໑໕. ອຸຕ຺ຕຣາວິມານວຓ຺ຓນາ

ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາວິມານໍ. ຕສ຺ສ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ທຸຄ຺ຄຕປຸຣິໂສ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາ, ອຸຕ຺ຕຣາ ຈ ນາມ ຘີຕາຕິ ທ຺ເວ ເອວ ເຄຫມານຸສກາ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊຄເຫ ‘‘ມຫາຊເນນ ສຕ຺ຕາຫໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂຆສນໍ ກຣິໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ປາໂຕວ ອາຄຕໍ ປຸຓ຺ຓໍ ‘‘ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຊໂນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິຕຸກາໂມ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ຠຕິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ ສຘນານໍ ໂຫຕິ, ມມ ປນ ເຄເຫ ສ຺ວາຕນາຍ ຍາຄຸຕຓ຺ຑຸລານິປິ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ເມ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ? ໂຄເຓ ລຠນ຺ໂຕ ກສິຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ໂຄເຓ ຄຓ຺ຫສ຺ສູ’’ຕິ. ໂສ ພລວໂຄເຓ ຈ ຠທ຺ທນງ຺ຄລຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ນາຄຣາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬນ຺ຕິ, ອຫໍ ທລິທ຺ທຕາຍ ຠຕິໍ ກາຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕາວ ອຊ຺ຊ ທິຄຸຓໍ ນິວາປໍ ປຈິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ວຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ອຄມາສິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປນ຺ໂນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ມຍາ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ ເອສ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ວາ ເມ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘຠາວຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາວຎ຺ຈ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຈ ຕສ຺ສ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາຠໍ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ກສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາວາຏຕີເຣ ເອກໍ ຄຸມ຺ພໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸຓ຺ໂຓ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ກສິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣິສ຺ສາວນຎ຺ຈ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ປານີເຍນ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ.

ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ປເຣສໍ ປຈ຺ຉິມເຄເຫ ວສຕິ, ສຈສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ອິມສ຺ສ ຠຣິຍາ ມໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຍາວສ຺ສ ຠຣິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ອິເຘວ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ໂຖກໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ມຄ຺ຄາຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ສາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອປ຺ເປກທາຫໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ສຕິ ອຍ຺ຍໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ອປ຺ເປກທາ ເມ ອຍ຺ຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ເມ ອຍ຺ໂຍ ຈ ທິຏ຺ໂຐ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ກຣິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຠຕ຺ຕຠາຊນໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທາສສ຺ສ ໂວ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ຕາຍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຠາຊນໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຕໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ທທມານາຍ ອຸປຑ຺ຒຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ສາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອໂກວ ປຏິວີໂສ, ນ ສກ຺ກາ ທ຺ວິຘາ ກາຕຸໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສສ຺ສ ອິຘໂລກສງ຺ຄຫໍ ອກຕ຺ວາ ປຣໂລກສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖ, ນິຣວເສສເມວ ທາຕຸກາມາມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພເມວສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສ຺ສ ຠາຄິນີ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ສາປິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸເລ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິ.

ປຸຓ຺ໂຓປິ ອຑ຺ຒກຣີສມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ກສິຕ຺ວາ ຊິຆຈ຺ຉໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂຄເຓ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂຉາຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ຠຕ຺ຕມາທາຍ ຄຈ຺ຉມານາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ເອສ ຊິຆຈ຺ຉາປີຬິໂຕ ມໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ, ສເຈ ມໍ ‘ອຕິວິຍ ຈິຣາຍີ’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປໂຕທລຏ຺ຐິຍາ ປຫຣິສ຺ສຕິ, ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຏິກຈ຺ເຈວສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ສາມິ, ອຊ຺ເຊກທິວສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຫິ, ມາ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ກຣິ, ອຫໍ ປາໂຕວ ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ທິສ຺ວາ ຕວ ຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ປສາເທຫິ, ສາມິ, ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ສາຘຸ ວຕ ເຕ ກຕໍ ມມ ຠຕ຺ຕໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ທທມານາຍ, ມຍາປິສ຺ສ ອຊ຺ຊ ປາໂຕວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປສນ຺ນມານໂສ ຕໍ ວຈນໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸສ຺ສູເຣ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕຕາຍ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ຕສ຺ສາ ອງ຺ເກ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ.

ອຖສ຺ສ ປາໂຕວ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ປໍສຸຈຸຓ຺ຓໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພໍ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜຣາສິ ວິຍ ໂສຠມານໍ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປພຸທ຺ໂຘ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອຕໍ ມຍາ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໍ ມມ ສຸວຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອຕິອຸສ຺ສູເຣ ລທ຺ຘຠຕ຺ຕຕາຍ ອກ຺ຂີນິ ຠມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອວເມວ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນງ຺ຄລສີເສ ປຫຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ທິນ຺ນທາເນ ອຊ຺ເຊວ ວິປາໂກ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠຣິຍາຍ ອາຠຕໍ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ກໂຕກາໂສ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທວ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓຣາສິເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸຓ຺ໂຓ ນາມາຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ອຊ຺ຊ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ເມ ປາໂຕວ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ທິນ຺ນໍ, ຠຣິຍາຍປິ ເມ ມຍ຺ຫໍ ອາຫຏຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ກິຣ ໂຠ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ທິນ຺ນທາເນ ວິປາໂກ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພຫູນິ ສກຏສຫສ຺ສານິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ສກຏານິ ປຫິຓິ. ຣາຊປຸຣິເສສຸ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຄຫິຕໍ ຄຫິຕໍ ມຕ຺ຕິກາວ ໂຫຕິ. ເຕຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈິເຕ ‘‘ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ກິນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ, ຕາຕາ, ປຸນ ຄຈ຺ຉຖ, ‘‘ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ ຄຫິຕໍ ຄຫິຕໍ ສຸວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຣາສິໍ ອກໍສຸ, ອສີຕິຫຕ຺ຖຸພ຺ເພໂຘ ຣາສິ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ນາຄເຣ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສຈິ ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເສຏ຺ຐິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ພຫຸຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ໂຠເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອທາສິ.

ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ ‘‘ມຍໍ, ເທວ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ປຣກຸເລ ວສິມ຺ຫາ, ວສນຏ຺ຐານໍ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ປສ຺ສ, ເອສ ຄຸມ຺ໂພ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອຕໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ເຄຫໍ ກາເຣຫີຕິ ປຸຣາຓເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄຫຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຕິປາເຫເນວ ເຄຫໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເຄຫປເວສນມງ຺ຄລຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕມງ຺ຄລຎ຺ຈ ເອກໂຕວ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ທານານຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ຘມ຺ມກຖາວສາເນ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິ ຈ ຠຣິຍາ ຈສ຺ສ ຘີຕາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາຕິ ຕໂຍປິ ຊນາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ.

ອປຣຠາເຄ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາເຣສິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຕຸ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ເຕເນວ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ, ເທຕຸ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ຕຸມ຺ເຫ, ມມ ຘີຕາ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ວິນາ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເນວສ຺ສ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ພຫູ ເສຏ຺ຐິຄຫປຕິກາທໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ‘‘ມາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ຠິນ຺ທິ, ເທຫິສ຺ສ ຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ສາ ປຕິກຸລໍ ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ທານໍ ວາ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ, ເອວໍ ອຑ຺ຒຕິເຍສຸ ມາເສສຸ ວີຕິວຕ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ຐິເຕ ປຣິຈາຣິເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອິທານິ ກິຕ຺ຕກໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ອວສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຑ຺ຒມາໂສ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ມາຕາປິຕູນໍ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ກສ຺ມາ ມໍ ເອວຣູເປ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ວຣໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມໍ ລກ຺ຂຓາຫຕໍ ກຕ຺ວາ ປເຣສໍ ທາສິໍ ສາເວຕຸໍ, ນ ເອວຣູປສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ທາຕຸໍ, ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນາທີສຸ ເອກມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປິຕາ ‘‘ທຸກ຺ຂິຕາ ວຕ ເມ ຘີຕາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ປເວເທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈທສ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ເປເສສິ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສິຣິມາ ນາມ ຄຓິກາ ອຕ຺ຖິ, ເທວສິກໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິເມຫິ ກຫາປເຓຫິ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ສຍໍ ຍຖາຣຸຈິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕູ’’ຕິ ສາສນຎ຺ຈ ປຫິຓິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສາມິເກນ ສິຣິມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາມິ, ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ມມ ສຫາຍິກາ ຕຸມ຺ເຫ ປຣິຈຣຕຸ, ອຫໍ ປນ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ທານຎ຺ເຈວ ທາຕຸກາມາ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸກາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ອຠິຣູປໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນໂຫ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ອຸຕ຺ຕຣາປິ ໂຂ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິເຘວ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຫາປວາຣຓາ, ຕາວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ‘‘ເອວໍ ຍາຄຸໍ ປຈຖ, ເອວໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຈຖ, ເອວໍ ປູວໍ ປຈຖາ’’ຕິ ມຫານເສ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສໍວິທຫນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ອຖສ຺ສາ ສາມິໂກ ‘‘ສ຺ເວ ມຫາປວາຣຓາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫານສາຠິມຸໂຂ ວາຕປາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກໂຣນ຺ຕີ ສາ ອນ຺ຘພາລາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ເສທກິລິນ຺ນໍ ຉາຣິກາຍ ໂອກິຓ຺ຓໍ ອງ຺ຄາຣມສິມກ຺ຂິຕໍ ຕຖາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ວິຈຣມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອນ຺ຘພາລາ ເອວຣູເປ ຐາເນ ອິມໍ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນານຸຠວຕິ, ‘‘ມຸຓ຺ຑກສມເຓ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ຫສິຕ຺ວາ ອປຄຎ຺ຉິ.

ຕສ຺ມິໍ ອປຄເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ ສິຣິມາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເອສ ຫສຕີ’’ຕິ ເຕເນວ ວາຕປາເນນ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອິມິນາ ຫສິຕໍ, ອທ຺ຘາ ອິມສ຺ສ ເອຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖໂວ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສາ ກິຣ ອຑ຺ຒມາສໍ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ພາຫິຣກອິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ວສມານາປິ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານາ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫິຣກອິຕ຺ຖິຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຆຣສາມິນີ’’ຕິ ສຎ຺ຎມກາສິ. ສາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂມສ຺ສາ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຫານສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປູວປຈນຏ຺ຐາເນ ປກ຺ກຸຖິຕໍ ສປ຺ປິໍ ກຏຈ຺ຉຸນາ ອາທາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂໍ ປາຍາສິ. ອຸຕ຺ຕຣາ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ສຫາຍິກາຍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາໂຣ ກໂຕ, ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອຕິນີຈໂກ, ມມ ປນ ສຫາຍິກາຍ ຄຸໂຓວ ມຫນ຺ໂຕ, ອຫມ຺ປິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທານຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິໍ, ສເຈ ມມ ເອຕິສ຺ສາຍ ອຸປຣິ ໂກໂຘ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ສປ຺ປິ ມໍ ທຫຕຸ, ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ມາ ມໍ ທຫຕູ’’ຕິ ຕໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິ. ຕາຍ ຕສ຺ສາ ມຕ຺ຖເກ ອາສິຎ຺ຈິຕມ຺ປິ ປກ຺ກຸຖິຕສປ຺ປິ ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິທໍ ສີຕລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ກຏຈ຺ຉຸກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາທາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທາສິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອເຣ ທຸພ຺ພິນີເຕ ນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາຍ ອຸປຣິ ປກ຺ກສປ຺ປິໍ ອາສິຎ຺ຈິຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ໂປເຖຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສຸໍ, ອຸຕ຺ຕຣາ ວາເຣນ຺ຕີປິ ວາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ສາ ອຸປຣິ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ທາສິໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສ ເຕ ເອວຣູປໍ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສິຣິມໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຕປາກເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫິຣກິຕ຺ຖິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍາ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາມິກສ຺ສ ຫສິຕມຕ຺ຕກາຣຓາ ອິມິສ຺ສາ ອຸປຣິ ປກ຺ກສປ຺ປິໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິຍາ, ອຍໍ ‘ຄຓ຺ຫຖ ນ’ນ຺ຕິ ທາສິໂຍ ນ ອາຓາເປຕ຺ວາ ມໍ ວິເຫຐນກາເລປິ ສພ຺ພາ ທາສິໂຍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ ອກາສິ. ສຈາຫໍ ອິມໍ ນ ຂມາເປສ຺ສາມິ, ມຸທ຺ຘາ ເມ ສຕ຺ຕຘາ ຜເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ຂມາຫິ ເມ ໂທສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ສປ຺ປິຕິກາ ຘີຕາ, ປິຕຣິ ເມ ຂມາປິເຕ ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ອຍ຺ເຍ, ປິຕຣມ຺ປິ ເຕ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິໍ ຂມາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ປຸຓ຺ໂຓ ມມ ວຏ຺ເຏ ຊນກປິຕາ, ວິວຏ຺ເຏ ຊນກປິຕຣິ ຂມາປິເຕ ປນ ອຫໍ ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ ເຕ ວິວຏ຺ເຏ ຊນກປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ສຕ຺ຖາ ສ຺ເວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທາຍ ອິຘາຄມິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ຍຖາລທ຺ຘໍ ສກ຺ກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິເຘວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຂມາເປຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕປຣິຈາຣິກິຕ຺ຖິໂຍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ນານາວິຘານິ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ ເຈວ ສູເປຍ຺ຍານິ ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ອາທາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຄຫໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາວ ສໍວິທຫິ.

ສິຣິມາປິ ສຕ຺ຖຸ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ໂກ ເຕ ອປຣາໂຘ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ມຍາ ຫິຍ຺ໂຍ ອິທໍ ນາມ ກຕໍ, ອຖ ເມ ສຫາຍິກາ ມໍ ວິເຫຐຍມານາ ທາສິໂຍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາຣເມວ ອກາສິ. ສາຫໍ ອິມິສ຺ສາ ຄຸຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ອິມໍ ຂມາເປສິໍ, ອຖ ມໍ ເອສາ ‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ຂມາປິເຕສຸ ຂມິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກິຣ ອຸຕ຺ຕເຣ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສີເສ ເມ ສຫາຍິກາຍ ປກ຺ກສປ຺ປິ ອາສິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຖ ຕຍາ ກິໍ ຈິນ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈກ຺ກວາຬໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ອຕິນີຈໂກ, ມມ ສຫາຍິກາຍ ຄຸໂຓວ ມຫນ຺ໂຕ, ອຫຎ຺ຫິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທານຎ຺ຈ ທາຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ອລຕ຺ຖໍ, ສເຈ ເມ ອິມິສ຺ສາ ອຸປຣິ ໂກໂຘ ອຕ຺ຖິ, ອິທໍ ມໍ ທຫຕຸ, ໂນ ເຈ, ມາ ທຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອຸຕ຺ຕເຣ, ເອວໍ ໂກຘໍ ຊິນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂກຘໂນ ຫິ ນາມ ອກ຺ໂກເຘນ, ອກ຺ໂກສໂກ ອນກ຺ໂກສນ຺ເຕນ, ປຣິຠາສໂກ ອປຣິຠາສນ຺ເຕນ, ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣີ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ທາເນນ, ມຸສາວາທີ ສຈ຺ຈວຈເນນ ຊິນິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘໍ, ອສາຘຸໍ ສາຘຸນາ ຊິເນ;

ຊິເນ ກທຣິຍໍ ທາເນນ, ສຈ຺ເຈນາລິກວາທິນ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໓) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸສຈ຺ຈກຖໍ ອຠາສິ. ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸຕ຺ຕຣາ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສາມິໂກ ຈ ສສຸໂຣ ຈ ສສ຺ສຸ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິໍສຸ, ສິຣິມາປິ ປຎ຺ຈສຕປຣິວາຣາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ອຸຕ຺ຕຣາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເທວຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ເທວຘີຕຣໍ ທິສ຺ວາ –

໑໒໔. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ຍາ ຕ຺ວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ເທວເຕ;

ໂອຠາເສນ຺ຕີ ທິສາ ສພ຺ພາ, ໂອສຘີ ວິຍ ຕາຣກາ.

໑໒໕. ‘‘ເກນ ເຕຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເກນ ເຕ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເຕ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

໑໒໖. ‘‘ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ເທວິ ມຫານຸຠາເວ,

ມນຸສ຺ສຠູຕາ ກິມກາສິ ປຸຎ຺ຎໍ;

ເກນາສິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ,

ວຓ຺ໂຓ ຈ ເຕ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ. – ປຏິປຸຈ຺ຉິ;

໑໒໗. ‘‘ສາ ເທວຕາ ອຕ຺ຕມນາ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ປຸຈ຺ຉິຕາ;

ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐາ ວິຍາກາສິ, ຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ’’.

໑໒໘. ‘‘ອິສ຺ສາ ຈ ມຈ຺ເຉຣມໂຖ ປຬາໂສ, ນາໂຫສິ ມຍ຺ຫໍ ຆຣມາວສນ຺ຕິຍາ;

ອກ຺ໂກຘນາ ຠຕ຺ຕຸ ວສານຸວຕ຺ຕິນີ, ອຸໂປສເຖ ນິຈ຺ຈຫມປ຺ປມຕ຺ຕາ.

໑໒໙. ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິໍ, ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີ;

ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈ, ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕໍ.

໑໓໐. ‘‘ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສິສ຺ສໍ, ສທາ ສີເລສຸ ສໍວຸຕາ;

ສຎ຺ຎມາ ສໍວິຠາຄາ ຈ, ວິມານໍ ອາວສາມຫໍ.

໑໓໑. ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕາ, ມຸສາວາທາ ຈ ສຎ຺ຎຕາ;

ເຖຍ຺ຍາ ຈ ອຕິຈາຣາ ຈ, ມຊ຺ຊປານາ ຈ ອາຣກາ.

໑໓໒. ‘‘ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປເທ ຣຕາ, ອຣິຍສຈ຺ຈານ ໂກວິທາ;

ອຸປາສິກາ ຈກ຺ຂຸມໂຕ, ໂຄຕມສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ.

໑໓໓. ‘‘ສາຫໍ ສເກນ ສີເລນ, ຍສສາ ຈ ຍສສ຺ສິນີ;

ອນຸໂຠມິ ສກໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ສຸຂິຕາ ຈມ຺ຫິນາມຍາ.

໑໓໔. ‘‘ເຕນ ເມຕາທິໂສ ວຓ຺ໂຓ, ເຕນ ເມ ອິຘ ມິຊ຺ຌຕິ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ເມ ໂຠຄາ, ເຍ ເກຈິ ມນໂສ ປິຍາ.

໑໓໕. ‘‘ອກ຺ຂາມິ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ມຫານຸຠາວ, ມນຸສ຺ສຠູຕາ ຍມຫໍ ອກາສິໍ;

ເຕນມ຺ຫິ ເອວໍ ຊລິຕານຸຠາວາ, ວຓ຺ໂຓ ຈ ເມ ສພ຺ພທິສາ ປຠາສຕີ’’ຕິ. –

ເທວຕາປິສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

໑໒໖. ມມ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ເທຍ຺ຍາສິ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາ ນາມ ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສາມຎ຺ຎຜເລ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ຠຄວາ ສກທາຄາມິຜເລ ພ຺ຍາກາສີຕິ.

໑໒໘. ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສາ ຈ ມຈ຺ເຉຣມໂຖ ປຬາໂສ, ນາໂຫສິ ມຍ຺ຫໍ ຆຣມາວສນ຺ຕິຍາຕິ ຍາ ຈ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິວິສຍາ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິອຸສູຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ, ຍຎ຺ຈ ຕາວກາລິກາທິວເສນາປິ ກິຎ຺ຈິ ຍາຈນ຺ຕານໍ ອທາຕຸກາມຕາຍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫນລກ຺ຂຓໍ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຍ ຈ ກຸລປເທສາທິນາ ປເຣຫິ ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ປຬາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕິວິໂຘປິ ປາປຘມ຺ໂມ ເຄເຫ ຐິຕາຍ ມຍ຺ຫໍ ສຕິປິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ນາໂຫສິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອກ຺ໂກຘນາຕິ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ອກຸຊ຺ຌນສຠາວາ. ຠຕ຺ຕຸ ວສານຸວຕ຺ຕິນີຕິ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐານປຈ຺ຉານິປາຕນາທິນາ ສາມິກສ຺ສ ອນຸກູລຠາເວນ ວເສ ວຕ຺ຕນສີລາ, ມນາປຈາຣິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸໂປສເຖ ນິຈ຺ຈຫມປ຺ປມຕ຺ຕາຕິ ອຫໍ ອຸໂປສຖສີລຣກ຺ຂເຓ ນິຈ຺ຈໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາທວິຫາຣິນີ.

໑໒໙. ຕເມວ ອຸໂປສເຖ ອປ຺ປມາທໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ເຍສຸ ທິວເສສຸ ຕໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຍາທິສໍ ຍຖາ ຈ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈາຕຸທ຺ທສິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈາຕຸທ຺ທສິໍ ປຎ຺ຈທສິນ຺ຕິ ປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຍາ ຈ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຏ຺ຐມີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈາຕິ ວຈນເສໂສ. ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂຎ຺ຈາຕິ ປຏິຫຣຓກປກ຺ຂຎ຺ຈ, ຈາຕຸທ຺ທສີປຎ຺ຈທສີອຏ຺ຐມີນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາທິໂຕ ອນ຺ຕໂຕ ຈາຕິ ປເວສນນິກ຺ຂມນວເສນ ອຸໂປສຖສີລສ຺ສ ປຏິຫຣິຕພ຺ພໍ ປກ຺ຂຎ຺ຈ, ເຕຣສີ ປາຏິປທາ ສຕ຺ຕມີ ນວມີ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐງ຺ຄສຸສມາຄຕນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາເວຣມຓີອາທີຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ເອວ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຄຕໍ ສມນ຺ນາຄຕໍ.

໑໓໐. ອຸປວສິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປວສິໍ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ອນາຄຕວຈນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຸປວສິໍ’’ອິຈ຺ເຈວ ປຐນ຺ຕິ. ສທາຕິ ສປ຺ປຏິຫາຣິເກສຸ ສພ຺ເພສຸ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ. ສີເລສູຕິ ອຸໂປສຖສີເລສຸ ສາເຘຕພ຺ເພສຸ. ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ຫິ ອິທໍ ຠຸມ຺ມໍ. ສໍວຸຕາຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສໍວຸຕາ. ສທາຕິ ວາ ສພ຺ພກາລໍ. ສີເລສູຕິ ນິຈ຺ຈສີເລສຸ. ສໍວຸຕາຕິ ກາຍວາຈາຫິ ສໍວຸຕາ.

໑໓໑. ອິທານິ ຕໍ ນິຈ຺ຈສີລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປາໂຓຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປາຓສ຺ສ ອຕິປາໂຕ ປາຓວໂຘ ປາຓຆາໂຕ ປາຓາຕິປາໂຕ, ອຕ຺ຖໂຕ ປາເຓ ປາຓສຎ຺ຎິໂນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ກາຍວຈີທ຺ວາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣທ຺ວາຣປວຕ຺ຕາ ວຘກເຈຕນາ. ຕໂຕ ປາຓາຕິປາຕາ. ວິຣຕາຕິ ໂອຣຕາ, ນິວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸສາວາທາຕິ ມຸສາ ນາມ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂກ ວຈີປໂຍໂຄ ວາ ກາຍປໂຍໂຄ ວາ, ວິສໍວາທນາຘິປ຺ປາເຍນ ປຣສ຺ສ ວິສໍວາທກກາຍວຈີປໂຍຄສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ ມຸສາວາໂທ. ອຖ ວາ ມຸສາຕິ ອຠູຕໍ ອຕຈ຺ຉໍ ວຕ຺ຖຸ, ວາໂທຕິ ຕສ຺ສ ຠູຕໂຕ ຕຈ຺ຉໂຕ ວິຎ຺ຎາເປຕຸກາມສ຺ສ ຕຖາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ. ຕໂຕ ມຸສາວາທາ ສຎ຺ຎຕາ ໂອຣຕາ, ວິຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ.

ເຖຍ຺ຍາຕິ ເຖຍ຺ຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຖນຠາໂວ, ໂຈຣິກາຍ ປຣສ຺ສຫຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ ຕທາທາຍກອຸປກ຺ກມສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຖຍ຺ຍເຈຕນາ ເຖຍ຺ຍໍ. ຕໂຕ ເຖຍ຺ຍາ ສຎ຺ຎຕາ, ອາຣກາຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຕິຈາຣາຕິ ອຕິຈ຺ຈ ຈາໂຣ ອຕິຈາໂຣ, ໂລກມຣິຍາທໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຄມນີຍຏ຺ຐາເນ ກາມວເສນ ຈາໂຣ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ – ປຸຣິສານໍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ມາຕາປິຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠາຕຸຣກ຺ຂິຕາ ຠຄິນິຣກ຺ຂິຕາ ຎາຕິຣກ຺ຂິຕາ ໂຄຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕາ ສາຣກ຺ຂາ ສປຣິທຓ຺ຑາຕິ ທສ, ຘນກ຺ກີຕາ ຉນ຺ທວາສິນີ ໂຠຄວາສິນີ ປຏວາສິນີ ໂອທປຕ຺ຕກິນີ ໂອຠຏຈຸມ຺ພຏາ ທາສີ ຈ ຠຣິຍາ ກມ຺ມກາຣີ ຈ ຠຣິຍາ ຘຊາຫຏາ ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ທສາຕິ ວີສຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ອິຕ຺ຖີສຸ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຣກ຺ຂສປຣິທຓ຺ຑານໍ ທສນ຺ນຎ຺ຈ ຘນກ຺ກີຕາທີນນ຺ຕິ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອຎ຺ຎປຸຣິສາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ, ອິທເມວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ອສທ຺ຘມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ກາຍທ຺ວາຣປວຕ຺ຕາ ອຄມນີຍຏ຺ຐານວີຕິກ຺ກມເຈຕນາ ອຕິຈາໂຣ. ຕສ຺ມາ ອຕິຈາຣາ.

ມຊ຺ຊປານາຕິ ມຊ຺ຊໍ ວຸຈ຺ຈຕິມທນີຍຏ຺ເຐນ ສຸຣາ ຈ ເມຣຍຎ຺ຈ, ປິວນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ປານໍ, ມຊ຺ຊສ຺ສ ປານໍ ມຊ຺ຊປານໍ. ຍາຍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍເຈຕນາຍ ມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕໍ ປິຏ຺ຐສຸຣາ, ປູວສຸຣາ, ໂອທນິຍສຸຣາ, ກິຓ຺ຓປກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈເຠທໍ ສຸຣໍ ວາ, ປຸປ຺ຜາສໂວ, ຜລາສໂວ, ມຘ຺ວາສໂວ, ຄຸຬາສໂວ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈເຠທໍ ເມຣຍໍ ວາ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸສຄ຺ເຄນາປິ ປິວຕິ, ສາ ເຈຕນາ ມຊ຺ຊປານໍ. ຕສ຺ມາ ມຊ຺ຊປານາ ອາຣກາ ວິຣຕາ.

໑໓໒. ເອວໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕາ’’ຕິອາທິນາ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມວເສນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ ນິຈ຺ຈສີລໍ ປຸນ ສມາທາຕພ຺ພຕາວເສນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປເທ ຣຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພປທໍ, ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຌານາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ສິກ຺ຂາ, ປຎ຺ຈສຸ ປນ ສີລງ຺ເຄສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອງ຺ຄໍ ຕາສໍ ສິກ຺ຂານໍ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປທນ຺ຕິ ສິກ຺ຂານໍ ປທຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ, ປຎ຺ຈ ສີລງ຺ຄານິ. ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ສິກ຺ຂາປເທ ຣຕາ ອຠິຣຕາຕິ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປເທ ຣຕາ. ອຣິຍສຈ຺ຈານ ໂກວິທາຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມຍວເສນ ທຸກ຺ຂສມຸທຍນິໂຣຘມຄ຺ຄສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ກຸສລາ ນິປຸຓາ, ປຏິວິທ຺ຘຈຕຸສຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ກິຕ຺ເຕຕິ. ຍສສ຺ສິໂນຕິ ກິຕ຺ຕິມໂຕ, ປຣິວາຣວໂຕ ວາ.

໑໓໓. ສາຫນ຺ຕິ ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓາ ອຫໍ. ສເກນ ສີເລນາຕິ ອນຸສ຺ສຸກິຕາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວສີເລນ ຈ ອຸໂປສຖສີລາທິສມາທານສີເລນ ຈ ກາຣຓຠູເຕນ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຍ ຫິຕສຸຂາວຫຕາຍ ຈ ວິເສສໂຕ ‘‘ສກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສກໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ;

ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອນຸຄໍ ໂຫຕິ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໑໕);

ຍສສາ ຈ ຍສສ຺ສິນີຕິ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາ ອຸປາສິກາ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຸກີ ອມຈ຺ຉຣີ ອກ຺ໂກຘນາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອາຄຕຜລາ ວິຎ຺ຎາຕສາສນາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄເຕນ ຊລຕເລ ເຕເລນ ວິຍ ສມນ຺ຕໂຕ ປຕ຺ຖເຏນ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຍສສ຺ສິນີ ກິຕ຺ຕິມຕີ, ເຕນ ວາ ສີລຄຸເຓນ ອິຘ ອຘິຄເຕນ ຍສປຣິວາເຣນ ຍສສ຺ສິນີ ສມ຺ປນ຺ນປຣິວາຣາ. ອນຸໂຠມິ ສກໍ ປຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ຍຖູປຈິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠມິ. ຍສ຺ສ ຫິ ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອນຸຠູຍຕິ, ຜລູປຈາເຣນ ຕໍ ປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຸຠູຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວໂຕ ສຸຈຣິຕຜລມ຺ປິ ‘‘ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. ສຸຂິຕາ ຈມ຺ຫິນາມຍາຕິ ທິພ຺ພສຸເຂນ ຈ ຜລສຸເຂນ ຈ ສຸຂິຕາ ຈມ຺ຫິ ຠວາມິ, ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂາຠາວໂຕ ອນາມຍາ ອໂຣຄາ.

໑໓໖. ມມ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ມມ ວຈເນນ ຈ ວນ຺ເທຍ຺ຍາສິ, ນ ຕວ ສຠາເວເນວາ’’ຕິ ວນ຺ທນໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍສາວິກາຠາວສ຺ສ ປາກຏຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ຠຄວາຕິອາທິ ສງ຺ຄີຕິກາຣວຈນໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣາວິມານວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.