໘. ປາຏລິຄາມິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ປາຏລິຄາມິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ອມຕຘາຕຸສນ຺ນິສ຺ສິຕາຍ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸຍາ ປເວທນວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ຘມ຺ມເທສນາຍ. ສນ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມາທເປຕີຕິ ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊຕີຕິ ຕທຕ຺ຖຄຫເຓ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນນ຺ໂຕ ເຕເຊຕິ ໂຊເຕຕິ. ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ນິພ຺ພານຄຸເຓຫິ ສມ຺ມເທວ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣຫິ ໂຕເສຕິ.

ອຖ ວາ ສນ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ‘‘ໂສ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ມຫາວ. ໘) ນເຍເນວ ສພ຺ພຖາ ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສຕິ. ສມາທເປຕີຕິ ‘‘ອິມິນາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຕໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຘິຄມປຏິປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາເຣ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ອາທເປຕິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊຕີຕິ ເອຕໍ ທຸກ຺ກຣໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວນ຺ຕິ ‘‘ມາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປມາທໍ ອນ຺ຕຣາໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊຖ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວີຣິຍວໂຕ ນຍິທໍ ທຸກ຺ກຣໍ, ຕສ຺ມາ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທິວິສຸທ຺ຘິປຏິປທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຖ ຆຏຍຖ ວາຍເມຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ອຸສ຺ສາເຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂວທເປຕິ. ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ‘‘ມທນິມ຺ມທໂນ ປິປາສວິນໂຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐), ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໗; ອິຕິວຸ. ໔໔), ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໗), ອມຕຎ຺ຈ ສນ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ອເນກປຣິຍາເຍນ (ສໍ. ນິ. ໔.໔໐໙) ນິພ຺ພານານິສໍສປ຺ປກາສເນນ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຕເສນ຺ໂຕ ຫາເສນ຺ໂຕ ສມ຺ປຫໍເສຕິ ສມສ຺ສາເສຕິ.

ເຕຘາຕິ ເຕ ອິຘ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຍໍ ໂນ ອຕ຺ໂຖ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕາຍ ເທສນາຍ ອຕ຺ຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ. ມນສິ ກຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອນຎ຺ຎວິຫິຕາ ຕໍ ເທສນໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຄຕເມວ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ເພນ ກາຣກຈິຕ຺ເຕນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ເທສນໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ຕຄ຺ຄຕເມວ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໂຕ ເທສນໍ ສມ຺ມາ ອນຸ ອນຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ເຍຫິ ຈິຕ຺ເຕຫິ ເທສນາ ກຕາ, ສພ຺ພສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ເທສນໍ ພຫິ ຄນ຺ຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ອນຸ ອນຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຍຖາເທສິຕເທສິຕໍ ເທສນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ໂອຫິຕໂສຕາຕິ ອວຫິຕໂສຕາ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປິຕໂສຕາ. ໂອຫິຕໂສຕາຕິ ວາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕໂສຕາ. ຕເມວ ອຸປລພ຺ຠມາໂນປິ ຫິ ສວເນ ອວິກ຺ເຂໂປ ສຕິສໍວໂຣ ວິຍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິເຍປິ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິປິ ປເທຫິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕປ຺ປຣຠາວໂຕ ສວເນ ອາທຣທີປເນນ ສກ຺ກຈ຺ຈສວນໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕສ຺ສາ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ສວເນ ອາທຣກາຣິຕໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕພ຺ພິຘຸຣຘມ຺ມເທສນາມຸເຂນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານຠາວວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ວິຊ຺ຊຕິ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂເວຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາລປນໍ. ນນຸ ຈ ອຸທານໍ ນາມ ປີຕິໂສມນສ຺ສສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ ວາ ຘມ຺ມສໍເວຄສມຸຏ຺ຐາປິໂຕ ວາ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກນິຣເປກ຺ໂຂ ອຸທາຫາໂຣ, ຕຖາ ເຈວ ເອຕ຺ຕເກສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕໍ, ອິຘ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ? ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ. ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິໂສມນສ຺ສາ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ອິຘ ນິພ຺ພານວຊ຺ໂຊ ສພ຺ໂພ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂກວ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ນ ປຈ຺ຈຍນິຣເປກ຺ໂຂ. ອຍໍ ປນ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ກຕມປຈ຺ຈເຍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເຕ ຈ ສຎ຺ຎາເປຕຸກາໂມ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ນ ເອກນ຺ຕໂຕວ ເຕ ປຏິຄ຺ຄາຫເກ ກຕ຺ວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕທາຍຕນນ຺ຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ. ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄຜລຎາຓາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ຣູປາທີນິ ວິຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕານີຕິ ກາຣຓຏ຺ເຐນ ‘‘ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ປເວເທສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ – ອິຘ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂຕາຍປິ ຘາຕຸຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ສຠາວຘມ຺ມານໍ. ຍຖາ ຫິ ທຸກ຺ເຂ ວິຊ຺ຊມາເນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ສຸຂມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕິເຍວ, ຕຖາ ອຸຓ຺ເຫ ວິຊ຺ຊມາເນ ສີຕມ຺ປິ ວິຊ຺ຊຕິ, ປາປຘມ຺ເມສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາປິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ຍຖາປິ ທຸກ຺ເຂ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ສຸຂໍ ນາມປິ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເອວໍ ຠເວ ວິຊ຺ຊມາເນ, ວິຠໂວປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂກ.

‘‘ຍຖາປິ ອຸຓ຺ເຫ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ອປຣໍ ວິຊ຺ຊຕິ ສີຕລໍ;

ເອວໍ ຕິວິຘຄ຺ຄິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ນິພ຺ພານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພກໍ.

‘‘ຍຖາປິ ປາເປ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ກລ຺ຍາຓມປິ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເອວເມວ ຊາຕິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ອຊາຕິມປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພກ’’ນ຺ຕິອາທິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໐-໑໒) –

ອປິຈ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວວິຈາຣຓໍ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ສມ຺ມຸເຂນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕພ຺ພິຘຸຣຘມ຺ມາໂປຫນມຸເຂນສ຺ສ ສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ ນ ອາໂປ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣວິຘຸຣສຠາວໍ ຍຖາ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ກຕ຺ຖຈິ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາ ຕຕ຺ຖປິ ສພ຺ເພ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ. ນ ຫິ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ສໂມຘານໍ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖວິຠາວນາ – ຍຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ຍສ຺ສໍ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸຍໍ ເນວ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ ປຖວີຘາຕຸ ອຕ຺ຖິ, ນ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓາ ອາໂປຘາຕຸ, ນ ອຸຓ຺ຫລກ຺ຂຓາ ເຕໂຊຘາຕຸ, ນ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕ຺ຖິ. ອິຕິ ຈຕຸມຫາຠູຕາຠາວວຈເນນ ຍຖາ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ອນວເສສໂຕ ກາມຣູປຠວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ນ ຫິ ມຫາຠູຕນິສ຺ສເຍນ ວິນາ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠໂວ ເອກໂວກາຣຠໂວ ວາ ສມ຺ຠວຕີຕິ.

ອິທານິ ອຣູປສຠາວຕ຺ເຕປິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຣູປຠວປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ…ເປ… ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ອາຣມ຺ມເຓນ ກຸສລວິປາກກິຣິຍເຠໂທ ຕິວິໂຘປິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ນິພ຺ພາເນ ກາມໂລກາທີນໍ ອຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ອິຘໂລກປຣໂລການມ຺ປິ ອຠາໂວຕິ ອາຫ – ‘‘ນາຍໍ ໂລໂກ ນ ປຣໂລໂກ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ອິຘໂລໂກ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ຂນ຺ຘາທິໂລໂກ, ໂຍ ຈ ‘‘ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ປໂຣ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘໂວຫາໂຣ ຂນ຺ຘາທິໂລໂກ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ. ນ ອຸໂຠ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາຕິ ຍສ຺ມາ ຣູປຄເຕ ສຕິ ຕໂມ ນາມ ສິຍາ, ຕມສ຺ສ ຈ ວິຘມນຕ຺ຖໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປນ ຍຕ຺ຖ ຣູປຄຕເມວ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕໂມ. ຕມສ຺ສ ວາ ວິຘມນາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ, ຕສ຺ມາ ຈນ຺ທິມາ ສູຣິໂຍ ຈາຕິ ອຸໂຠປິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພາເນ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອາໂລກສຠາວຕໍເຍວ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທສ຺ເສຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ອນຠິສເມຕາວີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາທິມຕິສໍສາເຣ ສຸປິນນ຺ເຕປິ ອນນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ອຕິທຸທ຺ທສໍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ອຕກ຺ກາວຈຣໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕໍ ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍໍ ອຕິປຓີຕໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎາຓາທີນິ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ …ເປ… ນ ອຸໂຠ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ’’ຕິ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມາໂປຫນມຸເຂນ ຕໍ ວິຠາເວຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ເຕນ ປຖວີອາທິສພ຺ພສງ຺ຂຕຘມ຺ມວິຘຸຣສຠາວາ ຍາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ, ຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ, ‘‘ຕຕ຺ຣາປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ອາຄຕິໍ ວທາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ. ອປິສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈເຍ. ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣປວຕ຺ເຕ ກຸໂຕຈິ ກສ຺ສຈິ ອາຄຕິໍ ນ ວທາມິ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມມຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເອວໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອາຍຕເນ ນິພ຺ພາເນ ກຸໂຕຈິ ອາຄຕິໍ ອາຄມນໍ ເນວ ວທາມິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານຕາຍ ອຠາວໂຕ. ນ ຄຕິນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ຄມນໍ ນ ວທາມິ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານຕາຍ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕານໍ ຐເປຕ຺ວາ ຎາເຓນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ອາຄຕິຄຕິໂຍ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ນາປິ ຐິຕິຈຸຕູປປຕ຺ຕິໂຍ ວທາມິ. ‘‘ຕທາປຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕມ຺ປິ ອາຍຕນໍ ຄາມນ຺ຕຣໂຕ ຄາມນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ນ ອາຄຕິ, ນ ຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ນ ຄຕິ, ປຖວີປພ຺ພຕາທິ ວິຍ ອປຕິຏ຺ຐານຕາຍ ນ ຐິຕິ, ອປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ວາ ອຸປ຺ປາທາຠາໂວ, ຕໂຕ ອມຕສຠາວຕ຺ຕາ ຈວນາຠາໂວ, ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຠາວໂຕ ເຈວ ຕທຸຠຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ຐິຕິຍາ ຈ ອຠາວໂຕ ນ ຐິຕິໍ ນ ຈຸຕິໍ ນ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ວທາມິ. ເກວລໍ ປນ ຕໍ ອຣູປສຠາວຕ຺ຕາ ອປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຈ ນ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕາຠາວໂຕ ປວຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ. ອຣູປສຠາວຕ຺ເຕປິ ເວທນາທໂຍ ວິຍ ກສ຺ສຈິປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນາລມ຺ພນໂຕ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນິຣເປກ຺ຂໂຕ ຈ ອນາຣມ຺ມຓເມວ ຕໍ ‘‘ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ອຍຎ຺ຈ ເອວສທ຺ໂທ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐເມວ ອປ຺ປວຕ຺ຕເມວາຕິ ປທທ຺ວເຍນປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຍທິທໍ ‘‘ອປ຺ປຕິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ ໂຖມິຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອໂສ ເອວ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຣິໂຍສານໍ ຕທຘິຄເມ ສຕິ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ ອຍເມວ ຕສ຺ສ ສຠາໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໒. ທຸຕິເຍ ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປກຕິຍາ ຄມ຺ຠີຣຠາວໂຕ ທຸທ຺ທສຠາວທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ຕຕ຺ຖ ທຸທ຺ທສນ຺ຕິ ສຠາວຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ອຕິສຸຂຸມສຓ຺ຫສຠາວຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປຈິຕຎາຓສມ຺ຠາເຣຫິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ທຸທ຺ທສໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຕຎ຺ຫິ ເຕ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ອຣິຍໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ຕ຺ວໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ນິພ຺ພານມ຺ປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໑໘). ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຐານໍ ທຸທ຺ທສໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໘; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗). ອນຕນ຺ຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ, ກາມາທີສຸ ຈ ຠເວສຸ ນມນໂຕ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ນມນໂຕ ຕຓ຺ຫາ ນຕາ ນາມ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ນຕາຕິ ອນຕໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ນິຈ຺ຈສຠາວຕ຺ຕາ ອນ຺ຕວິຣຫິຕໍ, ອຈວນຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘໍ ອມຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທຸທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓຫິ ຣາຄາທິກິເລເສຫິ ຈິຣກາລຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕານໍ ອປຈ຺ຈຍຠາວນາ ນ ສຸກຣາຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄມນີຍຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຫິ ສຈ຺ຈໍ ສຸທສ຺ສນນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ອສນ຺ຕສຠາວາຠາວໂຕ ເອກນ຺ເຕເນວ ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ອວິປຣີຕຏ຺ເຐນ ສຈ຺ຈໍ. ນ ຫິ ຕໍ ສຸທສ຺ສນໍ ນ ສຸເຂນ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ, ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາເຣ ສມາເນນ຺ເຕຫິປິ ກສິເຣເນວ ສມຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ກິຈ຺ເຉນ ເມ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໘; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗).

ປຏິວິທ຺ຘາ ຕຓ຺ຫາ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ອຠິສເມນ຺ເຕນ ວິສຍໂຕ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິເວເຘນ ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວເຘນ ຈ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຍຖາປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຫານາຠິສມຍວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ຈ ປຏິວິທ຺ຘາ ຕຓ຺ຫາ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ຍຖາຠູຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕ ຠວາທີສຸ ນຕຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖິ, ຕທຠາເວ ສພ຺ພສ຺ສປິ ກິເລສວຏ຺ຏສ຺ສ ອຠາໂວ, ຕໂຕວ ກມ຺ມວິປາກວຏ຺ຏານໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນວເສສວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວູປສມເຫຕຸຠູຕໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ປກາເສສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໓. ຕຕິເຍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຕທາ ກິຣ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ສໍສາຣສ຺ສ ອາທີນວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວເສນ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກຕາຍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ສໍສາໂຣ ຠຄວຕາ ອວິຊ຺ຊາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ສເຫຕຸໂກ ປກາສິໂຕ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ປນ ຕທຸປສມສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຍິທໍ ອເຫຕຸກໍ, ກຖໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ປຣິວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິມຕິວິຘມນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ອິຘ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ, ນຕ຺ຖິ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອນຸປລພ຺ຠມານສຠາວຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂລກາຍຕິກາທໂຍ ວິຍ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ປຸຖຸທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ມິຈ຺ຉາວາທຠຎ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິມໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ສພ຺ພານິປິ ປທານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ອຖ ວາ ເວທນາທໂຍ ວິຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສມວາຍສງ຺ຂາຕາຍ ກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍາ ນ ຊາຕໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຊາຕໍ, ກາຣເຓນ ວິນາ, ສຍເມວ ວາ ນ ຠູຕໍ ນ ປາຕຸຠູຕໍ ນ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຠູຕໍ, ເອວໍ ອຊາຕຕ຺ຕາ ອຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ເຍນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ນ ກຕນ຺ຕິ ອກຕໍ, ຊາຕຠູຕກຕສຠາໂວ ຈ ນາມຣູປານໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ໂຫຕິ, ນ ອສງ຺ຂຕສຠາວສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິໂລມໂຕ ວາ ສເມຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕໍ, ຕຖາ ນ ສງ຺ຂຕໍ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂຓຣຫິຕນ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຠາເວ ປຏິສິທ຺ເຘ ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ ເອເກເນວ ກາຣເຓນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາຍ ‘‘ນ ເຍນ ເກນຈິ ກຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອປຈ຺ຈຍມ຺ປິ ສມານໍ ‘‘ສຍເມວ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ຠູຕໍ ປາຕຸຠູຕ’’ນ຺ຕິ ອາສງ຺ກາຍ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ອຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍຎ຺ເຈຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕາກຕາຠູຕຠາໂວ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຊາຕິຘມ຺ມຕ຺ຕາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຊາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ສາຕ຺ຖກຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ຕຍິທໍ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ອຸທາເນນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາລປເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂນ ເຈຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍທິ ອຊາຕາທິສຠາວາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ນ ອຠວິສ຺ສ ນ ສິຍາ, ອິຘ ໂລເກ ຊາຕາທິສຠາວສ຺ສ ຣູປາທິກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ ອນວເສສວູປສໂມ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ ນ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ ນ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຣິຍມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ອນວເສສກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ເຕເນຕ຺ຖ ສພ຺ພສ຺ສປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ອປຄໂມ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ເອວໍ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນ຺ວຍວເສນປິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ‘‘ອປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ, ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ທຸກມາຕິກາ ໗, ໘), ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນໍ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ (ອຸທາ. ໗໑), ອິທມ຺ປິ ໂຂ ຐານໍ ທຸທ຺ທສໍ, ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ (ມຫາວ. ໘; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗), ອສງ຺ຂຕຎ຺ຈ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ ອສງ຺ຂຕຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໖-໓໖໗) ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ຈ ສຸຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ຠໂວ ສພ຺ພໂລກໍ ອນຸກມ຺ປມາເນນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເທສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ອປຈ຺ຈກ຺ຂກາຣີນມ຺ປິ ວິຎ຺ຎູນໍ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ນຕ຺ຖິເຍວ. ເຍ ປນ ປຣເນຍ຺ຍພຸທ຺ຘິໂນ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຕສໍ ວິມຕິວິໂນທນຕ຺ຖໍ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາຍນິທ຺ຘາຣຓມຸເຂນ ຍຸຕ຺ຕິວິຈາຣຓາ – ຍຖາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ສອຸຕ຺ຕຣານໍ ກາມານໍ ຣູປາທີນຎ຺ຈ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາວໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຕໍສຠາວານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູເຕນ ຕພ຺ພິຘຸຣສຠາເວນ ນິສ຺ສຣເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອປິ ອນຸໂລມຎາຓໍ ກິເລເສ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕຖາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ຎາຓໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສເນວ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ. ອິຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫາເນ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ເຕສໍ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານກຣສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ຕທຸຠຍວິປຣີຕສຠາເວນ ອາຣມ຺ມເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ສາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ຕຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ນິພ຺ພານປທສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕກໍ ວຈນໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕຕ຺ຕາ. ຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໓໗; ມຫານິ. ໒໗), ຕຖາ ນິພ຺ພານສທ຺ໂທ ກຕ຺ຖຈິ ວິສເຍ ຍຖາຠູຕປຣມຕ຺ຖວິສໂຍ ອຸປຈາຣມຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສີຫສທ຺ໂທ. ອຖ ວາ ອຕ຺ເຖວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ, ອິຕຣຕພ຺ພິປຣີຕວິນິມຸຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຖວີຘາຕຸ ເວທນາຕິ. ເອວມາທີຫິ ນເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕິໂຕປິ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຕທາ ກິຣ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວເສນ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກຕາຍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ຕາວ ຠຄວຕາ ອມຕມຫານິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ອານຸຠາໂວ ປກາສິໂຕ, ອຘິຄມູປາໂຍ ປນສ຺ສາ ນ ຠາສິໂຕ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕຫິ ອມ຺ເຫຫິ ອຍໍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິວິຕກ຺ກສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ກຕ຺ຖຈິ ອນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວີຖິປຏິປນ຺ນວິປສ຺ສນສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອນວເສສໂຕ ຕຓ຺ຫາປຫາເນນ ນິພ຺ພານາຘິຄມວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈລິຕນ຺ຕິ ຣູປາທິສງ຺ຂາເຣ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈລິຕໍ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຫີນຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ຫິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຸຂາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວິຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ມມ ເວທນາ, ອຫໍ ເວທິຍາມີ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄາຫວເສນ ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຈລນໍ ກມ຺ປນໍ, ອວກ຺ຂລິຕໍ ວາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຈລິຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍ ປນ ວິສຸທ຺ຘິປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນາຫິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຈລິຕໍ ອວກ຺ຂລິຕໍ, ວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ ກາຣຓສ຺ສ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ.

ຈລິເຕ ອສຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຈລິເຕ ອສຕິ ຍຖາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄາຫາ ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕຖາ ວີຖິປຏິປນ຺ນາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຕໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ. ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສຫຊາຕານໍ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ສາຣມ຺ຠກຣກິເລສວູປສມິນີ ທຸວິຘາປິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຕິ ນຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສຍຸຕ຺ຕາຍ ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສຕິ ອນວຊ຺ຊສຸຂາຘິຏ຺ຐານໍ ສມາຘິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ສມວາຍກຣເຓນ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຣມ຺ປຣາຍ ກິເລເສ ເຂເປນ຺ຕສ຺ສ ກາມຠວາທີສຸ ນມນໂຕ ‘‘ນຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຕຓ຺ຫາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອນວເສສໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍ ອາປາທິຕຕ຺ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນຕິຍາ ອສຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຕຓ຺ຫາຍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຠວາທິອຕ຺ຖາຍ ອາລຍນິກນ຺ຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐາເນ ອສຕິ. ອາຄຕິຄຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອິຘ ອາຄຕິ ອາຄມນໍ ຈຸຕິວເສນ ຄຕິ ອິໂຕ ປຣໂລກຄມນໍ ເປຈ຺ຈຠາໂວ ນ ໂຫຕິ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອາຄຕິຄຕິຍາ ອສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາຄຕິຍາ ຈ ຄຕິຍາ ຈ ອສຕິ. ຈຸຕູປປາໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອປຣາປຣໍ ຈວນຸປປຊ຺ຊນໍ ນ ໂຫຕິ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອສຕິ ຫິ ກິເລສວຏ຺ເຏ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ປຈ຺ຉິນ຺ນເມວ, ປຈ຺ຉິນ຺ເນ ຈ ຕສ຺ມິໍ ກຸໂຕ ວິປາກວຏ຺ຏສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ເຕນາຫ – ‘‘ຈຸຕູປປາເຕ ອສຕິ ເນວິຘ ນ ຫຸຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ພາຫິຍສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິຘາປິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນວເສສໂຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວູປສມເຫຕຸຠູຕໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປກາເສຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໕. ປຎ຺ຈເມ ມລ຺ເລສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາຕິ ຄຸຓມຫຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕຫິ ມຫຕາ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ສີລາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນປິ ມຫາ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໂຕ, ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄຓນຕ຺ຕາ. ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອາຄຕາຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ນ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຈຸນ຺ທສ຺ສາຕິ ເອວໍນາມກສ຺ສ. ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຸວຓ຺ຓກາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ໂສ ກິຣ ອຑ຺ໂຒ ມຫາກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຠຄວໂຕ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອມ຺ພວເນ ສຕ຺ຖຸວສນານຸຈ຺ຉວິກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານອຸປຏ຺ຐານສາລາກຸຏິມຓ຺ຑປຈງ຺ກມນາທິເກ ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ຕໍ ວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາວາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພວເນ’’ຕິ.

ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ. ‘‘ສູກຣມທ຺ທວນ຺ຕິ ສູກຣສ຺ສ ມຸທຸສິນິທ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕມໍສ’’ນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສູກຣມທ຺ທວນ຺ຕິ ນ ສູກຣມໍສໍ, ສູກເຣຫິ ມທ຺ທິຕວໍສກຬີໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ‘‘ສູກເຣຫິ ມທ຺ທິຕປ຺ປເທເສ ຊາຕໍ ອຫິຉຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສູກຣມທ຺ທວໍ ນາມ ເອກໍ ຣສາຍນ’’ນ຺ຕິ ຠຓິໍສຸ. ຕຎ຺ຫິ ຈຸນ຺ໂທ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈິຣຕຣໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຈິຣຊີວິຕຸກມ຺ຍຕາຍ ອທາສີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເຕນ ມໍ ປຣິວິສາຕິ ເຕນ ມມໍ ໂຠເຊຫິ. ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມາຫ? ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ. ຕຎ຺ຈ ກາຣຓໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເຕນ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາຍ ປເຣສໍ ອປຣິໂຠຄາຣຫໂຕ ຈ ຕຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສູກຣມທ຺ທເວ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ເທວຕາ ໂອຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ສມ຺ມາ ຊີຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ປຣູປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ຈຸນ຺ທ, ປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ສີຫນາທໍ ນທິ. ເຍ ຫິ ປເຣ ອຸປວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຕ຺ຕາວເສສໍ ເນວ ຠິກ຺ຂູນໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອທາສິ, ອາວາເຏ ນິຂຓາເປຕ຺ວາ ວິນາເສສີ’’ຕິ, ‘‘ເຕສໍ ວຈໂນກາໂສ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຣູປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ສີຫນາທໍ ນທິ.

ຕຕ຺ຖ ສເທວເກຕິອາທີສຸ ສຫ ເທເວຫີຕິ ສເທວໂກ, ສຫ ມາເຣນາຕິ ສມາຣໂກ, ສຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ, ສຫ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫີຕິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ສຫ ເທວມນຸສ຺ເສຫີຕິ ສເທວມນຸສ຺ສາ. ຕສ຺ມິໍ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ. ຕຕ຺ຖ ສເທວກວຈເນນ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສມາຣກວຈເນນ ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີວຈເນນ ສາສນສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓໍ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ, ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓໍ, ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວອວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຕີຫິ ປເທຫິ ໂອກາສໂລກວເສນ, ທ຺ວີຫິ ປຊາວເສນ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປໂຣ ນໂຍ – ສເທວກວຈເນນ ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ, ສມາຣກວຈເນນ ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ, ສພ຺ຣຫ຺ມກວຈເນນ ຣູປີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓວຈເນນ ຈຕຸປຣິສວເສນ ສມ຺ມຸຕິເທເວຫິ ສຫ ມນຸສ຺ສໂລໂກ, ອວເສສສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສາຕິ ຠຸຕ຺ຕວໂຕ. ຂໂຣຕິ ຜຣຸໂສ. ອາພາໂຘຕິ ວິສຠາຄໂຣໂຄ. ປພາຬ຺ຫາຕິ ພລວຕິໂຍ. ມາຣຓນ຺ຕິກາຕິ ມຣຓນ຺ຕາ ມຣຓສມີປປາປນສມຕ຺ຖາ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສສີຕິ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຘິວາເສສິ. ອວິຫຎ຺ຎມາໂນຕິ ເວທນານຸວຕ຺ຕນວເສນ ອສລ຺ລກ຺ຂິຕຘມ຺ໂມ ວິຍ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ອປີຬິຍມາໂນ ອທຸກ຺ຂິຍມາໂນ ວິຍ ອຘິວາເສສິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກເຍວ ຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ປນ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານທິວສາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ ທິວເສ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕີຫິ ປຏິປຓາມນໂຕ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸກາໂມ ‘‘ໂກຏິສຫສ຺ສຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາເຣນ຺ຕານໍ ວຊິຣສງ຺ຆາຕສມານກາຍານໍ ອປຣິມິຕກາລໍ ອຸປຈິຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣານມ຺ປິ ຠເວ ສຕິ ເອວຣູປາ ເວທນາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິ, ເຕນ ເວທນາ ຂຣາ ວຕ຺ຕິໍສຸ. ອາຍາມາຕິ ເອຫິ ຍາມ.

ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາຕິອາທິກາ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ຐປິຕາ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສູກຣມທ຺ທເວນາຕິ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທປາທິ, ນ ປນ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ. ຍທິ ຫິ ອຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາ, ອຕິຂໂຣ ອຠວິສ຺ສາ, ສິນິທ຺ຘໂຠຊນໍ ປນ ຠຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕນຸກາ ເວທນາ ອໂຫສິ, ເຕເນວ ປທສາ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ຂິ. ເອເຕນ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ ສີຫນາໂທ ນທິໂຕ, ຕສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕາ ທສ຺ສິຕາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ກມ຺ເມນ ປນ ລທ຺ໂຘກາເສນ ອຸປ຺ປາທິຍມານໍ ວິກາຣໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຍ ອຸປສເມນ຺ໂຕ ສຣີເຣ ພລໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ເຍນ ຍຖາ ວກ຺ຂມານໍ ຕິວິຘໍ ປໂຍຊນໍ ສມ຺ປາເທສິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ຕໍ ປຣິຓາມໍ ຄຕໍ, ມາຣຓນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ປນ ເວທນານໍ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ອປາກຏໍ ອໂຫສີຕິ. ວິຣິຈ຺ຈມາໂນຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປວຕ຺ຕໂລຫິຕວິເຣຈໂນວ ສມາໂນ. ອໂວຈາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐາເນ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ເອວມາຫ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວໍ ໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກຸສິນາຣໍ ອຄມາສິ, ກິໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸນ຺ຕິ? ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸໍ ນາມ ນ ກຕ຺ຖຈິ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ – ມຍິ ກຸສິນາຣໍ ຄເຕ ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕເທສນາຍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑) ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕາຍ ຍາ ເທວໂລເກ ອນຸຠວິຕພ຺ພສທິສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ມຍາ ອນຸຠູຕາ, ຕໍ ທ຺ວີຫິ ຠາຓວາເຣຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ຊນາ ກຸສລໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຸຠທ຺ໂທປິ ກຕ຺ຖ ມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປຣິໂຍສາເນ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ມຍິ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສາວໂກ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຘາຕຸນິມິຕ຺ຕໍ ມຫາກລໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂລຫິຕໍ ນທີ ວິຍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ກຸສິນາຣາຍໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ໂທຓພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ວິວາທໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສຕີຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ກາຣຓານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ມຫຕາ ອຸສ຺ສາເຫນ ກຸສິນາຣໍ ອຄມາສິ.

ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິລນ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ປຣິສ຺ສນ຺ໂຕ ອສ຺ມິ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕເວທນານໍ ພລວຠາວໍ ເອວ ທສ຺ເສຕິ. ຠຄວາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕທາ ປທສາ ອຄມາສິ, ອຎ຺ເຎສໍ ປນ ຍຖາ ປທຸທ຺ຘາຣມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາ ເວທນາ ຕິຂິຓາ ຂຣາ ກຏຸກາ ວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອິທານີຕິ ອຘຸນາ. ລຸຬິຕນ຺ຕິ ມທ຺ທິຕໍ ວິຍ ອາກຸລໍ. ອາວິລນ຺ຕິ ອາລຸລໍ. ອຈ຺ໂຉທກາຕິ ຕນຸປສນ຺ນສລິລາ. ສາໂຕທກາຕິ ມຘຸຣໂຕຍາ. ສີໂຕທກາຕິ ສີຕລຊລາ. ເສໂຕທກາຕິ ນິກ຺ກທ຺ທມາ. ອຸທກຎ຺ຫິ ສຠາວໂຕ ເສຕວຓ຺ຓໍ, ຠູມິວເສນ ກທ຺ທມາວິລຕາຍ ຈ ອຎ຺ຎາທິສໍ ໂຫຕິ, ກກຸຘາປິ ນທີ ວິມລວາລິກາ ສໂມກິຓ຺ຓາ ເສຕວຓ຺ຓາ ສນ຺ທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສໂຕທກາ’’ຕິ. ສຸປຕິຕ຺ຖາຕິ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ. ຣມຓີຍາຕິ ມໂນຫຣຠູມິຠາຄຕາຍ ຣມິຕພ຺ພາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ມໂນຣມາ.

ກິລນ຺ໂຕສ຺ມິ ຈຸນ຺ທກ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ –

‘‘ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທສສຸ ຫຕ຺ຖິກຸເລສຸ ກາຬາວກສງ຺ຂາຕານໍ ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ເອວໍ ທສຄຸຓິຕາຍ ຄຓນາຍ ປກຕິຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສພລປ຺ປມາຓໍ ສຣີຣພລໍ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ຄວາເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຕໍ. ປາວາຍ ຕິຄາວຸເຕ ກຸສິນາຣາ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຐາເນສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາຍ ຠຄວາ ກຸສິນາຣໍ ປາປຸຓີຕິ ເອວໍ ‘‘ໂຣໂຄ ນາມ ສພ຺ພໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສໍເວຄກຣໍ ວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ ‘‘ກິລນ຺ໂຕສ຺ມິ, ຈຸນ຺ທກ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ ເປຕເສຍ຺ຍາ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາ ສີຫເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາ. ‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສີ’’ຕິ. ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ, ໂຄປ຺ຜກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ນິປຊ຺ຊິ.

ຄນ຺ຕ຺ວານ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອິມາ ຄາຖາ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ຐປິຕາ. ຕຕ຺ຖ ນທິກນ຺ຕິ ນທິໍ. ອປ຺ປຏິໂມຘ ໂລເກຕິ ອປ຺ປຏິໂມ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ສເທວເກ ໂລເກ. ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈຸທຕາຣີຕິ ຄຕ຺ຕານໍ ສີຕິກຣຓວເສນ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ນທິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ. ຕທາ ກິຣ ຠຄວຕິ ນ຺ຫາຍນ຺ເຕ ອນ຺ໂຕນທິຍໍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ, ອຸທກໍ, ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ວນສຓ຺ໂຑ, ສພ຺ໂພ ຈ ໂສ ຠູມິຠາໂຄຕິ ສພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓເມວ ອໂຫສິ. ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຄຣຸຠາວໂຕ ສເທວເກນ ໂລເກນ ປູຊາສມ຺ມານວເສນ ປຸຣກ຺ຂໂຕ. ຠິກ຺ຂຸຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເວທນານໍ ອຘິມຕ຺ຕຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ອາສນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິວາເຣຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາ. ປວຕ຺ຕາ ຠຄວາ ອິຘ ຘມ຺ເມຕິ ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ຠຄວາ ອິຘ ສີລາທິສາສນຘມ຺ເມ ປວຕ຺ຕາ, ຘມ຺ເມ ວາ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕາ ປວຕ຺ເຕຕາ. ອມ຺ພວນນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ນທິຍາ ຕີເຣ ອມ຺ພວນໍ. ອາມນ຺ຕຍິ ຈຸນ຺ທກນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ຂເຓ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸທກສາຏິກໍ ປີເຬນ຺ໂຕ ໂອຫີຍິ, ຈຸນ຺ທກຕ຺ເຖໂຣ ສມີເປ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠຄວາ ອາມນ຺ຕຍິ. ປມຸເຂ ນິສີທີຕິ ວຕ຺ຕສີເສນ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ນິສີທິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖາ ອາຓາເປຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ອຸປທເຫຍ຺ຍາຕິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທໂກ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສິຍາ ອປິ ຠເວຍ຺ຍ. ອລາຠາຕິ ເຍ ອຎ຺ເຎສໍ ທານໍ ທທນ຺ຕານໍ ທານານິສໍສສງ຺ຂາຕາ ລາຠາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ອລາຠາ. ທຸລ຺ລທ຺ຘນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎວິເສເສນ ລທ຺ຘມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ. ຍສ຺ສ ເຕຕິ ຍສ຺ສ ຕວ. ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ ວາ ອຕິກິລິນ຺ນໍ ວາ ໂກ ຕໍ ຊານາຕິ, ກີທິສມ຺ປິ ປຈ຺ຉິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອທ຺ຘາ ເຕນ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ທິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ລາຠາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາ ທານານິສໍສສງ຺ຂາຕາ ລາຠາ. ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ສຸລທ຺ຘໍ. ສມ຺ມຸຂາຕິ ສມ຺ມຸຂໂຕ, ນ ອນຸສ຺ສເວນ ນ ປຣມ຺ປຣາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຕນ຺ຕິ ເມ ເອຕໍ ມຍາ ເອຕໍ. ທ຺ເວເມຕິ ທ຺ເວ ອິເມ. ສມສມຜລາຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ສມານຜລາ.

ນນຸ ຈ ຍໍ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕໍ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນກາເລ ທານໍ, ອິທໍ ປນ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ທານໍ ຂີຓາສວກາເລ, ກສ຺ມາ ເອຕານິ ສມຜລານີຕິ? ປຣິນິພ຺ພານສມຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິສມຕາຍ ອນຸສ຺ສຣຓສມຕາຍ ຈ. ຠຄວາ ຫິ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສອຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຈຸນ຺ເທນ ທິນ຺ນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ເອວໍ ປຣິນິພ຺ພານສມຕາຍປິ ສມຜລານິ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນທິວເສ ຈ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິ, ປຣິນິພ຺ພານທິວເສປິ ສພ຺ພາ ຕາ ສມາປຊ຺ຊິ. ເອວໍ ສມາປຕ຺ຕິສມຕາຍປິ ສມຜລານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍສ຺ສ ເຈຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ອປ຺ປມາຓໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປມາໂຓ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ ກຸສລາຠິສນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ. –

ສຸຊາຕາ ຈ ອປຣຠາເຄ ອສ຺ໂສສິ ‘‘ນ ກິຣ ສາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິເຣສ, ຕໍ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ກິຣສ຺ສ ເຕນ ຍາປນາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິຍາ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ຈຸນ຺ທສ຺ສປິ ອປຣຠາເຄ ‘‘ອວສານປິຓ຺ຑປາໂຕ ກິຣ ມຍາ ທິນ຺ໂນ, ຘມ຺ມສີສໍ ກິຣ ມຍາ ຄຫິຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕນາ ຈິຣກາລາຠິປຕ຺ຖິຕາຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣຓສມຕາຍປິ ສມຜລານິ ທ຺ເວປິ ປິຓ຺ຑປາຕທານານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອາຍຸສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ປສຸຕໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ. ຍສສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ປຣິວາຣສໍວຕ຺ຕນິກໍ. ອາຘິປເຕຍ຺ຍສໍວຕ຺ຕນິກນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຠາວສໍວຕ຺ຕນິກໍ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕຎ຺ເຈວ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຎ຺ຈາຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ທທໂຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈີຍຕິ, ມຫປ຺ຜລຕຣຎ຺ຈ ມຫານິສໍສຕຣຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ທທໂຕ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄເຈຕນາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິພຫຸໂລ ສຸວິສຸທ຺ຘສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມຖວິປສ຺ສນຎ຺ຈ ຠາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ຕສ຺ສ ທານາທິວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ ປຸຎ຺ຎໍ ອຠິວຑ຺ຒຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍຍມໂຕຕິ ສີລສໍຍເມນ ສໍຍມນ຺ຕສ຺ສ, ສໍວເຣ ຐິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຣໍ ນ ຈີຍຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘເວຣໍ ນ ປວຑ຺ຒຕິ, ອໂທສປຘານຕ຺ຕາ ວາ ອຘິສີລສ຺ສ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສຍໍມນ຺ໂຕ ສຸວິສຸທ຺ຘສີໂລ ຂນ຺ຕິພຫຸລຕາຍ ເກນຈິ ເວຣໍ ນ ກໂຣຕິ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ອຸປຈໂຍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສໍຍມໂຕ ສໍຍມນ຺ຕສ຺ສ, ສໍຍມເຫຕຸ ວາ ເວຣໍ ນ ຈີຍຕິ. ກຸສໂລ ຈ ຊຫາຕິ ປາປກນ຺ຕິ ກຸສໂລ ປນ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸວິສຸທ຺ຘສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠທໍ ຌານໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປາປກໍ ລາມກໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິອກຸສລໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຊຫາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ໂສ ຕເມວ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອນວເສສໍ ປາປກໍ ລາມກໍ ອກຸສລໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຊຫາຕິ. ຣາຄໂທສໂມຫກ຺ຂຍາ ສ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ໂສ ເອວໍ ປາປກໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ຣາຄາທີນໍ ຂຍາ ອນວເສສກິເລສນິພ຺ພາເນນ, ຕໂຕ ປຣໍ ຂນ຺ຘນິພ຺ພາເນນ ຈ ນິພ຺ພຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຈ ທກ຺ຂິຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປາຏລິຄາມິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໖. ຉຏ຺ເຐ ມຄເຘສູຕິ ມຄຘຣຏ຺ເຐ. ມຫຕາຕິ ອິຘາປິ ຄຸຓມຫຕ຺ເຕນປິ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສງ຺ຂ຺ຍຕ຺ຕາ ຄຓນມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ປາຏລິຄາໂມຕິ ເອວໍນາມໂກ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເອໂກ ຄາໂມ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຄາມສ຺ສ ມາປນທິວເສ ຄາມຄ຺ຄຫຓຏ຺ຐາເນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປາຏລງ຺ກຸຣາ ປຖວິໂຕ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຕນ ຕໍ ‘‘ປາຏລິຄາໂມ’’ຕ຺ເວວ ໂວຫຣິໍສຸ. ຕທວສຣີຕິ ຕໍ ປາຏລິຄາມໍ ອວສຣິ ອນຸປາປຸຓິ. ກທາ ປນ ຠຄວາ ປາຏລິຄາມໍ ອນຸປາປຸຓິ? ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ວສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ວສິຕ຺ວາ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາວເສນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ວສິຕ຺ວາ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ປາຏລິຄາມໍ ອນຸປາປຸຓິ.

ປາຏລິຄາມິຍາຕິ ປາຏລິຄາມວາສິໂນ ອຸປາສກາ. ເຕ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຐມທສ຺ສເນນ ເກຈິ ສຣເຓສຸ, ເກຈິ ສີເລສຸ, ເກຈິ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປາສກາ’’ຕິ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ປາຏລິຄາເມ ກິຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໂນ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສາ ກາເລນ ກາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫສາມິເກ ເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມາສມ຺ປິ ອຑ຺ຒມາສມ຺ປິ ວສນ຺ຕິ. ເຕນ ປາຏລິຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ນິຈ຺ຈຸປທ຺ທຸຕາ ‘‘ເອເຕສຎ຺ເຈວ ອາຄຕກາເລ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກປສ຺ເສ ອິສ຺ສຣານໍ ຠຓ຺ຑປ຺ປຏິສາມນຏ຺ຐານໍ, ເອກປສ຺ເສ ວສນຏ຺ຐານໍ, ເອກປສ຺ເສ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອທ຺ຘິກມນຸສ຺ສານໍ, ເອກປສ຺ເສ ທລິທ຺ທານໍ ກປຓມນຸສ຺ສານໍ, ເອກປສ຺ເສ ຄິລານານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວສນປ຺ປໂຫນກໍ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຫາສາລໍ ກາເຣສຸໍ, ຕສ຺ສາ ນາມໍ ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖກມ຺ມສຸຘາກມ຺ມຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ສຸປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ເທວວິມານສທິສໍ ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ອຕິວິຍ ມໂນຣມໍ ສສ຺ສິຣິກໍ, ເກນ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສຸໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ຂເຓ ‘‘ຠຄວາ ຕໍ ຄາມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອສ຺ໂສສຸໍ. ເຕນ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິໂສມນສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຠຄວາ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອາເນຕພ຺ໂພ ສິຍາ, ໂສ ປນ ສຍເມວ ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິຘ ວສາເປຕ຺ວາ ປຐມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາເປສ຺ສາມ ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາຄເຕ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຄຕເມວ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ມງ຺ຄລໍ ວທາເປສ຺ສາມ, ຘມ຺ມໍ ກຖາເປສ຺ສາມ. ອິຕິ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ປຣິໂຠໂຄ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ອາວສຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ.

ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ຕໍ ທິວສເມວ ປຣິນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເທວວິມານໍ ວິຍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ສຸປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ, ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ປນ ກຕ຺ວາ ນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຣຎ຺ຎຊ຺ຌາສຍາ ອຣຎ຺ຎາຣາມາ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ວເສຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ, ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ຣຸຈິໍ ຊານິຕ຺ວາວ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອິທານິ ຠຄວໂຕ ຣຸຈິໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕຖາ ປຎ຺ຎາເປຕຸກາມາ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສພ຺ພເມວ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ຕາວ ‘‘ໂຄມຍໍ ນາມ ສພ຺ພມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ສຸຘາປຣິກມ຺ມກຕມ຺ປິ ຠູມິໍ ອລ຺ລໂຄມເຍນ ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຣິສຸກ຺ຂຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຍຖາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປທໍ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ນານາວຓ຺ຓກຏສາຣເກ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊວາທິໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣຓາທີຫິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ອຕ຺ຖຣເຓຫິ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ສພ຺ໂພກາສໍ ສນ຺ຖຣາເປສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາສນານຎ຺ຫິ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ຕາວ ມງ຺ຄລຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຣຫໍ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ມຸທຸກຎ຺ຈ ມໂນຣມຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກໍ ມນຸຎ຺ຎທສ຺ສນໍ ອຸປຘານໍ ອຸປທຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕາຣກາວິຈິຕ຺ຕໍ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘທາມປຸປ຺ຜທາມາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ປຸປ຺ຜຊາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປຏສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກອປສ຺ສຍມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ເສຕປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ສາລາຍ ປາຈີນປສ຺ສໍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສຊ຺ຊາໂຍຄ຺ຄໍ ກາເຣສຸໍ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຸທກມຓິກນ຺ຕິ ມຫາກຸຈ຺ຉິກໍ ອຸທກຈາຏິໍ. ເອວໍ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ມຓິວຓ຺ຓສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ນານາປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ອຸທກວາສຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກທລິປຓ຺ເຓຫິ ປິທຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐເປສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເຕລປ຺ປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓາທິມຍທຓ຺ຑທີປິກາສຸ ໂຍຘກຣູປວິລາສຂຈິຕຣູປກາທີນໍ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິມຍກປລ຺ລິກາສຸ ເຕລປ຺ປທີປໍ ຊາລຍິຕ຺ວາ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕ ປາຏລິຄາມິຍາ ອຸປາສກາ ນ ເກວລໍ ອາວສຖາຄາຣເມວ, ອຖ ໂຂ ສກລສ຺ມິມ຺ປິ ຄາເມ ວີຖິໂຍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຘເຊ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ກທລິໂຍ ຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ສກລຄາມໍ ທີປມາລາຫິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຣກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂີຣປເກ ທາຣເກ ຂີຣໍ ປາເຍຖ, ທຫຣກຸມາເຣ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍາເປຖ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ທຓ຺ຑທີປິກາ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກິຣ ເຕຫິ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠຄວາ ລາຂາຣເສນ ຕິນ຺ຕຣຕ຺ຕໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ກຕ຺ຕຣິຍາ ປທຸມໍ ກນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍ, ສໍວິຘາຍ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ເຄນ ປທຸມກລາປໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ, ວິຊ຺ຊຸລຕາສສ຺ສິຣິກໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ຄຊກຸມ຺ຠໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ, ຣຕນສຕຸພ຺ເພເຘ ສຸວຓ຺ຓຄ຺ຆິເກ ປວາຬຊາລໍ ຂິປມາໂນ ວິຍ, ມຫຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລກຎ຺ຈຸກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ຣຕ຺ຕວລາຫເກນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ວິຍ, ກຎ຺ຈນຄິຣິມຕ຺ຖເກ ສຸປກ຺ກລາຂາຣສໍ ປຣິສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາຊາເລນ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ, ສກລຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣມຫາປຖວິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕນິຄ຺ໂຣຘປລ຺ລວສມານວຓ຺ຓໍ ສຸຣຕ຺ຕວຣປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວນຄຫນໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕເກສຣສີໂຫ ວິຍ, ສມນ຺ຕໂຕ ອຸທຍປພ຺ພຕກູຏໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ, ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ອຕ຺ຕນາ ນິສິນ຺ນຈາຣຸມຓ຺ຑປໂຕ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖສ຺ສ ກາຍໂຕ ເມຆມຸຂໂຕ ວິຊ຺ຊຸກລາປາ ວິຍ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາປຣິເສກປິຎ຺ຊຣປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລສາຂາວິຏເປ ວິຍ ສມນ຺ຕໂຕ ຣຸກ຺ເຂ ກຣິໍສຸ. ຕາວເທວ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣສິ. ເຕ ຈ ນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ນກ຺ຂຕ຺ຕປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ, ຣຕ຺ຕປທຸມວນສຓ຺ຑມຊ຺ຌຄຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓນາວາ, ປວາຬເວທິກປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປາສາໂທ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ມຫາກສ຺ສປປ຺ປມຸຂາ ປນ ມຫາເຖຣາ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຓິວມ຺ມວມ຺ມິຕາ ວິຍ ມຫານາຄາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ ວນ຺ຕຣາຄາ ຠິນ຺ນກິເລສາ ວິຊຏິຕຊຏາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘນາ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອລຄ຺ຄາ.

ອິຕິ ຠຄວາ ສຍໍ ວີຕຣາໂຄ ວີຕຣາເຄຫິ, ວີຕໂທໂສ ວີຕໂທເສຫິ, ວີຕໂມໂຫ ວີຕໂມເຫຫິ, ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫຫິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນິກ຺ກິເລເສຫິ, ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ອນຸພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ປຕ຺ຕປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ເກສຣໍ, ເກສຣປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ກຓ຺ຓິກາ, ອຏ຺ຐນາຄສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ເສນງ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ, ມຣຸຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຫາຣິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕາຣາຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ, ອນຸປເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນ ອປຣິມາເຓນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ປາຏລິຄາມິນໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ວາມປສ຺ສໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ອຸປຣິເກສນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພເກສາວຏ຺ເຏຫິ ໂມຣຄີວຣາຊວຓ຺ຓາ ອສິຕາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຫຏ຺ຐາປາທຕເລຫິ ປວາຬວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນປຖວິຍໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ທນ຺ຕໂຕ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐານໂຕ, ນຂານໍ ມໍສວິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ໂອທາຕາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ຣຕ຺ຕປີຕວຓ຺ຓານໍ ສມ຺ຠິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຠສ຺ສຣາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານາ ວິຘາວມານາ ກຎ຺ຈນທຓ຺ຑທີປິກາທີຫິ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທມານາ ມຫາປທີປຊາລາ ວິຍ, ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຈ ທິໂສທິສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ຍາຫິ ສພ຺ເພ ທິສາຠາຄາ ສຸວຓ຺ຓຈມ຺ປກປຸປ຺ເຜຫິ ວິກິຣິຍມານາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆຏໂຕ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາຫິ ອາສິຎ຺ຈິຍມານາ ວິຍ, ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ, ເວຣມ຺ຠວາເຕນ ສມຸທ຺ຘຕກິໍສຸກກຓິກາຣໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓສໂມກິຓ຺ຓາ ວິຍ, ຈີນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓສມ຺ປຣິຣຎ຺ຊິຕາ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈິໍສຸ.

ຠຄວໂຕປິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປສມຸຊ຺ຊລໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສຣີຣໍ ອພ຺ຠມຫິກາທິອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕໍ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ຕຕາຣກາວຠາສິຕໍ ວິຍ, ຄຄນຕລໍ ວິກສິຕໍ ວິຍ ປທຸມວນໍ, ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ວິຍ ໂຍຊນສຕິໂກ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທິມານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສິຣິຍາ ສິຣິໍ ອຠິຠວມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ຍຖາ ຕໍ ທສຫິ ປາຣມີຫິ ທສຫິ ອຸປປາຣມີຫິ ທສຫິ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີຫີຕິ ສມ຺ມເທວ ປຣິປູຣິຕາຫິ ສມຕິໍສປາຣມິຕາຫິ ອລງ຺ກຕໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທິນ຺ເນນ ທາເນນ ຣກ຺ຂິເຕນ ສີເລນ ກເຕນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ໂອກາສໍ ອລຠມາເນນ ສມ຺ພາຘປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ນາວາສຫສ຺ສຠຓ຺ຑໍ ເອກໍ ນາວໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ສກຏສຫສ຺ສຠຓ຺ຑໍ ເອກໍ ສກຏໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຄງ຺ຄານໍ ສມ຺ຠິນ຺ນມຸຂທ຺ວາເຣ ເອກໂຕ ຣາສິຠູຕກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ.

ອິມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ໂອຠາສມານສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອເນການິ ທຓ຺ຑທີປິກາສຫສ຺ສານິ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕຖາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາມປສ຺ເສ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ຊາຕິກຸສຸມຈມ຺ປກວນມາລິກາຣຕ຺ຕຸປ຺ປລນີລຸປ຺ປລພກຸລສິນ຺ທຸວາຣາທິປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓສຸຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆວິສ຺ສຏ຺ຐາ ສລິລວຸຏ຺ຐິໂຍ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິໍສຸ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍນິຄ຺ໂຆສາ ຈ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸຓາສໍຍຸຕ຺ຕາ ຖຸຕິໂຆສາ ຈ ສພ຺ພາ ທິສາ ປູຣຍມານາ ມຸຂສມ຺ຠາສາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ເທວສຸປຓ຺ຓນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພມນຸສ຺ສານໍ ອກ຺ຂີນິ ອມຕປານໍ ວິຍ ລຠິໍສຸ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປທສຫສ຺ເສຫິ ຄມນວຓ຺ຓນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣິຍໍ ມຸຂມຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ, ກມ຺ປຍນ຺ໂຕ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ປາຓານິ, ຍາຕິ ໂລກວິນາຍໂກ.

‘‘ທກ຺ຂິຓໍ ປຐມໍ ປາທໍ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ນຣາສໂຠ;

ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິຣິສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສຠເຕ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ຄຈ຺ຉໂຕ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕລໍ ມຸທຸ;

ສມໍ ສມ຺ຜຸສເຕ ຠູມິໍ, ຣຊສານຸປລິມ຺ປຕິ.

‘‘ນິນ຺ນໍ ຐານໍ ອຸນ຺ນມຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ;

ອຸນ຺ນຕຎ຺ຈ ສມໍ ໂຫຕິ, ປຖວີ ຈ ອເຈຕນາ.

‘‘ປາສາຓາ ສກ຺ຂຣາ ເຈວ, ກຖລາ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາ;

ສພ຺ເພ ມຄ຺ຄາ ວິວຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ໂລກນາຍເກ.

‘‘ນາຕິທູເຣ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ນຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຈ ນິກ຺ຂິປໍ;

ອຆຏ຺ຏຍນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ອຸໂຠ ຊາຓູ ຈ ໂຄປ຺ຜເກ.

‘‘ນາຕິສີຆໍ ປກ຺ກມຕິ, ສມ຺ປນ຺ນຈຣໂຓ ມຸນິ;

ນ ຈາປິ ສຓິກໍ ຍາຕິ, ຄຈ຺ຉມາໂນ ສມາຫິໂຕ.

‘‘ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຈ ຕິຣິຍໍ, ທິສຎ຺ຈ ວິທິສໍ ຕຖາ;

ນ ເປກ຺ຂມາໂນ ໂສ ຍາຕິ, ຍຸຄມຕ຺ຕໍວເປກ຺ຂຕິ.

‘‘ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈາໂຣ ໂສ, ຄມເນ ໂສຠເຕ ຊິໂນ;

ຈາຣຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ ໂລກຄ຺ໂຄ, ຫາສຍນ຺ໂຕ ສເທວເກ.

‘‘ອຸສຠຣາຊາວ ໂສຠນ຺ໂຕ, ຈາຣຸຈາຣີວ ເກສຣີ;

ໂຕສຍນ຺ໂຕ ພຫູ ສຕ຺ເຕ, ຄາມໍ ເສຏ຺ໂຐ ອຸປາຄມີ’’ຕິ. –

ວຓ຺ຓກາໂລ ນາມ ກິເຣສ. ເອວໍວິເຘສຸ ກາເລສຸ ຠຄວໂຕ ສຣີຣວຓ຺ເຓ ວາ ຄຸຓວຓ຺ເຓ ວາ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມເຍວ ປມາຓໍ, ຈຸຓ຺ຓິຍປເທຫິ ຄາຖາພນ຺ເຘຫິ ຍຕ຺ຕກໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ທຸກ຺ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອປຣິມາຓວຓ຺ຓາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘາປິ ອນວເສສໂຕ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ. ສກລມ຺ປິ ຫິ ກປ຺ປໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕາ ປຣິໂຍສາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາຕິ. ອິມິນາ ສິຣິວິລາເສນ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕໍ ປາຏລິຄາມໍ ປາວິສິ, ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕນ ຊເນນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘຘູມວາສຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ປູຊິຍມາໂນ ອາວສຖາຄາຣໍ ປາວິສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາຕິ ຍທິປິ ຠຄວໂຕ ປາເທ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ເຕສໍ ປນ ອຸປາສການໍ ກຸສລາຠິວຸທ຺ຘິໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕິ. ອປິຈ ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນາມ ສີຕໍ ກາຕພ຺ພມ຺ປິ ໂຫຕີຕິ ເອຕທຕ຺ຖມ຺ປິ ຠຄວາ ນ຺ຫານປາທໂຘວນາທີນິ ກໂຣຕິເຍວ. ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຈວ ອຸປາສການຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຊາຕິຫິງ຺ຄຸລເກນ ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ປີເຐ ຐປິຕາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຆນປຏິມາ ວິຍ ອຕິວິໂຣຈິຕ຺ຖ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂປຣາຓານໍ ວຓ຺ຓຠຓນມຄ຺ໂຄ –

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ມຓ຺ຑລມາຬໍ, ນາຄວິກ຺ກນ຺ຕຈາຣໂຓ;

ໂອຠາສຍນ຺ໂຕ ໂລກຄ຺ໂຄ, ນິສີທິ ວຣມາສເນ.

‘‘ຕຫິໍ ນິສິນ຺ໂນ ນຣທມ຺ມສາຣຖິ,

ເທວາຕິເທໂວ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂໂຓ;

ພຸທ຺ຘາສເນ ມຊ຺ຌຄໂຕ ວິໂຣຈຕິ,

ສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ.

‘‘ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ;

ວິໂຣຈຕິ ວີຕມໂລ, ມຓິເວໂຣຈໂນ ຍຖາ.

‘‘ມຫາສາໂລວ ສມ຺ຜຸລ຺ໂລ, ເມຣຸຣາຊາວລງ຺ກໂຕ;

ສຸວຓ຺ຓຍູປສງ຺ກາໂສ, ປທຸໂມ ໂກກນໂທ ຍຖາ.

‘‘ຊລນ຺ໂຕ ທີປຣຸກ຺ໂຂວ, ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຍຖາ ສິຂີ;

ເທວານໍ ປາຣິຉຕ຺ໂຕວ, ສພ຺ພຜຸລ຺ໂລ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ.

ປາຏລິຄາມິເຍ ອຸປາສເກ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຍສ຺ມາ ເຕສຸ ອຸປາສເກສຸ ພຫູ ຊນາ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ຕາວ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອາທີນວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີລສມ຺ປທາຍ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ປຎ຺ຈິເມ ຄຫປຕໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ. ສີລວິປນ຺ໂນຕິ ວິປນ຺ນສີໂລ ຠິນ຺ນສໍວໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ປເທນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສີລາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນສ຺ສ ສີລາຠາໂວ ທຸວິໂຘ ອສມາທາເນນ ວາ ສມາທິນ຺ນສ຺ສ ເຠເທນ ວາຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິໂມ ນ ຕຖາ ສາວຊ຺ໂຊ, ຍຖາ ທຸຕິໂຍ ສາວຊ຺ຊຕໂຣ. ຍຖາຘິປ຺ເປຕາທີນວນິມິຕ຺ຕໍ ສີລາຠາວໍ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ສີລວິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ປມາທາຘິກຣຓນ຺ຕິ ປມາທກາຣຓາ. ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຫຏ຺ຐານໍ ວເສນ ອາຄຕໍ, ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ປນ ລພ຺ຠເຕວ. ຄຫຏ຺ໂຐ ຫິ ເຍນ ສິປ຺ປຏ຺ຐາເນນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ຍທິ ກສິຍາ ຍທິ ວາຓິຊ຺ຊາຍ ຍທິ ໂຄຣກ຺ເຂນ, ປາຓາຕິປາຕາທິວເສນ ປມຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ຍຖາກາລໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖສ຺ສ ກມ຺ມໍ ວິນສ຺ສຕິ. ມາຆາຕກາເລ ປນ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑວເສນ ມຫຕິໍ ໂຠຄຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປມາທກາຣຓາ ສີລໂຕ ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ຌານໂຕ ສຕ຺ຕອຣິຍຘນໂຕ ຈ ຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ອສຸໂກ ອມຸກກຸເລ ຊາໂຕ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕອິຘໂລກປຣໂລໂກ ສລາກຠຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທຕີ’’ຕິ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ, ນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຄເຫຕຸໍ, ເວຊ຺ຊກມ຺ມາທີຫິ ຊີວຕິ, ຉຫິ ອຄາຣເວຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ.

ອວິສາຣໂທຕິ ຄຫຏ຺ໂຐ ຕາວ ອວສ຺ສໍ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ໂກຈິ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຖ ມໍ ນິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຣາຊກຸລສ຺ສ ວາ ທສ຺ເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຠໂຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທຕິ, ວິສາຣໂທ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ພຫຸຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສນ຺ນິປຕິເຕ ‘‘ອວສ຺ສໍ ໂກຈິ ມມ ກມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຖ ເມ ອຸໂປສຖມ຺ປິ ປວາຣຓມ຺ປິ ຐເປຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈາເວຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຠໂຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ວິສາຣໂທ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ທຸສ຺ສີໂລປິ ສມາໂນ ສຸສີໂລ ວິຍ ຈຣຕິ, ໂສປິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິເຍວ.

ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີຕິ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ຫິ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລກມ຺ມານິ ສມາທາຍ ປວຕ຺ຕິຕຏ຺ຐານານິ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອິຘໂລກໍ, ນິມີເລຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ກມ຺ມານຸຣູປໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕິສເຕນ ປຫຣິຍມາໂນ ວິຍ ອຄ຺ຄິຊາລາຠິຆາເຕນ ຌາຍມາໂນ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ວາເຣຖ, ວາເຣຖາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕວ ມຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫຓາ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອປາຍນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍເວວຈນໍ. ນິຣໂຍ ຫິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ປຸຎ຺ຎສງ຺ຂາຕາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ສຸຂານໍ ວາ ອຍສ຺ສ, ອາຄມນສ຺ສ ວາ ອຠາວາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕີຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຕກາຣິໂນຕິ ວິນິປາໂຕ, ວິນສ຺ສນ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ຖ ນິປຕນ຺ຕິ ສມ຺ຠິຊ຺ຊມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາຕິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣໂຍ.

ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິ ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ, ນ ຕຸ ວິນິປາໂຕ ອສຸຣສທິສໍ ອວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ເປຕມຫິທ຺ຘິການມ຺ປິ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາຍໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຏ຺ເຐນ ‘‘ອປາໂຍ’’ ເຈວ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິ’’ ຈ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸສ຺ສເຍຫິ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິນິປາໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ອວີຈິອາທິກໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ນິຣຍເມວ ທີເປຕິ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ.

ອານິສໍສກຖາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສີລວາຕິ ສມາທານວເສນ ສີລວາ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສີລສ຺ສ ສມາທາເນນ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ໂຠຄຣາສິໍ. ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິ ເອວ. ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕິ ສຸຄຕິ, ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ.

ປາຏລິຄາມິເຍ ອຸປາສເກ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ອຎ຺ຎາຍປິ ປາຬິມຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມກຖາຍ ເຈວ ອາວສຖານຸໂມທນກຖາຍ ຈ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ຕຕ຺ຖ ປາຏລິປຸຕ຺ຕນຄຣໍ ມາເປນ຺ເຕນ ອຎ຺ເຎສຸ ຄາມນິຄມຊນປທຣາຊຘານີສຸ ເຍ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ກຸຏຸມ຺ພິກາ, ເຕ ອາເນຕ຺ວາ ຘນຘຎ຺ຎຆຣວຕ຺ຖຸເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີນິ ເຈວ ປຣິຫາຣຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ ນິເວສິຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປາຏລິຄາມິຍາ ອຸປາສກາ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາຍ ວິເສສໂຕ ສີລຄຣຸກາ ສພ຺ພຄຸຓານຎ຺ຈ ສີລສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ເຕສໍ ປຐມໍ ສີລານິສໍເສ ປກາເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ປຖໂວຊໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ, ມຫາຊມ຺ພຸໍ ມຕ຺ຖເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ, ໂຍຊນິກມຘຸກຓ຺ຑໍ ຈກ຺ກຍນ຺ເຕນ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸຣສໍ ປາຍມາໂນ ວິຍ ປາຏລິຄາມິການໍ ອຸປາສການໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ປກິຓ຺ຓກກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ອາວາສທານໍ ນາເມຕໍ ຄຫປຕໂຍ ມຫນ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາວາໂສ ມຍາ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຈ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ, ມຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຈ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ປນ ຘມ຺ມຣຕເນນປິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ອປຣິເມຍ຺ໂຍ ຈ ວິປາໂກ, ອປິຈ ອາວາສທານສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພທານໍ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ຠູມຏ຺ຐກປຓ຺ຓສາລາຍ ວາ ສາຂາມຓ຺ຑປສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕສ຺ສ ອານິສໍໂສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ອາວາສທານານຸຠາເວນ ຫິ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານສ຺ສປິ ສມ຺ປີຬິຕຄພ຺ຠວາໂສ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ໂຖ ໂອວຣໂກ ວິຍສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ອສມ຺ພາໂຘວ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ນານານເຍຫິ ວິຈິຕ຺ຕໍ ພຫຸໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ –

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາຬມິຄານິ ຈ;

ສຣີສເປ ຈ ມກເສ, ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍ.

‘‘ຕໂຕ ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣ, ສຎ຺ຊາໂຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ;

ເລຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸໍ.

‘‘ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ;

ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ, ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ.

‘‘ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໒໙໕) –

ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອາວາສທາເນ ອານິສໍໂສຕິ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຕິເຣກຕຣໍ ທິຍຑ຺ຒຍາມໍ ອາວາສທານານິສໍສກຖໍ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ອິມາ ຄາຖາ ຕາວ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ປກິຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນາ ປນ ສງ຺ຄຫໍ ນາໂຣຫຕິ. ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ທ຺ເວ ຍາມາ ຄຕາ. ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາຕິ ຍສ຺ສ ຄມນສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖ, ຄມນກາໂລ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຄຈ຺ຉຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊສີຕິ? ອນຸກມ຺ປາຍ. ຕິຍາມຣຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ວີຕິນາເມນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສຣີເຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆປິ ຈ ວິປ຺ປຠາຕສຍນນິສຊ຺ຊາຍ ໂອກາໂສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕິ ອຸຠຍານຸກມ຺ປາຍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສີຕິ. ສຸຎ຺ຎາຄາຣນ຺ຕິ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ນາມ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ກິຣ ຄຫປຕໂຍ ຕສ຺ເສວ ອາວສຖາຄາຣສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ປຏສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕາຣກາຄນ຺ຘມາລາທິປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕລປ຺ປທີປໍ ອາໂຣເປສຸໍ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕຸກາໂມ ອິຘ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂນ ອິທໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ຠຄວຕາ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕເທວ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປາວິສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາທໂຘວນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຘມ຺ມາສນາ ອຄມາສິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຄມນໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ຘມ຺ມາສນໍ ປຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອຏ຺ຐາສິ, ອິທໍ ຕຕ຺ຖ ຐານໍ. ຠຄວາ ທ຺ເວ ຍາເມ ຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິ, ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ. ອຸປາສເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຐາເນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ຠຄວຕາ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອໂຫສີຕິ.

ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາຕິ ສຸນິໂຘ ຈ ວສ຺ສກາໂຣ ຈ ທ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາຕິ ມຄຘຣຎ຺ໂຎ ມຫາອມຈ຺ຈາ, ມຄຘຣຏ຺ເຐ ວາ ມຫາມຕ຺ຕາ ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ມຫາມຕ຺ຕາ. ປາຏລິຄາເມ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ປາຏລິຄາມສງ຺ຂາເຕ ຠູມິປເທເສ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕິ. ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍາຕິ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ ອາຍມຸຂປ຺ປຈ຺ຉິນ຺ທນຕ຺ຖໍ. ສຫສ຺ສສຫສ຺ເສວາຕິ ເອເກກວຄ຺ຄວເສນ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ສໍ ຫຸຕ຺ວາ. ວຕ຺ຖູນີຕິ ຆຣວຕ຺ຖູນິ. ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານຎ຺ຈ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາປາຐການໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ປານຸຠາເວນ ເຫຏ຺ຐາປຖວິຍໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ຐາເນ ‘‘ອິຘ ນາຄຄ຺ຄາໂຫ, ອິຘ ຍກ຺ຂຄ຺ຄາໂຫ, ອິຘ ຠູຕຄ຺ຄາໂຫ, ອິຘ ປາສາໂຓ ວາ ຂາຓຸໂກ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ຕທາ ສິປ຺ປໍ ຊປ຺ເປຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ມນ຺ຕຍມານາ ວິຍ ມາເປນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ເນສໍ ສຣີເຣ ເທວຕາ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມນ຺ຕິ. ຕາ ຈຕູສຸ ໂກເຓສຸ ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ປຏິວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສທ຺ຘກຸລານໍ ສທ຺ຘາ ເທວຕາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ, ອສ຺ສທ຺ຘກຸລານໍ ອສ຺ສທ຺ຘາ ເທວຕາ. ກິໍກາຣຓາ? ສທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິຘ ມນຸສ຺ສາ ນິເວສນໍ ມາເປນ຺ຕາ ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວທາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ມຍໍ ສີລວນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນໍ ຘມ຺ມກຖໍ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ອນຸໂມທນໍ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມ, ມນຸສ຺ສາ ຈ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສທ຺ຘາ ເທວຕາປິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉານຸຣູປໍ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ກຖຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຕາວຕິໍເສຫີຕິ ຍຖາ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ເອກໍ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສໍ, ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ເອກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອສຸກກຸເລ ມນຸສ຺ສາ ປຓ຺ຑິຕາ, ອສຸກວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸສ຺ສຸຕາ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ, ວິສ຺ສກມ຺ມຎ຺ຈ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຕາວຕິໍສາ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາວຕິໍເສຫີ’’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິນາ ເທເວຫິ ຕາວຕິໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ວິຍ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຍາວຕາ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ອຣິຍມນຸສ຺ສານໍ ໂອສຣຓຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍາວຕາ ວຓິປ຺ປໂຖຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ວາຓິຊານໍ ອາຫຏຠຓ຺ຑສ຺ສ ຣາສິວເສນ ກຍວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ ນາມ, ວາຓິຊານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຣິຍາຍຕນວຓິປ຺ປຖານໍ ອິທໍ ນຄຣໍ ອຄ຺ຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເຊຏ຺ຐກໍ ປາໂມກ຺ຂໍ. ປຸຏເຠທນນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑປຸຏເຠທນຏ຺ຐານໍ, ຠຓ຺ຑຠຓ຺ຑິການໍ ໂມຈນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອລທ຺ຘຠຓ຺ຑມ຺ປິ ຫິ ອິເຘວ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວິກ຺ກຍໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ອິເຘວ ວິກ຺ກຍໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິເຘວ ປຸຏໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍານມ຺ປິ ຫິ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ, ສຠາຍໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ປຎ຺ຈສຕສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕານິ ສຠາວານິ ອາຍານີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຄ຺ຄິໂຕ ວາຕິອາທີສຸ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວາສທ຺ໂທ, ອຄ຺ຄິນາ ຈ ອຸທເກນ ຈ ມິຖຸເຠເທນ ຈ ນສ຺ສິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຄ຺ຄິນາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຄງ຺ຄາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອໂກ ອິມິນາ ອກຖິຕໍ ອມຸສ຺ສ, ອມຸນາ ອກຖິຕໍ ອິມສ຺ສ ວທນ຺ຕານໍ ປິສຸຓວາຈານໍ ວເສນ ຠິນ຺ນານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເຠເທນ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕມຸຂໂຘວໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ອາຄມຍມາໂນ ນິສີທິ.

ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ໂສ ອມ຺ເຫ ອຸປຄເຕ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ ‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ປາຏລິຄາມໍ ອຄມາສິ, ກິໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ຖ, ນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ຖາ’ຕິ. ‘ອຸປສງ຺ກມິມ຺ຫາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ນ ນິມນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ‘ນ ນິມນ຺ຕຍິມ຺ຫາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອິທຎ຺ຈາປິ ມຍໍ ອກຕຏ຺ຐາເນ ນຄຣໍ ມາເປມ, ສມຓສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຄຕມສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ກາຬກຓ຺ຓິສຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕໍ ມຍໍ ນຄຣມງ຺ຄລໍ ວາຈາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ’’ຕິອາທິ.

ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ ກາເລ. ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ຄາມປເວສນນີຫາເຣນ ນິວາສນໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ.

ສີລວນ຺ເຕຕ຺ຖາຕິ ສີລວນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ. ສຎ຺ຎເຕຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສຎ຺ຎເຕ. ຕາສໍ ທກ຺ຂິຓມາທິເສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ຕາສໍ ຆຣເທວຕານໍ ອາທິເສຍ຺ຍ ປຕ຺ຕິໍ ທເທຍ຺ຍ. ປູຊິຕາ ປູຊຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂນ ປຕ຺ຕິໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ສຸສໍວິຫິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມານິຕາ ມານຍນ຺ຕີຕິ ກາລານຸກາລໍ ພລິກມ຺ມກຣເຓນ ມານິຕາ ‘‘ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາປິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຈຕຸປຎ຺ຈຉມາສນ຺ຕຣໍ ໂນ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມາເນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍໍ ຫຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ນນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕໍ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິກໍ ປຸຣິສໍ. ໂອຣສນ຺ຕິ ອຸເຣ ຐເປຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕໍ, ຍຖາ ມາຕາ ໂອຣສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສຍຫຣຓຕ຺ຖເມວສ຺ສ ຍຖາ ວາຍມຕິ, ເອວໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸນ຺ທຣານິ ປສ຺ສຕິ.

ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ເຕຫິ ຕທາ ປສຸຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸໂມທນວເສນ ເຕສໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາ. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາປິ ‘‘ຍາ ຕຕ຺ຖ ເທວຕາ ອາສຸໍ, ຕາສໍ ທກ຺ຂິຓມາທິເສ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ປຕ຺ຕິໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ໂຄຕມທ຺ວາຣໍ ນາມ ອໂຫສີຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ເຍນ ທ຺ວາເຣນ ຠຄວາ ນິກ຺ຂມິ, ຕໍ ໂຄຕມທ຺ວາຣໍ ນາມ ອໂຫສິ. ຄງ຺ຄາຍ ປນ ອຸຕ຺ຕຣຓຕ຺ຖໍ ອໂນຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ໂຄຕມຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ປູຣາຕິ ປຸຓ຺ຓາ. ສມຕິຕ຺ຕິກາຕິ ຕຏສມໍ ອຸທກສ຺ສ ຕິຕ຺ຕາ ຠຣິຕາ. ກາກເປຍ຺ຍາຕິ ຕີເຣ ຐິຕກາເກຫິ ປາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍອຸທກາ. ທ຺ວີຫິປິ ປເທຫິ ອຸຠໂຕກູລສມໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວເມວ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຬຸມ຺ປນ຺ຕິ ປາຣຄມນຕ຺ຖາຍ ທາຣູນິ ສງ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອາຓິໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕໍ. ກຸລ຺ລນ຺ຕິ ເວຬຸທຓ຺ຑາທິເກ ວລ຺ລິອາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຕໍ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ມຫາຊນສ຺ສ ຄງ຺ໂຄທກມຕ຺ຕສ຺ສປິ ເກວລໍ ຕຣິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຕິຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖຕໍ ສໍສາຣມຫຓ຺ຓວໍ ຕຣິຕ຺ວາ ຐິຕຠາວຎ຺ຈ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖປຣິທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຓ຺ຓວນ຺ຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ຈ ວິຕ຺ຖຕສ຺ສ ຈ ອຸທກຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຣນ຺ຕິ ສຣິຕ຺ວາ ຄມນໂຕ ອິຘ ນທີ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ຄມ຺ຠີຣວິຕ຺ຖຕໍ ສໍສາຣຓ຺ຓວໍ ຕຓ຺ຫາສຣິຕຎ຺ຈ ຕຣນ຺ຕິ, ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວານ ວິສຊ຺ຊ ປລ຺ລລານິ ອນາມສິຕ຺ວາວ ອຸທກຠຣິຕານິ ນິນ຺ນຏ຺ຐານານິ, ອຍໍ ປນ ອິທໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ອຸທກໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ກຸລ຺ລຎ຺ຫິ ຊໂນ ປພນ຺ຘຕິ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ອາຍາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ເມຘາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເມຘາວິໂນ ພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວິນາ ເອວ ກຸລ຺ເລນ ຕິຓ຺ຓາ ປຣຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທ຺ວິຘາປຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໗. ສຕ຺ຕເມ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນຕິ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕໍ ທີຆມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນາຄສມາເລນາຕິ ເອວໍນາມເກນ ເຖເຣນ. ປຈ຺ຉາສມເຓນາຕິ ອຍໍ ຕທາ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ເຕນ ນໍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘາ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອເຫສຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສານິ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຉາຍາວ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ອຍໍ ປນ ອນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກກາໂລ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມຕາ ນາຄສມາເລນ ປຈ຺ຉາສມເຓນາ’’ຕິ. ທ຺ວິຘາປຖນ຺ຕິ ທ຺ວິຘາຠູຕໍ ມຄ຺ຄໍ. ‘‘ທ຺ເວຘາປຖ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມາ ນາຄສມາໂລ ອຕ຺ຕນາ ປຸພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ອຸຊຸຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ປນ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຠຄວາ ປນ ຕທາ ຕສ຺ສ ສປຣິສ຺ສຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ‘‘ອຍໍ, ນາຄສມາລ, ປນ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສປຣິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ນ ຕຕ຺ຖ ປຣິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕທສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາຕິ ‘‘ສປຣິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ນ ກເຖສິ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ປນ຺ໂຖ, ອິມິນາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ‘‘ນ ຠຄວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍເມວ ຈ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ຫນ຺ທາຫໍ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕນ ທຸກ຺ຂສໍວຕ຺ຕນິເກນ ກມ຺ມຸນາ ໂຈທິຍມາໂນ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາວ ປກ຺ກາມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄສມາໂລ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຕຕ຺ເຖວ ຉມາຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຄ຺ເຄ ຉມາຍໍ ປຖວິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິທໍ ໂວ ຠຄວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ສເຈ ອິຈ຺ຉຖ, ຄຓ຺ຫຖ, ຍທິ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕມຄ຺ຄໍເຍວ ຄນ຺ຕຸກາມຕ຺ຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຈຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ຕທາ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ປຸຣິສາ ລຸທ຺ທາ ໂລຫິຕປາຓິໂນ ຣາຊາປຣາຘິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣິກາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ‘‘ປາຣິປນ຺ຖິກຠາເວນ ຣຎ຺ໂຎ ອາຍປຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຄ຺ຄສມີເປ ອຣຎ຺ເຎ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕ ເຖຣໍ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອວຬຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ມຄ຺ຄໍ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ຊານາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຫນຏ຺ຐານໂຕ ເວເຄນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຫສາ ເຖຣໍ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕໍ ນ ຫນາມ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ…ເປ… ວິປ຺ຜາເລສຸ’’ນ຺ຕິ.

ຠຄວາປິ ‘‘ອຍໍ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄໂຕ ໂຈເຣຫິ ພາຘິໂຕ ມໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອິທາເນວ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນາຄສມາໂລ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ຄຕມຄ຺ຄເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນາຄສມາໂລ…ເປ… ສງ຺ຆາຏິຎ຺ຈ ວິປ຺ຜາເລສຸ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄສມາລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອເຂມນ຺ຕມຄ຺ຄຄມນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ເຂມນ຺ຕມຄ຺ຄຄມນໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ຕິ ສຫ ຈຣນ຺ໂຕ. ເອກໂຕ ວສນ຺ຕິ ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ສຫ ວສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິສ຺ໂສ ອຎ຺ຎຊເນນ ເວທຄູຕິ ເວທິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເວທສງ຺ຂາເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈອຣິຍມຄ຺ຄຎາເຓນ ຄຕຕ຺ຕາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ, ເວທສ຺ສ ວາ ສກລສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ປາຣໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເວທຄູ. ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕາຫິຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ, ອວິທ຺ວາ ພາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຎ຺ເຎນ ຊເນນ ມິສ຺ໂສ ສຫຈຣຓມຕ຺ເຕນ ມິສ຺ໂສ. ວິທ຺ວາ ປຊຫາຕິ ປາປກນ຺ຕິ ເຕນ ເວທຄູຠາເວນ ວິທ຺ວາ ຊານນ຺ໂຕ ປາປກໍ ອຠທ຺ທກໍ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂາວຫໍ ປຊຫາຕິ, ປາປກໍ ວາ ອກລ຺ຍາຓປຸຄ຺ຄລໍ ປຊຫາຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ໂກຎ຺ໂຈ ຂີຣປໂກວ ນິນ຺ນຄນ຺ຕິ ຍຖາ ໂກຎ຺ຈສກຸໂຓ ອຸທກມິສ຺ສິເຕ ຂີເຣ ອຸປນີເຕ ວິນາ ໂຕຍໍ ຂີຣມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປິວນໂຕ ຂີຣປໂກ ນິນ຺ນຏ຺ຐານຄມເນນ ນິນ຺ນຄສງ຺ຂາຕໍ ອຸທກໍ ປຊຫາຕິ ວຊ຺ເຊຕິ, ເອວໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ກິຣ ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄເລຫິ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ສຫຠູໂຕປິ ອາຈາເຣນ ເຕ ປຊຫາຕິ, ນ ກທາຈິປິ ສມ຺ມິສ຺ໂສ ໂຫຕິ.