໕. ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໕. ປຎ຺ຈເມ ມລ຺ເລສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາຕິ ຄຸຓມຫຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕຫິ ມຫຕາ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສີລາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນປິ ມຫາ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໂຕ, ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນຕ຺ຕາ. ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອາຄຕາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ນ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຈຸນ຺ທສ຺ສາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ. ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸວຓ຺ຓກາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ໂສ ກິຣ ອຑ຺ໂຒ ມຫາກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຠຄວໂຕ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອມ຺ພວເນ ສຕ຺ຖຸວສນານຸຈ຺ຉວິກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານອຸປຏ຺ຐານສາລາກຸຏິມຓ຺ຑປຈງ຺ກມນາທິເກ ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ຕໍ ວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາວາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພວເນ’’ຕິ.

ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ. ‘‘ສູກຣມທ຺ທວນ຺ຕິ ສູກຣສ຺ສ ມຸທຸສິນິທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕມໍສ’’ນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສູກຣມທ຺ທວນ຺ຕິ ນ ສູກຣມໍສໍ, ສູກເຣຫິ ມທ຺ທິຕວໍສກຬີໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ‘‘ສູກເຣຫິ ມທ຺ທິຕປ຺ປເທເສ ຊາຕໍ ອຫິຉຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສູກຣມທ຺ທວໍ ນາມ ເອກໍ ຣສາຍນ’’ນ຺ຕິ ຠຓິໍສຸ. ຕຎ຺ຫິ ຈຸນ຺ໂທ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈິຣຕຣໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຈິຣຊີວິຕຸກມ຺ຍຕາຍ ອທາສີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເຕນ ມໍ ປຣິວິສາຕິ ເຕນ ມມໍ ໂຠເຊຫິ. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫ? ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ. ຕຎ຺ຈ ກາຣຓໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເຕນ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາຍ ປເຣສໍ ອປຣິໂຠຄາຣຫໂຕ ຈ ຕຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສູກຣມທ຺ທເວ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ເທວຕາ ໂອຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສມ຺ມາ ຊີຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ປຣູປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ຈຸນ຺ທ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ສີຫນາທໍ ນທິ. ເຍ ຫິ ປເຣ ອຸປວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ເນວ ຠິກ຺ຂູນໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອທາສິ, ອາວາເຏ ນິຂຓາເປຕ຺ວາ ວິນາເສສີ’’ຕິ, ‘‘ເຕສໍ ວຈໂນກາໂສ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣູປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ສີຫນາທໍ ນທິ.

ຕຕ຺ຖ ສເທວເກຕິອາທີສຸ ສຫ ເທເວຫີຕິ ສເທວໂກ, ສຫ ມາເຣນາຕິ ສມາຣໂກ, ສຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ, ສຫ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫີຕິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ສຫ ເທວມນຸສ຺ເສຫີຕິ ສເທວມນຸສ຺ສາ. ຕສ຺ມິໍ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ. ຕຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສມາຣກວຈເນນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີວຈເນນ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ, ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ, ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວອວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂອກາສໂລກວເສນ, ທ຺ວີຫິ ປຊາວເສນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປໂຣ ນໂຍ – ສເທວກວຈເນນ ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ, ສມາຣກວຈເນນ ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ຣູປີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓວຈເນນ ຈຕຸປຣິສວເສນ ສມ຺ມຸຕິເທເວຫິ ສຫ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອວເສສສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສາຕິ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ. ຂໂຣຕິ ຜຣຸໂສ. ອາພາໂຘຕິ ວິສຠາຄໂຣໂຄ. ປພາຬ຺ຫາຕິ ພລວຕິໂຍ. ມາຣຓນ຺ຕິກາຕິ ມຣຓນ຺ຕາ ມຣຓສມີປປາປນສມຕ຺ຖາ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສສີຕິ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຘິວາເສສິ. ອວິຫຎ຺ຎມາໂນຕິ ເວທນານຸວຕ຺ຕນວເສນ ອສລ຺ລກ຺ຂິຕຘມ຺ໂມ ວິຍ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອປີຬິຍມາໂນ ອທຸກ຺ຂິຍມາໂນ ວິຍ ອຘິວາເສສິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກເຍວ ຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານທິວສາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ທິວເສ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕີຫິ ປຏິປຓາມນໂຕ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸກາໂມ ‘‘ໂກຏິສຫສ຺ສຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາເຣນ຺ຕານໍ ວຊິຣສງ຺ຆາຕສມານກາຍານໍ ອປຣິມິຕກາລໍ ອຸປຈິຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣານມ຺ປິ ຠເວ ສຕິ ເອວຣູປາ ເວທນາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິ, ເຕນ ເວທນາ ຂຣາ ວຕ຺ຕິໍສຸ. ອາຍາມາຕິ ເອຫິ ຍາມ.

ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິອາທິກາ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ຐປິຕາ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສູກຣມທ຺ທເວນາຕິ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທປາທິ, ນ ປນ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ. ຍທິ ຫິ ອຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາ, ອຕິຂໂຣ ອຠວິສ຺ສາ, ສິນິທ຺ຘໂຠຊນໍ ປນ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕນຸກາ ເວທນາ ອໂຫສິ, ເຕເນວ ປທສາ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ຂິ. ເອເຕນ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ສີຫນາໂທ ນທິໂຕ, ຕສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕາ ທສ຺ສິຕາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ກມ຺ເມນ ປນ ລທ຺ໂຘກາເສນ ອຸປ຺ປາທິຍມານໍ ວິກາຣໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຍ ອຸປສເມນ຺ໂຕ ສຣີເຣ ພລໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ເຍນ ຍຖາ ວກ຺ຂມານໍ ຕິວິຘໍ ປໂຍຊນໍ ສມ຺ປາເທສິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ຕໍ ປຣິຓາມໍ ຄຕໍ, ມາຣຓນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ປນ ເວທນານໍ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ອປາກຏໍ ອໂຫສີຕິ. ວິຣິຈ຺ຈມາໂນຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕໂລຫິຕວິເຣຈໂນວ ສມາໂນ. ອໂວຈາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ເອວມາຫ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວໍ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກຸສິນາຣໍ ອຄມາສິ, ກິໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸນ຺ຕິ? ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸໍ ນາມ ນ ກຕ຺ຖຈິ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ມຍິ ກຸສິນາຣໍ ຄເຕ ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕເທສນາຍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑) ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາຍ ຍາ ເທວໂລເກ ອນຸຠວິຕພ຺ພສທິສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ມຍາ ອນຸຠູຕາ, ຕໍ ທ຺ວີຫິ ຠາຓວາເຣຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ຊນາ ກຸສລໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຸຠທ຺ໂທປິ ກຕ຺ຖ ມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປຣິໂຍສາເນ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ມຍິ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສາວໂກ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຘາຕຸນິມິຕ຺ຕໍ ມຫາກລໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂລຫິຕໍ ນທີ ວິຍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ກຸສິນາຣາຍໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ໂທຓພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ວິວາທໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສຕີຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ກາຣຓານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ກຸສິນາຣໍ ອຄມາສິ.

ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິລນ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ປຣິສ຺ສນ຺ໂຕ ອສ຺ມິ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເວທນານໍ ພລວຠາວໍ ເອວ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕທາ ປທສາ ອຄມາສິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຍຖາ ປທຸທ຺ຘາຣມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາ ເວທນາ ຕິຂິຓາ ຂຣາ ກຏຸກາ ວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອິທານີຕິ ອຘຸນາ. ລຸຬິຕນ຺ຕິ ມທ຺ທິຕໍ ວິຍ ອາກຸລໍ. ອາວິລນ຺ຕິ ອາລຸລໍ. ອຈ຺ໂຉທກາຕິ ຕນຸປສນ຺ນສລິລາ. ສາໂຕທກາຕິ ມຘຸຣໂຕຍາ. ສີໂຕທກາຕິ ສີຕລຊລາ. ເສໂຕທກາຕິ ນິກ຺ກທ຺ທມາ. ອຸທກຎ຺ຫິ ສຠາວໂຕ ເສຕວຓ຺ຓໍ, ຠູມິວເສນ ກທ຺ທມາວິລຕາຍ ຈ ອຎ຺ຎາທິສໍ ໂຫຕິ, ກກຸຘາປິ ນທີ ວິມລວາລິກາ ສໂມກິຓ຺ຓາ ເສຕວຓ຺ຓາ ສນ຺ທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສໂຕທກາ’’ຕິ. ສຸປຕິຕ຺ຖາຕິ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ. ຣມຓີຍາຕິ ມໂນຫຣຠູມິຠາຄຕາຍ ຣມິຕພ຺ພາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ມໂນຣມາ.

ກິລນ຺ໂຕສ຺ມິ ຈຸນ຺ທກ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ –

‘‘ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ຫຕ຺ຖິກຸເລສຸ ກາຬາວກສງ຺ຂາຕານໍ ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ເອວໍ ທສຄຸຓິຕາຍ ຄຓນາຍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສພລປ຺ປມາຓໍ ສຣີຣພລໍ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ຄວາເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຕໍ. ປາວາຍ ຕິຄາວຸເຕ ກຸສິນາຣາ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣໍ ປາປຸຓີຕິ ເອວໍ ‘‘ໂຣໂຄ ນາມ ສພ຺ພໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສໍເວຄກຣໍ ວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ ‘‘ກິລນ຺ໂຕສ຺ມິ, ຈຸນ຺ທກ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ ເປຕເສຍ຺ຍາ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາ ສີຫເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາ. ‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສີ’’ຕິ. ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ, ໂຄປ຺ຜກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ນິປຊ຺ຊິ.

ຄນ຺ຕ຺ວານ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອິມາ ຄາຖາ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ຐປິຕາ. ຕຕ຺ຖ ນທິກນ຺ຕິ ນທິໍ. ອປ຺ປຏິໂມຘ ໂລເກຕິ ອປ຺ປຏິໂມ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສເທວເກ ໂລເກ. ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈຸທຕາຣີຕິ ຄຕ຺ຕານໍ ສີຕິກຣຓວເສນ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ນທິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ. ຕທາ ກິຣ ຠຄວຕິ ນ຺ຫາຍນ຺ເຕ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ, ອຸທກໍ, ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ວນສຓ຺ໂຑ, ສພ຺ໂພ ຈ ໂສ ຠູມິຠາໂຄຕິ ສພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ. ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຄຣຸຠາວໂຕ ສເທວເກນ ໂລເກນ ປູຊາສມ຺ມານວເສນ ປຸຣກ຺ຂໂຕ. ຠິກ຺ຂຸຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເວທນານໍ ອຘິມຕ຺ຕຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ອາສນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິວາເຣຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາ. ປວຕ຺ຕາ ຠຄວາ ອິຘ ຘມ຺ເມຕິ ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ຠຄວາ ອິຘ ສີລາທິສາສນຘມ຺ເມ ປວຕ຺ຕາ, ຘມ຺ເມ ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ເຕຕາ. ອມ຺ພວນນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ນທິຍາ ຕີເຣ ອມ຺ພວນໍ. ອາມນ຺ຕຍິ ຈຸນ຺ທກນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຂເຓ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸທກສາຏິກໍ ປີເຬນ຺ໂຕ ໂອຫີຍິ, ຈຸນ຺ທກຕ຺ເຖໂຣ ສມີເປ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠຄວາ ອາມນ຺ຕຍິ. ປມຸເຂ ນິສີທີຕິ ວຕ຺ຕສີເສນ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ນິສີທິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ອາຓາເປຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ອຸປທເຫຍ຺ຍາຕິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂກ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສິຍາ ອປິ ຠເວຍ຺ຍ. ອລາຠາຕິ ເຍ ອຎ຺ເຎສໍ ທານໍ ທທນ຺ຕານໍ ທານານິສໍສສງ຺ຂາຕາ ລາຠາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອລາຠາ. ທຸລ຺ລທ຺ຘນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎວິເສເສນ ລທ຺ຘມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ. ຍສ຺ສ ເຕຕິ ຍສ຺ສ ຕວ. ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ ວາ ອຕິກິລິນ຺ນໍ ວາ ໂກ ຕໍ ຊານາຕິ, ກີທິສມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອທ຺ຘາ ເຕນ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ທິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ລາຠາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ ທານານິສໍສສງ຺ຂາຕາ ລາຠາ. ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ສຸລທ຺ຘໍ. ສມ຺ມຸຂາຕິ ສມ຺ມຸຂໂຕ, ນ ອນຸສ຺ສເວນ ນ ປຣມ຺ປຣາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຕນ຺ຕິ ເມ ເອຕໍ ມຍາ ເອຕໍ. ທ຺ເວເມຕິ ທ຺ເວ ອິເມ. ສມສມຜລາຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ສມານຜລາ.

ນນຸ ຈ ຍໍ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕໍ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນກາເລ ທານໍ, ອິທໍ ປນ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ທານໍ ຂີຓາສວກາເລ, ກສ຺ມາ ເອຕານິ ສມຜລານີຕິ? ປຣິນິພ຺ພານສມຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິສມຕາຍ ອນຸສ຺ສຣຓສມຕາຍ ຈ. ຠຄວາ ຫິ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສອຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຈຸນ຺ເທນ ທິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ເອວໍ ປຣິນິພ຺ພານສມຕາຍປິ ສມຜລານິ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນທິວເສ ຈ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິ, ປຣິນິພ຺ພານທິວເສປິ ສພ຺ພາ ຕາ ສມາປຊ຺ຊິ. ເອວໍ ສມາປຕ຺ຕິສມຕາຍປິ ສມຜລານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍສ຺ສ ເຈຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອປ຺ປມາຓໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປມາໂຓ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ ກຸສລາຠິສນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ. –

ສຸຊາຕາ ຈ ອປຣຠາເຄ ອສ຺ໂສສິ ‘‘ນ ກິຣ ສາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິເຣສ, ຕໍ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ກິຣສ຺ສ ເຕນ ຍາປນາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິຍາ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ຈຸນ຺ທສ຺ສປິ ອປຣຠາເຄ ‘‘ອວສານປິຓ຺ຑປາໂຕ ກິຣ ມຍາ ທິນ຺ໂນ, ຘມ຺ມສີສໍ ກິຣ ມຍາ ຄຫິຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕນາ ຈິຣກາລາຠິປຕ຺ຖິຕາຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣຓສມຕາຍປິ ສມຜລານິ ທ຺ເວປິ ປິຓ຺ຑປາຕທານານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອາຍຸສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ປສຸຕໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ. ຍສສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ປຣິວາຣສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ອາຘິປເຕຍ຺ຍສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຠາວສໍວຕ຺ຕນິກໍ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕຎ຺ເຈວ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ທທໂຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈີຍຕິ, ມຫປ຺ຜລຕຣຎ຺ຈ ມຫານິສໍສຕຣຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ທທໂຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ ສຸວິສຸທ຺ຘສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນຎ຺ຈ ຠາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ຕສ຺ສ ທານາທິວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎໍ ອຠິວຑ຺ຒຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍຍມໂຕຕິ ສີລສໍຍເມນ ສໍຍມນ຺ຕສ຺ສ, ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຣໍ ນ ຈີຍຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘເວຣໍ ນ ປວຑ຺ຒຕິ, ອໂທສປຘານຕ຺ຕາ ວາ ອຘິສີລສ຺ສ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສຍໍມນ຺ໂຕ ສຸວິສຸທ຺ຘສີໂລ ຂນ຺ຕິພຫຸລຕາຍ ເກນຈິ ເວຣໍ ນ ກໂຣຕິ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ອຸປຈໂຍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສໍຍມໂຕ ສໍຍມນ຺ຕສ຺ສ, ສໍຍມເຫຕຸ ວາ ເວຣໍ ນ ຈີຍຕິ. ກຸສໂລ ຈ ຊຫາຕິ ປາປກນ຺ຕິ ກຸສໂລ ປນ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸວິສຸທ຺ຘສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠທໍ ຌານໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປາປກໍ ລາມກໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິອກຸສລໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຊຫາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ໂສ ຕເມວ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອນວເສສໍ ປາປກໍ ລາມກໍ ອກຸສລໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຊຫາຕິ. ຣາຄໂທສໂມຫກ຺ຂຍາ ສ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ໂສ ເອວໍ ປາປກໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ຣາຄາທີນໍ ຂຍາ ອນວເສສກິເລສນິພ຺ພາເນນ, ຕໂຕ ປຣໍ ຂນ຺ຘນິພ຺ພາເນນ ຈ ນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຈ ທກ຺ຂິຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.