ຕຖາຄຕວາຣອຏ຺ຐມນຍວຓ຺ຓນາ

໑໓. ນນ຺ທີ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິອາທີສຸ ຈ ນນ຺ທີຕິ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ມູລນ຺ຕິອາທິ. ອິຕິວິທິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ປຸຣິມຠວນນ຺ທິໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ. ຠວາຕິ ກມ຺ມຠວໂຕ. ຊາຕີຕິ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ. ເຕ ຫິ ຍສ຺ມາ ຊາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຊາຕິສີເສນ ວາ ອຍໍ ເທສນາ. ເອຕມ຺ປິ ‘‘ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ກມ຺ມຠວໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ໂຫຕີຕິ ເອວຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຠູຕສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ຊຣາ ຈ ມຣຓຎ຺ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຕນ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວນ ຠູຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘານໍ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອວຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຏິເວຘາ ມຎ຺ຎນານໍ ອຠາວກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈຕຸສງ຺ເຂປໍ ຕິສນ຺ຘິໍ ຕິຍທ຺ຘໍ ວີສຕາກາຣໍ ຕເມວ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ທສ຺ເສຕິ.

ກຖໍ ປນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອສ ສພ຺ໂພ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ນນ຺ທີຕິ ອຍໍ ເອໂກ ສງ຺ເຂໂປ. ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວຈນໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ທຸຕິໂຍ, ຠວາ ຊາຕີຕິ ວຈນໂຕ ຠໂວ ຕຕິໂຍ, ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສງ຺ເຂປາ ເວທິຕພ຺ພາ, ໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາທຸກ຺ຂານໍ ປນ ອນ຺ຕຣໍ ເອໂກ ສນ຺ຘິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຠວສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣໍ ທຸຕິໂຍ, ຠວສ຺ສ ຈ ຊາຕິຍາ ຈ ອນ຺ຕຣໍ ຕຕິໂຍ. ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອງ຺ຄຸລີນໍ ອນ຺ຕຣສທິສາ ຈຕຸສງ຺ເຂປນ຺ຕຣາ ຕໂຍ ສນ຺ຘີ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທີຕິ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ ອນາຄໂຕ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ຠໂວ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ຕໂຍ ອທ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຕີເຕ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ອາກາເຣສຸ ນນ຺ທີວຈເນນ ຕຓ຺ຫາ ເອກາ ອາຄຕາ, ຕາຍ ອນາຄຕາປິ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣອຸປາທານຠວາ ປຈ຺ຈຍລກ຺ຂເຓນ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຊາຕິຊຣາມຣຓວຈເນນ ປນ ເຍສໍ ຂນ຺ຘານໍ ຕຊ຺ຊາຕິຊຣາມຣຓໍ, ເຕ ວຸຕ຺ຕາ ເຍວາຕິ ກຕ຺ວາ ອາຍຕິໍ ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປສຬາຍຕນຜສ຺ສເວທນາ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອວເມເຕ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ, ອາຍູຫນາ ສງ຺ຂາຣາ, ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ, ອຸປຄມນໍ ອຸປາທານໍ, ເຈຕນາ ຠໂວ ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍາ. ອິຘ ປຏິສນ຺ຘິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ນາມຣູປໍ, ປສາໂທ ອາຍຕນໍ, ຜຸຏ຺ໂຐ ຜສ຺ໂສ, ເວທຍິຕໍ ເວທນາ ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອິຘູປປຕ຺ຕິຠວສ຺ມິໍ ປຸເຣກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ. ອິຘ ປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ອາຍຕນານໍ ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ, ອາຍູຫນາ ສງ຺ຂາຣາ, ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ, ອຸປຄມນມຸປາທານໍ, ເຈຕນາ ຠໂວ ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອິຘ ກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍາ. ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ນາມຣູປໍ, ປສາໂທ ອາຍຕນໍ, ຜຸຏ຺ໂຐ ຜສ຺ໂສ, ເວທຍິຕໍ ເວທນາ ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອາຍຕິໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ມິໍ ອິຘ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐລກ຺ຂຓາ ວີສຕິ ອາກາຣາ ອິຘ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ‘‘ນນ຺ທີ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ຠວາ ຊາຕິ, ຠູຕສ຺ສ ຊຣາມຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອສ ສພ຺ໂພປິ ຈຕຸສງ຺ເຂໂປ ຕິສນ຺ຘິ ຕິຍທ຺ໂຘ ວີສຕາກາໂຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທານິ ຕສ຺ມາ ຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ ກຕ຺ວາ ປທໂຍຊນາຍ ອຕ຺ຖນິຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມ. ຕສ຺ມາ ຕິຫາຕິ ຕສ຺ມາ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕິກາຣຫກາຣາ ຫິ ນິປາຕາ. ສພ຺ພໂສຕິ ອນວເສສວຈນເມຕໍ. ຕຓ຺ຫານນ຺ຕິ ນນ຺ທີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພຕຓ຺ຫານໍ. ຂຍາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ເຄນ ອຈ຺ຈນ຺ຕກ຺ຂຍາ. ວິຣາຄາທີນິ ຂຍເວວຈນາເນວ. ຍາ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ຂີຓາ, ວິຣຕ຺ຕາປິ ຕາ ຠວນ຺ຕິ ນິຣຸທ຺ຘາປິ ຈຕ຺ຕາປິ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐາປິ. ຂຍາຕິ ວາ ຈຕຸມຄ຺ຄກິຈ຺ຈສາຘາຣຓເມຕໍ. ຕໂຕ ປຐມມຄ຺ເຄນ ວິຣາຄາ, ທຸຕິເຍນ ນິໂຣຘາ, ຕຕິເຍນ ຈາຄາ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍາຫິ ວາ ຕຓ຺ຫາຫິ ປຖວິໍ ປຖວິໂຕ ສຎ຺ຊາເນຍ຺ຍ, ຕາສໍ ຂຍາ. ຍາຫິ ປຖວິໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕາສໍ ວິຣາຄາ. ຍາຫິ ປຖວິຍາ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕາສໍ ນິໂຣຘາ. ຍາຫິ ປຖວິໂຕ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕາສໍ ຈາຄາ. ຍາຫິ ປຖວິໍ ເມຕິ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕາສໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ. ຍາຫິ ວາ ປຖວິໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕາສໍ ຂຍາ…ເປ… ຍາຫິ ປຖວິໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍ, ຕາສໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ.

ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ. ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ໂພຘິໍ. ອຖ ວາ ປສຕ຺ຖໍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ໂພຘິໍ. ໂພຘີຕິ ຣຸກ຺ໂຂປິ ມຄ຺ໂຄປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓມ຺ປິ ນິພ຺ພານມ຺ປິ. ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑) ຈ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕) ຈ ອາຄຕຏ຺ຐາເນຫິ ຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ໑໒໑) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ປປ຺ໂປຕິ ໂພຘິໍ ວຣຠູຣິເມຘໂສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໗) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ. ‘‘ປຕ຺ວານ ໂພຘິໍ ອມຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພານໍ. ອິຘ ປນ ຠຄວໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອປເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ສາວການໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂພຘິ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ. ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອສພ຺ພຄຸຓທາຍກຕ຺ຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ກສ຺ສຈິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ເທຕິ, ກສ຺ສຈິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ກສ຺ສຈິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ກສ຺ສຈິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ກສ຺ສຈິ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓເມວ ເທຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ ອຠິເສໂກ ວິຍ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພໂລກິສ຺ສຣິຍຠາວໍ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂພຘິ ນ ໂຫຕີຕິ.

ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຠິຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ວທາມີຕິ ອິຕິ ວທາມິ ອາຈິກ຺ຂາມິ ເທເສມິ ປຎ຺ຎເປມິ, ປຏ຺ຐເປມິ ວິວຣາມິ ວິຠຊາມິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣມີຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ຕຖາຄໂຕປິ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ປຖວິໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ…ເປ… ປຖວິໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ, ນນ຺ທີ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລໍ, ຠວາ ຊາຕິ, ຠູຕສ຺ສ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາຕິ ອິຕິກາໂຣ ກາຣຓຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອິມສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ວິທິຕຕ຺ຕາ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ຍສ຺ມາ ຈ ເອວມິມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍາ ນນ຺ທີຕິ ວຸຕ຺ຕຕຓ຺ຫາ ສພ຺ພປ຺ປກາຣາ, ສາ ປຫີນາ, ຕາສຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພໂສ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາ ປຖວິໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ…ເປ… ປຖວິໍ ນາຠິນນ຺ທຕີຕິ ວທາມີຕິ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ມຎ຺ຎຕິ ນາຠິນນ຺ທຕີຕິ ວທາມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ‘‘ນນ຺ທີ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ວິທິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ຕຓ຺ຫາ ຂຍໍ ຄຕາ, ຕສ຺ມາ ຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພໂສ ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍາ…ເປ… ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທາມິ. ໂສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຖວິໍ ນ ມຎ຺ຎຕິ…ເປ… ນາຠິນນ຺ທຕີຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫິ ຍສ຺ມາຕິ ອວຕ຺ວາ ຕສ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ສາສນຍຸຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາຕິ ອິທໍ ນິທານາວສານໂຕ ປຠຸຕິ ຍາວ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ວທາມີຕິ ສກລສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຠຄວາ ປເຣສໍ ປຎ຺ຎາຍ ອລພ຺ຠເຓຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອເກນ ປຸຖຸຊ຺ຊນວາເຣນ ເອເກນ ເສກ຺ຂວາເຣນ ຈຕູຫິ ຂີຓາສວວາເຣຫິ ທ຺ວີຫິ ຕຖາຄຕວາເຣຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ມຫາວາເຣຫິ ເອກເມກສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເຣ ປຖວີອາທີຫິ ຈຕຸວີສຕິຍາ ອນ຺ຕຣວາເຣຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ທ຺ເວຠາຓວາຣປຣິມາຓາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ອໂວຈ.

ເອວໍ ວິຈິຕ຺ຣນຍເທສນາວິລາສຍຸຕ຺ຕໍ ປເນຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກຣວິກຣຸທມຎ຺ຊຸນາ ກຓ຺ຓສຸເຂນ ປຓ຺ຑິຕຊນຫທຍານໍ ອມຕາຠິເສກສທິເສນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຠາສມານສ຺ສາປິ. ນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອິທໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ນານຸໂມທິໍສຸ. ກສ຺ມາ? ອຎ຺ຎາຓເກນ. ເຕ ກິຣ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ນາຠິນນ຺ທິໍສຸ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອວໍ ວິຈິຕ຺ຣນຍເທສນາວິລາສຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເອຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຆນປຸຖຸເລນ ທຸສ຺ສປຏ຺ເຏນ ມຸເຂ ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐປິຕມນຸຎ຺ຎໂຠຊນໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ນນຸ ຈ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ປເຣ ຎາເປຕຸໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ກສ຺ມາ ຍຖາ ເຕ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕຖາ ເທເສສີຕິ. ວຸຕ຺ຕມິທໍ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂປວິຈາຣຓາຍໍ ເອວ ‘‘ມານຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍນ຺ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຍິຘ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ພມຕ຺ຖິ, ເອວໍ ມານຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ເທສິຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍເຍວ ກິຣ ປຖວິໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ເສກ຺ໂຂປິ ອຣຫາປິ ຕຖາຄໂຕປິ ສຎ຺ຊານາຕິ. ກິນ຺ນາມິທໍ ກຖໍ ນາມິທນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ຠຄວຕາ ກຖິຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂິປ຺ປເມວ ຊານາມ, ອິທານິ ປນິມສ຺ສ ມູລປຣິຍາຍສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວາ ໂກຏິໍ ວາ ນ ຊານາມ ນ ປສ຺ສາມ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ອຕຸລາຕິ ອຸທ຺ຘຏທາຐາ ວິຍ ສປ຺ປາ ນິມ຺ມທາ ຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາຄມໍສຸ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ອິມໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ເຕ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ຕຖາ ມານມທມຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ມູລປຣິຍາຍເທສນາຍ ນິຫຕມານາ ກຕາ’’ຕິ, ອຍຎ຺ຈຣຫິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓານຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ອຫໍ ອິເມ ເອວໍ ມານປຄ຺ຄຫິຕສິເຣ ວິຈຣນ຺ເຕ ນິຫຕມາເນ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິທໍ ອຕີຕໍ ອາເນສິ –

ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພາຣາຓສິຍໍ ປຏິວສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຏຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ, ໂສ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈຕິ. ປຓ຺ຑິຕາ ມາຓວກາ ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ລຫຸຎ຺ຈ, ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອຸປຘາເຣນ຺ຕິ, ຄຫິຕຎ຺ຈ ເຕສໍ ນ ວິນສ຺ສຕິ. ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິໍ ອກຕ຺ວາ ຆເຏ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຕ ມາຓວເກ ເອຕທໂວຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກມິທໍ ສິປ຺ປໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສມ຺ປຣາຍຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ມາຓວກາ – ‘‘ຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ຊານາຕິ, ມຍມ຺ປິ ຕໍ ຊານາມ, ມຍມ຺ປິ ທານິ ອາຈຣິຍາ ເອວາ’’ຕິ ມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ອາຈຣິເຍ ອຄາຣວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕາ ວິຫຣິໍສຸ. ອາຈຣິໂຍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຣິສ຺ສາມິ ເນສໍ ມານນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເຕ ມາຓວເກ ອາຫ ‘‘ຕາຕາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ສມຕ຺ຖາ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉຖ ອາຈຣິຍ, ປຸຈ຺ຉຖ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ສຫສາວ ອາຫໍສຸ, ຍຖາ ຕໍ ສຸຕມທມຕ຺ຕາ. ອາຈຣິໂຍ ອາຫ –

‘‘ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານິ, ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາ;

ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕ, ສ ຠູຕປຈນິໍ ປຈີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໑໙໐) –

ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ຕາຕາ ອິມໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ.

ເຕ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຊານມານາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອາຈຣິໂຍ ອາຫ ‘‘ອລໍ ຕາຕາ ຄຈ຺ຉຖຊ຺ຊ, ສ຺ເວ ກເຖຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ທສປິ ວີສຕິປິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອາທິໍ, ນ ອນ຺ຕມທ຺ທສໍສຸ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ນ ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາມາ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ –

‘‘ພຫູນິ ນຣສີສານິ, ໂລມສານິ ພ຺ຣຫານິ ຈ;

ຄີວາສຸ ປຏິມຸກ຺ການິ, ໂກຈິເທເວຕ຺ຖ ກຓ຺ຓວາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໑໙໑) –

ຄາຖາຍຕ຺ໂຖ – ພຫູນິ ນຣານໍ ສີສານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຈ ຕານິ ໂລມສານິ ສພ຺ພານິ ຈ ມຫນ຺ຕານິ ຄີວາຍເມວ ຈ ຐປິຕານິ, ນ ຕາລຜລໍ ວິຍ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິຕານິ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອິເມຫິ ຘມ຺ເມຫິ ນານາກຣຓໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂກຈິເທວ ກຓ຺ຓວາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກຓ຺ຓວາຕິ ປຎ຺ຎວາ. ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທໍ ປນ ນ ກສ຺ສຈິ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ມາຓວກາ ມງ຺ກຸຠູຕາ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຠູມິໍ ວິລິຂນ຺ຕາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ເນສໍ ອຫິຣິກຠາວໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫຖ ຕາຕາ ປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ກາໂລຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕກາໂລປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາໂລປີຕິ ເອວມາທິ. ຠູຕານີຕິ ສຕ຺ຕາຘິວຈນເມຕໍ. ກາໂລ ຫິ ຠູຕານໍ ນ ຈມ຺ມມໍສາທີນິ ຂາທຕິ, ອປິຈ ໂຂ ເນສໍ ອາຍຸວຓ຺ຓພລານິ ເຂເປນ຺ໂຕ ໂຍພ຺ພຎ຺ຎໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວິນາເສນ຺ໂຕ ຆສຕິ ຂາທຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາຕິ ເອວໍ ຆສນ຺ໂຕ ຈ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ເຊຕິ, ສພ຺ພາເນວ ຆສຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠູຕານິເຍວ, ອປິຈ ໂຂ ສຫຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຆສຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕກາໂລ ຫິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາລໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເອສ ນໂຍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກາລາທີສຸ. ໂຍ ຈ ກາລຆໂສ ຠູໂຕຕິ ຂີຓາສວສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ໂສ ຫິ ອາຍຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກາລຆໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສ ຠູຕປຈນິໍ ປຈີຕິ ໂສ ຍາຍໍ ຕຓ຺ຫາ ອປາເຍສຸ ຠູເຕ ປຈຕິ, ຕໍ ຎາຓຄ຺ຄິນາ ປຈິ ທຍ຺ຫິ ຠສ຺ມມກາສິ, ເຕນ ‘‘ຠູຕປຈນິໍ ປຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປຊນິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຊນິກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ເຕ ມາຓວກາ ທີປສຫສ຺ສາໂລເກນ ວິຍ ຣຕ຺ຕິໍ ສມວິສມໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ມຍໍ ຍາວຊີວໍ ຄຸຣຸວາສໍ ວສິສ຺ສາມ, ມຫນ຺ຕາ ເອເຕ ອາຈຣິຍາ ນາມ, ມຍຎ຺ຫິ ພຫຸສ຺ສຸຕມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາຍປິ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ນິຫຕມານາ ປຸພ຺ພສທິສເມວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ອຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕນ ສມເຍນ ເຕສໍ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິໍ, ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມາຓວກາ. ເອວໍ ປຸພ຺ເພປາຫໍ ອິເມ ເອວໍ ມານປຄ຺ຄຫິຕສິເຣ ວິຈຣນ຺ເຕ ນິຫຕມາເນ ອກາສິນ຺ຕິ.

ອິມຎ຺ຈ ຊາຕກໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ເພປິ ມຍໍ ມາເນເນວ ອຸປຫຕາຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ນິຫຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກກມ຺ມຏ຺ຐານປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ຕໂຕ ຠຄວາ ເອກໍ ສມຍໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເວສາລິໍ ປຕ຺ວາ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິມໍ ໂຄຕມກສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ –

‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍ, ສນິທານາຫໍ…ເປ… ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຠິຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ…ເປ… ໂນ ອປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ. ກຣຓີໂຍ ໂອວາໂທ, ກຣຓີຍາ ອນຸສາສນີ. ອລຎ຺ຈ ປນ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸຏ຺ຐິຍາ ອລໍ ອຕ຺ຕມນຕາຍ ອລໍ ໂສມນສ຺ສາຍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໒໖).

ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍເຍວາສເນ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ເອວາຍໍ ເທສນາ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິຏ຺ຐມຄມາສີຕິ.

ຕຖາຄຕວາຣອຏ຺ຐມນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.