໒. ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ສາວຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ສາວຕ຺ຖີຕິ ສວຕ຺ຖສ຺ສ ອິສິໂນ ນິວາສຏ຺ຐານຠູຕາ ນຄຣີ, ຍຖາ ກາກນ຺ທີ ມາກນ຺ທີ ໂກສມ຺ພີຕິ ເອວໍ ຕາວ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ສາວຕ຺ຖີ. ສຕ຺ຖສມາໂຍເຄ ຈ ກິໍ ຠຓ຺ຑມຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສພ຺ພມຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຈນມຸປາທາຍ ສາວຕ຺ຖີ.

‘‘ສພ຺ພທາ ສພ຺ພູປກຣຓໍ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສໂມຫິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມຸປາທາຍ, ສາວຕ຺ຖີຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

ໂກສລານໍ ປຸຣໍ ຣມ຺ມໍ, ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ມໂນຣມໍ;

ທສຫິ ສທ຺ເທຫິ ອວິວິຕ຺ຕໍ, ອນ຺ນປານສມາຍຸຕໍ.

ວຸທ຺ຘິໍ ເວປຸລ຺ລຕໍ ປຕ຺ຕໍ, ອິທ຺ຘໍ ຜີຕໍ ມໂນຣມໍ;

ອຬກມນ຺ທາວ ເທວານໍ, ສາວຕ຺ຖິປຸຣມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ. ເຊຕວເນຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຊນໍ ຊິນາຕີຕິ ເຊໂຕ, ຣຎ຺ຎາ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຊເນ ຊິເຕ ຊາໂຕຕິ ເຊໂຕ, ມງ຺ຄລກມ຺ຍຕາຍ ວາ ຕສ຺ສ ເອວໍນາມເມວ ກຕນ຺ຕິ ເຊໂຕ, ເຊຕສ຺ສ ວນໍ ເຊຕວນໍ. ຕຎ຺ຫິ ເຊເຕນ ຣາຊກຸມາເຣນ ໂຣປິຕໍ ສໍວທ຺ຘິຕໍ ປຣິປາລິຕໍ, ໂສ ຈ ຕສ຺ສ ສາມີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເຊຕວນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເຊຕວເນ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ ໂສ ຄຫປຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕນາມວເສນ. ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິຕາຍ ປນ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉຣຕາຍ ກຣຸຓາທິຄຸຓສມງ຺ຄິຕາຍ ຈ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອນາຖານໍ ປິຓ຺ຑມທາສິ, ເຕນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຓິໂນ ວິເສເສນ ວາ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ອາຣາໂມ, ຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜຜລາທິໂສຠາຍ ນາຕິທູຣນຈ຺ຈາສນ຺ນຕາທິປຎ຺ຈວິຘເສນາສນງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຣມນ຺ຕິ ອຠິຣມນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍເຍວ ອາເນຕ຺ວາ ຣເມຕີຕິ ອາຣາໂມ. ໂສ ຫິ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຄຫປຕິນາ ເຊຕສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ໂກຏິສນ຺ຖເຣນ ກີຓິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ເສນາສນານິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ວິຫາຣມຫໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອວໍ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິປຣິຈ຺ຈາເຄນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາທິໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເຊຕວເນ’’ຕິ ວຈນໍ ປຸຣິມສາມິປຣິກິຕ຺ຕນໍ. ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມສາມິປຣິກິຕ຺ຕນໍ. ກິເມເຕສໍ ປຣິກິຕ຺ຕເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎກາມານໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປາສາທມາປເນ ຠູມິວິກ຺ກຍລທ຺ຘາ ອຏ຺ຐາຣສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ອເນກໂກຏິອຄ຺ຆນກາ ຣຸກ຺ຂາ ຈ ເຊຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ຈຕຸປຎ຺ຎາສ ໂກຏິໂຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ. ອິຕິ ເຕສໍ ປຣິກິຕ຺ຕເນນ ເອວໍ ປຸຎ຺ຎກາມາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຎ຺ເຎປິ ປຸຎ຺ຎກາເມ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນ ນິໂຍເຊຕິ.

ສພ຺ພາສວສໍວຣປຣິຍາຍໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ກສ຺ມາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ? ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິໂສຘນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອາສວກ຺ຂຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພາສວສໍວຣປຣິຍາຍນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອາສວານໍ ສໍວຣກາຣຓໍ ສໍວຣຠູຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເຕ ສໍວຣິຕາ ປິທຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຫີຍນ຺ຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ຈກ຺ຂຸໂຕປິ…ເປ… ມນໂຕປິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ໂອກາສໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄໍ ສວນ຺ຕີຕິ ວາ ອາສວາ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອາກາໂຣ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາ, ອາສວາ ວິຍາຕິປິ ອາສວາ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຈິຣປາຣິວາສິກາ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາ, ເອເຕເຍວ ຠວິຕຸມຣຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອາຍຕໍ ວາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ ອາສວາ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນານິ ຍຕ຺ຖ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ກມ຺ເມປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກມ຺ມກິເລສາເຍວ ອາສວາ, ອປິຈ ໂຂ ນານປ຺ປກາຣກາ ອຸປ຺ປທ຺ທວາປິ. ສຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ‘‘ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍເຍວ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໒) ເອຕ຺ຖ ວິວາທມູລຠູຕາ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນຬີກຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໖); –

ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມກຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ເອຕ຺ຖ ປຣູປວາທວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂຠູຕາ ຈ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາ. ເຕ ປເນເຕ ອາສວາ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອເຕ ຫິ ວິນເຍ ຕາວ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ ທ຺ເວຘາ ອາຄຕາ. ສຬາຍຕເນ ‘‘ຕໂຍເມ ອາວຸໂສ ອາສວາ, ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ຕິຘາ ອາຄຕາ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສຫ ຈຕຸຘາ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ມນຸສ຺ສໂລກຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເທວໂລກຄາມິນິຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈຘາ ອາຄຕາ. ຉກ຺ກນິປາເຕ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຉຘາ ອາຄຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ເຕເຍວ ທສ຺ສນາປຫາຕພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ອາຄຕາຕິ. ອຍໍ ຕາວ ອາສວປເທ ວຈນຕ຺ໂຖ ເຈວ ປເຠໂທ ຈ.

ສໍວຣປເທ ປນ ສໍວຣຍຕີຕິ ສໍວໂຣ, ປິທຫຕິ ນິວາເຣຕິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວາ ປຏິສລ຺ລີຍນ຺ເຕນ ທ຺ວາຣໍ ສໍວຣິຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໗໗), ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍພ຺ຣອູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) ຈ ອາທີສຸ ປິຘານຏ຺ເຐນ ສໍວຣມາຫ. ສ຺ວາຍໍ ສໍວໂຣ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕິ ສີລສໍວໂຣ ສຕິຎາຓ ຂນ຺ຕິ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ສີລສໍວໂຣ. ປາຕິໂມກ຺ຂສີລຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓) ສຕິສໍວໂຣ. ສຕິ ເຫຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ, ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ. ຎາຓຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປິຘີຍເຣຕິ ອິມິນາ ປິຘານຏ຺ເຐນ ສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ…ເປ…, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔-໒໖) ປນ ນເຍນ ອິເຘວ ຂນ຺ຕິວີຣິຍສໍວຣາ ອາຄຕາ. ເຕສຎ຺ຈ ‘‘ສພ຺ພາສວສໍວຣປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸທ຺ເທເສນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສໍວຣຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ອຍໍ ສໍວໂຣ ອິຘ ອາຄໂຕເຍວ, ຕຕ຺ຖ ຂນ຺ຕິວີຣິຍສໍວຣາ ຕາວ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ‘‘ໂສ ຕຎ຺ຈ ອນາສນໍ ຕຎ຺ຈ ອໂຄຈຣ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕) ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສີລສໍວໂຣ. ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໒) ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຏິສງ຺ຂາ ຎາຓສໍວໂຣ. ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ປນ ທສ຺ສນໍ ປຏິເສວນາ ຠາວນາ ຈ ຎາຓສໍວໂຣ. ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ຘມ຺ມາຕິ ປຣິຍາໂຍ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິໂຣຘໍ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ສພ຺ພາສວສໍວຣປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໕. ອິທານິ ຊານໂຕ ອຫນ຺ຕິອາທີສຸ ຊານໂຕຕິ ຊານນ຺ຕສ຺ສ. ປສ຺ສໂຕຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ທ຺ເວປິ ປທານິ ເອກຕ຺ຖານິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຊານໂຕຕິ ຎາຓລກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິທ຺ທິສຕິ, ຊານນລກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ຎາຓໍ. ປສ຺ສໂຕຕິ ຎາຓປ຺ປຠາວໍ ອຸປາທາຍ, ປສ຺ສນປ຺ປຠາວຎ຺ຫິ ຎາຓໍ. ຎາຓສມງ຺ຄີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈກ຺ຂຸມາ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ ຎາເຓນ ວິວເຏ ຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕິ. ອປິຈ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຊານໂຕ, ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ຍຖາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປສ຺ສໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສາໂຣ. ເກຈິ ປນາຈຣິຍາ ພຫູ ປປຎ຺ເຈ ຠຓນ຺ຕິ, ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອາສວານໍ ຂຍນ຺ຕິ ອາສວປ຺ປຫານໍ ອາສວານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕກ຺ຂຍສມຸປ຺ປາທໍ ຂີຓາກາຣໍ ນຕ຺ຖິຠາວນ຺ຕິ ອຍເມວ ຫິ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສຸຕ຺ເຕ, ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ຈ ອາສວກ຺ຂຍຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິປິ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ເສຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ອາທີສຸ ມຄ຺ໂຄ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ,

‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໕໓) –

ອາທີສຸ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂນ ອຊານໂຕ ໂນ ອປສ຺ສໂຕຕິ ໂຍ ປນ ນ ຊານາຕິ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ໂນ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເຍ ອຊານໂຕ ອປສ຺ສໂຕປິ ສໍວຣາທີຫິເຍວ ສຸທ຺ຘິໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸຣິເມນ ວາ ປທທ຺ວເຍນ ອຸປາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ອນຸປາຍປຏິເສໂຘ. ສງ຺ເຂເປນ ເຈຕ຺ຖ ຎາຓໍ ອາສວສໍວຣປຣິຍາໂຍຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ຍໍ ຊານໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ອາຣຠິ, ຕຕ຺ຖ ຊານນາ ພຫຸວິຘາ. ທພ຺ພຊາຕິໂກ ເອວ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຉຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ໂກຈິ ຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕສ຺ສ ອີທິສານິ ກມ຺ມານິ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສາ ຊານນາ ມຄ຺ຄຜລານໍ ປທຏ຺ຐານໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ໂຍ ປນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີນິ ກາຕຸໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຊານໂຕ ອາສວາ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ຈ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາຣໍ ອໂຍນິໂສ ຈ ມນສິກາຣນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນາມ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ ປຖມນສິກາໂຣ, ອນິຈ຺ຈາທີສຸ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາທິນາ ເອວ ນເຍນ ສຈ຺ຈານຸໂລມິເກນ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນາ ອນ຺ວາວຏ຺ຏນາ ອາໂຠໂຄ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ມນສິກາໂຣ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ.

ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ ອຸປ຺ປຖມນສິກາໂຣ. ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ເຂ ສຸຂນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕາຕິ ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ອຸປ຺ປຖມນສິກາໂຣ. ສຈ຺ຈປ຺ປຏິກຸເລນ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຏ຺ຏນາ ອນ຺ວາວຏ຺ຏນາ ອາໂຠໂຄ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ມນສິກາໂຣ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ. ເອວໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຊານໂຕ, ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ຈ ຍຖາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ອິມສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ອໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປຫີຍນ຺ຕີຕິ. ເຕນ ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມາ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຊານິຕພ຺ພໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຊານໂຕ, ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ຈ ຍຖາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີຕິ, ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ.

ອຍໍ ປນ ວິຕ຺ຖາໂຣ – ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂຍນິໂສ ອໂຍນິໂສ’’ຕິ ອິເມຫິ ຕາວ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອຸປຣິ ສກລສຸຕ຺ຕໍ. ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏວເສນ ຫິ ອຸປຣິ ສກລສຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣມູລກຎ຺ຈ ວຏ຺ຏໍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣມູລກຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏໍ. ກຖໍ? ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ຫິ ວຑ຺ຒມາໂນ ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ ປຣິປູເຣຕິ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠວຕຓ຺ຫຎ຺ຈ. ອວິຊ຺ຊາຍ ຈ ສຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຸປາທານໍ…ເປ… ສມຸທໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ອຍໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣພຫຸໂລ ປຸຄ຺ຄໂລ ວາຕເວຄາຠິຆາເຕນ ວິປ຺ປນຏ຺ຐນາວາ ວິຍ ຄງ຺ຄາວຏ຺ເຏ ປຕິຕໂຄກຸລໍ ວິຍ ຈກ຺ກຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕພລິພທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ອາວຏ຺ຏປຣິວຏ຺ຏໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ຕາວ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣມູລກໍ ວຏ຺ຏໍ.

ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ປນ ວຑ຺ຒມາໂນ – ‘‘ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ, ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ພຫຸລີກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໕) ວຈນໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປມຸຂໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປຣິປູເຣຕິ. ຍາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສາ ວິຊ຺ຊາຕິ ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາ ອວິຊ຺ຊານິໂຣໂຘ, ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວໍ ເອຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑) ເອວໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣມູລກໍ ວິວຏ຺ຏໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອຸປຣິ ສກລສຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ອາພທ຺ເຘ ເຈຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ອາສວປ຺ປຫານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ປຫີນາ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ປຫານໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸທ຺ເທສປຏິໂລມໂຕປິ ‘‘ອໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນສິກໂຣໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາທຍໂຕ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ຈີວຣາທິໍ ວາ ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປຏ຺ຐາກສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິການໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ, ຕໍ ສຸຠໍ ສຸຂນ຺ຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ, ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ອນນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ ອາສວາ ນ ສນ຺ຕິ. ອນຸຠູຕປຸພ຺ເພປິ ຈ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ຍສ຺ສ ປກຕິສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາປຣິຍຕ຺ຕິນວກມ຺ມໂຍນິໂສມນສິກາຣານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕາທິເສນ ປຈ຺ຈເຍນ ສຫສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິເມປິ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕສຸເຍວ ປນ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວຑ຺ຒິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ໂຍນິໂສ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ສ ປກຕິສຸທ຺ຘິຍາ ວາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ຠທ຺ທາຍ ຈ ກາປິລານິຍາ, ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ວາ ກາຣເຓຫິ ອາສວາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ຊານາຕິ ‘‘ນ ໂຂ ເມ ອາສວາ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຕາ, ຫນ຺ທ ເນສໍ ສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ສພ຺ເພ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ອາສວາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ກາຣກສ຺ເສວ ສໂຕ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ສຫສາ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສໍເວຄມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ປທຫນ຺ໂຕ ເຕ ອາສເວ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຓ຺ຑລາຣາມວາສີມຫາຕິສ຺ສຠູຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ. ໂສ ກິຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖສ຺ສ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ວິສຠາຄາຣມ຺ມເຓ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ຕໍ ວິປສ຺ສນາຍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ສຸປິນນ຺ເຕປິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ກິເລໂສ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອປາຍສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ຊເນຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ມຫາສງ຺ຆຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຣາຄປຏິປກ຺ຂໍ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຸທ຺ເທສມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓິ. ເຍ ປນ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຫານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໑໖. ອິທານິ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ອາສວາ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທເມວ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍ ເຕ ອາສວາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປຫານກາຣຓໍ ອາວິກາຕຸໍ ເທສນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິອາທິມາຫ ຍຖາ ຕໍ ເທສນາປເຠທກຸສໂລ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ທສ຺ສນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໑໗. ອິທານິ ຕານິ ປທານິ ອນຸປຸພ຺ພໂຕ ພ຺ຍາກາຕຸກາໂມ ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ມູລປຣິຍາຍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ມນສິກຣຓີເຍ ຘມ຺ເມ ນປ຺ປຊານາຕີຕິ ອາວຊ຺ຊິຕພ຺ເພ ສມນ຺ນາຫຣິຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ນ ປຊານາຕິ. ອມນສິກຣຓີເຍຕິ ຕພ຺ພິປຣີເຕ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິເມ ຘມ຺ມາ ມນສິກຣຓີຍາ, ອິເມ ອມນສິກຣຓີຍາຕິ ຘມ຺ມໂຕ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ອາກາຣໂຕ ປນ ອຕ຺ຖິ. ເຍນາ ອາກາເຣນ ມນສິກຣິຍມານາ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິປທຏ຺ຐານາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາກາເຣນ ນ ມນສິກາຕພ຺ພາ. ເຍນ ກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິປທຏ຺ຐານາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນາກາເຣນ ມນສິກາຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຍ’ສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ກາມາສໂວ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍ’ສ຺ສາຕິ ເຍ ອສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ມນສິກໂຣໂຕຕິ ອາວຊ຺ຊຍໂຕ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ກາມາສໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວາສທ຺ໂທ, ນ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ ທ຺ວິປທາ ວາ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ວຸຕ຺ເຕ ອປທາ ຈ ທ຺ວິປທາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ຈ ‘‘ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໒) ວຸຕ຺ເຕ ຠູຕານຎ຺ຈ ສມ຺ຠເວສີນຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ຈ ‘‘ອຄ຺ຄິໂຕ ວາ ອຸທກໂຕ ວາ ມິຖຸເຠທໂຕ ວາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໗໖) ວຸຕ຺ເຕ ອຄ຺ຄິໂຕ ຈ ອຸທກໂຕ ຈ ມິຖຸເຠທໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວມິຘາປິ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ກາມາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ກາມາສໂວ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອວໍ ເສເສສຸ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມາສໂວຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ. ຠວາສໂວຕິ ຣຸປາຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຌານນິກນ຺ຕິ ຈ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄຕາ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐາສໂວປິ ຠວາສເວ ເອວ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ກາມຄຸເຓ ອສ຺ສາທໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ກາມາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປວຑ຺ຒຕິ. ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມ ອສ຺ສາທໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ຠວາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປວຑ຺ຒຕິ. ຕີສຸ ຠູມີສຸ ຘມ຺ເມ ຈຕຸວິປລ຺ລາສປທຏ຺ຐານຠາເວນ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕນຍປຈ຺ຈນີກໂຕ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ.

ກສ຺ມາ ປນ ຕໂຍ ເອວ ອາສວາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ວິໂມກ຺ຂປຏິປກ຺ຂໂຕ. ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂປຏິປກ຺ໂຂ ຫິ ກາມາສໂວ,. ອນິມິຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ຂປຏິປກ຺ຂາ ອິຕເຣ. ຕສ຺ມາ ອິເມ ຕໂຍ ອາສເວ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ ອຠາຄິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ຠາຄິໂນຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕໂຍ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິຏ຺ຐາສໂວປິ ວາ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເຍວາຕິ ວຓ຺ຓິຕເມຕໍ.

ຕສ຺ສ ອມນສິກຣຓີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ມນສິກາຣາຕິ ມນສິກາຣເຫຕຸ, ຍສ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ເມ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍປເທປິ. ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ອາສວາ ປວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕອາສວານໍເຍວ ອເຠທໂຕ ນິຄມນເມຕໍ.

໑໘. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຍ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ເພ ອາສເວ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍສ຺ມາ ‘‘ອໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣປຈ຺ຈຍານໍ ກາມາສວາທີນມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ເຕປິ ອາສເວ ເຕເນວ ປຸຄ຺ຄເລນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ເພ ອາສເວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວິຈິກິຈ຺ຉາສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາສວມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຍສ຺ສ ເຕ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ, ໂຍ ຈາຍໍ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ອນຸປາເຍນ ອຸປ຺ປເຖນ ມນສິ ກໂຣຕິ. ກຖໍ? ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ…ເປ…ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຍຖາສ຺ສ ‘‘ອຫໍ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ໂສຬສວິຘາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ນນຸ ໂຂຕິ ສສ຺ສຕາກາຣຎ຺ຈ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍ ຫິ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ອປິຈ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣເຍເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສ຺ສ ປນ ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ. ສ຺ເວວ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນາທີນິ ວາ. ນນຸ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ. ໂກ ວາ ເອວມາຫ ນ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ. ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ກາຣຓໍ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາທີນິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓານິ. ນ ຫິ ມຈ຺ຉມໍສາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຍາ ສຸຄນ຺ຘານິ, ອຠິສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ປນ ສຸຄນ຺ຘານິປິ ໂຫນ຺ຕິ.

ກິໍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຊາຕິລິງ຺ຄູປປຕ຺ຕິໂຍ ນິສ຺ສາຍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ກງ຺ຂຕິ.

ກຖໍ ນຸ ໂຂຕິ ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ທີໂຆ ນຸ ໂຂ ອໂຫສິໍ, ຣສ຺ສໂອທາຕກຓ຺ຫປ຺ປມາຓິກອປ຺ປມາຓິກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ກງ຺ຂຕິ. ເກຈິ ປນ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອໂຫສິນ຺ຕິ ເຫຕຸໂຕ ກງ຺ຂຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ກິໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິໍ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຊາຕິອາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ນຸ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິໍ…ເປ… ເທໂວ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ໂສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣມ຺ປຣໍ ກງ຺ຂຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ປນ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ກາລາຘິວຈນເມຕໍ.

ຠວິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ ນນຸ ໂຂຕິ ສສ຺ສຕາກາຣຎ຺ຈ ອຸຈ຺ເຉທາກາຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອວິຊ຺ຊມານຕຎ຺ຈ ກງ຺ຂຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອຕຣຫິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມທ຺ຘານນ຺ຕິ ອິທານິ ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈຸຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຕ຺ຕມານກາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກຖໍກຖີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ເຘສຸ ວິຈິກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ. ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ປເນຕນ຺ຕິ? ຍຸຕ຺ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາ ເອຕ຺ຖ ຈິນ຺ຕາ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ອຸທາຫຣນ຺ຕິ. ຈູຬມາຕາຍ ກິຣ ປຸຕ຺ໂຕ ມຸຓ຺ໂຑ, ມຫາມາຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ອມຸຓ຺ໂຑ, ຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມຸຓ຺ເຑສຸໍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ນຸ ໂຂ ຈູຬມາຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເອວໍ ອຫໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ກງ຺ຂາ ໂຫຕິ.

ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸທເກ ຈິຣຏ຺ຐາເນນ ສີຕິຠູຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸໍ ມຈ຺ໂຉຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຫຣິ. ອປໂຣ ສຸສານປສ຺ເສ ເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠີໂຕ ສງ຺ກຸຏິໂຕ ສຍິ. ໂສ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊຓ຺ຓຸການິ ທ຺ເວ ຍກ຺ຂາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຫຣິ. ເອວໍ ໂນ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ກງ຺ຂຕິ.

ກິໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍວ ສມາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ກງ຺ຂຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ເທໂວ ປນ ສມາໂນ ເທວຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສປິ ປນ ‘‘ອຫໍ ຣູປີ ນຸ ໂຂ ອຣູປີ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກງ຺ຂຕິ. ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ກສ຺ມາ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ເຈ. ອປຈ຺ຈກ຺ຂາ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸເລ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ຄຫຏ຺ຐາປິ ຈ ໂປຕ຺ຖລິກາທໂຍ ປພ຺ພຊິຕສຎ຺ຎິໂນ. ປພ຺ພຊິຕາປິ ‘‘ກຸປ຺ປໍ ນຸ ໂຂ ເມ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຄຫຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ. ມນຸສ຺ສາປິ ຈ ຣາຊາໂນ ວິຍ ອຕ຺ຕນິ ເທວສຎ຺ຎິໂນ ໂຫນ຺ຕິ.

ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຊີໂວ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຓ຺ຐານາກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ທີໂຆ ນຸ ໂຂສ຺ມິ, ຣສ຺ສຈຕຸຣໍສຉຬໍສອຏ຺ຐໍສໂສຬສໍສາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣປ຺ປກາໂຣຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ກຖໍ ນຸ ໂຂສ຺ມີຕິ ກງ຺ຂຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຣີຣສຓ຺ຐານໍ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ກຸໂຕ ອາຄໂຕ, ໂສ ກຸຫິໍ ຄາມີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອາຄຕິຄຕິຏ຺ຐານໍ ກງ຺ຂຕິ.

໑໙. ເອວໍ ໂສຬສປ຺ປເຠທໍ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍໍ ອິມິນາ ວິຈິກິຈ຺ຉາສີເສນ ທິຏ຺ຐາສວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ. ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາ ອຍໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຕສ຺ເສວ ສວິຈິກິຈ຺ຉສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາຣສ຺ສ ຖາມຄຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປເທສຸ ວາສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ວາ ເອວໍ ວາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ເຈຕ຺ຖ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພກາເລສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖິຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕຕິ ຠູຕໂຕ ຈ ຖິຣໂຕ ຈ, ‘‘ອິທໍ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຠູຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ທຬ຺ຫຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ປນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ, ສໂຕ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຠວຄ຺ຄຫຓໂຕ. ອຖ ວາ ປຸຣິມາປິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຫຓໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນເມວ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ປຈ຺ຉິມາປິ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຫຓໂຕ ຠສ຺ມນ຺ຕາຫຸຕິໂຍຕິ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິການໍ ວິຍ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ອຕີເຕ ເອວ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິກສ຺ເສວ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ.

ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສີເສນ ຂນ຺ເຘ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ອວເສສກ຺ຂນ຺ເຘ ສຎ຺ຊານໂຕ ອິມິນາ ອຕ຺ຕນາ ອິມໍ ອຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຊານາມີຕິ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕນາວ ອນຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍເຍວ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອນຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ເຕສໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ. ອນຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ອນຕ຺ຕາຕິ. ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຎາຍ ເຕສໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພາປິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂຍວ.

ວໂທ ເວເທຍ຺ໂຍຕິອາທໂຍ ປນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ ເອວ ອຠິນິເວສາກາຣາ. ຕຕ຺ຖ ວທຕີຕິ ວໂທ, ວຈີກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເວທຍຕີຕິ ເວເທຍ຺ໂຍ, ຊານາຕິ ອນຸຠວຕິ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍ ເວເທຕີຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຕິ. ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ໂຍນິຄຕິຏ຺ຐິຕິນິວາສນິກາເຍສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ວາ. ນິຈ຺ໂຈຕິ ອຸປ຺ປາທວຍຣຫິໂຕ. ຘຸໂວຕິ ຖິໂຣ ສາຣຠູໂຕ. ສສ຺ສໂຕຕິ ສພ຺ພກາລິໂກ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິຠາວໍ ອວິຊຫນຘມ຺ໂມ, ກກຓ຺ຏໂກ ວິຍ ນານປ຺ປກາຣຕໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ສສ຺ສຕິສມນ຺ຕິ ຈນ຺ທສູຣິຍສມຸທ຺ທມຫາປຖວີປພ຺ພຕາ ໂລກໂວຫາເຣນ ສສ຺ສຕິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສສ຺ສຕີຫິ ສມໍ ສສ຺ສຕິສມໍ. ຍາວ ສສ຺ສຕິໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕາວ ຕເຖວ ຐສ຺ສຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ.

ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິອາທີສຸ. ອິທນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂນິທສ຺ສນໍ. ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ພນ຺ເຘນ ຈ ອິທນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ທິຏ຺ຐິສມ຺ພນ຺ເຘນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທິຏ຺ຐິເຍວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ຄູຖຄຕໍ ວິຍ. ທິຏ຺ຐີສຸ ວາ ຄຕມິທໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ຄຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິອາທິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄມນມຕ຺ຕເມວ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ວາ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ໂກຈີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ຈາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ ຄຫນໍ. ທຸຣຕິກ຺ກມຏ຺ເຐນ ສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ ຈ ກນ຺ຕາໂຣ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣວາຬກນ຺ຕາຣາທໂຍ ວິຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວິໂລມນຏ຺ເຐນ ວາ ວິສູກໍ. ກທາຈິ ສສ຺ສຕສ຺ສ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ຄຫຓໂຕ ວິຣູປໍ ຜນ຺ທິຕນ຺ຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຫນໍ…ເປ… ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນ’’ນ຺ຕິ. ອິທານິສ຺ສ ຕເມວ ພນ຺ຘນຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊເນນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອເຕຫິ ຊາຕິອາທີຫິ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ກິໍ ວາ ພຫຸນາ, ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໒໐. ເອວໍ ຉປ຺ປເຠທໍ ທິຏ຺ຐາສວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ກາມາສວາທິວຈເນເນວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ກາມສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຫິ ຠວສຸຂຠວວິສຸທ຺ຘິອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຠິຠູຕາ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລພ຺ພຕານິ ປຣາມສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ຕສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາປິ ຕໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາວ ອິທານິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ເພ ອາສເວ ປຊຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາສວານໍ ປຫານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸພ຺ເພ ວາ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕພ຺ພິປຣີຕສ຺ສ ປຫານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ, ຍາວ ‘‘ໂສ ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈນີກໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈນີກໂຕ ຈ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາວິນີຕປຈ຺ຈນີກໂຕ ອຍໍ ‘‘ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ໂຂ ສິຂາປຕ຺ຕວິປສ຺ສນໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ຕາວ ຕທນຸຣູເປນ ອຕ຺ເຖນ ອຍໍ ອຣິຍສາວໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໑. ‘‘ໂສ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປນ ອຍໍ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ, ໂສ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ ອຣິຍສາວໂກ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊາ ເຕຠູມກາ ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ນິໂຣໂຘ, ນິໂຣຘສມ຺ປາປໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພວ ອາຈຣິຍສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐາໂນ ອປເຣນ ສມເຍນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄໍ ສມາຣຸຬ຺ໂຫ ສມາໂນ ເຕ ເຕຠູມເກ ຂນ຺ເຘ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຸປາເຍນ ປເຖນ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ເຈວ ວິປສ຺ສຕິ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ, ຕາວ ມນສິກາຣສີເສເນວ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາ ປນາຍໍ ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຠາວິກາ ຕຓ຺ຫາ, ອຍໍ ສມຸທໂຍຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ສມຸທໂຍ ຈ ອິທໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍທິທໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ. ນິໂຣຘສມ຺ປາປກໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຸປາເຍນ ປເຖນ ສມນ຺ນາຫຣຕິ ເຈວ ວິປສ຺ສຕິ ຈ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປາໂຍ, ອຠິນິເວໂສ ນາມ ວຏ຺ເຏ ໂຫຕິ, ວິວຏ຺ເຏ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ປຖວີຘາຕຸ, ອາໂປຘາຕູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສກສນ຺ຕຕິຍໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠູຕານິ ຕທນຸສາເຣນ ອຸປາທາຣູປານິ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໍ ວວຕ຺ຖາປຍໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕທາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກ ຘມ຺ເມ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໂຕ ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ເຕ ປນ ສງ຺ເຂປໂຕ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ຠາຄາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນາມຣູປໍ ສເຫຕຸ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ສ ອຍໍ ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາກມ຺ມາຫາຣາທິເກ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ຕໂຕ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານຎ຺ຈ ຍາຖາວສຣສລກ຺ຂຓໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອຫຸຕ຺ວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ, ອຸທຍພ຺ພຍປີຬິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາຕິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ. ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕິ. ເອວໍ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ວິປສ຺ສນໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓາຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ເອກປຏິເວເຘເນວ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອກາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຎ຺ຎາປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ສມຸທຍໍ ປຫານປຏິເວເຘນ, ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປຏິເວເຘນ, ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາປຏິເວເຘນ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ…ເປ… ມຄ຺ຄໍ ຠາວນາຠິສມເຍນ ອຠິສເມຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ຎາເຓນ. ເອກຎາເຓເນວ ຫິ ເອສ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເສສານິ ກິຈ຺ຈໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ເຈວ ອຠິສເມຕິ ຈ. ນ ຫິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາມີ’’ຕິ ວາ…ເປ… ‘‘ມຄ຺ຄໍ ຠາເວມີ’’ຕິ ວາ. ອປິຈ ຂ຺ວສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຏິເວຘວເສນ ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣໂຕ ເອວໍ ຕໍ ຎາຓໍ ທຸກ຺ຂປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈມ຺ປິ ສມຸທຍປຫານກິຈ຺ຈມ຺ປິ ມຄ຺ຄຠາວນາກິຈ຺ຈມ຺ປິ ກໂຣຕິເຍວ. ຕສ຺ເສວໍ ອຸປາເຍນ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ສີລພ຺ພຕານໍ ປຣາມສນໂຕ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ອາສເວສຸ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິສີລພ຺ພຕປຣາມາສາ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາສວາ ເຈວ ສໍໂຍຊນາ ຈ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສໍໂຍຊນເມວ, ນ ອາສໂວ. ‘‘ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາ ອາສວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ອາສວາຕິ.

‘‘ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ…ເປ… ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິເມ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາ ນາມ ອາສວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອຖ ວາ ຍາ ອຍໍ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ສຣູເປເນວ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຠຕ຺ຕາ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ສາ ຈ ຍສ຺ມາ ສຫຊາຕປຫາເນກຏ຺ເຐຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຫີຍຕິ. ທິຏ຺ຐາສເວ ຫິ ປຫີຍມາເນ ຕໍສຫຊາໂຕ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕສຸ ກາມາສໂວປິ ອວິຊ຺ຊາສໂວປິ ປຫີຍຕິ. ປຫາເນກຏ຺ໂຐ ປນ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທິສມິທ຺ຘິປຕ຺ຖນາວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຠວາສໂວ. ເຕເນວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາສໂວປິ, ທ຺ວີສຸ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕສຸ ປາຓາຕິປາຕາທິນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ອວິຊ຺ຊາສໂວປິ, ຕຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາສໂວປີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອວເສສາ ຕໂຍປິ ອາສວາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ໂປຣາຓານໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນໍ ນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນໍ? ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ. ນນຸ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ປຐມຕຣໍ ປສ຺ສຕີຕິ? ໂນ ນ ປສ຺ສຕິ. ທິສ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປນ ນ ກໂຣຕິ ສໍໂຍຊນານໍ ອປ຺ປຫານໂຕ. ຕສ຺ມາ ປສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາປິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ຣາຊານໍ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຄາມວາສີ ປຸຣິໂສ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ.

ທສ຺ສນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສໍວຣາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໒໒. ເອວໍ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພ ອາສເວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທນນ຺ຕຣຸທ຺ທິຏ຺ເຐ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ເພ ທສ຺ເສຕຸໍ, ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ນນຸ ຈ ທສ຺ສເນນ ຠາວນາຍາຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ອປ຺ປຫາຕພ຺ໂພ ອາສໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ກສ຺ມາ ວິສຸໍ ສໍວຣາທີຫິ ປຫາຕພ຺ເພ ທສ຺ເສຕີຕິ. ສໍວຣາທີຫິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ອາສວາ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຈາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປຐໂມ ທສ຺ສນມຄ຺ໂຄເຍວ, ອິທານິ ຠາວນານາເມນ ວຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ຂາສທ຺ໂທ ຎາຓໂກຏ຺ຐາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຓນາສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໘) ຫິ ຎາເຓ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໑) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໘) ຄຓນາຍໍ. ອິຘ ປນ ຎາເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສຕິ ຫິ ອຸປາເຍນ ປເຖນ ປຏິສງ຺ຂາຍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສໍວເຣ ອາທີນວປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ປຏິສງ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ຈາຍໍ ‘‘ວຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕ຺ຕາຍ ອໂຍສລາກາຍ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມ຺ປລິມຏ຺ຐໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໕) ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ, ປິທຫນໂຕ ຖກນໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ. ຕິຕ຺ຖກາໂກ ອາວາຏກຈ຺ຉໂປ ວນມຫິໍໂສຕິອາທໂຍ ວິຍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ວາ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ຍທາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຠວງ຺ເຄ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕທນນ຺ຕຣໍ ຊວນໍ ຊວຕິ.

ຕຕ຺ຖປິ ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ, ນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ອຕ຺ຖິ. ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ໂກສຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຫນ຺ໂຕປິ ໂສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ອສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ກິໍ, ຍຖາ ນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕ ຆຣໂກຏ຺ຐກຄພ຺ຠາທໂຍ ສຸສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ອໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣນ ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຍທິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ, ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປີຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ສຸສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕ ຆຣາທໂຍ ອສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ປິຫິເຕສຸ ໂຈຣານໍ ປເວໂສ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຕສ຺ມາ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘ ຈາຍໍ ສຕິສໍວໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ, ອຸເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ ສໍວຸໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຖ ວາ ສໍວຣີຕິ ສໍວຸໂຕ, ຖເກສິ ປິທຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣສໍວຸໂຕ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສຎ຺ຎິຕໍ ສຕິກວາຏໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ, ຆຣທ຺ວາເຣ ກວາຏໍ ວິຍ ສໍວຣິ ຖເກສິ ປິທຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍເມວ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ອສໍວຸຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ສໍວຸຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ’’ຕິ ເອເຕສຸ ປເທສຸ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທິສ຺ສຕິ.

ວິຫຣຕີຕິ ເອວໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕ ເຍນ ເກນຈິ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ. ຍຎ຺ຫິສ຺ສາຕິອາທິມ຺ຫິ ຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສໍວຸຕສ຺ສ ອຖເກຕ຺ວາ ອປິທຫິຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ, ເຍ-ກາຣສ຺ສ ຍນ຺ຕິ ອາເທໂສ. ຫິກາໂຣ ຈ ປທປູຣໂຓ, ເຍ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ. ອາສວາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ວິຆາຕກຣາ ກິເລສປຣິຬາຫາ ວິປາກປຣິຬາຫາ ຈ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ອາປາຖຄຕໍ ກາມສ຺ສາທວເສນ ອສ຺ສາທຍໂຕ ອຠິນນ຺ທໂຕ ກາມາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອີທິສໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຄຕິຠເວ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຠວປຕ຺ຖນາຍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ຠວາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ເພເຫວ ສຫຊາຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອປເຣ ກິເລສາ ວິຆາຕປຣິຬາຫາ, ອາຍຕິໍ ວາ ເຕສໍ ວິປາກາ. ເຕປິ ຫິ ອສໍວຸຕສ຺ເສວ ວິຫຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ເອວໍສ ເຕຕິ ເອວໍ ອສ຺ສ ເຕ. ເອວໍ ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສໍວຸໂຕຕິອາທີສຸ.

ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອິເມ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ຈຕຸວີສຕິ ອາສວາ ສໍວເຣນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ເຈຕ຺ຖ ສຕິສໍວໂຣ ເອວ ສໍວໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍວຣາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິເສວນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໒໓. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ສີລກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍຎ຺ຫິສ຺ສາຕິ ຍໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອສ຺ສ. ອປ຺ປຏິເສວໂຕຕິ ເອວໍ ໂຍນິໂສ ອປ຺ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເກວລໍ ປນິຘ ອລທ຺ຘໍ ຈີວຣາທິໍ ປຕ຺ຖຍໂຕ ລທ຺ຘໍ ວາ ອສ຺ສາທຍໂຕ ກາມາສວສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອີທິສໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ສຸຄຕິຠເວ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຠວປຕ຺ຖນາຍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ຠວາສວສ຺ສ, ອຫໍ ລຠາມິ ນ ລຠາມີຕິ ວາ ມຍ຺ຫໍ ວາ ອິທນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐຫໂຕ ທິຏ຺ຐາສວສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ເພເຫວ ປນ ສຫຊາໂຕ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສວານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິປາກປຣິຬາຫາ ຈ ນວເວທນຸປ຺ປາທນໂຕປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອິເມ ເອກເມກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ໂສຬສ ອາສວາ ອິມິນາ ຎາຓສໍວຣສງ຺ຂາເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຏິເສວເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ປຏິເສວນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຘິວາສນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໒໔. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສາຕິ ອຸປາເຍນ ປເຖນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ສີຕໍ ຂມຕິ ສຫຕິ, ນ ອວີຣປຸຣິໂສ ວິຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ສີເຕນ ຈລຕິ ກມ຺ປຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ອປິຈ ໂຂ ໂລມສນາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອນປ຺ປເກນາປິ ສີເຕນ ຜຸຏ຺ໂຐ ນ ຈລຕິ ນ ກມ຺ປຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ມນສິ ກໂຣຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ປິຍງ຺ຄຸຄຸຫາຍໍ ປຘານຆເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຫິມປາຕສມເຍ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ອພ຺ໂຠກາເສ ວີຕິນາເມສິ. ເອວໍ ອຸຓ຺ຫາທີສຸປິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເກວລຎ຺ຫິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸຓ຺ຫໍ ສຫຕິ ສ຺ເວວ ເຖໂຣ ວິຍ, ອຍໍ ‘‘ຂໂມ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຖໂຣ ກິຣ ຄິມ຺ຫສມເຍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ພຫິຈງ຺ກເມ ນິສີທິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ເສທາປິສ຺ສ ກຈ຺ເຉຫິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຫ ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ນິສີທຖ, ສີຕໂລ ໂອກາໂສ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຸຓ຺ຫຠເຍເນວມ຺ຫິ ອາວຸໂສ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ອວີຈິມຫານິຣຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສີທິເຍວ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາໂປວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສູຣິຍສນ຺ຕາປວເສນ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ຈ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ປານີຍໍ ວາ ອລຠມາໂນປິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອເວເຘນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິເຍວ. ອຘິມຕ຺ເຕຫິ ຑໍສມກສວາຕາຕປສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ຈາປິ ຕິຣຈ຺ຉານູປປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອເວເຘນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິເຍວ. ສຣີສປສມ຺ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຈາປິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິມຸເຂສຸ ອເນກວາຣໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕປຸພ຺ພຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອເວເຘນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິເຍວ ປຘານິຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ອຍໍ ‘‘ຂໂມ ຊິຆຈ຺ຉາຍ…ເປ… ສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຖຣໍ ກິຣ ຂຓ຺ຑເຈລວິຫາເຣ ກຓິກາຣປຘານິຍຆເຣ ອຣິຍວໍສໍ ສຸຓນ຺ຕໍ ໂຆຣວິໂສ ສປ຺ໂປ ຑໍສິ. ເຖໂຣ ຊານິຕ຺ວາປິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍເຍວ ສຸຓາຕິ. ວິສເວໂຄ ຖທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ອຸປສມ຺ປທມຓ຺ຑລໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລຫມສ຺ມີຕິ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ສຫ ປີຕຸປ຺ປາທາ ວິສໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ໂຍ ປນ ອກ຺ໂກສວເສນ ທຸຣຸຕ຺ເຕ ທຸຣຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ຈ ທຸຣາຄເຕ ອປິ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎິເຕ ວຈນປເຖ ສຸຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິຄຸຓໍເຍວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນ ເວຘຕິ ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ອຍໍ ‘‘ຂໂມ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຖໂຣ ກິຣ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມຕາຍ ມຫາອຣິຍວໍສປ຺ປຏິປທໍ ກເຖສິ, ສພ຺ໂພ ມຫາຄາໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເຖຣສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ມຫາເຖໂຣ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທີຆຠາຓໂກ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖມີຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ໂກລາຫລໍ ກໂຣສີຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສິ. ອຸໂຠປິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ເອກປເຖນ ອຄມໍສຸ. ສກລຄາວຸຕມ຺ປິ ໂສ ຕໍ ອກ຺ໂກສິເຍວ. ຕໂຕ ຍຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຫາຣານໍ ມຄ຺ໂຄ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ທີຆຠາຓກຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣປິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕເມນໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກລຄາວຸຕໍ ປຣິຠາສນ຺ຕໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ອໂວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ຂນ຺ຕິເຍວ, ອາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ, ນ ອກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອກປທຸທ຺ຘາເຣປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິໂຍຄໍ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຈນເມວ ວຈນປໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສາຣີຣິກາ ເວທນາ ທຸກ຺ຂມນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂາ, ພຫລຏ຺ເຐນ ຕິພ຺ພາ, ຜຣຸສຏ຺ເຐນ ຂຣາ, ຕິຂິຓຏ຺ເຐນ ກຏຸກາ, ອສ຺ສາທວິຣຫໂຕ ອສາຕາ, ມນໍ ອວຑ຺ຒນໂຕ ອມນາປາ, ປາຓຫຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ປາຓຫຣາ ອຘິວາເສຕິເຍວ, ນ ເວຘຕິ. ເອວໍ ສຠາໂວ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ປຘານິຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ອຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ…ເປ… ອຘິວາສນຊາຕິໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ຣຕ຺ຕິໍ ປຘາເນນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ອຸທຣວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາວຕ຺ຕຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ຕເມນໍ ຈງ຺ກມປສ຺ເສ ຐິໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ອາວຸໂສ, ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ອຘິວາສນສີໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລ ສຍິ. ວາໂຕ ນາຠິໂຕ ຍາວ ຫທຍໍ ຜາເລຕິ. ເຖໂຣ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ.

ຍຎ຺ຫິສ຺ສາຕິ ສີຕາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ອສ຺ສ. ອນຘິວາສຍໂຕຕິ ອນຘິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ອກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສີເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຸຓ຺ຫໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສ ກາມາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ນຕ຺ຖິ ໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ສຸຄຕິຠເວ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາຕິ ຠວໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕສ຺ສ ຠວາສໂວ. ມຍ຺ຫໍ ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ຄາໂຫ ທິຏ຺ຐາສໂວ. ສພ຺ເພເຫວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ.

‘‘ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ…ເປ… ອຘິວາສນາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິເມ ສີຕາທີສຸ ເອກເມກສ຺ສ ວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ອເນເກ ອາສວາ ອິມາຍ ຂນ຺ຕິສໍວຣສງ຺ຂາຕາຍ ອຘິວາສນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຂນ຺ຕິ ສີຕາທິຘມ຺ເມ ອຘິວາເສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສຕິເຍວ. ນ ອສຫມານາ ຫຸຕ຺ວາ ນິຣສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິວາສນາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຘິວາສນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຣິວຊ຺ຊນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕີຕິ ອຫໍ ສມໂຓຕິ ຈຓ຺ຑສ຺ສ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ນ ຐາຕພ຺ພໍ. ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ ມຣຓມ຺ປິ ສິຍາ ມຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປາເຍນ ປເຖນ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ ປຏິກ຺ກມຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຈຓ຺ຑນ຺ຕິ ຈ ທຸຏ຺ຐໍ, ວາຬນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຂາຓຸນ຺ຕິ ຂທິຣຂາຓຸອາທິໍ. ກຓ຺ຏກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຓ຺ຏການໍ ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ກຓ຺ຏກາ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ໂອກາສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສພ຺ຠນ຺ຕິ ສພ຺ພໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕຏໍ. ປປາຕນ຺ຕິ ເອກໂຕ ຉິນ຺ນຕຏໍ. ຈນ຺ທນິກນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກຄພ຺ຠມລາທີນໍ ຉຑ຺ຑນຏ຺ຐານໍ. ໂອຬິຄລ຺ລນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ສກທ຺ທມາທີນໍ ສນ຺ທໂນກາສໍ. ຕໍ ຊຓ຺ຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອສຸຈິຠຣິຕໍ ໂຫຕິ, ທ຺ເວປິ ເຈຕານິ ຐານານິ ອມນຸສ຺ສທຸຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕານິ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພານິ. ອນາສເນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອາສນໍ ອນາສນໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອນິຍຕວຕ຺ຖຸກໍ ຣໂຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາສນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອໂຄຈເຣຕິ ເອຕ຺ຖປິ ຈ ອຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄຈໂຣ ອໂຄຈໂຣ, ໂສ ເວສິຍາທິເຠທໂຕ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ປາປເກ ມິຕ຺ເຕຕິ ລາມເກ ທຸສ຺ສີເລ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປເກ, ອມິຕ຺ເຕ ວາ. ຠຊນ຺ຕນ຺ຕິ ເສວມານໍ. ວິຎ຺ຎູ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ, ຠິກ຺ຂູນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕ ຫິ ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາຕິ ອິມໍ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ສມານໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປາປເກສຸ ຐາເນສູຕິ ລາມເກສຸ ຐາເນສຸ. ໂອກປ຺ເປຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍຸໍ, ອຘິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຍມາຍສ຺ມາ ອກາສິ ວາ ກຣິສ຺ສຕິ ວາ’’ຕິ.

ຍຎ຺ຫິສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເອກມ຺ປິ ອສ຺ສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ຫຕ຺ຖິອາທິນິທາເນນ ທຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສຸຂໍ ປຕ຺ຖຍໂຕ ກາມາສໂວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນຕ຺ຖິ ໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ສຸຄຕິຠເວ ອີທິສໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຠວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕສ຺ສ ຠວາສໂວ. ມໍ ຫຕ຺ຖີ ມທ຺ທຕິ, ມໍ ອສ຺ໂສຕິ ຄາໂຫ ທິຏ຺ຐາສໂວ. ສພ຺ເພເຫວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ.

ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິວຊ຺ຊນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອິເມ ຫຕ຺ຖິອາທີສຸ ເອເກກສ຺ສ ວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ອເນເກ ອາສວາ ອິມິນາ ສີລສໍວຣສງ຺ຂາເຕນ ປຣິວຊ຺ຊເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຣິວຊ຺ຊນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິໂນທນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໒໖. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີຕິ ‘‘ອິຕິ ປາຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ອກຸສໂລ, ອິຕິປິ ສາວຊ຺ໂຊ, ອິຕິປິ ທຸກ຺ຂວິປາໂກ, ໂສ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂຍນິໂສ ກາມວິຕກ຺ເກ ອາທີນວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຊາຕມຠິນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ວາເສຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວາ ນ ວາເສຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຘິວາເສນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ປຊຫຕິ ຉຑ຺ເຑຕິ.

ກິໍ ກຈວຣໍ ວິຍ ປິຏເກນາຕິ? ນ ຫິ, ອປິຈ ໂຂ ນໍ ວິໂນເທຕິ ຕຸທຕິ ວິຊ຺ຌຕິ ນີຫຣຕິ.

ກິໍ ພລິພທ຺ທໍ ວິຍ ປໂຕເທນາຕິ? ນ ຫິ, ອຖ ໂຂ ນໍ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາສ຺ສ ອນ຺ໂຕປິ ນາວສິສ຺ສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຖາ ນໍ ກໂຣຕິ.

ກຖໍ ປນ ນໍ ຕຖາ ກໂຣຕີຕິ? ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ອນຸ ອນຸ ອຠາວໍ ຄເມຕິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ຍຖາ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາວິຕກ຺ເກສຸ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມວິຕກ຺ໂກຕິ ‘‘ໂຍ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໙໑໐) ວຸຕ຺ໂຕ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ, ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສກິໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິໂນເທຕ຺ວາ ທຸຕິຍວາເຣ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕາ ນ ໂຫຕິ, ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິໂນເທຕິເຍວ. ປາປເກ ອກຸສເລຕິ ລາມກຏ຺ເຐນ ປາປເກ, ອໂກສລ຺ລຕາຍ ອກຸສເລ. ຘມ຺ເມຕິ ເຕເຍວ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ວາ ນວ ມຫາວິຕກ຺ເກ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ອວເສສາ ‘‘ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ ອມຣວິຕກ຺ໂກ ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ (ມຫານິ. ໒໐໗) ອິເມ ຉ.

ຍຎ຺ຫິສ຺ສາຕິ ເອເຕສຸ ວິຕກ຺ເກສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອສ຺ສ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ກາມວິຕກ຺ໂກ ປເນຕ຺ຖ ກາມາສໂວ ເອວ. ຕພ຺ພິເສໂສ ຠວາສໂວ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐາສໂວ. ສພ຺ພວິຕກ຺ເກສຸ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ ເອວໍ ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ…ເປ… ວິໂນທນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອິເມ ກາມວິຕກ຺ກາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ອາສວາ ອິມິນາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິຕກ຺ເກ ອາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຫິເຕນ ວີຣິຍສໍວຣສງ຺ຂາເຕນ ວິໂນທເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິໂນທນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠາວນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ

໒໗. ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ອຠາວນາຍ ອາທີນວໍ, ຠາວນາຍ ຈ ອານິສໍສໍ ອຸປາເຍນ ປເຖນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອິເມ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສມຍສມ຺ຠູຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເອວ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕຖາປິ ອາທິກມ຺ມິການໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກນ ເນສໍ ນເຍນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ອິຘ ປນ ໂລກິຍນຍໍ ປຫາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນໂຍ ເອວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາທິປທານໍເຍວ ຕາວ –

ອຕ຺ຖໂຕ ລກ຺ຂຓາທີຫິ, ກມໂຕ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ;

ອນູນາຘິກໂຕ ເຈວ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິຠາວິນາ.

ຕຕ຺ຖ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຕາວ ສຣຓຏ຺ເຐນ ສຕິ. ສາ ປເນສາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ, ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ວາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອປິລາເປຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ, ມຫາຣາຊ, ຫິຣຎ຺ຎໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຫີນປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາເຄ ຘມ຺ເມ ອປິລາເປຕິ. ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໓) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອປິລາປນຣສາ. ກິຈ຺ຈວເສເນວ ຫິສ຺ສ ເອຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ໂມສຣສາ ວາ. ໂຄຈຣາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ສຕິ ເອວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິຍາ ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ໂຄຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ.

ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ຍາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນ-ກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄ-ອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ໂຄຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ.

ໂຍເປສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ເອຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ໂຄຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ. ອປິຈ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ? ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໗) ປຏິສມ຺ຠິທານເຍນາປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ເອວໍ ສຕິ ເອວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ. ເອວໍ ຕາວ ເອກສ຺ສ ອາທິປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

ທຸຕິຍາທີສຸ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ວິຈິນາຕີຕິ ຘມ຺ມວິຈໂຍ. ໂສ ປນ ວິຈຍລກ຺ຂໂຓ, ໂອຠາສນຣໂສ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ວີຣຠາວໂຕ ວິຘິນາ ອີຣຍິຕພ຺ພໂຕ ຈ ວີຣິຍໍ. ຕໍ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຣສໍ, ອໂນສີທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປີຓຍຕີຕິ ປີຕິ. ສາ ຜຣຓລກ຺ຂຓາ, ຕຸຏ຺ຐິລກ຺ຂຓາ ວາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ປີຓນຣສາ, ເຕສໍເຍວ ໂອທຄ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖປສ຺ສມ຺ຠນໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິ. ສາ ອຸປສມລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖນິມ຺ມທ຺ທນຣສາ, ອາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທນຠູຕສີຕິຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ສມາຘານໂຕ ສມາຘິ. ໂສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ, ອວິສາຣລກ຺ຂໂຓ ວາ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຣໂສ, ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໂຕ ອຸເປກ຺ຂາ. ສາ ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂຓາ, ສມວາຫິຕລກ຺ຂຓາ ວາ, ອູນາຘິກຕານິວາຣຓຣສາ, ປກ຺ຂປາຕຸປຈ຺ເຉທຣສາ ວາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອວໍ ເສສປທານມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

ກມໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔) ວຈນໂຕ ສພ຺ເພສໍ ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ໂສ ຕຖາ ສໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຎ຺ຎາຍ ປວິຈິນຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໖໙) ນເຍນ ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍວຈເນ ປໂຍຊນໍ ສຸຕ຺ເຕເຍວ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ກມໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

ອນູນາຘິກໂຕຕິ ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ສຕ຺ເຕວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ. ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຏິປກ຺ຂໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖິກໂຕ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຕໂຍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ລີນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂາ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔). ຕໂຍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂາ. ຍຖາຫ – ‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ກາໂລ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍ, ກາໂລ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຠາວນາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔). ເອໂກ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖິໂກ. ຍຖາຫ – ‘‘ສຕິຎ຺ຈ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພຕ຺ຖິກໍ ວທາມີ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຏິປກ຺ຂໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖິກໂຕ ຈ ສຕ຺ເຕວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ອນູນາຘິກໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ຕາວ ‘‘ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາທິປທານໍເຍວ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ເອວໍ ຎາຕພ຺ພາ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊເນຕິ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວເກ ນິສ຺ສິຕໍ. ວິເວໂກຕິ ວິວິຕ຺ຕຕາ. ສ຺ວາຍໍ ຕທງ຺ຄວິເວໂກ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ນິສ຺ສຣຓວິເວໂກຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ຕສ຺ສ ນານຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິນໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ເອຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ວິເວເກ.

ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກາເລ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ. ປຎ຺ຈວິຘວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິປິ ເອເກ, ເຕ ຫິ ນ ເກວລໍ ພລວວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓສຸ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາປາທກກສິຓຊ຺ຌານອານາປານາສຸຠພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຊ຺ຌາເນສຸປິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ. ນ ຈ ປຏິສິທ຺ຘາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ເອເຕສໍ ຌານານໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ຠາເວຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕາທີສຸ. ວິເວກຏ຺ຐາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ.

ເກວລຎ຺ເຫຕ຺ຖ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຈ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານເຍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສກເລນ ວຈເນນ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຕໍ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປຣິຓຕຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣິປກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ.

ອິຘ ປນ ນິພ຺ພານໍເຍວ ສພ຺ພສງ຺ຂເຕຫິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິເວໂກ, ສພ຺ເພສໍ ວິຣາຄຠາວໂຕ ວິຣາໂຄ, ນິໂຣຘຠາວໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ໂຄ ເອວ ຈ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມີ, ຕສ຺ມາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ຕຖາ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄຠາເວນ ຈ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນຠາເວນ ຈ ປຣິຓຕໍ ປຣິປກ຺ກນ຺ຕິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ.

ຍຎ຺ຫິສ຺ສາຕິ ເອເຕສຸ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອສ຺ສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອິເມສໍ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວຕິ ຕໂຍ ອາສວາ, ຠາວຍໂຕ ເອວໍສ ເຕ ອາສວາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ…ເປ… ຠາວນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ອາສວາ ອິມາຍ ມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໘. ອິທານິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫາກາເຣຫິ ປຫີນາສວໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ອາສວປ຺ປຫາເນ ຈສ຺ສ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອເຕເຫວ ຈ ກາຣເຓຫິ ອາສວປ຺ປຫາເນ ສຕ຺ຕານໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ຊເນນ຺ໂຕ ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ໂຂຕິ ສາມິວຈເນ ໂຕກາໂຣ, ຍສ຺ສ ໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂປຣາຓາ ປນ ຍສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ເຍ ອາສວາ ທສ຺ສນາ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ເຍ ອາສວາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ, ເຕ ທສ຺ສເນເນວ ປຫີນາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອປ຺ປຫີເນສຸເຍວ ປຫີນສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ສພ຺ພາສວສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ສພ຺ເພຫິ ອາສວປິຘາເນຫິ ປິຫິໂຕ, ສພ຺ເພສໍ ວາ ອາສວານໍ ປິຘາເນຫິ ປິຫິໂຕ. ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕຓ຺ຫໍ ຉິນ຺ທິ, ສໍຉິນ຺ທິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິ. ວິວຕ຺ຕຍິ ສໍໂຍຊນນ຺ຕິ ທສວິຘມ຺ປິ ສໍໂຍຊນໍ ປຣິວຕ຺ຕຍິ ນິມ຺ມລມກາສິ. ສມ຺ມາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ. ມານາຠິສມຍາຕິ ມານສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມຍາ ປຫານາຠິສມຍາ ຈ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ກິຈ຺ຈວເສນ ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ອຍມສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ. ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ປນ ໂສ ຕາວເທວ ປຫີຍຕິ ທິຏ຺ຐວິເສນ ທິຏ຺ຐສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ວິຍ. ອຍມສ຺ສ ປຫານາຠິສມໂຍ.

ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມ຺ມາ ມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຫີນຕ຺ຕາ ຈ ເຍ ອິເມ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຊີຣຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘). ຫຣິຕນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອນ຺ຕິມມຣິຍາທນ຺ໂຕ ຈ, ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໑; ສໍ. ນິ. ໓.໘໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລາມກນ຺ໂຕ ຈ, ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສນ຺ໂຕ ຈ, ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍສງ຺ຂຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂກຏນ຺ໂຕ ຈາຕິ ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕາ, ເຕສຸ ສພ຺ພສ຺ເສວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏິສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕິມໂກຏິສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕມກາສິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິວຏຸມໍ ອກາສິ. ອນ຺ຕິມສມຸສ຺ສຍມຕ຺ຕາວເສສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອກາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ສກມນາ ຕຸຏ຺ຐມນາ, ປີຕິໂສມນສ຺ເສຫິ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມນາ ຫຸຕ຺ວາ. ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາປຣິໂຍສານໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ສຸກຖິຕໍ ສຸລປິຕໍ, ເອວເມຕໍ ຠຄວາ ເອວເມຕໍ ສຸຄຕາຕິ ມຕ຺ຖເກນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕາ ອພ຺ຠນຸໂມທິໍສູຕິ.

ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຈ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ອນຸປທໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ຠາວນາປຫາຕພ຺ພອາສວວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສພ຺ພາສວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.