໒. ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄທ຺ເຘ ພາຘຍິໍສູຕິ ຄທ຺ຘພາຘິໂນ, ຄທ຺ຘພາຘິໂນ ປຸພ຺ພປຸຣິສາ ອສ຺ສາຕິ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ໂພ, ຕສ຺ສ ຄທ຺ຘພາຘິປຸພ຺ພສ຺ສ, ຄິຊ຺ຌຆາຕກກຸລປ຺ປສຸຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕ ກມ຺ມກິເລສວິປາກອຸປວາທອາຓາວີຕິກ຺ກມວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍຘມ຺ມາ ກມ຺ມນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນີທູສກກມ຺ມໍ, ຕໍ ປນ ໂມກ຺ຂສ຺ເສວ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ນ ສຄ຺ຄສ຺ສ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ ກິເລສນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ປຓ຺ຑກຕິຣຈ຺ຉານຄຕອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ ປຏິສນ຺ຘິຘມ຺ມາ ວິປາກນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ອຣິຍູປວາທຘມ຺ມາ ອຸປວາທນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ, ເຕ ປນ ຍາວ ອຣິເຍ ນ ຂມາເປນ຺ຕິ, ຕາວເທວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາຓາວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິກາ ນາມ. ເຕປິ ຍາວ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ນ ວຸຏ຺ຐາຕິ ວາ, ນ ເທເສຕິ ວາ, ຕາວເທວ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ເສສນ຺ຕຣາຍິເກ ຊານາຕິ, ວິນເຍ ປນ ອໂກວິທຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມນ຺ຕຣາຍິເກ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຣໂຫຄໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ອິເມ ອາຄາຣິກາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ໂຫນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູປິ ມນາປິການິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິ ຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສນ຺ຕິ, ມຸທຸການິ ອຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ ອິຕ຺ຖີນໍເຍວ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ? ເອເຕປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ຣເສນ ຣສໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ຖູລວາເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕິສຸຂຸມສຸຕ຺ຕໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ວິຍ, ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ສິເນຣຸໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ຠຄວຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕນ ວິຍ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ປຐມປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ໂທໂສ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີນິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເມຖຸນຘມ຺ເມ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ຊິນສ຺ສ ອາຓາຈກ຺ເກ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມີ’’ຕິອາທິ.

ເອວໍ ພ຺ຍາ ໂຂຕິ ເອວໍ ວິຍ ໂຂ. ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ກິໍ ລທ຺ຘິໂກ ຕ຺ວໍ, ລທ຺ຘິໍ ວເທຫີຕິ ປຸຈ຺ຉມານາ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ນາມ. ທິຏ຺ຐິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕາ ສມນຸຄ຺ຄາຫນ຺ຕິ ນາມ. ເກນ ກາຣເຓນ ເອວໍ ວທສີຕິ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ສມນຸຠາສນ຺ຕິ ນາມ. ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໔໒-໔໘) ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ອປ຺ປສ຺ສາທຏ຺ເຐນ. ມໍສເປສູປມາ ພຫຸສາຘາຣຓຏ຺ເຐນ. ຕິຓຸກ຺ກູປມາ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ. ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ມຫາຠິຕາປນຏ຺ເຐນ. ສຸປິນກູປມາ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ຍາຈິຕກູປມາ ຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ. ຣຸກ຺ຂຜລູປມາ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປລິຠຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ອສິສູນູປມາ ອຘິກຸຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ. ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ສປ຺ປສິຣູປມາ ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ. ຖາມສາຕິ ທິຏ຺ຐິຖາເມນ. ປຣາມາສາຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນ. ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ ທີເປຕິ ວາ.

໒໓໕. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍທາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ. ເອວໍ ພ຺ຍາ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາຕິ ອິທໍ ເອສ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍນ ນຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມປິ ຠຄວໂຕ ອານຸຠາເວນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ກິຣ ສມ຺ມຸຂາ ທ຺ເວ ກຖາ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໒໓໖. ກສ຺ສ ໂຂ ນາມ ຕ຺ວໍ ໂມຆປຸຣິສາຕິ ຕ຺ວໍ ໂມຆປຸຣິສ ກສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ເວສ຺ສສ຺ສ ວາ ສຸທ຺ທສ຺ສ ວາ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວາ ເທວສ຺ສ ວາ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ວາ ມຍາ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອຍໍ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ອຣິຏ຺ໂຐ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວາ ມໍ ໂມຆປຸຣິໂສຕິ ວທຕິ, ນ ໂຂ ປນ ໂມຆປຸຣິສາຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຕເກນ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນ ໂຫຕິ. ອຸປເສນມ຺ປິ ຫິ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕໍ, ‘ອຕິລຫຸໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ພາຫຸລ຺ລາຍ ອາວຕ຺ໂຕ’ຕິ (ມຫາວ. ໗໕) ຠຄວາ ໂມຆປຸຣິສວາເທນ ໂອວທິ. ເຖໂຣ ອປຣຠາເຄ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ອຫມ຺ປິ ຕຖາຣູປໍ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສສ຺ສ ວິຍ ອວິຣຸຬ຺ຫິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ອຸສ຺ມີກໂຕປີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ກິນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຖ, ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ເອວໍລທ຺ຘິໂກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຓາຈກ຺ເກ ປຫາຣໍ ທທມາໂນ ອປິ ນຸ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຸສ຺ມີກໂຕປິ? ຍຖາ ນິພ຺ພຸເຕປິ ມຫນ຺ເຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ຂຊ຺ຊຸປນກມຕ຺ຕາປິ ອຄ຺ຄິປປຏິກາ ໂຫຕິເຍວ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸນ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ອິມສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາປິ ຎາຓຸສ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວາຍມນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ? ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍລທ຺ຘິກສ຺ສ ກຸໂຕ ເອວຣູປາ ຎາຓຸສ຺ມາຕິ? ມຄ຺ຄຜລານໍ ປຈ຺ຈຍສມຕ຺ຖາຍ ຎາຓຸສ຺ມາຍ ອຸສ຺ມີກຕຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ. ມງ຺ກຸຠູໂຕຕິ ນິຕ຺ເຕຊຠູໂຕ. ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ປຕິຕກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອປ຺ປຏິຠາໂນຕິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຠານໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຠິນ຺ນປຏິຠາໂນ ເອວຣູປມ຺ປິ ນາມ ນິຍ຺ຍານິກສາສນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ໂມ ກິຣມ຺ຫິ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຠພ຺ພຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ຠູມິໍ ຂຓມາໂນ ນິສີທິ.

ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສິ ໂຂຕິ ອຍມ຺ປິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ອຣິຏ຺ໂຐ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ປຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ວທຕິ, ນ ໂຂ ປນ ພຸທ຺ຘາ ສອຸປນິສ຺ສຍານໍເຍວ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ອນຸປນິສ຺ສຍານມ຺ປິ ເທເສນ຺ຕິ, ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ສຸຄໂຕວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕູປຄໍ ກຸສລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂອວາທໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຕ຺ວໍເຍວ, ໂມຆປຸຣິສ, ອິມິນາ ປາປເກນ ທິຏ຺ຐິຄເຕນ ນິຣຍາທີສຸ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສິ, ມມ ສນ຺ຕິກາ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸຄໂຕວາໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນ ເມ ຕຍາ ອຕ຺ໂຖ, ອິຘາຫໍ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ.

໒໓໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິ ອຍມ຺ປິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ຠຄວາ ປຣິສໍ ໂສເຘຕິ, ອຣິຏ຺ຐໍ ຄຓໂຕ ນິສ຺ສາເຣຕິ. ສເຈ ຫິ ປຣິສຄຕານໍ ກສ຺ສຈິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຠຄວຕາ ອກຖິຕໍ ກເຖຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຠຄວຕາ ກຖາຍ ສມາຣທ຺ຘາຍ ສຫສາ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ກຖິຕໍ ປນ ນ ອຣິຏ຺ໂຐວ ສຸຓາຕິ, ອຎ຺ເຎນປິ ສຸຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຖາປິສ຺ສ ສິຍາ ‘‘ຍຖາ ສຕ຺ຖາ ອຣິຏ຺ຐໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ມມ຺ປິ ເອວໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ສຸຕ຺ວາປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຍາປິ ນ ກຖິຕໍ, ອຎ຺ເຎນ ສຸຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິເມ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ປຣິສາຍ ລທ຺ຘິໍ ໂສເຘຕິ. ປຣິສາຍ ປນ ລທ຺ຘິໂສຘເນເນວ ອຣິຏ຺ໂຐ ຄຓໂຕ ນິສ຺ສາຣິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ກາເມຫີຕິອາທີສຸ ໂຍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ເຕ ປຏິເສວໂຕ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘິໂກ, ໂສ ວຕ ກິເລສກາເມຫິ ເຈວ ກິເລສກາມສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຎາວິຕກ຺ເກຫິ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ, ວິນາ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຏິເສວິສ຺ສຕິ, ເມຖຸນສມາຈາຣໍ ສມາຈຣິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ອິທໍ ກາຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສຕິ.

໒໓໘. ເອວໍ ຠຄວາ ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ຍຖາ ນາມ ຣຊໂກ ສຸຄນ຺ຘານິປິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘານິປິ ຊິຓ຺ຓານິປິ ນວານິປິ ສຸທ຺ຘານິປິ ອສຸທ຺ຘານິປິ ວຕ຺ຖານິ ເອກໂຕ ຠຓ຺ຑິກໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຓີຕຈີວຣາທິປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ອນິພທ຺ຘສີລານໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ນິພທ຺ຘສີລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາວຣຓກຣໍ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ເອກສທິສໍ ກໂຣຕີຕິ ອຣິຏ຺ຐສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸຄ຺ຄຫິຕາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ເຈຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄນິທ຺ເທສຂນ຺ຘກປຣິວາຣາ, ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕຣຕນສຸຕ຺ຕນາລກສຸອາຕຸວຏ຺ຏກສຸຕ຺ຕານິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຈ ສຸຕ຺ຕນາມກໍ ຕຖາຄຕວຈນໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ວິເສເສນ ສໍຍຸຕ຺ຕເກ ສກໂລປິ ສຄາຖາວຄ຺ໂຄ. ສກລໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມປທໍ, ເຖຣຄາຖາ, ເຖຣິຄາຖາ, ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ໂນສຸຕ຺ຕນາມິກາ ສຸທ຺ຘິກຄາຖາ ຈ ຄາຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວອສີຕິສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອຸທານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ (ອິຕິວຸ. ໑,໒) ທສຸຕ຺ຕຣສຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອິຕິວຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປຓ຺ຓກຊາຕກາທີນິ ປຓ຺ຓາສາຘິການິ ປຎ຺ຈຊາຕກສຕານິ ຊາຕກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ອານນ຺ເທ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ (ອ. ນິ. ໔.໑໒໙) ສພ຺ເພປິ ອຈ຺ຉຣິຍອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈູຬເວທລ຺ລມຫາເວທລ຺ລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສກ຺ກປຎ຺ຫສງ຺ຂາຣຠາຊນິຍມຫາປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ເວທຎ຺ຈ ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ຈ ລທ຺ຘາ ລທ຺ຘາ ປຸຈ຺ຉິຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຕ຺ຖໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖຕ຺ຖໍ ກາຣຓຕ຺ຖໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອນຸປປຣິກ຺ຂຕນ຺ຕິ ອນຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕານໍ. ນ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕີຕິ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ນ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລໍ ສມາຘິ ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ໂຄ ຜລໍ ວຏ຺ຏໍ ວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ອຸປາຣມ຺ຠານິສໍສາ ເຈວາຕິ ເຕ ປເຣສໍ ວາເທ ໂທສາໂຣປນານິສໍສາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສາ ຈາຕິ ເອວໍ ວາທປໂມກ຺ຂານິສໍສາ, ປເຣຫິ ສກວາເທ ໂທເສ ອາໂຣປິເຕ ຕໍ ໂທສໍ ເອວໍ ໂມເຈສ຺ສາມາຕິ ອິມິນາວ ກາຣເຓນ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນານຸໂຠນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ສ ຈ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ເອເຕ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄາຫິໂນ ນານຸໂຠນ຺ຕິ. ອປິຈ ປຣສ຺ສ ວາເທ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ໂມເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ນານຸໂຠນ຺ຕິເຍວ.

໒໓໙. ອລຄທ຺ທຕ຺ຖິໂກຕິ ອາສິວິສອຕ຺ຖິໂກ. ຄໂທຕິ ຫິ ວິສສ຺ສ ນາມໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອລຄທ຺ໂທ. ໂຠເຄຕິ ສຣີເຣ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ເຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕີຕິ ນິຕ຺ຖຣຓປຣິຍຕ຺ຕິວເສນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິໂຍ ອລຄທ຺ທປຣິຍຕ຺ຕິ ນິຕ຺ຖຣຓປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ຈີວຣາທີນິ ວາ ລຠິສ຺ສາມິ, ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ວາ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ລາຠສກ຺ກາຣເຫຕຸ ປຣິຍາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອລຄທ຺ທປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ປຣິຍາປຸຓໂຕ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທກ຺ກມນໍ ວຣຕຣໍ.

ໂຍ ປນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສີລສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມາຘິສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສມາຘິຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສາມິ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນິຕ຺ຖຣຓປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ.

ຂີຓາສວສ຺ສ ປນ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ. ຕສ຺ສ ຫິ ອປຣິຎ຺ຎາຕໍ ອປ຺ປຫີນໍ ອຠາວິຕໍ ອສຈ຺ຉິກຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຫີນກິເລໂສ ຠາວິຕມຄ຺ໂຄ ສຈ຺ຉິກຕຜໂລ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ໂຕ ຕນ຺ຕິຘາຣໂກ ປເວຓິປາລໂກ ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອິຕິສ຺ສ ສາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ.

ໂຍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຉາຕຠຍາທີສຸ ຄນ຺ຖຘເຣສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕສຸ ສຍໍ ຠິກ຺ຂາຈາເຣນ ອກິລມມາໂນ ອຕິມຘຸຣໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມາ ນສ຺ສຕຸ, ຕນ຺ຕິໍ ຘາເຣສ຺ສາມິ, ວໍສໍ ຐເປສ຺ສາມິ, ປເວຓິໍ ປາເລສ຺ສາມີຕິ ປຣິຍາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ນ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຣິຍາປຸຕຕ຺ຕາ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ຫິ ປຣິຍຕ຺ຕິ ນາມ ອລຄທ຺ທາ ວາ ໂຫຕິ ນິຕ຺ຖຣຓາ ວາ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສກ຺ຂານໍ ນິຕ຺ຖຣຓາວ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິເຍວ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ນິຕ຺ຖຣຓປຣິຍຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕີຕິ ສີລາທີນໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນສຸ ອິຘ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ອິຘ ສມາຘິ, ອິຘ ວິປສ຺ສນາ, ອິຘ ມຄ຺ໂຄ, ອິຘ ຜລໍ, ອິຘ ວຏ຺ຏໍ, ອິຘ ວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠນ຺ຕີຕິ ເຍສໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ. ສຸຄ຺ຄຫິຕປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕາ ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ປຣວາເທ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ສກວາເທ ອາໂຣປິຕໍ ໂທສໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂມເຈຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ອນຸໂຠນ຺ຕິເຍວ. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສີລາທີນໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສີລາທີນິ ປູເຣນ຺ຕານມ຺ປິ, ປເຣສໍ ວາເທ ສຫຘມ຺ເມນ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປນ຺ຕານມ຺ປິ, ສກວາທໂຕ ໂທສໍ ຫຣນ຺ຕານມ຺ປິ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປສນ຺ເນຫິ ອຸປນີເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສຸຄ຺ຄຫິເຕ ພຸທ຺ຘວຈເນ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ເຖວ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມາ ຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ທຸຄ຺ຄຫິຕປຣິຍຕ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຫິຕອລຄທ຺ໂທ ວິຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕປຣິຍຕ຺ຕິ ສຸຄ຺ຄຫິຕອລຄທ຺ໂທ ວິຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ຕເຖວ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາຖ, ເຕເນວ ອຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖ. ເຍ ວາ ປນາສ຺ສຸ ວິຍຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຍ ວາ ປນ ອຎ຺ເຎ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານມຫາກສ຺ສປມຫາກຈ຺ຈານາທິກາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິຕາ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສຸ, ເຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ອຣິຏ຺ເຐນ ວິຍ ປນ ມມ ສາສເນ ນ ກລລໍ ວາ ກຈວຣໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ.

໒໔໐. ກຸລ຺ລູປມນ຺ຕິ ກຸລ຺ລສທິສໍ. ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ. ອຸທກຓ຺ຓວນ຺ຕິ ຍຎ຺ຫິ ອຸທກໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ນ ປຸຖຸລໍ. ປຸຖຸລໍ ວາ ປນ ນ ຄມ຺ຠີຣໍ, ນ ຕໍ ອຓ຺ຓໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ປນ ຄມ຺ຠີຣຎ຺ເຈວ ປຸຖຸລຎ຺ຈ, ຕໍ ອຓ຺ຓໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຓ຺ຓວນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ປຸຖຸລໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສາສງ຺ກໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ໂຈຣານໍ ນິວຸຕ຺ໂຖກາໂສ ທິສ຺ສຕິ. ຐິໂຕກາໂສ, ນິສິນ຺ໂນກາໂສ, ນິປນ຺ໂນກາໂສ ທິສ຺ສຕິ. ສປ຺ປຏິຠຍໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ໂຈເຣຫິ ມນຸສ຺ສາ ຫຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິລຸຕ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອາໂກຏິຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣເສຕູຕິ ອຸທກຓ຺ຓວສ຺ສ ອຸປຣິ ພທ຺ໂຘ ເສຕຸ. ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ກຸລ຺ໂລ ນາມ ຕຣຓຕ຺ຖາຍ ກລາປໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ໂຘ. ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ພທ຺ຘາ ປນ ປທຣຈາຏິອາທໂຍ ອຸຬຸມ຺ໂປຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸຈ຺ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ຐເປຕ຺ວາ. ກິຈ຺ຈກາຣີຕິ ປຕ຺ຕກາຣີ ຍຸຕ຺ຕກາຣີ, ປຕິຣູປກາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາປິ ໂວ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາ. ຠຄວາ ຫິ ສມເຖປິ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫາເປສິ, ວິປສ຺ສນາຍປິ. ສມເຖ ຉນ຺ທຣາຄໍ ກຕ຺ຖ ປຊຫາເປສິ? ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສປິ ປຫານໍ ວທາມິ, ປສ຺ສສິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຍິ, ຕໍ ສໍໂຍຊນໍ ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາ, ຍສ຺ສາຫໍ ໂນ ປຫານໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໕໖) ເອຕ຺ຖ ສມເຖ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫາເປສິ. ‘‘ອິມໍ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໍ ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ເອວໍ ປຣິໂຍທາຕໍ ນ ອລ຺ລີເຍຖ ນ ເກລາເຍຖ ນ ຘນາເຍຖາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໑) ເອຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຍ ຉນ຺ທຣາຄໍ ປຊຫາເປສິ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຊຫາເປນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມາປິ ໂວ ປຫາຕພ຺ພາ, ປເຄວ ອຘມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ເອວຣູເປສຸ ສນ຺ຕປ຺ປຓີເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ວທາມິ, ກິໍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ຄາມຘມ຺ເມ ວສລຘມ຺ເມ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ເລ ໂອທກນ຺ຕິເກ, ຍຕ຺ຖ ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ໂມຆປຸຣິໂສ ນິທ຺ໂທສສຎ຺ຎີ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຉນ຺ທຣາຄໍ ນາລໍ ອນ຺ຕຣາຍາຍາຕິ ວທຕິ. ອຣິຏ຺ເຐນ ວິຍ ນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ກລລໍ ວາ ກຈວຣໍ ວາ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ອິມິນາປິ ໂອວາເທນ ອຣິຏ຺ຐໍເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໔໑. ອິທານິ ໂຍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິວິຘຄ຺ຄາຫວເສນ ອຫໍ ມມນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ວິຍ ກລລໍ ກຈວຣໍ ປກ຺ຂິປຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຉຍິມານິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານີຕິ ທິຏ຺ຐິປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ປຈ຺ຈໂຍປິ. ຣູປໍ ເອຕໍ ມມາຕິອາທີສຸ ເອຕໍ ມມາຕິ ຕຓ຺ຫາຄ຺ຄາໂຫ. ເອໂສຫມສ຺ມີຕິ ມານຄ຺ຄາໂຫ. ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫ. ເອວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ ກຖິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣູປໍ ປນ ອຕ຺ຕາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທິຏ຺ຐໍ ຣູປາຍຕນໍ, ສຸຕໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ, ມຸຕໍ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ, ຕຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ມຸຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວເສສານິ ສຕ຺ຕາຍຕນານິ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິຕໍ. ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕໍ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕມ຺ປິ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ນາມ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ນາມ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕຎ຺ຈ ມນສານຸວິຈຣິຕໍ ນາມ.

ອຖ ວາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປຕ຺ຕໍ ນາມ. ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ນາມ. ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ໂນປຕ຺ຕໍ ມນສານຸວິຈຣິຕໍ ນາມ. ສພ຺ພໍ ວາ ເອຕໍ ມນສາ ອນຸວິຈຣິຕຕ຺ຕາ ມນສານຸວິຈຣິຕໍ ນາມ. ອິມິນາ ວິຎ຺ຎາຓາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ ກຖິຕາ, ເທສນາວິລາເສນ ເຫຏ຺ຐາ ທິຏ຺ຐາທິອາຣມ຺ມຓວເສນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຍມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍມ຺ປິ ເອຕໍ ໂສ ໂລໂກຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ.

ໂສ ໂລໂກ ໂສ ອຕ຺ຕາຕິ ຍາ ເອສາ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ໂລໂກ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ໂສ ອຫໍ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຈ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສາມິ, ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ຠວິສ຺ສາມິ, ສິເນຣຸມຫາປຖວີມຫາສມຸທ຺ທາທີຫິ ສສ຺ສຕີຫິ ສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມິ. ຕມ຺ປິ ເອຕໍ ມມາຕິ ຕມ຺ປິ ທສ຺ສນໍ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ ກຖິຕາ. ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິວິປສ຺ສນາກາເລ ວິຍ ປຈ຺ຉິມທິຏ຺ຐິຍາ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓກາເລ ເອວໍ ໂຫຕິ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຣູປໍ ເນຕໍ ມມາຕິ ຣູເປ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ປທສ຺ສ ຕຓ຺ຫາສມນຸປສ຺ສນາ ມານສມນຸປສ຺ສນາ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ ຎາຓສມນຸປສ຺ສນາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ສມນຸປສ຺ສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສມນຸປສ຺ສນານໍ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຎາຓສມນຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອສຕິ ນ ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ອວິຊ຺ຊມາເນ ຠຍປຣິຕສ຺ສນາຍ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສນາຍ ວາ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ຠຄວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘວິນາເສ ອປຣິຕສ຺ສມານໍ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເທສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສິ.

໒໔໒. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ຠຄວຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘວິນາເສ ອປຣິຕສ຺ສນ຺ຕໍ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເທສນາ ນິຏ຺ຐາປິຕາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອປຣິຕສ຺ສນ຺ເຕ ໂຂ ປນ ສຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຣິຕສ຺ສເກນ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາຣວິນາເສ ປຣິຕສ຺ສເກນ ອປຣິຕສ຺ສເກນ ຈາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ. ພຫິທ຺ຘາ ອສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາຣວິນາເສ. ອຫຸ ວຕ ເມຕິ ອໂຫສິ ວຕ ເມ ຠທ຺ທກໍ ຍານໍ ວາຫນໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ວຕ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ, ຣາຊູຫິ ວາ ໂຈເຣຫິ ວາ ຫຏໍ, ອຄ຺ຄິນາ ວາ ທຑ຺ຒໍ, ອຸທເກນ ວາ ວຸຬ຺ຫໍ, ປຣິໂຠເຄນ ວາ ຊິຓ຺ຓໍ. ສິຍາ ວຕ ເມຕິ ຠເວຍ຺ຍ ວຕ ມຍ຺ຫໍ ຍານໍ ວາຫນໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ໂຄຘຸໂມ. ຕໍ ວຕາຫໍ ນ ລຠາມີຕິ ຕມຫໍ ອລຠມາໂນ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ອິທານິ ນ ລຠາມີຕິ ໂສຈຕິ, ອຍໍ ອຄາຣິຍໂສຈນາ, ອນຄາຣິຍສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປຣິຕສ຺ສນາວາເຣ ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ເຍຫິ ກິເລເສຫິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ນ ເອວໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານາຘິຏ຺ຐານປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐີນຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐາຘິຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐິປຣິຍຸຏ຺ຐານານຎ຺ຈ ອຠິນິເວສານຸສຍານຎ຺ຈ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມຖາຍາຕິ ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາອິຎ຺ຊິຕານິ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣຈລນານິ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິປ຺ຜນ຺ທິຕານິ ສມ຺ມນ຺ຕິ ວູປສມ຺ມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ, ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທວ ຈ ອາຄມ຺ມ ຂນ຺ຘູປຘິ ກິເລສູປຘິ ອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິ, ປຎ຺ຈກາມຄຸຓູປຘີຕິ ອິເມ ອຸປຘໂຍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຍນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາ ຂີຍຕິ ວິຣຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ, ‘‘ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອຍໍ ປນສ຺ສ ສຣູປນິທ຺ເທໂສ, ອິຕິ ສພ຺ເພເຫວ ອິເມຫິ ປເທຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ. ຕສ຺ເສວໍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສຸ, ວິນສ຺ສິສ຺ສາມິ ນາມສ຺ສຸ, ນາສ຺ສຸ ນາມ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ຫິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຍມານໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ຕາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຕາໂສ ເຫໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ໂນ ຈສ຺ສໍ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໕).

໒໔໓. ເອຕ຺ຕາວຕາ ພຫິທ຺ຘາປຣິກ຺ຂາຣວິນາເສ ຕສ຺ສນກສ຺ສ ຈ ໂນຕສ຺ສນກສ຺ສ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘວິນາເສ ຕສ຺ສນກສ຺ສ ຈ ໂນຕສ຺ສນກສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ຈຕຸກ຺ໂກຏິກາ ສຸຎ຺ຎຕາ ກຖິຕາ. ອິທານິ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ນາມ ກຕ຺ວາ, ວີສຕິວຕ຺ຖຸກໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ນາມ ກຕ຺ວາ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປມຸຂາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ຕິໂກຏິກໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາຣໍ. ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາຕິ ຍຖາ ວິຎ຺ຎູ ມນຸສ຺ໂສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອຫມ຺ປິ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ນ ປສ຺ສຖ, ອຫມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມິ, ອິຕິ ເອວຣູໂປ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໔໔. ເອວໍ ຕິໂກຏິກໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ອຕ຺ຕາຕິ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິໂກຏິກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ສຕິ ອິທໍ ເມ ປຣິກ຺ຂາຣຊາຕໍ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ ອສ຺ສ, ອຕ຺ຕນິເຍວ ວາ ປຣິກ຺ຂາເຣ ສຕິ ອຍໍ ເມ ອຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ສ ສາມີຕິ, ເອວໍ ອຫນ຺ຕິ. ສຕິ ມມາຕິ, ມມາຕິ ສຕິ ອຫນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ. ສຈ຺ຈໂຕຕິ ຠູຕໂຕ, ເຖຕໂຕຕິ ຕຖໂຕ ຖິຣໂຕ ວາ.

ອິທານິ ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຕິປຣິວຏ຺ຏວເສນ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຍໍ ອຣິຏ຺ໂຐ ວິຍ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ກລລໍ ກຈວຣໍ ປກ຺ຂິປຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍສ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນິຈ຺ຈໍ. ອຸປ຺ປາທວຍວຕ຺ຕິໂຕ ວິປຣິຓາມຕາວກາລິກນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ວາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນິຈ຺ຈໍ. ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕຕິ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປີຬນາກາເຣນ ທຸກ຺ຂໍ, ສນ຺ຕາປທຸກ຺ຂມທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸກສຸຂປຏິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ວາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂໍ. ວິປຣິຓາມຘມ຺ມນ຺ຕິ ຠວສງ຺ກນ຺ຕິອຸປຄມນສຠາວໍ ປກຕິຠາວວິຊຫນສຠາວໍ. ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ຕໍ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາຫານໍ ວເສນ ອຫໍ ມມາຕິ ເອວໍ ຄເຫຕຸໍ. ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ອິມິນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ ຣູປໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຕ຺ຕາຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ສຸຎ຺ຎອສ຺ສາມິກອນິສ຺ສຣອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ວາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຕ຺ຕາ.

ຠຄວາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ອນິຈ຺ຈວເສນ ອນຕ຺ຕຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ທຸກ຺ຂວເສນ, ກຕ຺ຖຈິ ອຸຠຍວເສນ. ‘‘ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໒) ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຉຉກ຺ກສຸຕ຺ເຕ ອນິຈ຺ຈວເສນ ອນຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສ, ນຍິທໍ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ລພ຺ເຠຖ ຈ ຣູເປ ‘ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ຈ ລພ຺ຠຕິ ຣູເປ ‘ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙) ອິມສ຺ມິໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ເຕ ທຸກ຺ຂວເສນ ອນຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ, ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ, ຍທນຕ຺ຕາ ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໖) ອິມສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ ອຸຠຍວເສນ ອນຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ມາ? ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ປາກຏໍ. ອນຕ຺ຕາຕິ ນ ປາກຏໍ.

ປຣິໂຠຄຠາຊນາທີສຸ ຫິ ຠິນ຺ເນສຸ ອໂຫ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອໂຫ ອນຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຣີເຣ ຄຓ຺ຑປິຬກາທີສຸ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕາສຸ ກຓ຺ຏເກນ ວາ ວິທ຺ຘາ ອໂຫ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອໂຫ ອນຕ຺ຕາຕິ ປນ ວຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ອິທຎ຺ຫິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ນາມ ອວິຠູຕໍ ທຸທ຺ທສໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາປນໍ. ເຕນ ຕໍ ຠຄວາ ອນິຈ຺ຈວເສນ ວາ ທຸກ຺ຂວເສນ ວາ ອຸຠຍວເສນ ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕຍິທໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ເຕປຣິວຏ຺ເຏ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂວເສເນວ ທສ຺ສິຕໍ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕສ຺ມາ ຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມາ ເອຕຣຫິ ອຎ຺ຎທາປິ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣູປນ຺ຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ.

໒໔໕. ນິພ຺ພິນ຺ທຕີຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນິພ຺ພິທາຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ພຫູນິ ນາມານິ. ເອສາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ສຎ຺ຎຄ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກຕ຺ຖຈິ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ຕມ຺ມຍຕາປຣິຍາທານນ຺ຕິ. ກຕ຺ຖຈິ ຕີຫິ ນາເມຫິ. ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ວີຫີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ ຕາວ ‘‘ສຎ຺ຎາ ໂຂ, ໂປຏ຺ຐປາທ, ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໑໖) ເອວໍ ສຎ຺ຎຄ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສຸສິມສຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ສຸສິມ, ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໗໐) ເອວໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໙) ເອວໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິປທານິຍງ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຣຖວິນີເຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໗) ເອວໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສຬາຍຕນວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອຕມ຺ມຍຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສາຍ ອຕມ຺ມຍຕໍ ອາຄມ຺ມ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນານຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕສິຕາ, ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍາຍໍ ອຸເປກ຺ຂາ ເອກຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕສິຕາ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ອາຄມ຺ມ ເອວເມຕິສ຺ສາ ປຫານໍ ໂຫຕິ, ເອວເມຕິສ຺ສາ ສມຕິກ຺ກໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໐) ເອວໍ ຕມ຺ມຍຕາປຣິຍາທານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ‘‘ຍາ ຈ ມຸຎ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາ, ຍາ ຈ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ, ຍາ ຈ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ເອກຕ຺ຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໔) ເອວໍ ຕີຫິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏ຺ຐາເນ ‘‘ອນຸໂລມໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ, ອນຸໂລມໍ ໂວທານສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໑໗) ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອລຄທ຺ທສຸຕ຺ເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຕີຕິ ນິພ຺ພິທານາເມນ ອາຄຕາ.

ນິພ຺ພິທາ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຣາເຄນ ມຄ຺ເຄນ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຜລໍ ກຖິຕໍ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີຕິ ອິຘ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ກຖິຕາ.

ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ມຫາຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ຍຖາຠູເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ວຏ຺ຏມູລິກາ ອວິຊ຺ຊາ. ອຍຎ຺ຫິ ທຸຣຸກ຺ຂິປນຏ຺ເຐນ ປລິໂຆຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນສ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ກຕາ, ສມູລໍ ວາ ຕາລໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕາລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ, ຍຖາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຸນ ໂສ ຕາໂລ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ປຸນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ນີຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂປໂນພ຺ຠວິໂກຕິ ປຸນພ຺ຠວທາຍໂກ. ຊາຕິສໍສາໂຣຕິອາທີສຸ ຊາຍນວເສນ ເຈວ ສໍສຣຓວເສນ ຈ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມານໍ ປຸນພ຺ຠວຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ໂສ ຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕເນສ ຕສ຺ສາ ສໍກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວິກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສໍກິຓ຺ຓປຣິກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຓ຺ຫາຕິ ວຏ຺ຏມູລິກາ ຕຓ຺ຫາ. ອຍຎ຺ຫິ ຄມ຺ຠີຣານຸຄຕຏ຺ເຐນ ເອສິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນສ ຕສ຺ສາ ອພ຺ພູຬ຺ຫຕ຺ຕາ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ພູຬ຺ເຫສິໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານີຕິ ໂອຣໍ ຠຊນການິ ກາມຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍານິ. ເອຕານິ ຫິ ກວາຏໍ ວິຍ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄຬາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕເນສ ເຕສໍ ນິຣາກຕຕ຺ຕາ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ນິຣຄ຺ຄໂຬຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣິໂຍຕິ ນິກ຺ກິເລໂສ ປຣິສຸທ຺ໂຘ. ປນ຺ນທ຺ຘໂຊຕິ ປຕິຕມານທ຺ຘໂຊ. ປນ຺ນຠາໂຣຕິ ຂນ຺ຘຠາຣກິເລສຠາຣອຠິສງ຺ຂາຣຠາຣປຎ຺ຈກາມຄຸຓຠາຣາ ປນ຺ນາ ໂອໂຣຫິຕາ ອສ຺ສາຕິ ປນ຺ນຠາໂຣ. ອປິຈ ອິຘ ມານຠາຣສ຺ເສວ ໂອໂຣປິຕຕ຺ຕາ ປນ຺ນຠາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ຈ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ປນ ມານສໍໂຍເຄເນວ ວິສໍຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູເປ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ… ວິຎ຺ຎາເຓ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠຄວຕາ ມຄ຺ເຄນ ກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ນິໂຣຘສຍນວຣຄຕສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ວິຫຣໂຕ ຂີຓາສວສ຺ສ ກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ. ຍຖາ ຫິ ທ຺ເວ ນຄຣານິ ເອກໍ ໂຈຣນຄຣໍ, ເອກໍ ເຂມນຄຣໍ. ອຖ ເອກສ຺ສ ມຫາໂຍຘສ຺ສ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ – ‘‘ຍາວິມໍ ໂຈຣນຄຣໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕາວ ເຂມນຄຣໍ ຠຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ໂຈຣນຄຣໍ ອນຄຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນາຫໍ ກຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຈຣນຄຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອຸສ຺ສາປິເຕ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ເຠ ຂຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສທ຺ວາຣພາຫກໍ ກວາຏໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລິຆໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂໍ ສໍກິຣິຕ຺ວາ ນຄຣໂສຠນຕ຺ຖາຍ ອຸສ຺ສິເຕ ຘເຊ ປາເຕຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອຄ຺ຄິນາ ຌາເປຕ຺ວາ ເຂມນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຎາຕິຄຓປຣິວຸໂຕ ສຸຣສໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂຈຣນຄຣໍ ວິຍ ສກ຺ກາໂຍ, ເຂມນຄຣໍ ວິຍ ນິພ຺ພານໍ, ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ຕສ຺ເສວໍ ໂຫຕິ, ‘‘ຍາວ ສກ຺ກາຍວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກມ຺ມກາຣຓອຏ຺ຐນວຸຕິໂຣຄປຎ຺ຈວີສຕິມຫາຠເຍຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ສນ຺ນາຫໍ ສີລສນ຺ນາຫໍ ກຕ຺ວາ, ປຎ຺ຎາຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຄ຺ເຄນ ເອສິກຕ຺ຖມ຺ເຠ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຕຓ຺ເຫສິກໍ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ, ໂສ ໂຍໂຘ ສທ຺ວາຣພາຫກໍ ນຄຣກວາຏໍ ວິຍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນຄ຺ຄຬໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ, ໂສ ໂຍໂຘ ປລິຆໍ ວິຍ, ອວິຊ຺ຊາປລິຆໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ໂສ ໂຍໂຘ ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ປຣິກ຺ຂໍ ວິຍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາຣໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ຊາຕິສໍສາຣປຣິກ຺ຂໍ ສໍກິຣິຕ຺ວາ, ໂສ ໂຍໂຘ ນຄຣໂສຠນຕ຺ຖາຍ ອຸສ຺ສາປິເຕ ຘເຊ ວິຍ ມານທ຺ຘເຊ ປາເຕຕ຺ວາ ສກ຺ກາຍນຄຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ, ໂສ ໂຍໂຘ ເຂມນຄເຣ ອຸປຣິປາສາເທ ສຸຣສໂຠຊນໍ ວິຍ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອມຕນິໂຣຘາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວມາໂນ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕິ.

໒໔໖. ອິທານິ ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ປເຣຫິ ອນຘິຄມນີຍວິຎ຺ຎາຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເວສນ຺ຕິ ອນ຺ເວສນ຺ຕາ ຄເວສນ຺ຕາ. ອິທໍ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ນາມ ນິສ຺ສິຕໍ. ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ໂຕປິ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄໂລ ຂີຓາສໂວປິ. ອນນຸວິຊ຺ໂຊຕິ ອສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ວາ ອວິນ຺ເທຍ຺ໂຍ ວາ. ຕຖາຄໂຕຕິ ຫິ ສຕ຺ເຕ ຄຫິເຕ ອສໍວິຊ຺ຊມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຏ຺ຏຕິ, ຂີຓາສເວ ຄຫິເຕ ອວິນ຺ເທຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຘຣມານກໍເຍວ ຂີຓາສວໍ ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ນ ປຎ຺ຎເປມິ. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ຂີຓາສວໍ ສຕ຺ໂຕຕິ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວາ ກິໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ? ອນນຸວິຊ຺ໂຊ ຕຖາຄໂຕ. ນ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ອິທໍ ນິສ຺ສິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອນ຺ເວສນ຺ຕາປິ ກິໍ ອຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ? ກຖໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍນເຍ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຘຣມານກໍເຍວ ຂີຓາສວໍ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ອິນ຺ທາທີຫິ ອວິນ຺ທິຍໍ ວທາມິ. ນ ຫິ ສອິນ຺ທາ ເທວາ ສພ຺ຣຫ຺ມກາ ສປຊາປຕິກາ ອນ຺ເວສນ຺ຕາປິ ຂີຓາສວສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ວາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ວາ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ວາ, ອິທໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ກິໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ?

ອສຕາຕິ ອສນ຺ເຕນ. ຕຸຈ຺ຉາຕິ ຕຸຈ຺ຉເກນ. ມຸສາຕິ ມຸສາວາເທນ. ອຠູເຕນາຕິ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕນ. ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ເວນຍິໂກຕິ ວິນຍຕິ ວິນາເສຕີຕິ ວິນໂຍ, ໂສ ເອວ ເວນຍິໂກ, ສຕ຺ຕວິນາສໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ຈາຫໍ ນ, ຠິກ຺ຂເວຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ວາກາເຣນ ອຫໍ ນ ສຕ຺ຕວິນາສໂກ. ຍຖາ ຈາຫໍ ນ ວທາມີຕິ ເຍນ ວາ ກາຣເຓນ ອຫໍ ສຕ຺ຕວິນາສໍ ນ ປຎ຺ຎເປມິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາຫໍ ນ ສຕ຺ຕວິນາສໂກ, ຍຖາ ຈ ນ ສຕ຺ຕວິນາສໍ ປຎ຺ຎເປມິ, ຕຖາ ມໍ ເຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິນາສໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມຕິ ຈ, ‘‘ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວິນາສໍ ວິຠວໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ສຕ຺ຕວິນາສໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ຈ ອສຕາ ຕຸຈ຺ຉາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ.

ປຸພ຺ເພ ຈາຕິ ປຸພ຺ເພ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑມ຺ຫິເຍວ ຈ. ເອຕຣຫິ ຈາຕິ ເອຕຣຫິ ຘມ຺ມເທສນາຍຎ຺ຈ. ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎເປມິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອປ຺ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວິຫຣນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ປຎ຺ຎເປມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓນ ຕສ຺ສ ມູລຠູໂຕ ສມຸທໂຍ, ນິໂຣຘຄ຺ຄຫເຓນ ຕໍສມ຺ປາປໂກ ມຄ຺ໂຄ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣ ເຈຕິ ຕສ຺ມິໍ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສເນ. ປເຣຕິ ສຈ຺ຈານິ ອາຊານິຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລາ. ອກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ປຣິຠາສນ຺ຕີຕິ ວາຈາຍ ປຣິຠາສນ຺ຕິ. ໂຣເສນ຺ຕິ ວິເຫເສນ຺ຕີຕິ ໂຣເສສ຺ສາມ ວິເຫເສສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ອກ຺ໂກສາທີສຸ, ເຕສຸ ວາ ປຣປຸຄ຺ຄເລສຸ. ອາຆາໂຕຕິ ໂກໂປ. ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິ ໂທມນສ຺ສໍ. ອນຠິຣທ຺ຘີຕິ ອຕຸຏ຺ຐິ.

ຕຕ຺ຣ ເຈຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສເນເຍວ. ປເຣຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ ອາຊານິຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລາ. ອານນ຺ໂທຕິ ອານນ຺ທປີຕິ. ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປິລາປນປີຕິ. ຕຕ຺ຣ ເຈຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນມ຺ຫິເຍວ. ຕຕ຺ຣາຕິ ສກ຺ກາຣາທີສຸ. ຍໍ ໂຂ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ປຣິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຎ຺ຎາຕໍ. ຕຕ຺ຖເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອິເມ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຕຕ຺ຣາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອິເມ ສກ຺ກາຣາ ມຍິ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ ວາ ອຫໍ ເອເຕ ອນຸຠວາມີຕິ ວາ ນ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ເພ ປຣິຎ຺ຎາຕກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍເຍວ ເອເຕ ສກ຺ກາເຣ ອນຸໂຠຕີຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ຕຖາຄຕມ຺ປິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໔໗. ຕສ຺ມາ ຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ນ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິເຍປິ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ຍຖາ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຕຖາ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍ. ນ ຫິ ໂນ ເອຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕາ ວາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ ອມ຺ຫາກໍ ເນວ ອຕ຺ຕາ ນ ອມ຺ຫາກໍ ຣູປໍ ນ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຈີວຣາທິປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕໍ ປຊຫຖາຕິ ຠຄວາ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍເຍວ ນ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຊຫາເປຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ, ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວາ. ຉນ຺ທຣາຄວິນເຍນ ປເນຕໍ ປຊຫາເປຕິ.

໒໔໘. ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິປຣິວຏ຺ຏໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອິມໍ ຐານໍ ອາຫຣິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຏິໂລເມນ ເປມມຕ຺ຕເກນ ສຄ຺ຄປຣາຍຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອິມໍ ຐານໍ ອາຫຣິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕຕິ ສຸກຖິໂຕ. ສຸກຖິຕຕ຺ຕາ ເອວ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິວໂຏ ປກາສິໂຕ. ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກຕິ ປິໂລຕິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຉິນ຺ນໍ ຠິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສິພ຺ພິຕໍ ຄຓ຺ຐິກຕໍ ຊິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖໍ, ຕໍ ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖໍ ວາ ນວຫຕ຺ຖໍ ວາ ອຫຕສາຏກໍ ນິວຕ຺ໂຖ, ໂສ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ ນາມ. ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ຕາທິໂສ, ນ ເຫຕ຺ຖ ໂກຫຎ຺ຎາທິວເສນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນສິພ຺ພິຕຄຓ຺ຐິກຕຠາໂວ ອຕ຺ຖິ. ອປິຈ ກຈວໂຣ ປິໂລຕິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສາສເນ ສມຓກຈວຣໍ ນາມ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ກາຣຓ຺ຑວໍ ນິທ຺ຘມຖ, ກສມ຺ພຸຎ຺ຈາປກສ຺ສຖ;

ຕໂຕ ປລາເປ ວາເຫຖ, ອສ຺ສມເຓ ສມຓມານິເນ.

ນິທ຺ຘມິຕ຺ວານ ປາປິຈ຺ເຉ, ປາປອາຈາຣໂຄຈເຣ;

ສຸທ຺ຘາ ສຸທ຺ເຘຫິ ສໍວາສໍ, ກປ຺ປຍວ຺ໂຫ ປຕິສ຺ສຕາ;

ຕໂຕ ສມຄ຺ຄາ ນິປກາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໒໘໓-໒໘໕);

ອິຕິ ສມຓກຈວຣສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາປິ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຉິນ຺ນປິໂລຕິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ເຕສໍ ວຏ຺ຏໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວໍ ຄຕໍ ນິປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕິກໍ ຊາຕໍ. ເອວຣູໂປ ມຫາຂີຓາສໂວ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ສາສເນເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຈ ຂີຓາສໂວ, ເອວໍ ອນາຄາມິອາທໂຍປິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມານຸສາຣີ? ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາວາຫິໍ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ຘມ຺ມານຸສາຣີ, ຜເລ ຐິໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘານຸສາຣີ? ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາວາຫິໍ ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘານຸສາຣີ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສທ຺ຘານຸສາຣີ, ຜເລ ຐິໂຕ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໓໐). ເຍສໍ ມຍິ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕໍ ເປມມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ເຍສໍ ອຎ຺ໂຎ ອຣິຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາຄເຕ ປນ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕໍ ເປມມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕ ວິປສ຺ສກປຸຄ຺ຄລາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ວິປສ຺ສກຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫິ ເອວໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານໍ ທສພເລ ເອກາ ສທ຺ຘາ ເອກໍ ເປມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ເຕນ ເປເມນ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ຐປິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນິຍຕຄຕິກາ ກິຣ ເອເຕ. ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ປນ ເອວຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈູຬໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ວທນ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ອລຄທ຺ທູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.