໓. ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວສ຺ສ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ. ກຕຣາຍ ຈ ປນິທໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ລາຠສກ຺ກາເຣ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຍຖາ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ປູຣິຕທານປາຣມີສຎ຺ຈຍສ຺ສ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຍມກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂຫຆໍ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອນ຺ນປານຍານວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ, ນຣາສໂຠ, ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣມາຫຈ຺ຈຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ຈ. ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໑໔). ຕຖາ – ‘‘ຍາວຕາ ໂຂ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ ວາ ຄໂຓ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກສງ຺ຆມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ເອວໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປຕ຺ຕໍ, ຍຖຣິວ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖).

ສ຺ວາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ອຸທກມິວ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ. ກເມນ ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈຍຄຣຸກາ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລິກາ ອເຫສຸໍ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີສຸ ອາຫເຏສຸ ຄຓ຺ຑິໍເຍວ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເທຖ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສາ ຈ ເນສໍ ປວຕ຺ຕິ ຠຄວໂຕປິ ປາກຏາ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ອນນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ຘມ຺ມສໍເວຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ –

‘‘ປຈ຺ຈຍາ ອກປ຺ປິຍາຕິ ນ ສກ຺ກາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕຸໍ. ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘາ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສມຓຘມ຺ມວຸຕ຺ຕິ. ຫນ຺ທາຫໍ ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປທໍ ເທເສມິ. ສາ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐປິຕສພ຺ພກາຍິກອາທາໂສ ວິຍ ຈ, ຍຖາ ຫິ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຐປິເຕ ສພ຺ພກາຍິເກ ອາທາເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍໍ ທິສ຺ວາ ວຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ນິທ຺ໂທສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ສິກ຺ຂາກາມາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ປໂຍຄມຓ຺ຑເນນ ອຕ຺ຕານໍ ມຓ຺ເຑຕຸກາມາ ອິມໍ ສພ຺ພກາຍິກາທາສູປມໍ ເທສນໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາມິສທາຍາທປຏິປທໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ຕາ ຂິປ຺ປເມວ ຊາຕິຊຣາມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ເມ ທາຍາທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສສ຺ສ. ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຠວຖ, ຍຎ຺ຈ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ອາມິສໍ, ຕສ຺ສ ມາ ປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຠວຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມປິ ທຸວິໂຘ – ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມ, ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມຕິ. ອາມິສມ຺ປິ ທຸວິຘໍ – ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສໍ, ປຣິຍາຍາມິສນ຺ຕິ. ກຖໍ? ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານເຠໂທ ຫິ ນວວິໂຘປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຘມ຺ໂມ, ນ ເຍນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ກາຣເຓນ ວາ ເລເສນ ວາ ຘມ຺ໂມ. ຍໍ ປນິທໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕໍ ກຸສລໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ສມາທິຍຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ວຕ຺ຖຸປູຊໍ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ ເທເສຕິ ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ມໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ຈີວຣາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສເມວ, ນ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຍາເຍນ ກາຣເຓນ ວາ ເລເສນ ວາ ອາມິສໍ. ຍໍ ປນິທໍ ວຏ຺ຏຄາມິກຸສລໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ອິຈ຺ຉມາໂນ ທານໍ ເທຕິ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕິ, ອິທໍ ປຣິຍາຍາມິສໍ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕໂກ. ຠຄວຕາ ຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ອສຎ຺ຊາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕາ, ອນກ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອກ຺ຂາຕາ, ມຄ຺ຄຎ຺ຎູ ມຄ຺ຄວິທູ ມຄ຺ຄໂກວິໂທ. ມຄ຺ຄານຸຄາ ຈ ປນ ເອຕຣຫິ ສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໗໙) ຈ – ‘‘ໂສ ຫາວຸໂສ, ຠຄວາ ຊານໍ ຊານາຕິ, ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ຎາຓຠູໂຕ ຘມ຺ມຠູໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຠູໂຕ ວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິນ຺ເນຕາ ອມຕສ຺ສ ທາຕາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໓) ຈ. ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕໂກ. ຠຄວຕາ ຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ວິວຏ຺ຏໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ຈ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕກໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາເຍວ ຠິກ຺ຂູຫິ ຊີວກວຕ຺ຖຸໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຓີຕຈີວຣໍ ລທ຺ຘໍ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ. ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕຸ, ໂຍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຄຫປຕິຈີວຣໍ ສາທິຍຕຸ. ອິຕຣີຕເຣນປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍເຍວ ວຓ຺ເຓມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໓໗).

ປຸພ຺ເພ ຈ ຠິກ຺ຂູ ປຓີຕປິຓ຺ຑປາຕໍ ນາລຕ຺ຖຸໍ. ສປທານປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນາ ເອວາເຫສຸໍ. ເຕຫິ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໕) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາເຍວ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລທ຺ຘໍ. ຕຖາ ເສນາສນໍ. ປຸພ຺ເພ ຫິ ອກຕປພ຺ຠາຣຣຸກ຺ຂມູລາທິເສນາສນາເຍວ ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ. ເຕ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ເລຓານີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໙໔) ເອວໍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາເຍວ ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາຕິ ອິມານິ ເສນາສນານິ ລຠິໍສຸ. ປຸພ຺ເພ ຈ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕເກເນວ ເຠສຊ຺ຊໍ ອກໍສຸ. ເຕ ຠຄວຕາເຍວ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສປ຺ປິ, ນວນີຕໍ, ເຕລໍ, ມຘຸ, ຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໐) ເອວມາທິນາ ນເຍນ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ນານາເຠສຊ຺ຊານິ ລຠິໍສຸ.

ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕກໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ເຍວ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ…ເປ… ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິຍາຍາມິສໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ຕເທວ, ຍສ຺ມາ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ປຣິຍາຍຘມ຺ໂມປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ປຣິຍາຍາມິສມ຺ປິ ຠຄວໂຕເຍວ ສນ຺ຕກໍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ.

ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕໂກ ທຸວິໂຘປິ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ສ ທາຍາທາ ຠວຖ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ມຍ຺ຫເມວ ສນ຺ຕກໍ ອາມິສໍ, ຕສ຺ສ ທາຍາທາ ມາ ຠວຖ. ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສວ ສາມິໂນ ຠວຖ, ມາ ອາມິສໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ. ໂຍ ຫິ ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍປຣໂມ ວິຫຣຕິ ຈຕູສຸ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາເທສຸ ສນ຺ທິສ຺ສມາໂນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ, ອຍໍ ອາມິສທາຍາໂທ ນາມ. ຕາທິສາ ມາ ຠວຖ. ໂຍ ປນ ອນຸຎ຺ຎາຕປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ປຏິສງ຺ຂາ ເສວມາໂນ ປຏິປຕ຺ຕິປຣໂມ ວິຫຣຕິ ຈຕູສຸ ອຣິຍວໍເສສຸ ສນ຺ທິສ຺ສມາໂນ, ອຍໍ ຘມ຺ມທາຍາໂທ ນາມ. ຕາທິສາ ຠວຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ເຍສໍ ຕຕ຺ຖ ເອຕທໂຫສິ, ຠວິສ຺ສຕິ ວາ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ສາວການໍ ອລາຠຕ຺ຖິໂກ ເອວມາຫາ’’ຕິ, ເຕສໍ ອຕິປຓີຕລາຠຕ຺ຖິໂກ ອຫໍ ເອວໍ ວທາມີຕິ ທສ຺ເສຕຸມາຫ ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ…ເປ… ໂນ ອາມິສທາຍາທາຕິ.

ຕສ຺ສາຍມຕ຺ໂຖ – ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອນຸກມ຺ປາ ອນຸທ຺ທຍາ ຫິເຕສິຕາ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ເກນ ອຸປາເຍນ ສາວກາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ອສ຺ສຸ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສສາມິໂນ, ໂນ ອາມິສທາຍາທາຕິ. ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ປສ຺ສຕິ ກິຣ ຠຄວາ ອາມິສຄຣຸການໍ ອາມິເສ ອຸປກ຺ຂລິຕານໍ ອຕີຕກາເລ ຕາວ ກປິລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ‘‘ສງ຺ຆາຏິປິ ອາທິຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໓໐; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑໘) ນເຍນ ອາຄຕປາປຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສິກ຺ຂມານາທີນຎ຺ຈ ອເນກສຕານໍ ອປາຍປຣິປູຣຓຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ. ຘມ຺ມຄຣຸການໍ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານມຫາກສ຺ສປາທີນໍ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາທິຄຸຓປ຺ປຏິລາຠໍ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອປາຍາ ປຣິມຸຕ຺ຕິໍ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ອນຸກມ຺ປາ ກິນ຺ຕິ ເມ ສາວກາ ຘມ຺ມທາຍາທາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຍຄຣຸໂກ ຈ ຈຕຸປຣິສນ຺ຕເຣ ກູຏກຫາປໂຓ ວິຍ ນິພ຺ພຸຕງ຺ຄາໂຣ ວິຍ ຈ ນິຕ຺ເຕໂຊ ນິປ຺ປໂຠ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ວິວຕ຺ຕິຕຈິຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມຄຣຸໂກ ເຕຊວາ ສີໂຫວ ອຠິຠຸຍ຺ຍຈາຣີ, ຕສ຺ມາປິ ເອວມາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ…ເປ… ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ.

ເອວໍ ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖ, ມາ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ ອິທໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ປຓີຕຕຣໍ ລາຠໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂນ ອລາຠຕ຺ຖິເກນາຕິ ສາເວຕ຺ວາ ອິທານິ ອິມສ຺ສ ໂອວາທສ຺ສ ອກຣເຓ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຈ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ໂນ ຘມ຺ມທາຍາທາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕນ ອາທິຍາ ຠເວຍ຺ຍາຖາຕິ ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕນ ອາມິສທາຍາທຠາເວນ ໂນ ຘມ຺ມທາຍາທຠາເວນ ອາທິຍາ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ອປທິສິຕພ຺ພາ ວິສຸໍ ກາຕພ຺ພາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພາ, ວິຎ຺ຎູຫິ ຄາຣຍ຺ຫາ ຠເວຍ຺ຍາຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິນ຺ຕິ? ອາມິສທາຍາທາ ສຕ຺ຖຸສາວກາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ຘມ຺ມທາຍາທາຕິ.

ອຫມ຺ປິ ເຕນ ອາທິໂຍ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຫມ຺ປິ ເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາມິສທາຍາທຠາເວນ ໂນ ຘມ຺ມທາຍາທຠາເວນ ຄາຣຍ຺ໂຫ ຠເວຍ຺ຍໍ. ກິນ຺ຕິ? ອາມິສ…ເປ… ທາຍາທາຕິ. ອິທໍ ຠຄວາ ເຕສໍ ອຕີວ ມຸທຸກຣຓຕ຺ຖມາຫ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ອາມິສໂລລາ ຈຣິສ຺ສຖ, ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎູ ມໍ ຄຣຫິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຘມ຺ມທາຍາເທ ໂນ ອາມິສທາຍາເທ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ຄຣຫນ຺ຕິ ‘‘ກສ຺ສິເມ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ, ກສ຺ສນ຺ເຕວາສິກາ’’ຕິ; ເສຍ຺ຍຖາ ວາ ປນ ກຸລກຸມາຣເກ ວາ ກຸລກຸມາຣິກາໂຍ ວາ ທຸສ຺ສີເລ ປາປຘມ຺ເມ ທິສ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ຄຣຫນ຺ຕິ ‘‘ກສ຺ສິເມ ປຸຕ຺ຕາ, ກສ຺ສ ຘີຕໂຣ’’ຕິ; ເອວເມວ ມໍ ວິຎ຺ຎູ ຄຣຫິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຘມ຺ມທາຍາເທ ໂນ ອາມິສທາຍາເທ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂອວາທສ຺ສ ອກຣເຓ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຣເຓ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຫມ຺ປິ ເຕນ ນ ອາທິໂຍ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຕ຺ຕປຣິປູຣເກ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາສມ຺ປນ຺ເນ ວສ຺ສສຕິກຕ຺ເຖເຣ ວິຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ເນ ທິສ຺ວາ, ກສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ, ກສ຺ສນ຺ເຕວາສິກາຕິ, ອສຸກສ຺ສາຕິ, ‘‘ປຕິຣູປໍ ເຖຣສ຺ສ, ປຏິພໂລ ວຕ ໂອວທິຕຸໍ ອນຸສາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ນ ອາທິຍາ ນ ຄາຣຍ຺ຫາ ຠວນ຺ຕິ, ເອວເມວ ອຫມ຺ປິ ເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມທາຍາທຠາເວນ ໂນ ອາມິສທາຍາທຠາເວນ ກສ຺ສ ສາວກາ ນາລກປຏິປທໍ ຕຸວຏ຺ຏກປຏິປທໍ ຈນ຺ທູປມປຏິປທໍ ຣຖວິນີຕປຏິປທໍ ມຫາໂຄສິງ຺ຄສາລປຏິປທໍ ມຫາສຸຎ຺ຎຕປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມອຣິຍວໍເສສຸ ສກ຺ຂິຠູຕາ ປຈ຺ຈຍເຄຘໂຕ ວິວຕ຺ຕມານສາ ອພ຺ຠາ ມຸຕ຺ຕຈນ຺ທສມາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ; ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ ວຕ ຠຄວາ, ອສກ຺ຂິ ວຕ ສາວເກ ອາມິສທາຍາທປຏິປທໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປຕ຺ຕິປູຣເກ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎູນໍ ນ ອາທິໂຍ ນ ຄາຣຍ຺ໂຫ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເອວມິມສ຺ມິໍ ປເທ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ເສສໍ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕນຍປຈ຺ຈນີເກນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອິມສ຺ສ ໂອວາທສ຺ສ ກຣເຓ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ໂອວາທໍ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ.

໓໐. ເອວມິມໍ ໂອວາທໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປູຣກາຣິໍ ໂຖເມຕຸໍ ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຠຄວໂຕ ຫິ ໂຖມນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊິຕາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ນິປາຕປທເມຕໍ. ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ຠຸຕ຺ຕວາ, ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາຣິໂຕຕິ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຍ ປວາຣິໂຕ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໂຠຊໂນ ຕິຕ຺ໂຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈຕຸພ຺ພິຘາ ຫິ ປວາຣຓາ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐປວາຣຓາ ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ອນຕິຣິຕ຺ຕປວາຣຓາ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຕິ. ຕຕ຺ຖ, ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໙) ອຍໍ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐປວາຣຓາ. ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຈຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໓) ຈ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນປວາຣຓາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໐໗) ຈ ອຍໍ ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ. ‘‘ປວາຣິໂຕ ນາມ ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອໂສ ປວາຣິໂຕ ນາມາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ອຍໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕປວາຣຓາ. ‘‘ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໗, ໓໕໘) ອຍໍ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາ. ອຍມິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປວາຣິໂຕຕິ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິ.

ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ໂຠຊເນນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ປຣິໂຍສິໂຕຕິ ປຣິໂຍສິຕໂຠຊໂນ, ອຸຕ຺ຕຣປທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍາວຕກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕາວຕກໍ ຠຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອວສິຕາ ເມ ໂຠຊນກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຫິໂຕຕິ ຘາໂຕ, ຊິຆຈ຺ຉາທຸກ຺ຂາຠາເວນ ວາ ສຸຂິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາວທຕ຺ໂຖຕິ ຍາວຕໂກ ເມ ໂຠຊເນນ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ສພ຺ໂພ ປຕ຺ໂຕຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປຈ຺ຉິມານິ ສາຘການິ. ໂຍ ຫິ ປຣິໂຍສິໂຕ, ໂສ ຠຸຕ຺ຕາວີ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ ສຸຫິໂຕ, ໂສ ຍາວທຕ຺ຖປວາຣຓາຍ ປວາຣິໂຕ. ໂຍ ຍາວທຕ຺ໂຖ, ໂສ ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ. ປຸຣິມານິ ວາ ປຈ຺ຉິມານໍ. ຍສ຺ມາ ຫິ ຠຸຕ຺ຕາວີ, ຕສ຺ມາ ປຣິໂຍສິໂຕ. ຍສ຺ມາ ປວາຣິໂຕ, ຕສ຺ມາ ສຸຫິໂຕ. ຍສ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ຕສ຺ມາ ຍາວທຕ຺ໂຖຕິ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສິຍາຕິ ເອກໍເສ ຈ ວິກປ຺ປເນ ຈ. ‘‘ປຖວີຘາຕຸ ສິຍາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ, ສິຍາ ພາຫິຣາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໙) ເອກໍເສ. ‘‘ສິຍາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິ ວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໙) ວິກປ຺ປເນ. ອິຘ ອຸຠຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕິເຣໂກວ ອຕິເຣກຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ຉຑ຺ຑນີຍ ຘມ຺ໂມ. ອຘິໂກ ຈ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ໂພ ຈ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖາຕິ ຕມ຺ຫິ ກາເລ. ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ຍປເຣຕາຕິ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ຈ ທຸພ຺ພລ຺ເຍນ ຈ ປເຣຕາ ຜຸຏ຺ຐາ ອນຸຄຕາ ຈ ອຏ຺ຐປິ ທສປິ ທິວສານິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຊິຆຈ຺ຉິຕາປິ ນ ທຸພ຺ພລາ ໂຫນ຺ຕິ, ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຊິຆຈ຺ຉໍ ສຫິຕຸໍ. ອິເມ ປນ ນ ຕາທິສາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸຠຍມາຫ. ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ເຕ ອຫໍ. ສເຈ ອາກງ຺ຂຖາຕິ ຍທິ ອິຈ຺ຉຖ.

ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ອປ຺ປຣຸຬ຺ຫຫຣິເຕ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ປິຓ຺ຑປາຕຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣເຓນ ວິນສ຺ສນຘມ຺ມານິ ຕິຓານິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນິຕ຺ຕິຓຎ຺ຈ ມຫາຕິຓຄຫນໍ ຈ, ຍຕ຺ຖ ສກເຏນປິ ຉຑ຺ຑິເຕ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຕິຓານິ ນ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ຫິ ອວິໂກປນຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອປ຺ປາຓເກຕິ ນິປ຺ປາຓເກ ປິຓ຺ຑປາຕຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣເຓນ ມຣິຕພ຺ພປາຓກຣຫິເຕ ວາ ມຫາອຸທກກ຺ຂນ຺ເຘ. ປຣິຕ຺ໂຕທເກ ເອວ ຫິ ຠຕ຺ຕປກ຺ເຂເປນ ອາຬຸລິເຕ ສຸຂຸມປາຓກາ ມຣນ຺ຕິ, ນ ມຫາຕຬາກາທີສູຕິ. ປາຓການຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອປິລາເປສ຺ສາມີຕິ ນິມຸຊ຺ຊາເປສ຺ສາມິ.

ຕຕ຺ເຣກສ຺ສາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ເອກສ຺ສ. ໂຍ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸຕວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ ຈ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ເກໂສຫາຣເຓປິ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ກາປຏິໂກ ມາຓໂວ ທຫໂຣ ວຸຕ຺ຕສິໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໔໒໖). ໂຣປິເຕປິ ‘‘ຍຖາ ສາຣທິກໍ ພີຊໍ, ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໓.໓໑). ກຖິເຕປິ ‘‘ວຸຕ຺ຕມິທໍ ຠຄວຕາ, ວຸຕ຺ຕມິທໍ ອຣຫຕາ’’ຕິອາທີສຸ. ອິຘ ປນ ກຖິເຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຖິຕໍ ໂຂ ປເນຕນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຫິສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ອາມິສຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍາມິສານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເອກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ສພ຺ພລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິວຈເນສຸ ຕາທິໂສວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ປຣິຓາເມຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນາສ຺ສ ໂຍ ເອໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ເອໂສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນາມ. ອິທໍ ອາມິສຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍນູນາຫນ຺ຕິ ສາຘຸ ວຕາຫໍ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ອິທານິ ອິມໍ ຂຓໍ ວີຕິນາເມມິ, ເອວເມວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ. ວີຕິນາເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຂເປຍ຺ຍໍ ອຕິວຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ.

ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ໂສ ຕໍ ສເທວເກນ ໂລເກນ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຣູປໍ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມທາຍາທຠາວໍ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອາທິຕ຺ຕສີສູປມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຕເນວ ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ເຍນ ເອວໍ ຕໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວີຕິນາເມຍ຺ຍ.

ອຖ ທຸຕິຍສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວາເຣ ເອສ ສງ຺ເຂໂປ, ສເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຍໍນູນາຫໍ…ເປ… ວີຕິນາເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ເອວມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ປພ຺ພຊິເຕນ ໂຂ ວາຬມິຄາກຸເລ ອຣຎ຺ເຎ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວາຬາກຸເລ ຄາເມ ປິຓ຺ຑປາໂຕປິ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ. ອຍໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອິຕິ ປຣິເຍສນາທີນວວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ອຸຠໂຕ ສຸຊາຕຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ວິຍ ໂຫຕິ, ເຍຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ‘‘ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ. ອປຣິສຸທ຺ຘອຸປ຺ປຕ຺ຕິຕາຍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈນອສນ຺ຕສມ຺ຠາວນຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ສາມິການຸກມ຺ປາຍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕສາມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຊິຆຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຘາໂຕ ຕສ຺ເສວ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ອນຸກມ຺ປາຍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິກາ ອຎ຺ເຎ ວາ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຊິຆຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ, ເຕປິ ຘາຕາ ສຸຫິຕາ, ອປິຈ ໂຂ ອສ຺ສທ຺ຘຕາຍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕສາມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອສ຺ສທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເຕຫິ ຈ ກາຣເຓຫິ ອຍໍ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ລຊ຺ຊີນໍ ອຄ຺ໂຄ, ປຣິສຸທ຺ຘຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ຠຄວາ ຈ ຘາໂຕ ສຸຫິໂຕ, ປຈ຺ຈາສີສໂກປິ ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖິ, ເຍ ໂລເກ ສທ຺ຘາ, ຠຄວາ ເຕສໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ໂສ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ…ເປ… ວີຕິນາເມຍ຺ຍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຍປິ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພກເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ຠຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສປິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພກເມວ ຠຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນຕ຺ຖິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວິເສໂສ. ປຸຄ຺ຄເລ ປນ ອຕ຺ຖິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ໂສຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອນຸຊານນປ຺ປສໍສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິໍ ອນຸຊານາຕິ? ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕໍ ອນວຊ຺ຊປຣິໂຠຄໍ. ກິໍ ປສໍສຕິ? ຠຸຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມກຣຓໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຍທິປິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພເມວ ກເຣຍ຺ຍ. ອຖ ໂຂ ອສຸເຍວ ເມ ປຸຣິໂມ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍ ປຸຣິໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຕມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສເຍວ ມມ ທ຺ວີສຸ ສູເຣສຸ ສູຣຕໂຣ ວິຍ ທ຺ວີສຸ ປຓ຺ຑິເຕສຸ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ ວິຍ ຈ ປຸຊ຺ຊຕໂຣ ຈ ປາສໍສຕໂຣ ຈ, ທຸຕິຍຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຕິເຣເກນ ປູຊນີໂຍ ຈ ປສໍສນີໂຍ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ກາຣເຓນ ສາເຘນ຺ໂຕ ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ກສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຸຊ຺ຊຕໂຣ ຈ ປາສໍສຕໂຣ ຈາຕິ? ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ຂິປນໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ກຖໍ? ຕສ຺ສ ຫິ ສເຈ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ວາ ປາປິຈ຺ຉຕາ ວາ ມຫິຈ຺ຉຕາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອິມິນາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ເຂປງ຺ກຸເສນ ນິວາເຣສ຺ສຕິ ‘‘ອເຣ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອີທິສໍ ອິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ. ເອສ ນໂຍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ອສໍເລຂສ຺ສ ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິວາຣເຓ. ເອວໍ ຕາວສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍເລຂາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ.

ສຸຠຣຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຸປຏ຺ຐາການມ຺ປິ ທຸພ຺ຠໂຣ ໂຫຕິ ທຸປ຺ໂປໂສ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຸປຏ຺ຐາການມ຺ປິ ສຸຠໂຣ ໂຫຕິ ສຸໂປໂສ. ກຖໍ? ໂຍ ຫິ ອມ຺ພິລາທີນິ ລທ຺ຘາ ອນມ຺ພິລາທີນິ ປຣິເຍສຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆເຣ ລທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆເຣ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ຄາມໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຣິຕ຺ຕປຕ຺ໂຕວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ທຸພ຺ຠໂຣ. ໂຍ ປນ ສາລິມໍໂສທນາທີນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ເນປິ ທຸມ຺ມຸຂຠາວໍ ອນຕ຺ຕມນຠາວເມວ ຈ ທສ຺ເສຕິ, ເຕສໍ ວາ ສມ຺ມຸຂາວ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອປສາເທນ຺ໂຕ ສາມເຓຣຄຫຏ຺ຐາທີນມ຺ປິ ເທຕິ, ອຍໍ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ທຸພ຺ຠໂຣ. ເອຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ທູຣໂຕ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸພ຺ຠໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສກ຺ກາ ໂປສິຕຸນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ລທ຺ຘາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຠໂຣ. ໂຍ ຈ ປເຣສມ຺ປິ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ທານໍ ອຫີເຬຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ວິປ຺ປສນ຺ນມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ສມ຺ມຸຂາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາຕິ, ອຍໍ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ສຸຠໂຣ. ເອຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠທນ຺ໂຕ ສຸຠໂຣ ໂຖເກນປິ ຕຸສ຺ສຕິ, ມຍເມວ ນໍ ໂປສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ໂປເສນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈ ອປເຣນ ສມເຍນ ອສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ວາ ທຸພ຺ຠຣຕານເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອິມິນາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ເຂປງ຺ກຸເສນ ນິວາເຣສ຺ສຕິ – ‘‘ອເຣ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອີທິສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ, ເອວມສ຺ສ ສຸຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕມ຺ປິ ເອເຕເນວງ຺ກຸເສນ ນິວາເຣສ຺ສຕິ – ‘‘ອເຣ ຕ຺ວໍ ນາມ ຕທາ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຖາ ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ຍປເຣໂຕປິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ໂກສຊ຺ຊມນຸຍຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ, ເອວມສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສ ອິທໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ຂິປນໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ…ເປ… ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ ສໍວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ. ເອວມສ຺ສິເມ ປຎ຺ຈ ຄຸຓາ ປຣິປູຣາ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ອຕ຺ຣ ຫິ ປາຬິຍໍເຍວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາວີຣິຍາຣມ຺ຠວເສນ ຕີຓິ ອາຄຕານິ, ເສສານິ ສລ຺ເລເຂນ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ອິທຎ຺ຫິ ສພ຺ພກຖາວຕ຺ຖູນໍ ນາມເມວ, ຍທິທໍ ສລ຺ເລໂຂ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍາ ຈ ໂຂ ອຍໍ, ອານນ຺ທ, ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິນີວຣຓສປ຺ປາຍາ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໙, ໑໙໒) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ເອວໍ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຄຸຓາ ປຣິປູຣາ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ປຣິປູຣານິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ເອເຕສຸ ຫິ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ໂຕສກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ສີລກຖາຕິ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ກຖາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາສງ຺ຄຫິຕາເຍວ. ປວິເວກກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສມາຘິກຖາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂສງ຺ຄຫິຕາ. ປຎ຺ຎາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກຖາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາສງ຺ຄຫິຕາຕິ. ເອວໍ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ປຣິປູຣານິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປຣິປູຣາ ປຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ປຣິປູຣາ ຫິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ ອເສກ຺ໂຂ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ ອເສກ຺ໂຂ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ ອເສກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາ-ວິມຸຕ຺ຕິ-ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘາ ເອວາຕິ ເອວໍ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປຣິປູຣາ ປຎ຺ຈ ອເສກ຺ຂຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປູຣາ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ອຸປຣິປພ຺ພເຕ ປາວຸສ຺ສໂກ ມຫາເມໂຆ ອຠິວຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣສຣສາຂາ ປຣິປູເຣຕິ. ຕາ ປຣິປູຣາ ກຸໂສພ຺ເຠ, ກຸໂສພ຺ຠາ ມຫາໂສພ຺ເຠ, ມຫາໂສພ຺ຠາ ກຸນ຺ນທິໂຍ, ກຸນ຺ນທິໂຍ ມຫານທິໂຍ, ມຫານທິໂຍ ມຫາສມຸທ຺ທສາຄຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ; ເອວເມວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຄຸຓາ ປຣິປູຣາ ທສ ກຖາວຕ຺ຖຸນິ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວມຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຣມຘມ຺ມທາຍາທໍ ລຠຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຠຄວາ ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເອວໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຊ຺ຊຕຣປາສໍສຕຣຠາວໍ ກາຣເຓນ ສາເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຖຕ຺ຕາຍ ສນ຺ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເມ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ໂຍ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ໂສ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມູລຄຸເຓຫິ ປຣິພາຫິໂຣ. ໂຍ ປນ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກເຣຍ຺ຍ, ໂສ ອິເມສໍ ຠາຄີ ໂຫຕິ – ‘‘ຕສ຺ມາ ຕິຫ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ໂນ ອາມິສທາຍາທາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາຕິ ອິທໍ ນິທານປຣິໂຍສານໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ໂນ ອາມິສທາຍາທາຕິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທສໍ ຠຄວາ ອໂວຈ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕຕິ ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທສໍ ວຕ຺ວາວ ໂສຠນາຍ ປຏິປທາຍ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄໂຕຕິ ສງ຺ຂໍ ປຕ຺ໂຕເຍວ ຠຄວາ. ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສີ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສນໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ເອວ ປຣິສາຍ. ກສ຺ມາ ຘມ຺ມໂຖມນຕ຺ຖໍ.

ພຸທ຺ຘາ ກິຣ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕາຍ ເທສນາຍ ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ຕາ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ປວິສນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລໂຖມນຕ຺ຖໍ ວາ ຘມ຺ມໂຖມນຕ຺ຖໍ ວາ. ປຸຄ຺ຄລໂຖມນຕ຺ຖໍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ເທສໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອານນ຺ທໍ ວາ ກຈ຺ຈານໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຎາເຓນ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາ ປຸນ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຫໍ ສຸກຖິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ເທນ ສຸກຖິຕໍ ກຈ຺ຈາເນນ, ມໍ ເຈປິ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ອຫມ຺ປິ ນໍ ເອວເມວ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ໂຖເມສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ເຕສຸ ຄາຣວໍ ຊເນຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ນິໂຍເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເຕຫິ ນິໂຍຊິຕາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປຣິປູເຣນ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຘມ຺ມໂຖມນຕ຺ຖໍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ຍຖາ ອິເຘວ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ເຐ ຕເມວ ອາມິສທາຍາທໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ຘມ຺ມທາຍາທຎ຺ຈ ໂຖເມນ຺ໂຕ ອິມິສ຺ສໍເຍວ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ, ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ເອກຊ຺ຌາສຍາຍ ມຕິຍາ ເທສິຕາ ອຍໍ ເທສນາ ອຄ຺ຄາ ຈ ຄຣຸກາ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕສທິສາ. ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ຕິຕ຺ເຖ ຐປິຕາ ນາວາ ວິຍ ມຄ຺ຄຄມນຏ຺ເຐນ ຈຕຸຍຸຕ຺ຕອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ວິຍ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ‘ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ທຓ຺ໂຑ’ຕິ ປຣິສຕິ ອາຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປາສາທໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ຣາຊິນິ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ໂນ ເສນາປຕິ ຕໍ ຣຎ຺ຎາ ຐປິຕໍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ; ເອວມ຺ປິ ມຍາ ຐປິຕໍ ເທສນໍ ອິມິສ຺ສໍເຍວ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ໂຖເມຕ຺ວາ ເທເສສ຺ສຕິ, ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ມຕິຍາ ເທສິຕາ ອຍໍ ເທສນາ ພລວຕຣາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສູຣິໂຍ ວິຍ ປຊ຺ຊລິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວມິຘ ຘມ຺ມໂຖມນຕ຺ຖໍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອີທິເສສຸ ຈ ຐາເນສຸ ຠຄວາ ນິສິນ຺ນາສເນເຍວ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຈິຕ຺ຕຄຕິຍາ ວິຫາຣໍ ປວິສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຫິ ກາຍຄຕິຍາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສພ຺ພາ ປຣິສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສາ ເອກວາຣໍ ຠິນ຺ນາ ປຸນ ທຸສ຺ສນ຺ນິປາຕາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຠຄວາ ຈິຕ຺ຕຄຕິຍາ ເອວ ປາວິສິ.

໓໑. ເອວໍ ປວິຏ຺ເຐ ປນ ຠຄວຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍານຸຣູປໍ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂຖເມຕຸກາໂມ ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ…ເປ…ເອຕທໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ. ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມາຕິໂຕ, ນ ປິຕິໂຕ. ຣູປສາຣິຍາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ໂສ ປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ນຈິເຣນ. ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສາວເກ ອາລປນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂເວຕິ ອາລປນ຺ຕິ. ສາວກາ ປນ ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິສາ ມາ ໂຫມາຕິ ອາວຸໂສຕິ ປຐມໍ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຠິກ຺ຂເວຕິ ຠຓນ຺ຕິ. ພຸທ຺ເຘຫິ ຈ ອາລປິໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠທນ຺ເຕຕິ ປຏິວຈນໍ ເທຕິ, ສາວເກຫິ ອາວຸໂສຕິ.

ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຕ຺ຕາວຕາຕິ ປຣິຈ຺ເຉທວຈນໍ, ກິຕ຺ຕເກນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຸກາໂຣ ປຸຈ຺ຉາຍໍ. ໂຂກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕຕິ, ຕີຫິ ວິເວເກຫິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວເກຫິ ສຕ຺ຖຸໂນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການໍ ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປິ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ອາມິສທາຍາທາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ. ເອສ ນໂຍ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ໂສຕຸກາມາ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕປິ ໂຂຕິອາທິມາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທູຣໂຕປີຕິ ຕິໂຣຣຏ຺ຐໂຕປິ ຕິໂຣຊນປທໂຕປິ ອເນກໂຍຊນຄຓນໂຕປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສນ຺ຕິເກຕິ ສມີເປ. ອຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ຊານິຕຸໍ ພຸຊ຺ຌິຕຸໍ. ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍວ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ປຏິຠາຕູຕິ ອາຍສ຺ມໂຕເຍວ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂຄ ໂຫຕຸ, ອາຍສ຺ມາ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ວິຠຊຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ຫິ ຠາໂຄ ຍທິທໍ ອຕ຺ຖກ຺ຂານໍ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ສວນໍ ຠາໂຄຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເອວໍ ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ສເມຕິ. ເກຈິ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ປຏິຠາຕູຕິ ທິສ຺ສຕູ’’ຕິ. ອປເຣ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາຕູ’’ຕິ. ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຸຄ຺ຄເຫສ຺ສນ຺ຕິ ປຣິຍາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເນສໍ ກເຖຕຸກາໂມ ເຖໂຣ ເຕນ ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ກາຣຓວຈນໍ. ຫິກາໂຣ ນິປາໂຕ. ຍສ຺ມາ ໂສຕຸກາມາຕ຺ຖ, ຍສ຺ມາ ຈ ມຍ຺ຫໍ ຠາຣໍ ອາໂຣປຍິຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ສຸຓາຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ, ເຕນາຫ ‘‘ເອວມາວຸໂສຕິ…ເປ…ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ເນສໍ, ອາມິສທາຍາທໍ ຄຣຫນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕນ ອາທິຍາ ຠເວຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເອເກເນວາກາເຣນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາວຸໂສ, ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ…ເປ… ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສາວກາ ວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍຎ຺ຈ ຠຄວາ ອາມິສທາຍາທປຏິປທໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕນ ອາທິຍາ ຠເວຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ, ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາ ປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ…ເປ… ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຠຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຈ ໂຂ ຠຄວໂຕ ອາທິຍຠາວໍ ອນາມສິຕ຺ວາວ. ຠຄວໂຕເຍວ ຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສາວເກ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຫມ຺ປິ ເຕນ ອາທິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ, ນ ສາວການໍ. ເອສ ນໂຍ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ, ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິກ຺ກມໂຍຊນາ.

ອຍໍ ປນຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ, ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ ຕີຫິ ວິເວເກຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ. ວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ກາຍວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ນ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ປນ ຕິວິຘໍ ວິເວກໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທຍ຺ຍ, ປຸຈ຺ຉາຍ ອວິເສໂສ ສິຍາ. ພ຺ຍາກຣຓປກ຺ໂຂ ຫິ ອຍໍ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ປເທນ ກາຍວິເວກໍ, ‘‘ເຍສຎ຺ຈ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ, ‘‘ພາຫຸລິກາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຘິວິເວກຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຍສຎ຺ຈ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ໂລຠາທໂຍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ເຍ ປຣໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ ໂລໂຠ ຈ ປາປໂກ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວກ຺ຂຕິ. ນປ຺ປຊຫນ຺ຕີຕິ ນ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ນ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພາຫຸລິກາຕິ ຈີວຣາທິພາຫຸລ຺ລາຍ ປຏິປນ຺ນາ. ສາສນໍ ສິຖິລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ສາຖລິກາ. ໂອກ຺ກມເນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂອກ຺ກມນໍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອວຄມນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ, ເຕນ ປຎ຺ຈນີວຣຓປຸພ຺ພງ຺ຄມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວິເວເກຕິ ອຸປຘິວິເວເກ ນິພ຺ພາເນ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣາຕິ ໂອໂຣປິຕຘຸຣາ, ຕທຘິຄມາຍ ອາຣມ຺ຠມ຺ປິ ອກຸຣຸມານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸປຘິວິເວກໍ ນ ປຣິປູເຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ອນິຍເມເນວ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ເທສນໍ ນິຍເມນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ກສ຺ມາ? ສາວກາ ‘‘ຕີຫິ ຐາເນຫີ’’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ອນິຍເມຕ຺ວາວ ວຸຈ຺ຈມາເນ ‘‘ກມ຺ປິ ມຎ຺ເຎ ຠຓຕິ, ນ ອມ຺ເຫ’’ຕິ ອຸທາສິນາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເຖຣາ ນວາ ມຊ຺ຌິມາ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອມ຺ເຫ ຠຓຕີຕິ ອາທຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍຖາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ອມຈ຺ເຈຫິ ນຄຣວີຖິໂຍ ໂສເຘຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ໂສເຘຕພ຺ພາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ນ ໂສເຘນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣທ຺ວາຣໍ ໂສເຘຕພ຺ພນ຺ຕິ ປນ ເຠຣິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຍ ສພ຺ເພ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ໂສເຘນ຺ຕິ ຈ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ ຈ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ສາວເກສຸ. ເຖຣາຕິ ທສວສ຺ເສ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕີຫິ ຐາເນຫີຕິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ອຍຎ຺ຫິ ຐານສທ຺ໂທ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐິຕິຂຓກາຣເຓສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ກິໍ ປນາຍສ຺ມາ ເທວານມິນ຺ໂທ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຫິ ອິສ຺ສຣິເຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຐານກຸສໂລ ໂຫຕິ ອກ຺ຂຓເວຘີ’’ຕິອາທີສຸ ຐິຕິຍໍ. ‘‘ຐານໂສເວຕໍ ຕຖາຄຕໍ ປຏິຠາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໘໗) ຂເຓ. ‘‘ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໘໐໙; ມ. ນິ. ໑.໑໔໘) ກາຣເຓ. ອິຘ ປນ ກາຣເຓເຍວ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຠາເວນ, ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຄາຣຍ຺ຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາຣຍ຺ຫາຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພາ. ເຖຣາ ນາມ ສມານາ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ນ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ, ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ກາຍວິເວກມ຺ປິ ນ ປຣິປູເຣນ຺ຕິ, ນວມຊ຺ຌິມກາເລ ກີທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເອວໍ ນິນ຺ທິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມໍ ນິນ຺ທໍ ອາວຸໂສ ລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທຸຕິເຍນ ຐາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິເມ ນາມ ອາວຸໂສ ເຖຣາປິ ສມານາ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຕ຺ຖາ ປຫານມາຫ, ເຕ ໂລຠາທິຘມ຺ເມ ນ ຊຫນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ນວມຊ຺ຌິມກາເລ ກີທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເອວໍ ນິນ຺ທິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມໍ ນິນ຺ທໍ ອາວຸໂສ ລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕຕິເຍນ ຐາເນນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິເມ ນາມາວຸໂສ, ເຖຣາປິ ສມານາ ອິຕຣີຕເຣນ ນ ຍາເປນ຺ຕິ, ຈີວຣປຕ຺ຕເສນາສນປູຕິກາຍມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ ອຸປຘິວິເວກໍ ອປູຣຍມານາ, ນວມຊ຺ຌິມກາເລ ກີທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ເອວໍ ນິນ຺ທິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມໍ ນິນ຺ທໍ, ອາວຸໂສ, ລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ມຊ຺ຌິມນວວາເຣສຸ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ. ມຊ຺ຌິມາຕິ ປຎ຺ຈວສ຺ເສ ອຸປາທາຍ ຍາວ ນວ ວສ຺ສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນວາຕິ ອູນປຎ຺ຈວສ຺ສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຕຕ຺ຖ ນວມຊ຺ຌິມກາເລ ກີທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ນວກາເລ ກີທິສາ ອເຫສຸໍ, ເຖຣກາເລ ກີທິສາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມເຖຣກາເລ ກີທິສາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໓໒. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈນີກນເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ອິເມ ວຕ ເຖຣາປິ ສມານາ ໂຍຊນປຣມ຺ປຣາຍ ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານິ ປນ຺ຕານິ ເສນາສນານິ ເສວນ຺ຕິ, ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລປິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓສຣີຣາປິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ປສາທໍ ຊເນນ຺ຕິ, ນວມຊ຺ຌິມກາເລ ກີທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຐເມນ ຐາເນນ ເຖຣາ ປາສໍສາ ຠວນ຺ຕິ, ປສໍສໍ ລຠນ຺ຕິ. ໂລຠາທໂຍ ປຫາຍ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປູເຣນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ມຫາເຖໂຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກປຣິວາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລປິ ອີທິເສປິ ວເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐ ສາຍໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ສາຍໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປາໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ, ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ມຄ຺ຄຜລານິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພຖາປິ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປູເຣຕີຕິ ອິມິນາ ທຸຕິເຍນ ຐາເນນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ປາສໍສາ ຠວນ຺ຕິ, ປສໍສໍ ລຠນ຺ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ເຖຣສ຺ສ ປຏ຺ຏທຸກູລໂກເສຍ຺ຍາທີນິ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ລຫຸຈີວຣາທີນິ ຍຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ນາມ ກາເລ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ປໍສຸກູລານິ ຘາເຣຕິ, ອສິຖິລໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຄຕນີວຣໂຓ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ອຸປຘິວິເວກໍ ປຣິປູຣຍມາໂນ ວິຫຣຕິ, ນວມຊ຺ຌິມກາເລ ກີທິໂສ ອໂຫສີຕິ ອິມິນາ ຕຕິເຍນ ຐາເນນ ເຖຣາ ປາສໍສາ ຠວນ຺ຕິ, ປສໍສໍ ລຠນ຺ຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ມຊ຺ຌິມນວວາເຣສຸ.

໓໓. ຕຕ຺ຣາວຸໂສຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ, ເອວໍ ນວຫາກາເຣຫິ ອາມິສທາຍາທປຏິປທໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ, ນວຫິ ຘມ຺ມທາຍາທປຏິປທໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ, ອຏ຺ຐາຣສຫາກາເຣຫິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ເຍ ເຕ ‘‘ເຍສຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ສຕ຺ຖາ ປຫານມາຫ, ເຕ ຈ ຘມ຺ເມ ນ ປຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕ ສຣູປໂຕ ‘‘ອິເມ ເຕ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸມິທໍ ‘‘ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ໂລໂຠ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ, ອຍໍ ອນຸສນ຺ຘິ.

ອປິຈ ເຫຏ຺ຐາ ປຣິຍາເຍເນວ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ອາມິສໍ ປນ ປຣິຍາເຍນປິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນປິ ກຖິຕໍ. ອິທານິ ນິປ຺ປຣິຍາຍຘມ຺ມໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ ກເຖຕຸມິທມາຫ. ອຍໍ ເປຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ອຕີຕເທສນານິທສ຺ສນໍ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສາວກາ ວິເວກໍ ນານຸສິກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕເທສນາຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂລໂຠ ຈ ປາປໂກ, ໂທໂສ ຈ ປາປໂກຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປາປກາ ລາມກາ, ອິເມ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ລຸພ຺ຠນລກ຺ຂໂຓ ໂລໂຠ. ທຸສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ໂທໂສ. ເຕສຸ ໂລໂຠ ອາມິສທາຍາທສ຺ສ ປຈ຺ຈຍານໍ ລາເຠ ໂຫຕິ, ໂທໂສ ອລາເຠ. ໂລເຠນ ອລທ຺ຘໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ໂທເສນ ອລຠນ຺ໂຕ ວິຆາຕວາ ໂຫຕິ. ໂລໂຠ ຈ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ໂຫຕິ, ໂທໂສ ອທາຍເກ ວາ ອມນຸຎ຺ຎທາຍເກ ວາ. ໂລເຠນ ນວຕຓ຺ຫາມູລເກ ຘມ຺ເມ ປຣິປູເຣຕິ, ໂທເສນ ປຎ຺ຈ ມຈ຺ຉຣິຍານິ.

ອິທານິ ເຕສໍ ປຫານູປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂລຠສ຺ສ ຈ ປຫານາຍາຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ປນ ປາປກສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ຈ ໂທສສ຺ສ ຈ ປຫານາຍ. ອຕ຺ຖິ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາຕິ ມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ໂລໂຠ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ໂທໂສ ເອໂກ ອນ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ທ຺ເວ ອນ຺ເຕ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ວິມຸຕ຺ໂຕ ເອເຕຫິ ອນ຺ເຕຫິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ຠວຕ຺ຕາ ‘‘ມຊ຺ຌິມາ, ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຈ ປຏິປທາຕິ. ຕຖາ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ສສ຺ສຕໍ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ, ອຸຈ຺ເຉໂທ ເອໂກ ອນ຺ໂຕຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸກຣຓີຕິອາທີຫິ ປນ ຕເມວ ປຏິປທໍ ໂຖເມຕິ. ສາ ຫິ ສຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສນາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນາຕິ ຈກ຺ຂຸກຣຓີ. ສຈ຺ຈານໍ ຎາຓາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ຎາຓກຣຓີ. ຣາຄາທີນຎ຺ຈ ວູປສມນໂຕ ອຸປສມາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານໍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວທສ຺ສນໂຕ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ສມ຺ໂພໂຘຕິ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ສມ຺ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ມຄ຺ໂຄເຍວ ຫິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ ມຄ຺ເຄນ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຕສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກມ຺ມາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂຕ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສາໂຣ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ວຓ຺ຓນາ ປປຎ຺ຈາ.

ອິທານິ ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ປຏິປທໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ‘‘ກຕມາ ຈ ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຍເມວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍເມວາຕິ ອວຘາຣຓວຈນໍ, ອຎ຺ຎມຄ຺ຄປ຺ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ, ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ສາຘາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ເອເສວ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ທສ຺ສນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໔). ສ຺ວາຍໍ ກິເລສານໍ ອາຣກຕ຺ຕາປິ ອຣິໂຍ. ອຣິປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິປິ ອຣິເຍນ ເທສິໂຕຕິປິ ອຣິຍຠາວປ຺ປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິປິ ອຣິໂຍ. ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ອຸເປຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ, ນ ຈ ອງ຺ຄວິນິມຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍາທີນິ ວິຍ. ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຄ຺ຄຕິ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ມຄ຺ຄີຍຕິ ວາ ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ, ຄມ຺ມຕິ ວາ ເຕຫິ ປຏິປຊ຺ຊີຍຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ກຕໂມ ໂສ ອິຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກຕມານິ ວາ ຕານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານີຕິ. ເອກເມກຎ຺ຫິ ອງ຺ຄໍ ມຄ຺ໂຄເຍວ. ຍຖາຫ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ເຫຕຸ ຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙). ໂປຣາຓາປິ ຠຓນ຺ຕິ – ‘‘ທສ຺ສນມຄ຺ໂຄ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອຠິນິໂຣປນມຄ຺ໂຄ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ…ເປ… ອວິກ຺ເຂປມຄ຺ໂຄ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐາທີສຸ ເຈເຕສຸ ສມ຺ມາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ. ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ສມ຺ມາ ໂວທານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ມາ ສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ. ນິພ຺ພຈນມ຺ປິ ເນສໍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ເອເຕເນວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ, ເຕ ຈ ໂຂ ອສມ຺ໂມຫໂຕ, ໂນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາວາຈາ ມິຈ຺ຉາວາຈໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາວາຈາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາອາຊີໂວ ມິຈ຺ຉາອາຊີວໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ໂວທາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາອາຊີໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາວາຍາມໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ໂກສຊ຺ຊຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາວາຍາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາສຕິ ມິຈ຺ຉາສຕິໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາສມາຘິ ມິຈ຺ຉາສມາຘິໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈນີຍກິເລເສ ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອິທານິ ອຍໍ ໂຂ ສາ, ອາວຸໂສຕິ ຕເມວ ປຏິປທໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ເຄ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ກຖິໂຕ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’, ອຍໍ ໂຂ ສາ, ອາວຸໂສ…ເປ… ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ.

ເອວໍ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ໂລຠໂທເສ ຕປ຺ປຫານຸປາຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຎ຺ເຎປິ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ເມ ເຕສໍ ປຫານຸປາຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຣາວຸໂສ, ໂກໂຘ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂໂຓ ໂກໂຘ, ຈຓ຺ຑິກ຺ກລກ຺ຂໂຓ ວາ, ອາຆາຕກຣຓຣໂສ, ທຸສ຺ສນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ອຸປນນ຺ຘນລກ຺ຂໂຓ ອຸປນາໂຫ, ເວຣ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນຣໂສ, ໂກຘານຸປພນ຺ຘຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ – ‘‘ປຸພ຺ພກາເລ ໂກໂຘ, ອປຣກາເລ ອຸປນາໂຫ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໘໙໑).

ປຣຄຸຓມກ຺ຂນລກ຺ຂໂຓ ມກ຺ໂຂ, ເຕສໍ ວິນາສນຣໂສ, ຕທວຈ຺ຉາທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປຬາໂສ, ປຣຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓານໍ ສມີກຣຓຣໂສ, ປເຣສໍ ຄຸຓປ຺ປມາເຓນ ອຸປຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂີຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ, ຕສ຺ສາ ອກ຺ຂມນລກ຺ຂຓາ ວາ, ຕຕ຺ຖ ອນຠິຣຕິຣສາ, ຕໂຕ ວິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫນລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ເຉຣໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວອສຸຂາຍນຣສໍ, ສງ຺ໂກຈນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ກຕປາປປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ, ຕສ຺ສ ນິຄູຫນຣສາ, ຕທາວຣຓປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ອຕ຺ຕໂນ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓປກາສນລກ຺ຂຓໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ, ເຕສໍ ສມຸທາຫຣຓຣສໍ, ສຣີຣາກາເຣຫິປິ ເຕສໍ ວິຠູຕກຣຓປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ຖມ຺ໂຠ, ອປ຺ປຕິສ຺ສຍວຸຕ຺ຕິຣໂສ, ອມທ຺ທວຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ, ວິປຈ຺ຈນີກຕາຣໂສ, ອຄາຣວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ອຸຓ຺ຓຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ, ອຫໍກາຣຣໂສ, ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ອພ຺ຠຸຓ຺ຓຕິລກ຺ຂໂຓ ອຕິມາໂນ, ອຕິວິຍ ອຫງ຺ກາຣຣໂສ. ອຈ຺ຈຸທ຺ຘຸມາຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

ມຕ຺ຕຠາວລກ຺ຂໂຓ ມໂທ, ມທຄ຺ຄາຫຓຣໂສ, ອຸມ຺ມາທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ຄລກ຺ຂໂຓ ປມາໂທ, ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປທານຣໂສ, ສຕິວິປ຺ປວາສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນຕິ ເອວໍ ອິເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ໂກໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໘໙໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອາມິສທາຍາໂທ ອຕ຺ຕນາ ອລຠນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ລາຠິໂນ ກຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ສກິໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂກໂຘ ໂກໂຘເຍວ, ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ອຸປນາໂຫ. ໂສ ເອວໍ ກຸທ຺ໂຘ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ສນ຺ເຕປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ລາຠິໂນ ຄຸເຓ ມກ຺ເຂຕິ, ອຫມ຺ປິ ຕາທິໂສຕິ ຈ ຍຸຄຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ມກ຺ໂຂ ຈ ປຬາໂສ ຈ, ເອວໍ ມກ຺ຂີ ປຬາສີ ຕສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣາທີສຸ ກິໍ ອິມສ຺ສ ອິມິນາຕິ ອິສ຺ສຕິ ປທຸສ຺ສຕິ, ອຍມສ຺ສ ອິສ຺ສາ. ສເຈ ປນສ຺ສ ກາຈິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ເຕນ ສາຘາຣຓຠາວໍ ນ ສຫຕິ, ອິທມສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣໍ. ລາຠເຫຕຸ ໂຂ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ເຕປິ ໂທເສ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ອຍມສ຺ສ ມາຍາ. ອສນ຺ເຕປິ ຄຸເຓ ປກາເສຕິ. ອິທມສ຺ສ ສາເຐຍ຺ຍໍ. ໂສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ສເຈ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ລາຠໍ ລຠຕິ, ເຕນ ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ອມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ, ນຍິທໍ ເອວໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂອວທິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ, ອຍມສ຺ສ ຖມ຺ໂຠ. ສເຈ ປນ ນໍ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ວທຕິ ‘‘ນຍິທໍ ເອວໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ເຕນ ສາຣທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຠາກຸຏິກມຸໂຂ ‘‘ໂກ ເມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປສຍ຺ຫ ຠາຓີ, ອຍມສ຺ສ ສາຣມ຺ໂຠ. ຕໂຕ ຖມ຺ເຠນ ‘‘ອຫເມວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ມານີ ໂຫຕິ. ສາຣມ຺ເຠນ ‘‘ເກ ອິເມ’’ຕິ ປເຣ ອຕິມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ອຕິມານີ, ອຍມສ຺ສ ມາໂນ ຈ ອຕິມາໂນ ຈ. ໂສ ເຕຫິ ມານາຕິມາເນຫິ ຊາຕິມທາທິອເນກຣູປໍ ມທໍ ຊເນຕິ. ມຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ກາມຄຸຓາທິເຠເທສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ປມຊ຺ຊຕິ, ອຍມສ຺ສ ມໂທ ຈ ປມາໂທ ຈາຕິ.

ເອວໍ ອາມິສທາຍາໂທ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອິເມຫິ ປາປເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ເອວຣູເປຫິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຫານຸປາໂຍ ປາຐໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິພ຺ພິເສໂສເຍວ.

ຎາຓປຣິຈຍປາຏວຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ອຍໍ ເຠໂທ ຈ ກໂມ ຈ ຠາວນານໂຍ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຠໂທ ຕາວ, ອຍຎ຺ຫິ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ ກທາຈິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ສຕ຺ຕງ຺ຄິໂກ. ອຍຎ຺ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຐມຊ຺ຌານວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ອວເສສຊ຺ຌານວເສນ ສຕ຺ຕງ຺ຄິໂກ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສໂຕ ປນິຘ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ສພ຺ພກຸສລານໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເສຏ຺ຐາ, ຍຖາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາ ຫິ ເສຏ຺ຐາ ກຸສລາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ (ຊາ. ໒.໑໗.໘໑). ກຸສລວາເຣ ຈ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ, ຍຖາຫ ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ປຊານາຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໓໖) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຍຖາ ຈາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ຕປ຺ປຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ເສສງ຺ຄານິ, ຍຖາຫ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປໂຫຕິ…ເປ… ສມ຺ມາສຕິສ຺ສ ສມ຺ມາສມາຘິ ປໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໔໑). ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ກເມນ ເອຕານິ ອງ຺ຄານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠາວນານໂຍຕິ ໂກຈິ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕິ, ໂກຈິ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຐມໍ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ວາ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ສມໂຖ; ໂສ ຕຎ຺ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິປສ຺ສຕິ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ. ອິຕິ ປຐມໍ ສມໂຖ, ປຈ຺ຉາ ວິປສ຺ສນາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາວຍໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ ຠາເວຕິ ພຫຸລີກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ ຠາວຍໂຕ ພຫຸລີກໂຣໂຕ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕິ.

ອິຘ ປເນກຈ຺ໂຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສມຖໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິປສ຺ສຕິ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ. ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປາຣິປູຣິຍາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ, ອຍໍ ສມໂຖ. ອິຕິ ປຐມໍ ວິປສ຺ສນາ ປຈ຺ຉາ ສມໂຖ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາວຍໂຕ ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ໂສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວຕິ…ເປ… ພຫຸລີກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາເສວໂຕ…ເປ… ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີໂຫນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໐; ປຏິ. ມ. ໒.໑), ເອວໍ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາເວຕິ.

ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປນ ວິປສ຺ສນໍ ຠາວຍໂຕປິ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາວຍໂຕປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຍຸຄນທ຺ຘາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຠາວນານໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ຘມ຺ມທາຍາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.