໔. ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ອຖາຕິ ອວິຈ຺ເຉທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ, ຠຄວໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫາເຣ ອວິຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຊາຓຸສ຺ໂສຓີຕິ ເນຕໍ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕນາມໍ, ອປິຈ ໂຂ ຐານນ຺ຕຣປຏິລາຠລທ຺ຘໍ. ຊາຓຸສ຺ໂສຓິຏ຺ຐານໍ ກິຣ ນາເມຕໍ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊານຸສ຺ໂສຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຫິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ນິຣຸຕ຺ຕິວຈນໍ. ອຣິຍາ ປນ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຍນາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ, ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຍນ ວາ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເກນ ຈ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ? ນານປ຺ປກາຣຄຸຓວິເສສາຘິຄມາຘິປ຺ປາເຍນ, ສາທຸຜລູປໂຠຄາຘິປ຺ປາເຍນ ທິຊຄເຓຫິ ນິຈ຺ຈຜລິຕມຫາຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຈ ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຸປສງ຺ກມນປຣິໂຍສານທີປນໍ. ອຖ ວາ ເອວໍ ຄໂຕ ຕໂຕ ອາສນ຺ນຕຣໍ ຐານໍ ຠຄວໂຕ ສມີປສງ຺ຂາຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຕນ, ເອວໍ ໂສປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ, ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ສມ຺ໂມທິຕໍ ເອກີຠາວໍ ອຄມາສິ. ຍາຍ ຈ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ໂຄຕມສາວການຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິ, ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕສມ຺ໂມທຊນນໂຕ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ສາເຣຕຸໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຫຣູປໂຕ ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣາຓີຍໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຍນຕ຺ເຖນ ອາຄໂຕ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນິສິນ຺ໂນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນິສີທີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ນິສີທີຕິ ອຸປາວິສິ. ປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ປຸຣິສາ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາສນກຸສລຕາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ກຖໍ ນິສິນ຺ໂນ ປນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ. ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອຕິທູຣໍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ອຸປຣິວາຕໍ ອຸນ຺ນຕປເທສໍ ອຕິສມ຺ມຸຂໍ ອຕິປຈ຺ຉາຕິ. ອຕິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຫິ ສເຈ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ເທນ ກເຖຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ນິສິນ຺ໂນ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກໂຣຕິ. ອຸປຣິວາເຕ ນິສິນ຺ໂນ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ພາຘຕິ. ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທເສ ນິສິນ຺ໂນ ອຄາຣວໍ ປກາເສຕິ. ອຕິສມ຺ມຸຂາ ນິສິນ຺ໂນ ສເຈ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຕິປຈ຺ຉາ ນິສິນ຺ໂນ ສເຈ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ເອເຕ ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສີທິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິ.

ເຍເມຕິ ເຍ ອິເມ. ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ທຸວິຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຏ຺ຐປາໂລ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເກ ອຄ຺ຄກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໙໔) ເອວໍ ອາຄຕາ ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ນາມ. ‘‘ເຍ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໗໘) ເອວໍ ອາຄຕາ ປນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກຸເລ ປສຸຕາປິ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ນາມ. ອິຘ ປນ ທ຺ວີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາເຍວ.

ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາຍ. ອຄາຣສ຺ມາຕິ ອຄາຣໂຕ. ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວຎ຺ຈ. ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ຫິ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ອນຄາຣິຍາ, ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິກມ຺ມເມຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸປິ ນຕ຺ເຖຕສ຺ສ ອຄາຣນ຺ຕິ ອນຄາໂຣ, ອນຄາຣສ຺ສ ຠາໂວ ອນຄາຣິຍໍ. ປພ຺ພຊິຕາຕິ ອຸປຄຕາ, ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອນຄາຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ອຸປຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມຕິ ປຸຣໂຕ ຄາມີ ນາຍໂກ. ພຫຸກາໂຣຕິ ຫິຕກິຣິຍາຍ ພຫູປກາໂຣ. ຠວໍ ເຕສໍ ໂຄຕໂມ ສມາທເປຕາຕິ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຘິສີລາທີນິ ຄາເຫຕາ ສິກ຺ຂາເປຕາ. ສາ ຊນຕາຕິ ໂສ ຊນສມູໂຫ. ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ສນານຸຄຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຍນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຍໍຂນ຺ຕິໂກ ຍໍຣຸຈິໂກ, ເຕປິ ຕນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ໂຫນ຺ຕິ ຕໍຂນ຺ຕິກາ ຕໍຣຸຈິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວມາຫາຕິ? ເອສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ອເນເກ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕ ເທວປຸຕ຺ເຕ ວິຍ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ປຣິຈາຣິຍມາເນ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ສຸສໍວິຫິຕາຣກ຺ເຂ ທິສ຺ວາ, ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ມຘຸຣຣສໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຆາສຈ຺ຉາທນປຣມຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐ ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ເກນຈິ ອຣກ຺ຂິຍມາເນປິ ອນຸສ຺ສງ຺ກິຕາປຣິສງ຺ກິເຕ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ເຐ ອຸທຄ຺ຄຸທຄ຺ເຄ ອທ຺ທສ, ທິສ຺ວາ ຈ ອິເມສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ‘‘ອຍໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ສມຓໍ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕິ ປສາທໍ ອລຕ຺ຖ. ໂສ ຕໍ ປສາທໍ ນິເວເທຕຸໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອພ຺ຠນຸໂມທນ຺ໂຕ ຈ ເອວເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນານຸໂມທນຕ຺ໂຖເຍວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ເອວນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ມມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ. ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາເຍວ. ນ ອິຓຏ຺ຐາ ນ ຠຍຏ຺ຏາຕິອາທີນິ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອີທິສານໍເຍວ ຫິ ຠຄວາ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ນ ອິຕເຣສໍ. ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ ຫີຕິ ສມ຺ຠວິຕຸໍ ທຸກ຺ຂານິ ທຸສ຺ສຫານິ, ນ ສກ຺ກາ ອປ຺ເປສກ຺ເຂຫິ ອຊ຺ໂຌຄາຫິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ອຣຎ຺ຎານິ ຈ ວນປຕ຺ຖານິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຠິຘມ຺ເມ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ, ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂິລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຍນ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກໍ ເສນາສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ນ ກສີຍຕິ ນ ວປີຍຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ທູຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ວນສຓ຺ຑານເມຕໍ ເສນາສນານໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຠິໍສນການເມຕໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ສໂລມຫໍສານເມຕໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕານເມຕໍ, ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ມນຸສ຺ສູປຈາຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິຍນ຺ຕານນ຺ຕິ ອິມເມກໍ ປຣິຍາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສປຣິຍາເຍຫິ ວນປຕ຺ຖານິ ເວທິຕພ຺ພານີ. ປນ຺ຕານີຕິ ປຣິຍນ຺ຕານິ ອຕິທູຣານິ. ທຸກ຺ກຣໍ ປວິເວກນ຺ຕິ ກາຍວິເວກໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ທຸຣຠິຣມນ຺ຕິ ອຠິຣມິຕຸໍ ນ ສຸຂໍ. ເອກຕ຺ເຕຕິ ເອກີຠາເວ. ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ກາຍວິເວເກ ກເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຣມາເປຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ທ຺ວຍໍທ຺ວຍາຣາໂມ ຫິ ອຍໍ ໂລໂກຕິ. ຫຣນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ຫຣນ຺ຕິ ວິຍ ຆສນ຺ຕິ ວິຍ. ມໂນຕິ ມນໍ. ສມາຘິໍ ອລຠມານສ຺ສາຕິ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ວາ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ. ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ອີທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຓປຓ຺ຓມິຄາທິສທ຺ເທຫິ ວິວິເຘຫິ ຈ ຠິໍສນເກຫິ ວນານິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປນ຺ຕິ ມຎ຺ເຎຕິ, ສພ຺ພໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຣຎ຺ຎວາເສ (ວິຠ. ໕໒໙) ວິມ຺ຫິໂຕ ອາຫ.

ກາຍກມ຺ມນ຺ຕວາຣກຖາ

໓໕. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ເອວເມຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທີຫິ ຕໍ ຕໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອພ຺ຠນຸໂມທິຕ຺ວາ ຈ ຍສ຺ມາ ໂສຬສສຸ ຐາເນສຸ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄຫຣຫິຕານໍເຍວ ຕາທິສານິ ເສນາສນານິ ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ, ນ ເຕສຸ ອາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄາຫຍຸຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ຕາທິໂສ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຕາທິສານໍ ເສນາສນານໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາຕິ ສມ຺ໂພຘໂຕ ປຸພ຺ເພວ, ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອປຣຠາເຄເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຈຕຸສຈ຺ຈສ຺ສ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕຕິ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອຣຫສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ, ໂພຘິຍາ ວາ ສຕ຺ຕສ຺ເສວ ລຄ຺ຄສ຺ເສວ ສໂຕ. ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘາເນນ ອຠິນີຫາຣສມິທ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ຕຖາຄໂຕ ໂພຘິຍາ ສຕ຺ໂຕ ລຄ຺ໂຄ ‘‘ປຕ຺ຕພ຺ພາ ມຍາ ເອສາ’’ຕິ ຕທຘິຄມາຍ ປຣກ຺ກມໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕເຍວ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ມຍ຺ຫໍ. ເຍ ໂຂ ເກຈິ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາຕິ ເຍ ເກຈິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄຕາ ວາ ໂຠວາທິໂນ ວາ.

ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ປາຓາຕິປາຕາທິນາ ກາຍກມ຺ມນ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕສນ຺ໂທສເຫຕູຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສສ຺ສ ເຫຕຸ, ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕກາຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫເວຕິ ເອກໍສວຈເນ ນິປາໂຕ. ອກຸສລນ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊໍ ອກ຺ເຂມຎ຺ຈ. ຠຍເຠຣວນ຺ຕິ ຠຍຎ຺ຈ ເຠຣວຎ຺ຈ. ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສສ຺ສ ຈ ຠຍານກາຣມ຺ມຓສ຺ສ ເຈຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຕ຺ຣ ຠຍໍ ສາວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ອກຸສລໍ, ເຠຣວໍ ອກ຺ເຂມຏ຺ເຐນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວ຺ຫາຍນ຺ຕີຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ກຖໍ? ເຕ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອຍຸຕ຺ຕມກມ຺ຫາ, ສເຈ ໂນ ເຕ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ເຍສໍ ອປຣຊ຺ຌິມ຺ຫາ, ອິທານິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ວາ ຄຸມ຺ພນ຺ຕເຣ ວາ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຕິຓສທ຺ທໍ ວາ ປຓ຺ຓສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ, ອິທານິມ຺ຫາ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ຕສນ຺ຕິ ວິຕ຺ຕສນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປເຣຫິ ປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ພທ຺ຘາ ວຘິຕາ ວິຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມາໂຣປນຏ຺ເຐນ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ.

ນ ໂຂ ປນາຫໍ…ເປ… ປຏິເສວາມີຕິ ອຫໍ ໂຂ ປນ ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ນ ປຏິເສວາມິ. ເຍ ຫິ ໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ. ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອີທິສາ ຫຸຕ຺ວາ. ເຕສມຫໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເຕສໍ ອຫມ຺ປິ ເອໂກ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຄຫຏ຺ໂຐປິ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ຠິຍ຺ໂຍຕິ ອຕິເຣກຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປລ຺ໂລມນ຺ຕິ ປນ຺ນໂລມຕໍ, ເຂມໍ ໂສຕ຺ຖິຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາປາທິນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊິໍ, ອຕິເຣກໍ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ອຕິເຣເກນ ວາ ໂສຕ຺ຖິຠາວມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາຣາຍາຕິ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາຣຕ຺ຖາຍ.

ກາຍກມ຺ມນ຺ຕວາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຈີກມ຺ມນ຺ຕວາຣາທິວຓ຺ຓນາ

໓໖. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ, ວຈີກມ຺ມນ຺ຕວາເຣ ຕາວ ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ມຸສາວາທາທິນາ ວຈີກມ຺ມນ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ເຕ ມຸສາວາເທນ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ປິສຸຓວາຈາຍ ມິຕ຺ຕເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຜຣຸສວາຈາຍ ປເຣສໍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ມມ຺ມານິ ຕຸທິຕ຺ວາ ນິຣຕ຺ຖກວາຈາຍ ປຣສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ນາເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອຍຸຕ຺ຕມກມ຺ຫາ, ສເຈ ໂນ ເຕ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ເຍສໍ ອປຣຊ຺ຌິມ຺ຫາ, ອິທານິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ວາ ຄຸມ຺ພນ຺ຕເຣ ວາ ນິສີທນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຕິຓສທ຺ທໍ ວາ ປຓ຺ຓສທ຺ທໍ ວາ ສຸຕ຺ວາ ອິທານິມ຺ຫາ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ຕສນ຺ຕິ ວິຕ຺ຕສນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປເຣຫິ ປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ພທ຺ຘາ ວຘິຕາ ວິຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມາໂຣປນຏ຺ເຐນ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ, ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ.

ມໂນກມ຺ມນ຺ຕວາເຣ ອປຣິສຸທ຺ຘມໂນກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ອຠິຊ຺ຌາທິນາ ມໂນກມ຺ມນ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ເຕ ປເຣສໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິເຕສຸ ຠຓ຺ເຑສຸ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣສຕ຺ເຕ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມຍໍ ອຍຸຕ຺ຕມກມ຺ຫາ…ເປ… ອຕ຺ຕນິ ສມາໂຣປນຏ຺ເຐນ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ.

ອາຊີວວາເຣ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີວາຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມວຑ຺ຒິປໂຍຄາທິນາ ເອກວີສຕິອເນສນເຠເທນ ອາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ເຕ ເອວໍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ຕິ – ‘‘ສາສນໂສຘກາ ກິຣ ເຕປິຏກາ ຠິກ຺ຂູ ສາສນໍ ໂສເຘຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ອຊ຺ຊ ວາ ສ຺ເວ ວາ ອິຘາຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ວາ…ເປ… ຕສນ຺ຕິ ວິຕ຺ຕສນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ວິຍ ໂອທາຕວຕ຺ຖນິວາສິຕາ ວິຍ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ.

໓໗. ອິໂຕ ປຣໍ ອຠິຊ຺ຌາລູຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອຠິຊ຺ຌາພ຺ຍາປາທາ ມໂນກມ຺ມນ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕາ ຕຖາປິ ນີວຣຓວເສນ ປຸນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາລູຕິ ປຣຠຓ຺ຑາທິອຠິຊ຺ຌາຍນສີລາ. ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ພຫລກິເລສຣາຄາ, ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ເຕ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓານໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ທິວາ ທິຏ຺ຐໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຍເຠຣວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ – ‘‘ເຕ ອາກຸລຈິຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ຕສນ຺ຕິ ວິຕ຺ຕສນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ລຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ສປ຺ປສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຂາຓຸໍ ທິສ຺ວາ ຍກ຺ຂສຎ຺ຎິໂນ, ຖລໍ ວາ ປພ຺ພຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ສປ຺ປາທີຫິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາທິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ.

໓໘. ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕາຕິ ປກຕິຠາວວິຊຫເນນ ວິປນ຺ນຈິຕ຺ຕາ. ກິເລສານຸຄຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປກຕິຠາວໍ ວິຊຫຕິ, ປຸຣາຓຠຕ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວິຍ ປູຕິກໍ ໂຫຕິ. ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ປາຕິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ປາ, ອຠທ຺ຣເກນ ປເຣສໍ ອນຕ຺ຖຊນເກນ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ຠຍເຠຣວາວ຺ຫາຍນໍ ອິໂຕ ປຠຸຕິ ອຠິຊ຺ຌາລຸວາເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວິເສໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອຫໍ ຫິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອີທິສາ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໂທສປຏິປກ຺ຂວເສນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓາ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ.

໓໙. ຖິນມິທ຺ຘປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາຕິ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎຠູເຕນ ຖິເນນ ເສສນາມກາຍເຄລຎ຺ຎຠູເຕນ ມິທ຺ເຘນ ຈ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ, ອຠິຠູຕາ ຄຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ນິທ຺ທາພຫຸລາ ໂຫນ຺ຕິ.

໔໐. ອຸທ຺ຘຕາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກຕິກາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານຈິຕ຺ຕາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ຫິ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ ຘຊຍຏ຺ຐິຍໍ ວາເຕນ ປຏາກາ ວິຍ. ອວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ຕາ, ອິຘ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໔໑. ກງ຺ຂີ ວິຈິກິຈ຺ຉີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກເມວິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ນີວຣຓໍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິທນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກງ຺ຂນໂຕ ກງ຺ຂາ, ອິທເມວິທນ຺ຕິ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ກງ຺ຂີ ວິຈິກິຈ຺ຉີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໔໒. ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນກາ ປຣວມ຺ຠີຕິ ເຍ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິ, ປຣຎ຺ຈ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ຄຣຫນ຺ຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ນີເຈ ຐາເນ ຐເປນ຺ຕິ, ເຕສເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ເຕ ປເຣຫິ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ກິຣ ອສຸໂກ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ຕິ, ອມ຺ເຫ ຄຣຫນ຺ຕິ, ທາເສ ວິຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຫຖ ເນ’’ຕິ ອນຸພທ຺ຘາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ວາ ຄຸມ຺ພນ຺ຕເຣ ວາຕິ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕສທິສໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

໔໓. ຉມ຺ຠີຕິ ກາຍຖມ຺ຠນໂລມຫໍສນກເຣນ ຖມ຺ເຠນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຠີຣຸກຊາຕິກາຕິ ຠີຣຸກປກຕິກາ, ຄາມທາຣກາ ວິຍ ຠຍພຫຸລາ ອສູຣາ ກາຕຣາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໔໔. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ລາໂຠ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສກ຺ກາໂຣຕິ ສຸນ຺ທຣກາໂຣ, ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ຫິ ປຓີຕປຓີຕາ ສຸນ຺ທຣສຸນ຺ທຣາ ຈ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ກຕາ ສກ຺ກາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍາ ຈ ປເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຣວກິຣິຍາ ປຸປ຺ຜາທີຫິ ວາ ປູຊາ. ສິໂລໂກຕິ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ເອຕໍ, ລາຠຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ສິໂລກຎ຺ຈ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ. ນິກາມຍມານາຕິ ປຕ຺ຖຍມານາ. ຠຍເຠຣວາວ຺ຫາຍນໍ ອຠິຊ຺ຌາລຸວາຣສທິສເມວ. ຕທຕ຺ຖທີປກໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຍຄາມິກວຕ຺ຖຸໍ ກເຖນ຺ຕິ –

ເອໂກ ກິຣ ປິຍຄາມິໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສມາທິນ຺ນຘຸຕງ຺ຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ລາຠໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສສານິກງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ສຸສາເນ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ກມ຺ມມຸຕ຺ໂຕ ຊຣຄ຺ຄໂວ ທິວາ ໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ປຸປ຺ຜຄຸມ຺ເພ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ໂຣມນ຺ຖຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ປິຍຄາມິໂກ ຣຕ຺ຕິໍ ຈງ຺ກມນາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຫນຸສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອທ຺ຘາ ມໍ ລາຠຄິທ຺ໂຘ ເອສ ສຸສາເນ ວສຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ເທວຣາຊາ ວິເຫເຐຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ, ໂສ ຊຣຄ຺ຄວສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ປຸຣິສ ເທວຣາຊ ອຊ຺ຊ ເມ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ຂມ, ສ຺ເວ ປຏ຺ຐາຍ ນ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນມສ຺ສມາໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ປຫຣິຕ຺ວາ ປລາເປສິ ‘‘ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ມໍ ຠິໍສາເປສີ’’ຕິ.

໔໕. ກຸສີຕາຕິ ໂກສຊ຺ຊານຸຄຕາ. ຫີນວີຣິຍາຕິ ຫີນາ ວີຣິເຍນ ວິຣຫິຕາ ວິຍຸຕ຺ຕາ, ນິພ຺ພີຣິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸສີຕາ ກາຍິກວີຣິຍາຣມ຺ຠວິຣຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫີນວີຣິຍາ ເຈຕສິກວີຣິຍາຣມ຺ຠວິຣຫິຕາ. ເຕ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓານນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພສທິສເມວ.

໔໖. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີຕິ ນຏ຺ຐສ຺ສຕີ. ອສມ຺ປຊານາຕິ ປຎ຺ຎາຣຫິຕາ, ອິມສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ເຂ ‘‘ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີຫມສ຺ມີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສຕິຠາຊນິຍເມເວຕໍ. ປຎ຺ຎາ ປເນຕ຺ຖ ສຕິທຸພ຺ພລ຺ຍທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸວິຘາ ຫິ ສຕິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ພລວຕີ, ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລາ, ຕສ຺ມາ ຍທາປິ ເຕສໍ ສຕິ ໂຫຕິ, ຕທາປິ ອສມ຺ປຊານນ຺ຕາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີເຍວ ເຕ, ທຸພ຺ພລາຍ ສຕິຍາ ສຕິກິຈ຺ຈາຠາວໂຕຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕຸໍ ‘‘ອສມ຺ປຊານາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ເອວໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊານາ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພສທິສເມວ.

໔໗. ອສມາຫິຕາຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວິຣຫິຕາ. ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອຸພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ສມາຘິວິຣເຫນ ລທ຺ໂຘກາເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ເຕສໍ ສມາຘິວິຣຫານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ປຣິພ຺ຠມຕິ, ວນມກ຺ກໂຏ ວິຍ ວນສາຂາສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ເອກາຣມ຺ມເຓ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນນ ເຕ ເອວໍ ອສມາຫິຕາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພສທິສເມວ.

໔໘. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຎ຺ຎາ ປນ ທຸຏ຺ຐາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອຬມູຄາຕິ ເອລມຸຂາ, ຂ-ກາຣສ຺ສ ຄ-ກາໂຣ ກໂຕ. ລາລມຸຂາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎານຎ຺ຫິ ກເຖນ຺ຕານໍ ລາລາ ມຸຂໂຕ ຄລຕິ, ລາລາ ຈ ເອລາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ປສ຺ເສລມູຄໍ ອຸຣຄໍ ທຸຊ຺ຊິວ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ເອຬມູຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ເອລມຸຂາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ເອລມຸຄາ’’ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ອປເຣ ‘‘ເອລມຸກາ’’ຕິປິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ‘‘ເອລມຸຂາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ກຖໍ ຠຍເຠຣວໍ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ? ເຕ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ ເອຬມູຄາ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອວວຕ຺ຖິຕາຣມ຺ມຓານໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ທິວາ ທິຏ຺ຐໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຍເຠຣວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ‘‘ເຕ ອາກຸລຈິຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ຕສນ຺ຕິ ວິຕ຺ຕສນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ລຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ສປ຺ປສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຂາຓຸໍ ທິສ຺ວາ ຍກ຺ຂສຎ຺ຎິໂນ, ຖລໍ ວາ ປພ຺ພຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ສປ຺ປາທີຫິ ອນຍວ຺ຍສນໍ ອາປາທິຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມາໂຣປນຏ຺ເຐນ ອວ຺ຫາຍນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນຫມສ຺ມີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ໂນ ຈ ໂຂ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ, ນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອິເມສຸ ໂສຬສສຸ ຐາເນສຸ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ວຈີກມ຺ມນ຺ຕວາຣາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂສຬສຏ຺ຐານາຣມ຺ມຓປຣິຄ຺ຄໂຫ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ຠຍເຠຣວເສນາສນາທິວຓ຺ຓນາ

໔໙. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ອິມານິ ໂສຬສາຣມ຺ມຓານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ຠຍເຠຣວໍ ອທິສ຺ວາ ຠຍເຠຣວໍ ນາມ ເອວຣູປາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ເອວຣູເປ ເສນາສເນ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ຕຕ຺ຖາປິ ຄເວສິສ຺ສາມີຕິ ຠຍເຠຣວຄເວສນມກາສິ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອິທານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍາ ຕາຕິ ອຸຠຍເມຕໍ ຣຕ຺ຕີນໍເຍວ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສວຈນໍ. ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠີຕິ ລກ຺ຂຓຕ຺ເຖ ອຸປສຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ມາ ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ ຈນ຺ທປາຣິປູຣິຍາ ຈນ຺ທປຣິກ຺ຂເຍນາຕິ ເອວມາທີຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ຎາຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠິລກ຺ຂິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ອຠິລກ຺ຂິຕາຕິ ລກ຺ຂຓີຍາ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ, ອຸໂປສຖສມາທານຘມ຺ມສ຺ສວນປູຊາສກ຺ກາຣາທິກຣຓຕ຺ຖໍ ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຈາຕຸທ຺ທສີຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ປຐມທິວສໂຕ ປຠຸຕິ ຈຕຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປູຣຓີ ເອກາ ຣຕ຺ຕິ. ເອວໍ ປຎ຺ຈທສີ ອຏ຺ຐມີ ຈ. ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂສ຺ສ ກຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ ຈ. ເອຕາ ຕິສ຺ໂສ ຕິສ຺ໂສ ກຕ຺ວາ ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປກ຺ຂວຈນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທສີ ປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈທສີ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ’’ຕິ. ອຖ ປຎ຺ຈມີ ກສ຺ມາ ນ ຄຫິຕາຕິ? ອສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ເຘ ກິຣ ຠຄວຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣິນິພ຺ພຸເຕປິ ປຎ຺ຈມີ ອນຠິລກ຺ຂິຕາເຍວ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖຣາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຈິເຣນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມີຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນທິວສໍ ຐເປສຸໍ, ຕໂຕ ປຠຸຕິ ສາ ອຠິລກ຺ຂິຕາ ຊາຕາ, ເອວໍ ອສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຖ ນ ຄຫິຕາຕິ.

ຕຖາຣູປາສູຕິ ຕຖາວິຘາສຸ. ອາຣາມເຈຕິຍານີຕິ ປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທໂຍ ອາຣາມາ ເອວ ອາຣາມເຈຕິຍານິ. ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ຫິ ເຈຕິຍານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປູຊນີຍຏ຺ເຐນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວນເຈຕິຍານີຕິ ພລິຫຣຓວນສຓ຺ຑສຸຠຄວນເທວສາລວນາທີນິ ວນານິເຍວ ວນເຈຕິຍານິ. ຣຸກ຺ຂເຈຕິຍານີຕິ ຄາມນິຄມາທິທ຺ວາເຣສຸ ປູຊນີຍຣຸກ຺ຂາເຍວ ຣຸກ຺ຂເຈຕິຍານິ. ໂລກິຍາ ຫິ ທິພ຺ພາຘິວຕ຺ຖາຕິ ວາ ມຎ຺ຎມານາ ເຕສຸເຍວ ວາ ທິພ຺ພສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣາມວນຣຸກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕີກໂຣນ຺ຕິ, ປູເຊນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕ ສພ຺ເພປິ ເຈຕິຍານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຠິໍສນການີຕິ ຠຍຊນການິ, ປສ຺ສໂຕປິ ສຸຓໂຕປິ ຠຍໍ ຊເນນ຺ຕິ. ສໂລມຫໍສານີຕິ ສເຫວ ໂລມຫໍເສນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປວິສມານສ຺ເສວ ໂລມຫໍສຊນນໂຕ. ອປ຺ເປວ ນາມ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອປິ ນາມ ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍເມວ. ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ, ‘‘ເອຕທໂຫສິ ຍໍນູນາຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ເຎນ ກາເລນ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວິຫຣໂຕຕິ ຕຖາຣູເປສຸ ເສນາສເນສຸ ຍໍ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍາຈນອຸປຫາຣກຣຓາຣຫໍ ຍກ຺ຂຏ຺ຐານໍ ປຸປ຺ຜຘູປມໍສຣຸຫິຣວສາເມທປິຫກປປ຺ຜາສສຸຣາເມຣຍາທີຫິ ໂອກິຓ຺ຓກິລິນ຺ນຘຣຓິຕລໍ ເອກນິປາຕໍ ວິຍ ຍກ຺ຂຣກ຺ຂສປິສາຈານໍ, ຍໍ ທິວາປິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ມຎ຺ເຎ ຜລຕິ, ຕໍ ຐານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິຫຣໂຕ’’ຕິ. ມໂຄ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສິງ຺ຄານິ ວາ ຂຸຣານິ ວາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ໂຄກຓ຺ຓຂຄ຺ຄທີປິວຣາຫາທິເຠໂທ ມໂຄ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານຎ຺ຫິ ອິຘ ມໂຄຕິ ນາມໍ. ກຕ຺ຖຈິ ປນ ກາຬສິງ຺ຄາໂລປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຸສຠສ຺ເສວ ເຕ ຂນ຺ໂຘ, ສີຫສ຺ເສວ ວິຊມ຺ຠິຕໍ;

ມຄຣາຊ ນໂມ ຕ຺ຍຕ຺ຖຸ, ອປິ ກິຎ຺ຈິ ລຠາມເສ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໓.໑໓໓);

ໂມໂຣ ວາ ກຏ຺ຐໍ ປາເຕຕີຕິ ໂມໂຣ ວາ ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐໍ ຣຸກ຺ຂໂຕ ຈາເລຕ຺ວາ ປາເຕຕິ. ໂມຣຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອິຘ ສພ຺ພປກ຺ຂິຄ຺ຄຫຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ເຕນ ໂຍ ໂກຈິ ປກ຺ຂີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ໂມໂຣ ວາຕິ ວາ ສທ຺ເທນ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ປກ຺ຂີຕິ. ເອສ ນໂຍ ປຸຣິເມ ມຄຄ຺ຄຫເຓປິ. ວາໂຕ ວາ ປຓ຺ຓກສຏໍ ເອເຣຕີຕິ ວາໂຕ ວາ ປຓ຺ຓກຈວຣໍ ຆຏ຺ເຏຕິ. ເອຕໍ ນູນ ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຍເມຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ນູນາຕິ. ອິໂຕ ປຠຸຕິ ຈ ອາຣມ຺ມຓເມວ ຠຍເຠຣວນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຘິມຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠຍສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ສຸຂາຣມ຺ມຓໍ ຣູປໍ ສຸຂມິວ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຠຍປຏິກງ຺ຂີ ວິຫຣາມີຕິ ອຫໍ ໂຂ ກິໍ ກາຣຓໍ ເອກໍເສເນວ ຠຍໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອິຈ຺ຉມາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ.

ຍຖາຠູຕໍ ຍຖາຠູຕສ຺ສາຕິ ເຍນ ເຍນ ອິຣິຍາປເຖນ ຠູຕສ຺ສ ຠວິຕສ຺ສ ສໂຕ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ສ ວາ. ເມຕິ ມມ ສນ຺ຕິເກ. ຕຖາຠູຕໍ ຕຖາຠູໂຕ ວາຕິ ເຕນ ເຕເນວ ອິຣິຍາປເຖນ ຠູໂຕ ຠວິໂຕ ສນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕມາໂນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ…ເປ… ປຏິວິເນມີຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ມຄສິງ຺ຄຂຸຣສທ຺ທາທິເຠເທ ຠຍເຠຣວາຣມ຺ມເຓ ອາຄເຕ ເນວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ນິສີທຕິ ນ ສຍຕິ, ອຖ ໂຂ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕວ ປຣິວີມໍສນ຺ໂຕ ປຣິວິຈິນນ຺ໂຕ ຠຍເຠຣວໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ມຄສິງ຺ຄຂຸຣສທ຺ທາທິມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອິທໍ ນາເມຕໍ, ນ ຠຍເຠຣວນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ນິສີທຕິ ວາ ສຍຕິ ວາ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂສ ໂຂ ອຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພເປຍ຺ຍາເລສຸ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ອິຣິຍາປຖປຏິປາຏິຍາ ອວຕ຺ວາ ອາສນ຺ນປຏິປາຏິຍາ ອິຣິຍາປຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຠຍເຠຣເວ ອາຄເຕ ນ ຐິໂຕ ນ ນິສິນ຺ໂນ ນ ນິປນ຺ໂນ ຐິຕສ຺ສາປິ ອາຄເຕ ນ ຈງ຺ກມີຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ອາສນ຺ນປຏິປາຏິຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

ຠຍເຠຣວເສນາສນາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣວຓ຺ຓນາ

໕໐. ເອວໍ ຠິໍສນເກສຸປິ ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠຍເຠຣວາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຌາຍີນໍ ສມ຺ໂມຫຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ສມານນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ສນ຺ຕໍ, ທິວາຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີຕິ ‘‘ທິວໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ທິວາເຍວ ສມານນ຺ຕິ ທິວສໍເຍວ ສນ຺ຕໍ. ຣຕ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີຕິ ‘‘ຣຕ຺ຕິ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ວຸຏ຺ຐານໂກສລ຺ລາຠາວໂຕ ວາ ສກຸຓຣຸຕໂຕ ວາ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ໂອທາຕກສິຓລາຠີ ທິວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທິວາ ສມາປນ຺ໂນ ທິວາເຍວ ວຸຏ຺ຐຫາມີຕິ ມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉເທ ກຸສໂລ ໂຫຕິ. ໂສ ທິວສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ໂອທາຕກສິຓຜຣຓວເສນ ຈສ຺ສ ວິສທໍ ໂຫຕິ ວິຠູຕໍ ສຸວິຠູຕໍ. ໂສ, ທິວາ ວຸຏ຺ຐຫາມີຕິ ອຸປ຺ປາທິຕມນສິກາຣຕາຍ ໂອທາຕກສິຓຜຣຓວິສທວິຠູຕຕາຍ ຈ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ສມານໍ ທິວາຕິ ສຎ຺ຊານາຕິ. ອິຘ ປເນກຈ຺ໂຈ ນີລກສິຓລາຠີ ຣຕ຺ຕິໍ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ວຸຏ຺ຐຫາມີຕິ ມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉເທ ກຸສໂລ ໂຫຕິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ທິວສຠາເຄ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ນີລກສິຓຜຣຓວເສນ ຈສ຺ສ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອວິຠູຕໍ. ໂສ ຣຕ຺ຕິໍ ວຸຏ຺ຐຫາມີຕິ ອຸປ຺ປາທິຕມນສິກາຣຕາຍ ນີລກສິຓຜຣຓາວິສທາວິຠູຕຕາຍ ຈ ທິວາເຍວ ສມານໍ ຣຕ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຊານາຕິ. ເອວໍ ຕາວ ວຸຏ຺ຐານໂກສລ຺ລາຠາວໂຕ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ.

ສກຸຓຣຸຕໂຕ ປນ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອນ຺ໂຕເສນາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ທິວາ ຣວນກສກຸຓາ ກາກາທໂຍ ຈນ຺ທາໂລເກນ ທິວາຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຣຕ຺ຕິໍ ຣວນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ກາຣເຓຫິ. ໂສ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ສມານໍ ທິວາຕິ ສຎ຺ຊານາຕິ. ອິຘ ປເນກຈ຺ໂຈ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຄມ຺ຠີຣາຍ ຆນວນປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ຄິຣິຄຸຫາຍ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕສູຣິຍາໂລເກ ກາເລ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ຣຕ຺ຕິໍ ຣວນກສກຸຓາ ອຸລູກາທໂຍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມນ຺ຘກາເຣ ນິລີນາ ຣຕ຺ຕິສຎ຺ຎາຍ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ວາ ກາຣເຓຫິ ຣວນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ທິວາເຍວ ສມານໍ ຣຕ຺ຕີຕິ ສຎ຺ຊານາຕິ. ເອວໍ ສກຸຓຣຸຕໂຕ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອິທມຫນ຺ຕິ ອິທໍ ອຫໍ ເອວໍ ສຎ຺ຊານນໍ. ສມ຺ໂມຫວິຫາຣສ຺ມິໍ ວທາມີຕິ ສມ຺ໂມຫວິຫາຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ, ສມ຺ໂມຫວິຫາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວທາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຫໍ ໂຂ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ… ສຎ຺ຊານາມີຕິ ປາກໂຏ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉໂທ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທເລປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍສຸ ອທິສ຺ສມາເນສຸປິ ຊານາຕິເຍວ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກາໂລ ຄໂຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາໂລ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຐມຍາໂມ, ເອຕ຺ຕກໍ ມຊ຺ຌິມຍາໂມ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຉິມຍາໂມ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ ຍໍ ປູຣິຕປາຣມີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວໍ ຊານາຕິ. ປເທສຎາເຓ ຐິຕານໍ ສາວການມ຺ປິ ຫິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາກໂຏ ໂຫຕິ.

ກລ຺ຍາຓິຍມຫາວິຫາເຣ ກິຣ ໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ວງ຺ຄຸລກາເລ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລກາເລ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສູຣິເຍ ອທິສ຺ສມາເນປິ ປາໂຕເຍວ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາຍ ເວລາຍ ນິກ຺ຂມຕິ. ເອກທິວສໍ ອາຣາມິກາ ‘‘ສ຺ເວ ເຖຣສ຺ສ ນິກ຺ຂມນກາເລ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກາລຕ຺ຖມ຺ຠມູເລ ນິສີທິໍສຸ. ເຖໂຣ ທ຺ວງ຺ຄຸລກາເລເຍວ ນິກ຺ຂມຕິ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກິຣ ສູຣິເຍ ອທິສ຺ສມາເນປິ ເຖຣສ຺ສ ນິກ຺ຂມນສຎ຺ຎາຍ ເອວ ເຠຣິໍ ອາໂກເຏນ຺ຕິ.

ອຊຄຣວິຫາເຣປິ ກາຬເທວຕ຺ເຖໂຣ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຍາມຄຓ຺ຑິກໍ ປຫຣຕິ, ອາຈິຓ຺ຓເມຕໍ ເຖຣສ຺ສ. ນ ຈ ຍາມຍນ຺ຕນາຬິກໍ ປໂຍເຊຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ປໂຍເຊນ຺ຕິ. ອຖ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐເມ ຍາເມ ເຖເຣ ມຸຄ຺ຄຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕມຕ຺ເຕເຍວ ເອກໍ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຫຣນ຺ເຕເຍວ ວາ ຍາມຍນ຺ຕໍ ປຕຕິ, ເອວໍ ຕີສຸ ຍາເມສຸ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເຖໂຣ ປາໂຕເຍວ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຠຊນເວລາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວາ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກາລຕ຺ຖມ຺ຠໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອທິສ຺ວາ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ເປເສນ຺ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຖຣໍ ທິວາ ວິຫາຣຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕເມວ ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວາ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປເທສຎາເຓ ຐິຕານໍ ສາວການມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕານນ຺ຕິ.

ຍໍ ໂຂ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ…ເປ… ວເທຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອສມ຺ໂມຫຘມ຺ໂມ ສຕ຺ໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ…ເປ… ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວທມາໂນ ໂກຈິ ສມ຺ມາ ວເທຍ຺ຍ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ສິຍາ, ນ ວິຕຖວາທີ ອສ຺ສ. ມເມວ ຕໍ ວຈນໍ ວທມາໂນ ສມ຺ມາ ວເທຍ຺ຍ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ສິຍາ, ນ ວິຕຖວາທີ ອສ຺ສາຕິ ເອວໍ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫຘມ຺ໂມຕິ ອສມ຺ໂມຫສຠາໂວ. ໂລເກຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ. ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ຫິຕຕ຺ຖາຍ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຫິຕູປເທສໂກຕິ. ພຫຸຊນສຸຂາຍາຕິ ພຫຸຊນສ຺ສ ສຸຂຕ຺ຖາຍ, ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປກຣຓສຸຂສ຺ສ ທາຍໂກຕິ. ໂລການຸກມ຺ປາຍາຕິ ໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປຕ຺ຖາຍ, ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ຣກ຺ຂິຕາ ໂຄປຍິຕາຕິ. ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ອິຘ ເທວມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິພ຺ພານມຄ຺ຄຜລາຘິຄມາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ປຣມຕ຺ຖຕ຺ຖາຍ ນິພ຺ພານາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຫິຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ສມ຺ປາປກມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ນິພ຺ພານສມ຺ປາປກມຄ຺ຄໂຕ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິ ຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຸຂາຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ສຸຂາຠາວໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໗; ວິຠ. ໘໐໔).

ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາທິວຓ຺ຓນາ

໕໑. ເອວໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓປຏິລາຠາວສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍາຍ ປຏິປທາຍ ຕໍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣໍ ອຘິຄໂຕ, ຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຠຸຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ.

ເກຈິ ປນາຫຸ ‘‘ອິມໍ ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕເມວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ‘ກາຍ ນຸ ໂຂ ປຏິປທາຍ ອິມໍ ປຕ຺ໂຕ’ຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ອິມາຍາຫໍ ປຏິປທາຍ ອິມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວີຣິຍໍ ອໂຫສີຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນ ມຍາ ອຍໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ອສມ຺ໂມຫວິຫາໂຣ ກຸສີເຕນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນາ ສາຣທ຺ຘກາເຍນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວາ ອຘິຄໂຕ, ອປິຈ ໂຂ ຕທຘິຄມາຍ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ອໂຫສິ, ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ເນນ ມຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ອໂຫສິ, ປຄ຺ຄຫິຕໍ ອສິຖິລປ຺ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ຈ ເມຕໍ ອສລ຺ລີນໍ ອໂຫສິ.

ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາຕິ ນ ເກວລຎ຺ຈ ວີຣິຍເມວ, ສຕິປິ ເມ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂີຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ອໂຫສິ. ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ຈ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ຠເວນ ກາໂຍປິ ເມ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນາມກາເຍ ປສ຺ສທ຺ເຘ ຣູປກາໂຍປິ ປສ຺ສທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນາມກາໂຍ ຣູປກາໂຍຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາວ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສາຣທ຺ໂຘຕິ ໂສ ຈ ໂຂ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ອສາຣທ຺ໂຘ, ວິຄຕທຣໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ສມ຺ມາ ອາຫິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ ອປ຺ປິຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ສມາຫິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ເອກຄ຺ຄໍ ອຈລໍ ນິປ຺ຜນ຺ທນນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ກຖິຕາ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ອຘິຄຕໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍປຣິໂຍສານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປຖວີກສິຓກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອາຄຕໍ, ອິຘ ‘‘ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ, ອຍເມວ ວິເສໂສ. ກິໍ ກຕ຺ວາ ປນ ຠຄວາ ອິມານິ ຌານານິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສີຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ. ກຕຣໍ? ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ.

ອິມານິ ຈ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ເກສຎ຺ຈິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ວິປສ຺ສນາປາທການິ, ເກສຎ຺ຈິ ອຠິຎ຺ຎາປາທການິ, ເກສຎ຺ຈິ ນິໂຣຘປາທການິ, ເກສຎ຺ຈິ ຠໂວກ຺ກມນຕ຺ຖານິ. ຕຕ຺ຖ ຂີຓາສວານໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ທິວສໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ ອິຈ຺ເຈວໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕານໍ ວິປສ຺ສນາປາທການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໘; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໒) ວຸຕ຺ຕນຍາ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຠິຎ຺ຎາປາທການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນິໂຣຘປາທການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠໂວກ຺ກມນຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຠຄວຕາ ປນິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປາທກຎ຺ເຈວ ອໂຫສິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຎ຺ຈ ສພ຺ພກິຈ຺ຈສາຘກຎ຺ຈ, ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓທາຍກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໒. ເຍສຎ຺ຈ ຄຸຓານໍ ທາຍກໍ ອໂຫສິ, ເຕສໍ ເອກເທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານໍ ອນຸປທວຓ຺ຓນາ ເຈວ ຠາວນານໂຍ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ອຠິນິນ຺ນາເມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ‘‘ອຠິນິນ຺ນາເມສິ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ອຍຎ຺ຈ ອປ຺ປນາວາໂຣ ຕຕ຺ຖ ອນາຄໂຕຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສ ອຫໍ. ອຠິນິນ຺ນາເມສິນ຺ຕິ ອຠິນີຫຣິໍ. ອຠິນິນ຺ນາເມສິນ຺ຕິ ຈ ວຈນໂຕ ໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ ອຫນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ຈິທໍ ຠຄວໂຕ ວເສນ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ອາຄຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ມາ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ ອິມິສ຺ສາ ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ. ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິ ຕຸສິຕຠວນໍ ສນ຺ຘາຍາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມຕິ ຕຕ຺ຣາປິ ຕຸສິຕຠວເນ ເສຕເກຕຸ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິໍ. ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕຕິ ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຄຕ຺ໂຕ. ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ. ເອວມາຫາໂຣຕິ ທິພ຺ພສຸຘາຫາໂຣ. ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີຕິ ເອວໍ ທິພ຺ພສຸຂປຏິສໍເວທີ. ທຸກ຺ຂໍ ປນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂມຕ຺ຕເມວ. ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວສ຺ສໂກຏິສຏ຺ຐິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕຕິ ໂສ ອຫໍ ຕໂຕ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ຈຸໂຕ. ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ ອິຘ ມຫາມາຍາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ອຍໍ ໂຂ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທີສຸ ເມຕິ ມຍາ. ວິຊ຺ຊາຕິ ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ. ກິໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ? ປຸພ຺ເພນິວາສໍ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ຕສ຺ເສວ ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ອວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທໂກ ໂມໂຫ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂມຕິ ສ຺ເວວ ໂມໂຫ ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ ‘‘ຕໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາໂລໂກຕິ ສາເຍວ ວິຊ຺ຊາ ໂອຠາສກຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ອາໂລໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາຕິ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ, ເສສໍ ປສໍສາວຈນໍ. ໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ ອຍໍ ໂຂ ເມ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ, ຕສ຺ສ ເມ ອຘິຄຕວິຊ຺ຊສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິນຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍ.

ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ໂອປມ຺ເມ. ຕນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາເສນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ. ວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປິໂນ. ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ, ເປສິຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕໂມ ວິຫຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວເມວ ມມ ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ເອຕສ຺ສ ເມ ປຘານານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸຣູປເມວ ຜລໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໓. ຈຸຕູປປາຕກຖາຍໍ ຍສ຺ມາ ອິຘ ຠຄວໂຕ ວເສນ ປາຬິ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປສ຺ສາມິ ປຊານາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ວິຊ຺ຊາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອວິຊ຺ຊາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປູຣິຕປາຣມີນໍ ມຫາສຕ຺ຕານໍ ປຣິກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ຫິ ຈິຕ຺ເຕ ອຠິນິນ຺ນາມິຕມຕ຺ເຕເຍວ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ປຣິກມ຺ມໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຠາວນານໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ເຕນ ອິຘ ອຕ຺ໂຖຕິ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາສວກ຺ຂຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໔. ຕຕິຍວິຊ຺ຊາຍ ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓຕ຺ຖາຍ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ອາສວວິນາສນໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈຕໍ ຎາຓໍ, ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນີຫຣິໍ. ໂສ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ສຣສລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ ຊານິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ. ຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກໍ ຕຓ຺ຫໍ ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຍໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານໍ ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ. ຕສ຺ສ ສມ຺ປາປກໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ສຣສລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ ຊານິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ສຣູປໂຕ ສຈ຺ຈານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກິເລສວເສນ ປຣິຍາຍໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິເມ ອາສວາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕຕິ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ກເຖຕິ. ກາມາສວາຕິ ກາມາສວໂຕ. ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ອິມິນາ ຜລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ຜລກ຺ຂເຓ ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທີຫິ ຕສ຺ສ ຠູມິໍ, ເຕນ ຫິ ຎາເຓນ ຠຄວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ຂີຓາ ຊາຕີ’’ຕິອາທີນິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ກຕມາ ປນ ຠຄວໂຕ ຊາຕິ ຂີຓາ, ກຖຎ຺ຈ ນໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສີຕິ? ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ, ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ, ນ ອນາຄຕາ, ອນາຄເຕ ວາຍາມາຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ, ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຍາ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘເຠທາ ຊາຕິ, ສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ, ຕໍ ໂສ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ກິເລສາຠາເວ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ.

ວຸສິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຖໍ ປຣິວຸຕ຺ຖໍ, ກຕໍ ຈຣິຕໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓເກນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕເສກ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ວຸຕ຺ຖວາໂສ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ກຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາວເສນ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກາທໂຍ ຫິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຂີຓາສໂວ ກຕກຣຓີໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓີຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ກຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ.

ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທານິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ ເອວໍໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍ, ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາກິຈ຺ຈໍ ເມ ນຕ຺ຖີຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຖ ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ ອິມສ຺ມາ ເອວໍປກາຣາ ອິທານິ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານາ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ. ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມູລກາ ຣຸກ຺ຂາ ວິຍ. ເຕ ຈຣິມກວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘນ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ.

ອິທານິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຘິຄມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ອຍໍ ໂຂ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອວິຊ຺ຊາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕໍສຎາຓໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓໍ, ອາສວກ຺ຂເຍນ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອສມ຺ໂມຫວິຫາຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສສິ.

ອາສວກ຺ຂຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຣຎ຺ຎວາສກາຣຓວຓ຺ຓນາ

໕໕. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິຊານາຕິ, ອຊ຺ຊາປິ ຈ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ນ ວິຊຫຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ຂ຺ວສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມິນາ ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິນາ, ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ໂຂ ປນ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວມສ຺ສາຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກທາຈິ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ເອຕໍ ໂຂ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ປນ຺ຕເສນາສນປຏິເສວນໍ ອວີຕຣາຄາທິຕາຍາຕິ ເອວໍ ນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວໍ ປນ຺ຕເສນາສນປຏິເສວເນ ອກາຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖເຍວ ອຕ຺ຖວໂສ. ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຕ຺ຖວເສຕິ ອຫໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທ຺ເວ ອຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ກາຣຓານິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ນາມ ອຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ສຸຂວິຫາໂຣ ນາມ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣານໍ ຜາສຸຕາ, ເອກກສ຺ສ ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ອນ຺ຕມໂສ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກິຈ຺ຈໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພວ ອິຣິຍາປຖາ ຜາສຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນຕິ ກຖໍ ອຣຎ຺ຎວາເສນ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ອນຸກມ຺ປິຕາ ໂຫຕິ? ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາປິ ນາມ ອຣຎ຺ຎເສນາສນານິ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ຍສ຺ສ ເນວຕ຺ຖິ ປຣິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ນ ປຫາຕພ຺ພໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພໍ ນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພເມວ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຂິປ຺ປເມວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ອນຸກມ຺ປິຕາ ໂຫຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ’’ຕິ.

ອຣຎ຺ຎວາສກາຣຓວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເທສນານຸໂມທນາວຓ຺ຓນາ

໕໖. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອນຸກມ຺ປິຕຣູປາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຸກມ຺ປິຕຣູປາຕິ ອນຸກມ຺ປິຕຊາຕິກາ ອນຸກມ຺ປິຕສຠາວາ. ຊນຕາຕິ ຊນສມູໂຫ. ຍຖາ ຕໍ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ ຍຖາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸກມ຺ເປຍ຺ຍ, ຕເຖວ ອນຸກມ຺ປິຕຣູປາຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອພ຺ຠນຸໂມທມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ໂທ ຂຍສຸນ຺ທຣາຠິຣູປອພ຺ຠນຸໂມທເນສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ, ຈິຣນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໘໓; ອ. ນິ. ໘.໒໐) ຫິ ຂເຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໐໐) ສຸນ຺ທເຣ.

‘‘ໂກ ເມ ວນ຺ທຕິ ປາທານິ, ອິທ຺ຘິຍາ ຍສສາ ຊລໍ;

ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ສພ຺ພາ ໂອຠາສຍໍ ທິສາ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ວິ. ວ. ໘໕໗) ອຠິຣູເປ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໐; ປາຣາ. ໑໕) ອພ຺ຠນຸໂມທເນ. ອິຘາປິ ອພ຺ຠນຸໂມທເນເຍວ. ຍສ຺ມາ ຈ ອພ຺ຠນຸໂມທເນ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸ ສາຘຸ ໂຠ, ໂຄຕມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠເຍ ໂກເຘ ປສໍສາຍໍ, ຕຸຣິເຕ ໂກຕູຫລຈ຺ຉເຣ;

ຫາເສ ໂສເກ ປສາເທ ຈ, ກເຣ ອາເມຑິຕໍ ພຸໂຘ’’ຕິ. –

ອິມິນາ ຈ ລກ຺ຂເຓນ ອິຘ ປສາທວເສນ ປສໍສາວເສນ ຈາຍໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິກນ຺ຕໍ. ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ, ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍທິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຍທິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທຕິ. ຠຄວໂຕເຍວ ວາ ວຈນໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ອຕ຺ເຖ ສນ຺ຘາຍ ໂຖເມຕິ – ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂທສນາສນໂຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຄຸຓາຘິຄມນໂຕ, ຕຖາ ສທ຺ຘາຊນນໂຕ, ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ, ສາຕ຺ຖໂຕ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ, ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ຫທຍງ຺ຄມໂຕ, ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ອປຣວມ຺ຠນໂຕ, ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ, ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ, ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວີມໍສີຍມານຫິຕໂຕຕິ ເອວມາທີຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິ ມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຈ຺ຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຆນວນສຓ຺ຑເມຆປຏເລຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕເມ, ອຍໍ ຕາວ ອນຸຕ຺ຕານປທຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ. ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຠຸຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສກເທສນາປຊ຺ໂຊຕຘາຣເຓນ ມຍ຺ຫໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕຕິ.

ເທສນານຸໂມທນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປສນ຺ນາກາຣວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອສາຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ຠວໍ ເມ ໂຄຕໂມ ສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ, ອຆສ຺ສ ຕາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ຈ ວິຘາຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຠຊາມິ, ເສວາມິ, ປຍິຣຸປາສາມິ, ເອວໍ ວາ ຊານາມິ, ພຸຊ຺ຌາມີຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິອຕ຺ໂຖ, ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອິມສ຺ສ ຊານາມິ, ພຸຊ຺ຌາມີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ອປິຈ ໂຂ ອຣິຍຜເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຉຕ຺ຕມາຓວກວິມາເນ –

‘‘ຣາຄວິຣາຄມເນຊມໂສກໍ, ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕມປ຺ປຏິກູລໍ;

ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໗);

ເອຕ຺ຖ ຣາຄວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ອເນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ. ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອປ຺ປຏິກູລໍ ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຏກຕ຺ຕເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາຕິ. ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນ ສໍຫໂຕຕິ ສງ຺ໂຆ, ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິມາເນ.

‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ທິນ຺ນມຫປ຺ຜລມາຫຸ, ຈຕູສຸ ສຸຈີສຸ ປຸຣິສຍຸເຄສຸ;

ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຄ຺ຄລ ຘມ຺ມທສາ ເຕ, ສງ຺ຆມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໘);

ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ ປຏິເວເທສິ.

ປສນ຺ນາກາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຣຓຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ເຕສຸ ສຣຓຄມເນສຸ ໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ສຣຓໍ, ສຣຓຄມນໍ. ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທ, ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລໍ, ສໍກິເລໂສ, ເຠໂທຕິ ອຍໍ ວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປທຕ຺ຖໂຕ ຕາວ ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓໍ, ສຣຓຄຕານໍ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສໍ ຫນຕິ ວິນາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ອຖ ວາ ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນ ອຫິຕາ ຈ ນິວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕາຣເຓນ ອສ຺ສາສທາເນນ ຈ ຘມ຺ໂມ. ອປ຺ປການມ຺ປິ ກາຣານໍ ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສງ຺ໂຆ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ. ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາຫິ ວິຫຕກິເລໂສ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ. ຕໍສມງ຺ຄິສຕ຺ໂຕ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ເອຕານິ ເມ ຕີຓິ ສຣຓານິ ສຣຓໍ, ເອຕານິ ປຣາຍຓນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຕາວ ສຣຓໍ ສຣຓຄມນໍ ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອິທໍ ຕຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຣຓຄມນປ຺ປເຠເທ ປນ ທຸວິຘໍ ສຣຓຄມນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ໂລກິຍຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕິ. ໂລກິຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ, ສທ຺ຘາມູລິກາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ທສສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຍິທໍ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕຕິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມເນນ ປຓິປາເຕນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘປຣາຍໂຓ, ຘມ຺ມປຣາຍໂຓ, ສງ຺ຆປຣາຍໂຓ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຕປ຺ປຣາຍຓຠາໂວ. ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສິສ຺ສຠາວູປຄໂມ. ປຓິປາໂຕ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖູນໍ ກໂຣມິ, ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປຣມນິປຈ຺ຈກາໂຣ. ອິເມສຎ຺ຫິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ຄຫິຕໍເຍວ ໂຫຕິ ສຣຓຄມນໍ.

ອປິຈ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ. ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕເຍວ ເມ ອຕ຺ຕາ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ເມ ຊີວິຕໍ, ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ເມ ສຣຓໍ ເລຓໍ ຕາຓນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ເອວມ຺ປິ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ສຣຓຄມນໍ ວິຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ, ຄາມາ ຄາມໍ ປຸຣາ ປຸຣໍ;

ນມສ຺ສມາໂນ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໙໔; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖) –

ເອວມ຺ປິ ອາຬວກາທີນໍ ສຣຓຄມນໍ ວິຍ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ, ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໔) ເອວມ຺ປິ ປຓິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ໂສ ປເນສ ຎາຕິຠຍາຈຣິຍທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາເຕນ ສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕເຣຫິ. ເສຏ຺ຐວເສເນວ ຫິ ສຣຓໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ເສຏ຺ຐວເສນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ສາກິໂຍ ວາ ໂກລິໂຍ ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕໂກ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ສຣຓໍ. ໂຍ ວາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຣາຊປູຊິໂຕ ມຫານຸຠາໂວ, ອວນ຺ທິຍມາໂນ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ວນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ສຣຓໍ. ໂຍ ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈິ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຣມາໂນ ພຸທ຺ຘກາເລ ວາ –

‘‘ເອເກນ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມໍ ປໂຍຊເຍ;

ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິຘາເປຍ຺ຍ, ອາປທາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໕) –

ເອວຣູປໍ ອນຸສາສນິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ສຣຓໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ເຕເນວ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສຣຓໍ.

ເອວໍ ຄຫິຕສຣຓສ຺ສ ຈ ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ຎາຕິໍ ‘‘ຎາຕໂກ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທໂຕ ສຣຓຄມນໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ອປພ຺ພຊິຕໍ. ຕຖາ ຣາຊານໍ ຠຍວເສນ ວນ຺ທໂຕ, ໂສ ຫິ ຣຏ຺ຐປູຊິຕຕ຺ຕາ ອວນ຺ທິຍມາໂນ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ຕຖາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາປກໍ ຕິຕ຺ຖິຍໍ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທໂຕປິ ນ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ວິປາກຜລໍ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ ອານິສໍສຜລໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ;

ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ.

ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາທໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມໍ;

ອຣິຍຎ຺ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໐-໑໙໒);

ອປິຈ ນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປຄມນາທິວເສນ ເປຕສ຺ສ ອານິສໍສຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ປິຕຣໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໘; ອ. ນິ. ໑.໒໖໘-໒໗໖).

ໂລກິຍສ຺ສ ປນ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຠວສມ຺ປທາປິ ໂຠຄສມ຺ປທາປິ ຜລເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຍເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ,

ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ,

ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອສີຕິຍາ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ ‘ສາຘຸ ໂຂ ເທວານມິນ຺ທ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນເຫຕຸ ໂຂ ເທວານມິນ຺ທ ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ. ເຕ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ ສຸເຂນ ຍເສນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ທິພ຺ເພຫິ ຣູເປຫິ ສທ຺ເທຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ຣເສຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໑). ເອສ ນໂຍ ຘມ຺ເມ ສງ຺ເຆ ຈ. ອປິຈ ເວລາມສຸຕ຺ຕາທິວເສນາປິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສຣຓຄມນຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອຎ຺ຎາຓສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓາທີຫິ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ນ ມຫາຊຸຕິກໍ ໂຫຕິ, ນ ມຫາວິປ຺ຜາຣໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສໍກິເລໂສ. ໂລກິຍສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນສ຺ສ ທຸວິໂຘ ເຠໂທ ສາວຊ຺ໂຊ ອນວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສາວຊ຺ໂຊ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖາຣາທີສຸ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີຫິ ໂຫຕິ, ໂສ ອນິຏ຺ຐຜໂລ. ອນວຊ຺ໂຊ ກາລໍ ກິຣິຍາຍ, ໂສ ອວິປາກຕ຺ຕາ ອຜໂລ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ເນວຕ຺ຖິ ເຠໂທ. ຠວນ຺ຕເຣປິ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖາຣໍ ນ ອຸທ຺ທິສຕີຕິ ເອວໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ສໍກິເລໂສ ຈ ເຠໂທ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕູຕິ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ‘‘ອຸປາສໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘາເຣຕຸ, ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຣຓຄມນກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປາສກວິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸປາສກວິຘິໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ໂກ ອຸປາສໂກ, ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິມສ຺ສ ສີລໍ, ໂກ ອາຊີໂວ, ກາ ວິປຕ຺ຕິ, ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຕິສຣຓຄໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ມຫານາມ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ມຫານາມ ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓).

ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຸປາສນໂຕ. ໂສ ຫິ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກ. ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກ.

ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ເວຣມຓິໂຍ. ຍຖາຫ ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ມຫານາມ ອຸປາສໂກ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ ອທິນ຺ນາທານາ, ກາເມສຸ ມິຈ຺ຉາຈາຣາ, ມຸສາວາທາ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ ມຫານາມ ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓).

ໂກ ອາຊີໂວຕິ ປຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຊີວິຕກປ຺ປນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຓິຊ຺ຊາ ອຸປາສເກນ ອກຣຓີຍາ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ, ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ, ມໍສວຓິຊ຺ຊາ, ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ, ວິສວຓິຊ຺ຊາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ວຓິຊ຺ຊາ ອຸປາສເກນ ອກຣຓີຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໗).

ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ຍາ ຕສ຺ເສວ ສີລສ຺ສ ຈ ອາຊີວສ຺ສ ຈ ວິປຕ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິ. ອປິຈ ຍາຍ ເອສ ຈຓ຺ຑາໂລ ເຈວ ໂຫຕິ ມລຎ຺ຈ ປຕິກຸຏ຺ໂຐ ຈ. ສາປິສ຺ສ ວິປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອຸປາສກຈຓ຺ຑາໂລ ຈ ໂຫຕິ ອຸປາສກມລຎ຺ຈ ອຸປາສກປຕິກຸຏ຺ໂຐ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ, ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕິ ໂນ ກມ຺ມໍ, ອິໂຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕິ ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໕).

ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ຍາ ຈສ຺ສ ສີລສມ຺ປທາ ຈ ອາຊີວສມ຺ປທາ ຈ, ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ເຍ ຈສ຺ສ ຣຕນຠາວາທິກຣາ ສທ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ. ຍຖາຫ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອຸປາສກຣຕນຎ຺ຈ ໂຫຕິ ອຸປາສກປທຸມຎ຺ຈ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີກຎ຺ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ, ນ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປຈ຺ເຈຕິ ໂນ ມງ຺ຄລໍ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ, ອິຘ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໕).

ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ ອາທິໂກຏິໂກຏ຺ຐາສເສຏ຺ເຐສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ອາວຣາມິ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໗໐) ຫິ ອາທິມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕເນວ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄນ ຕໍ ອງ຺ຄຸລຄ຺ຄໍ ປຣາມເສຍ຺ຍ, (ກຖາ. ໔໔໑) ອຸຈ຺ຉຄ຺ຄໍ ເວຬຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ໂກຏິຍໍ. ‘‘ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໔), ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣຄ຺ເຄນ ວາ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ວາ ຠາເຊຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໑໘) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໔) ເສຏ຺ເຐ. ອິຘ ປນາຍໍ ອາທິມ຺ຫິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຊ຺ຊຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຠາວໍ. ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ, ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ, ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ. ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ຊານາຕຸ. ອຫຎ຺ຫິ ສເຈປິ ເມ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເນວ ພຸທ຺ຘໍ ‘‘ນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ຘມ຺ມໍ ‘‘ນ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວາ, ສງ຺ຆໍ ‘‘ນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ຈ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ.

ອຸປາສກວິຘິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ