍ ຍໍ ກຖາວຕ຺ຖູສຸ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ. ຕສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ອຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິ, ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິເຍວ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນ ອຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິເຍວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ. ອິຕິ ອຸໂຠເປເຕ ຊານິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖກຸສລາ ຫຸຕ຺ວາ ວິສເຍວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໖໐. ໂກ ນາໂມ ອາຍສ຺ມາຕິ ນ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ນາມໍ ນ ຊານາຕິ. ຊານນ຺ໂຕເຍວ ປນ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຖຎ຺ຈ ປນາຍສ຺ມນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ເຖໂຣ ສມ຺ໂມທມາໂນ ອາຫ. ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕຕິ ມນ຺ຕາຓິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ສຸຕວຕາ ສາວເກນ ພ຺ຍາກາຕພ຺ພາ, ເອວເມວ ພ຺ຍາກຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສາຕິ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ເຈລຓ຺ຑຸປເກນາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຈລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຕ຺ຖໍ, ອຓ຺ຑຸປກໍ ຈຸມ຺ພຏກໍ. ວຕ຺ຖຈຸມ຺ພຏກໍ ສີເສ ກຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕາປິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ທສ຺ສນາຍ ລເຠຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ລທ຺ຘທສ຺ສນມ຺ປິ ເຕສໍ ລາຠາເຍວາຕິ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ເປນ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສນສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສສິ. ເອວໍ ອປຣິຫຣນ຺ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາເມນ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸກາເມນ ‘‘ເຖໂຣ ກຕ຺ຖ ຐິໂຕ ກຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ປນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓເຍວ ສີສໂຕ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ. ອິຕິ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ເປນ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສນສ຺ສ ອຸປາຍໍ ທສ຺ເສສິ.

ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ປນ ມນ຺ຕິ ສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ປນ ເອວໍ ມໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຊານນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນາຕິ ສຕ຺ຖຸສທິເສນ. ອິຕິ ເອກປເທເນວ ອາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸກ຺ຂິປິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກນ຺ຕຘມ຺ມກຖິກຠາໂວ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອມຈ຺ຈຎ຺ຫິ ປຸໂຣຫິຕໍ ມຫນ຺ໂຕຕິ ວທມາໂນ ຣາຊສທິໂສຕິ ວເທຍ຺ຍ, ໂຄຓໍ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາໂຓຕິ, ວາປິໍ ສມຸທ຺ທປ຺ປມາໂຓຕິ, ອາໂລກໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາໂລກປ຺ປມາໂຓຕິ, ອິໂຕ ປຣໍ ເອເຕສໍ ມຫນ຺ຕຠາວກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສາວກມ຺ປິ ມຫາຕິ ວທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸປຏິຠາໂຄຕິ ວເທຍ຺ຍ, ອິໂຕ ປຣໍ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ປຸຓ຺ໂຓ ເອກປເທເນວ ເຖຣໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸກ຺ຂິປິ.

ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ໂນ ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍາຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິຠານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍາ ປນາຍໍ ອຸປມາ ອາຫຏາ, ຕໍ ນ ອາຫເຣຍ຺ຍາມ, ອຕ຺ຖເມວ ກເຖຍ຺ຍາມ. ອຸປມາ ຫິ ອຊານນ຺ຕານໍ ອາຫຣີຍຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອິທມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປມາ ນາມ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ ອາຫຣີຍຕິ, ເຖຣໍ ປເນສ ອປຈາຍມາໂນ ເອວມາຫາຕິ.

ອນຸມສ຺ສ ອນຸມສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕາຕິ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕາ. ກິໍ ປນ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ ຠາຣິຍໍ, ອຸທາຫຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ? ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນໍ ໂນ ຠາຣິຍໍ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ປນ ຠາຣິຍໍ. ສເຫຕຸກໍ ວາ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນມ຺ປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊນມ຺ປິ ຠາຣິຍເມວ. ສມນຸໂມທິໍສູຕິ ສມຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸໂມທິໍສຸ. ອິຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນາ ນິຏ຺ຐິຕາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຣຖວິນີຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.