໑. ກກຈູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ກກຈູປມສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນຕິ ໂມຬີຕິ ຈູຬາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຉຕ຺ວານ ໂມຬິໍ ວຣຄນ຺ຘວາສິຕໍ,

ເວຫາຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ;

ຣຕນຈງ຺ໂກຏວເຣນ ວາສໂວ,

ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ສິຣສາ ປຏິຄ຺ຄຫີ’’ຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ມຫຕີ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸໂນຕິ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ. ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ນໍ ເຕເນວ ນາເມນ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ອຕິເວລນ຺ຕິ ເວລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ກາລເວລາ, ສີມເວລາ, ສີລເວລາຕິ ຕິວິຘາ ເວລາ. ‘‘ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ (ຘມ຺ມປເທ ວຄ຺ຄານມຸທ຺ທານໍ, ຄາຖານມຸທ຺ທານໍ; ມຫາວ. ໑-໓) ອຍໍ ກາລເວລາ ນາມ. ‘‘ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໘໔; ອຸທາ. ໔໕; ອ. ນິ. ໘.໑໙) ອຍໍ ສີມເວລາ ນາມ. ‘‘ເວລາອນຕິກ຺ກໂມ ເສຕຸຆາໂຕ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໙໙-໓໐໑) ຈ, ‘‘ເວລາ ເຈສາ ອວີຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ຈ, ອຍໍ ສີລເວລາ ນາມ. ຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ໂສ ອຕິກ຺ກມິເຍວ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຫິ ໂອວທິຕຸໍ ກາໂລ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕປິ ສູຣິເຍ ໂອວທນ຺ໂຕ ຕໍ ກາລເວລມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິ. ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ໂອວາເທ ປມາຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ສີມາ ມຣິຍາທາ. ໂສ ອຸຕ຺ຕຣິຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫິ ໂອວທນ຺ໂຕ ຕໍ ສີມເວລມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິ. ກເຖນ຺ໂຕ ປນ ທວສຫຄຕໍ ກຕ຺ວາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາປຕ຺ຕິປໂຫນກໍ ກເຖຕິ, ເອວໍ ສີລເວລມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິ.

ສໍສຏ຺ໂຐຕິ ມິສ຺ສີຠູໂຕ ສມານສຸຂທຸກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ. ສມ຺ມຸຂາຕິ ປຸຣໂຕ. ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ຕາ ປນ ປຈນໂກຏ຺ຏນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ທິສ຺ວາ ນຕ຺ຖິ ອິມາສໍ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ, ອິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນາຈາຣາ ທຸພ຺ພຈາ ປຄພ຺ຠາຕິ ອຄຸຓໍ ກເຖຕິ. ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣຕີຕິ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອກ຺ຂີນິ ທຍ຺ຫນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຸປ຺ຜປູຊາ ວາ ອາສນໂຘວນປຣິຠຓ຺ຑກຣຓາທີນິ ວາ ອິມາສໍ ວເສນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຸລຘີຕໂຣ ເອຕາ ລຊ຺ຊິນິໂຍ, ຕຸມ຺ເຫ ອິມາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວທຖ, ອຍໍ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ວິນຍຘຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ເມ ເທຖາຕິ ອຘິກຣຓໍ ອາກຑ຺ຒຕິ.

ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນາປຕ຺ຕິ ນາມ. ນິຈ຺ຈກາລໍ ອິມສ຺ສ ປຣິເວຓທ຺ວາຣໍ ອສຸຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫີຕິ ອຄຸຓໍ ກເຖຕິ. ອຘິກຣຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂມຬິຍຜຄ຺ຄຸນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອກ຺ຂີນິ ທຍ຺ຫນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຎ຺ເຎສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ. ວິຫາຣໍ ອາຄຕຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ວາ ອຸທ຺ເທສປທໍ ວາ ເຖຣເມວ ນິສ຺ສາຍ ລຠນ຺ຕິ, ກຸລປຸຕ຺ຕໂກ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ, ເອວຣູປໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວທຖ, ເອຖ ວິນຍຘຣານໍ ສນ຺ຕິເກ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ເທຖາຕິ ອຘິກຣຓໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ.

ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ເນວ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ນ ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນ, ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ອໂວຈ. ເອກໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເອວໍ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອຍໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ໂສ ສາສນສ຺ສາປິ ອວຓ຺ໂຓເຍວ. ອຎ຺ເຎນ ປນ ກຖິໂຕ ອຍໍ ນ ໂອຣມິສ຺ສຕິ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ໂອວທິໂຕ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕໍ, ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

໒໒໓. ອາມນ຺ເຕຫີຕິ ຊານາເປຫິ. ອາມນ຺ເຕຕີຕິ ປກ຺ໂກສຕິ.

໒໒໔. ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຈວ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິໂຕ ຈ, ຍສ຺ມາ ວາ ເຕ ເອຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ເຍ ຕາ ອກ຺ໂກສິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ, ປຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ, ເຕສຸ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ສໍສຄ຺ເຄ ປຫີເນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອວຓ຺ຓຠາສເນ. ເຄຫສິຕາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສິຕາ. ຉນ຺ທາຕິ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທາປິ ປຏິຆຉນ຺ທາປິ. ວິປຣິຓຕນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ. ທຸຏ຺ຐມ຺ປິ, ມູຬ຺ຫມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປຣິຓຕໍ. ອິຘ ປນ ຕຓ຺ຫາຉນ຺ທວເສນ ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຏິຆຉນ຺ທວເສນ ທຸຏ຺ຐມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຫິຕານຸກມ຺ປີຕິ ຫິເຕນ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ຫິເຕນ ຜຣມາໂນ. ນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ນ ໂທສຈິຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ.

໒໒໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິ ກສ຺ມາ ອາຣຠິ? ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສ ກິຣ ເອຕ຺ຕກໍ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາປິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສໍສຄ຺ຄໂຕ ໂອຣມິສ຺ສາມິ ວິຣມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠຄວຕາ ປນ ສທ຺ຘິໍ ປຏາຓີ ວິຍ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ ອຏ຺ຐາສິ, ອຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຍຖາ ນາມ ຊິຆຈ຺ຉິຕສ຺ສ ໂຠຊເນ, ປິປາສິຕສ຺ສ ປານີເຍ, ສີເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຸຓ຺ເຫ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ສຸເຂ ປຕ຺ຖນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວເມວ ອິມໍ ທຸພ຺ພຈໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຐມໂພຘິຍໍ ສຸພ຺ພຈາ ຠິກ຺ຂູ ອາປາຖໍ ອາຄມິໍສຸ. ອຖ ເຕສໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຣາຘຍິໍສູຕິ ຄຓ຺ຫິໍສຸ ປູຣຍິໍສຸ. ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ. ເອກາສນໂຠຊນນ຺ຕິ ເອກໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໂຠຊນໍ. ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໂຕ ຫິ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຸຕ຺ຕໂຠຊນມ຺ປິ ອິຘ ເອກາສນໂຠຊນນ຺ເຕວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອປ຺ປາພາຘຕນ຺ຕິ ນິຣາພາຘຕໍ. ອປ຺ປາຕງ຺ກຕນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕໍ. ລຫຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສຣີຣສ຺ສ ສລ຺ລຫຸກໍ ອຸຏ຺ຐານໍ. ພລນ຺ຕິ ກາຍພລໍ. ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ກາຍສ຺ສ ສຸຂວິຫາຣໍ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ທິວາ ວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫາປິຕກາໂລ ກຖິໂຕ. ຠທ຺ທາລິສຸຕ຺ເຕ ປນ ຣຕ຺ຕິໍ ວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫາປິຕກາໂລ ກຖິໂຕ. ອິມານິ ຫິ ທ຺ເວ ໂຠຊນານິ ຠຄວາ ນ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ປຊຫາເປສິ. ກສ຺ມາ? ອິມາເນວ ຫິ ທ຺ເວ ໂຠຊນານິ ວຏ຺ເຏ ສຕ຺ຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓານິ. ສນ຺ຕິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຸຂຸມາລາ, ເຕ ເອກໂຕ ທ຺ເວປິ ໂຠຊນານິ ປຊຫນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກໂຕ ອປຊຫາເປຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ທິວາ ວິກາລໂຠຊນໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຣຕ຺ຕິໍ ວິກາລໂຠຊນນ຺ຕິ ວິສຸໍ ປຊຫາເປສິ. ເຕສຸ ອິຘ ທິວາ ວິກາລໂຠຊນໍ ປຊຫາປິຕກາໂລ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘາ ນ ຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຊຫາເປນ຺ຕິ, ອານິສໍສໍ ປນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຊຫາເປນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຸເຂນ ປຊຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຄຸເຓ ທສ຺ເສສິ. ອນຸສາສນີ ກຣຓີຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາສເນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາໂຫສິ. ‘‘ອິທໍ ກໂຣຖ, ອິທໍ ມາ ກໂຣຖາ’’ຕິ ສຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ. ຕາວຕ຺ຕເກເນວ ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກໍສຸ, ປຫາຕພ຺ພໍ ປຊຫິໍສຸ, ປຐມໂພຘິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸພ຺ພຈາ ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ ອສ຺ສວາ ໂອວາທປຏິກຣາຕິ.

ອິທານິ ເນສໍ ສຸພ຺ພຈຠາວທີປິກໍ ອຸປມໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠູມິຍນ຺ຕິ ສມຠູມິຍໍ. ‘‘ສຸຠູມ຺ຍໍ ສຸເຂຕ຺ເຕ ວິຫຕຂາຓຸເກ ພີຊານິ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໓໘) ເອຕ຺ຖ ປນ ມຓ຺ຑຠູມິ ສຸຠູມີຕິ ອາຄຕາ. ຈຕຸມຫາປເຖຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາມຄ຺ຄານໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ. ອາຊຎ຺ຎຣໂຖຕິ ວິນີຕອສ຺ສຣໂຖ. ໂອຘສ຺ຕປໂຕໂທຕິ ຍຖາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ເອວໍ ອາລມ຺ພນໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຣິຍໂຕ ຐປິຕປໂຕໂທ. ໂຍຄ຺ຄາຈຣິໂຍຕິ ອສ຺ສາຈຣິໂຍ. ສ຺ເວວ ອສ຺ສທມ຺ເມ ສາເຣຕີຕິ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ. ເຍນິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ເຍນ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍທິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ຄຕິໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ສາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຊຸກໍ ປຸຣໂຕ ເປເສຍ຺ຍ. ປຈ຺ຈາສາເຣຍ຺ຍາຕິ ປຏິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ຫິ ໂສ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິໂຍ ເຍນ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຄມນໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອສ຺ສາ ອາຣຸຬ຺ຫາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍາຍ ຍາຍ ຈ ຄຕິຍາ ອິຈ຺ຉຕິ, ສາ ສາ ຄຕິ ຄຫິຕາວ ໂຫຕິ. ຣຖໍ ເປເສຕ຺ວາ ອສ຺ສາ ເນວ ວາເຣຕພ຺ພາ ນ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ. ເກວລໍ ເຕສໍ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ຂຸເຣສຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄມນເມວ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນາໂຫສິ. ອິທໍ ກໂຣຖ ອິທໍ ມາ ກໂຣຖາຕິ ສຕຸປ຺ປາທນມຕ຺ຕເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເຕຫິປິ ຕາວເທວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊຫິຕເມວ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຸພ຺ພຈາ ຍຸຕ຺ຕຍານປຏິຠາຄາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕຸປ຺ປາທນມຕ຺ເຕເນວ ປຊຫິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫປິ ປຊຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອລຓ຺ເຑຫີຕິ ເອລຓ຺ຑາ ກິຣ ສາລທູສນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ວິໂສເຘຍ຺ຍາຕິ ເອລຓ຺ເຑ ເຈວ ອຎ຺ຎາ ຈ ວລ຺ລິໂຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຫິ ນີຫຣເຓນ ໂສເຘຍ຺ຍ. ສຸຊາຕາຕິ ສຸສຓ຺ຐິຕາ. ສມ຺ມາ ປຣິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸທກາສິຎ຺ຈເນນປິ ກາເລນກາລໍ ມູລມູເລ ຂຓເນນປິ ວລ຺ລິຄຸມ຺ພາທິຈ຺ເຉທເນນປິ ກິປິລ຺ລປູຏກຫຣເຓນປິ ມກ຺ກຏກຊາລສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກຫຣເຓນປິ ສມ຺ມາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂປເສຍ຺ຍ. ວຸທ຺ຘິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

໒໒໖. ອິທານິ ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວເທຫິກາຕິ ວິເທຫຣຏ຺ຐວາສິກສ຺ສ ຘີຕາ. ອຖ ວາ ເວໂທຕິ ປຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວເທນ ອີຫຕິ ອິຣິຍຕີຕິ ເວເທຫິກາ, ປຓ຺ຑິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຫປຕານີຕິ ຆຣສາມິນີ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິໂຆໂສ. ໂສຣຕາຕິ ໂສຣຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ນິວາຕາຕິ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ. ອຸປສນ຺ຕາຕິ ນິພ຺ພຸຕາ. ທກ຺ຂາຕິ ຠຕ຺ຕປຈນສຍນຕ຺ຖຣຓທີປຸຊ຺ຊລນາທິກມ຺ເມສຸ ເຉກາ. ອນລສາຕິ ອຸຏ຺ຐາຫິກາ, ສຸສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາ. ເອກາ ອນລສາ ໂຫຕິ, ຍໍ ຍໍ ປນ ຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ຠິນ຺ທຕິ ວາ ຉິທ຺ທໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ນ ຕາທິສາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ ປາໂຕວ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ ເຘນຸທຸຫນາທິກມ຺ມານິ ອກຕ຺ວາ ອຸສ຺ສູເຣ ອຸຏ຺ຐິຕາ. ເຫ ເຊ ກາຬີຕິ ອເຣ ກາຬິ. ກິໍ ເຊ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ ກິໍ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກໍ ອຕ຺ຖິ, ກິໍ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ? ໂນ ວຕ ເຣ ກິຎ຺ຈີຕິ ອເຣ ຍທິ ເຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກໍ ອຕ຺ຖິ, ເນວ ສີສໍ ຣຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປິຏ຺ຐິ, ອຖ ກສ຺ມາ ປາປິ ທາສິ ທິວາ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ຠາກຸຏິມກາສິ. ທິວາຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາສີຕິ ປຸນທິວເສ ອຸສ຺ສູຣຕຣໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອນຕ຺ຕມນວາຈນ຺ຕິ ອເຣ ປາປິ ທາສິ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາສິ; ກິໍ ອຄ຺ຄິໍ ສີໂຕຕິ ມຎ຺ຎສິ, ອິທານິ ຕໍ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສາມີຕິອາທີນິ ວທມານາ ກຸປິຕວຈນໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ.

ປຏິວິສການນ຺ຕິ ສາມນ຺ຕເຄຫວາສີນໍ. ອຸຊ຺ຌາເປສີຕິ ອວຊານາເປສິ. ຈຓ຺ຑີຕິ ອໂສຣຕາ ກິພ຺ພິສາ. ອິຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຄຸຓາ, ຕໂຕ ທິຄຸຓາ ໂທສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ຄຸຓາ ນາມ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ໂທສາ ເອກທິວເສເນວ ປຕ຺ຖຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສຣຕໂສຣໂຕຕິ ອຕິວິຍ ໂສຣໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ນຸ ໂຂ, ສກທາຄາມີ ອນາຄາມີ ອຣຫາ ນຸ ໂຂຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຜຸສນ຺ຕີຕິ ຜຸສນ຺ຕາ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕາ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອຖ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຣໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຖ ອຘິວາສນກ຺ຂນ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຣໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣເຫຕູຕິ ໂຍ ເອຕານິ ຈີວຣາທີນິ ປຓີຕປຓີຕານິ ລຠນ຺ໂຕ ປາທປຣິກມ຺ມປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມາທີນິ ເອກວຈເນເນວ ກໂຣຕິ. ອລຠມາໂນຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ລຠຕິ, ເອວໍ ອລຠນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມຎ຺ເຎວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມໍເຍວ ສກ຺ກາຣໍ ສຸກຕກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຄຣຸຠາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ມາເນນ຺ໂຕຕິ ມເນນ ປິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ປູເຊນ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ປູເຊນ຺ໂຕ. ອປຈາຍມາໂນຕິ ຘມ຺ມໍເຍວ ອປຈາຍມາໂນ ອປຈິຕິໍ ນີຈວຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ.

໒໒໗. ເອວໍ ອກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ອຘິວາເສນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ອຘິວາເສນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາເລນາຕິ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລນ. ຠູເຕນາຕິ ສຕາ ວິຊ຺ຊມາເນນ. ສຓ຺ເຫນາຕິ ສມ຺ມຏ຺ເຐນ. ອຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ຖນິສ຺ສິເຕນ ກາຣຓນິສ຺ສິເຕນ. ອກາເລນາຕິອາທີນິ ເຕສໍເຍວ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ໂທສນ຺ຕຣາຕິ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທສາ ຫຸຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ວຈນປເຖສຸ. ຜຣິຕ຺ວາຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ. ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ກຖໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ກໂຣຕິ? ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ເສວ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວເສສສຕ຺ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ໂລກໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ. ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈາຕິ ຕສ຺ເສວ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕວນ຺ຕໍ. ໂລກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ. ວິປຸເລນາຕິ ອເນກສຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓນ. ມຫຄ຺ຄເຕນາຕິ ມຫຄ຺ຄຕຠູມິເກນ. ອປ຺ປມາເຓນາຕິ ສຸຠາວິເຕນ. ອເວເຣນາຕິ ນິທ຺ໂທເສນ. ອພ຺ຍາພຊ຺ເຌນາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ເຂນ. ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ ເອວຣູເປນ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ຕຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂລກໍ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສາມ.

໒໒໘. ອິທານິ ຕທຕ຺ຖທີປິກໍ ອຸປມໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປຖວິນ຺ຕິ ນິປ຺ປຖວິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ. ວິກິເຣຍ຺ຍາຕິ ປຈ຺ຉິຍາ ປໍສຸໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ພີຊານິ ວິຍ ວິກິເຣຍ຺ຍ. ໂອຏ຺ຐຸເຠຍ຺ຍາຕິ ເຂຬໍ ປາເຕຍ຺ຍ. ອປຖວິໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ກາເຍນ ຈ ວາຈາຍ ຈ ປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາປິ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ ອປຖວິໍ ກາຕຸນ຺ຕິ? ຄມ຺ຠີຣາຕິ ພຫລຕ຺ເຕນ ທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ນຫຸຕານິ ຄມ຺ຠີຣາ. ອປ຺ປເມຍ຺ຍາຕິ ຕິຣິຍໍ ປນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ປຖວີ ວິຍ ຫິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກຸທາລປິຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ. ຍຖາ ໂສ ກຸທາລປິຏເກນ ມຫາປຖວິໍ ອປຖວິໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ໂວ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ.

໒໒໙. ທຸຕິຍອຸປມາຍໍ ຫລິທ຺ທິນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປີຕກວຓ຺ຓໍ. ນີລນ຺ຕິ ກໍສນີລໍ ວາ ປລາສນີລໍ ວາ. ອຣູປີຕິ ອຣູໂປ. ນນຸ ຈ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຏ຺ຐານໍ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສຍ຺ຍານໍ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສລານໍ ວາ ອນ຺ຕຣໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາກາສຣູປນ຺ຕິ ອາຄຕໍ, ກສ຺ມາ ອິຘ ອຣູປີຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ? ສນິທສ຺ສນຠາວປຏິກ຺ເຂປໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນິທສ຺ສໂນ’’ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣູປໍ ລິຂິຕຸໍ, ຣູປປາຕຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຣູປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອນິທສ຺ສໂນຕິ ທສ຺ສນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອນາປາໂຖ. ອຸປມາສໍສນ຺ທເນ ປເນຕ຺ຖ ອາກາໂສ ວິຍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ. ຕຸລິກປຎ຺ຈມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຣງ຺ຄຊາຕາ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວຈນປຖາ, ຕຸລິກປຎ຺ຈເມ ຣງ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ. ຍຖາ ໂສ ຕຸລິກປຎ຺ຈເມຫິ ຣງ຺ເຄຫິ ອາກາເສ ຣູປປາຕຸຠາວໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ໂວ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂທສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ.

໒໓໐. ຕຕິຍອຸປມາຍໍ ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊ຺ຊລິຕໍ. ຄມ຺ຠີຣາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາຕິ ອິມິສ຺ສາ ຄງ຺ຄາຍ ຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐານໍ ຄາວຸຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ, ໂຍຊນມ຺ປິ. ປຸຖຸລໍ ປນສ຺ສາ ເອວຣູປໍເຍວ, ທີຆໂຕ ປນ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕານິ. ສາ ກຖໍ ຄມ຺ຠີຣາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາຕິ? ເອເຕນ ປໂຍເຄນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນ ອຸທກໍ ວິຍ ຕາເປຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ. ຐິໂຕທກໍ ປນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ອງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ວາ ອຑ຺ຒງ຺ຄຸລມຕ຺ຕໍ ວາ ເອວໍ ຕາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ອຍໍ ປນ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປມາສໍສນ຺ທເນ ປເນຕ຺ຖ ຄງ຺ຄາ ວິຍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ, ຕິຓຸກ຺ກໍ ອາທາຍ ອາຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ. ຍຖາ ໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ຄງ຺ຄໍ ຕາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ໂວ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ.

໒໓໑. ຈຕຸຕ຺ຖອຸປມາຍໍ ພິຬາຣຠສ຺ຕາຕິ ພິຬາຣຈມ຺ມປສິພ຺ພກາ. ສຸມທ຺ທິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມທ຺ທິຕາ. ສຸປຣິມທ຺ທິຕາຕິ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ສຸປຣິມທ຺ທິຕາ. ຕູລິນີຕິ ສິມ຺ພລິຕູລລຕາຕູລສມານາ. ຉິນ຺ນສສ຺ສຣາຕິ ຉິນ຺ນສສ຺ສຣສທ຺ທາ. ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣາຕິ ຉິນ຺ນຠພ຺ຠຣສທ຺ທາ. ອຸປມາສໍສນ຺ທເນ ປເນຕ຺ຖ ພິຬາຣຠສ຺ຕາ ວິຍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ, ກຏ຺ຐກຐລໍ ອາທາຍ ອາຄຕປຸຣິໂສ ວິຍ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ. ຍຖາ ໂສ ກຏ຺ເຐນ ວາ ກຐເລນ ວາ ພິຬາຣຠສ຺ຕໍ ສຣສຣໍ ຠຣຠຣໍ ສທ຺ທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ໂວ ປຎ຺ຈ ວຈນປເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂທສານຸຄຕຠາວໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ.

໒໓໒. ໂອຈຣກາຕິ ອວຈຣກາ ເຫຏ຺ຐາຈຣກາ, ນີຈກມ຺ມກາຣກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ມໂນ ປທູເສຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ມໂນ ປທູເສຍ຺ຍ, ຕໍ ກກເຈນ ໂອກນ຺ຕນໍ ນາຘິວາເສຍ຺ຍ. ນ ເມ ໂສ ເຕນ ສາສນກໂຣຕິ ໂສ ເຕນ ອນຘິວາສເນນ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທກໂຣ ນ ໂຫຕິ. ອາປຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ.

໒໓໓. ອຓຸໍ ວາ ຖູລໍ ວາຕິ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ ວາ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ວາ. ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ນາຘິວາເສຍ຺ຍາຖາຕິ ໂຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຘິວາເສຕພ຺ໂພ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ, ຠນ຺ເຕ, ອນຘິວາເສຕພ຺ພໍ ນາມ ວຈນປຖໍ ນ ປສ຺ສາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ ອິຕິ ຠຄວາ ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສີຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ກກຈູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.