໖. ໂສຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖. ຉຏ຺ເຐ ອວນ຺ຕີສູຕິ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ. ກຸຣຣຆເຣຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ປວຕ຺ເຕ ປພ຺ພເຕຕິ ປວຕ຺ຕນາມເກ ປພ຺ພເຕ. ‘‘ປປາເຕ ປພ຺ພເຕ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓຕິ ນາເມນ ໂສໂຓ ນາມ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປາສກຠາວປ຺ປຏິເວທເນນ ອຸປາສໂກ, ໂກຏິອຄ຺ຆນກສ຺ສ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນສ຺ສ ຘາຣເຓນ ‘‘ໂກຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ, ນ ສຸຂຸມາລໂສໂຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ, ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປວຕ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ວສາເປຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂສ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຖໂຣ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເຕນ ສໍເວຄພຫຸໂລ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ວິຫຣຕິ. ໂສ ເອກທາ ສຕ຺ເຖນ ສທ຺ຘິໍ ວາຓິຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຏວິຍໍ ສຕ຺ເຖ ນິວິຏ຺ເຐ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຊນສມ຺ພາຘຠເຍນ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ສຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈູສເວລາຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄໂຕ, ນ ເອໂກປິ ໂສຓໍ ປໂພເຘສິ, ສພ຺ເພປິ ວິສຣິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ກຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖເນວ ຄຕມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສ ເອກໍ ມຫາກາຍໍ ວິຣູປທສ຺ສນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ ອຏ຺ຐິໂຕ ມຸຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ມໍສານິ ສຍເມວ ຂາທນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເປໂຕມ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ເມນາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ຠາຣຸກຈ຺ຉນຄຣວາສີ ກູຏວາຓິໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທິໍ, ສມເຓ ຈ ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄເຕ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມໍສໍ ຂາທຖາ’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ເອຕຣຫິ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສໂຓ ອຕິວິຍ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຂໂຕ ປຄ຺ຆຣິຕກາຬໂລຫິເຕ ທ຺ເວ ເປຕທາຣເກ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກເຖສຸໍ. ເຕ ກິຣ ຠາຣຸກຈ຺ຉນຄເຣ ທາຣກກາເລ ຄນ຺ຘວາຓິຊ຺ຊາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຣິ ຂີຓາສເວ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິຍາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ກສ຺ມາ ສມຓານໍ ເທສິ, ຕຍາ ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນກສມຓານໍ ມຸຂໂຕ ກາຬໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕູ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍສຸ. ເຕ ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕທາ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ໂສໂຓ ອຕິວິຍ ສໍເວຄຊາໂຕ ອໂຫສິ.

ໂສ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ກຸລຆຣໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ເຖຣສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣປິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສຸ ອາທີນວານິສໍເສ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄໂຕ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຸປຄໂຕ ໂຖກໍເຍວ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍນຕເລ ນິສຊ຺ຊ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ, ເຕ ຈ ເປຕຕ຺ຕຠາເວ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ອຕິວິຍ ຠຍານກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ໂສຓສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ກຸຏິກຓ຺ຓສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຖາຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປຏ຺ຐເປຕິ ວິວຣຕິ ວິຠຊຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ ປກາເສຕິ, ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ, ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອກ຺ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ເອກທິວສມ຺ປິ ກິເລສມເລນ ອມລິນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ. ສງ຺ຂລິຂິຕນ຺ຕິ ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ນ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ ຍໍນູນາຫໍ ເກເສ ເຈວ ມສ຺ສູນິ ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ກາສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຈວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ. ຍສ຺ມາ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍາ ນາມ. ຕໍ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ຣໂຫວິຕກ຺ກິຕໍ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຕາວສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ນິວາເຣສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໔; ອ. ນິ. ໓.໗໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິກາລໂຠຊນວິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເອກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອທຸຕິຍເສຍ຺ຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍາສີເສນ ‘‘ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໗; ໔໙) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ກາຍວິເວກໍ ທີເປຕິ, ນ ເອກາກິນາ ຫຸຕ຺ວາ ສຍນມຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເມຖຸນວິຣຕິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ. ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ເຄເຫເຍວ. ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊາຕິ ນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖສີລາທິເຠທໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄອຏ຺ຐງ຺ຄທສງ຺ຄສີລໍ, ຕທນຸຣູປຎ຺ຈ ສມາຘິປຎ຺ຎາຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊ. ເອຕຎ຺ຫິ ອຸປາສເກນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາລຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈາຕຸທ຺ທສີປຎ຺ຈທສີອຏ຺ຐມີປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ກາເລນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກາເລ ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຕິຣູປໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ນ ສພ຺ພກາລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພເມຕໍ ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກາມານໍ ທຸປ຺ປຫານຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍຄ຺ຍໍ ກາຣາເປຕຸໍ ວທຕິ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ນິວາເຣຕຸໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອາຣມ຺ໂຠ ອຸສ຺ສາໂຫ. ປຏິປສ຺ສມ຺ຠີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ, ສໍເວຄສ຺ສ ຈ ນາຕິຕິກ຺ຂຠາວໂຕ ວູປສມິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠິ, ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ປນ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທຸຕິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອາໂຣເຈສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ເຖໂຣ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ເຖໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ, ປພ຺ພຊິຕຎ຺ຈ ຕໍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສໂຓ…ເປ… ອຸປສມ຺ປາເທສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກຕິ ກຕິປຍຠິກ຺ຂຸໂກ. ຕທາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມຊ຺ຌິມເທເສ ເອວ ວສິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຕິປຍາ ເອວ ອເຫສຸໍ, ເຕ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ເອໂກ, ເອກສ຺ມິໍ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວສິໍສຸ. ກິຈ຺ເຉນາຕິ ທຸກ຺ເຂນ. ກສິເຣນາຕິ ອາຍາເສນ. ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ຄາມນິຄມາທິໂຕ. ເຖເຣນ ຫິ ກຕິປເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸ ອານີຍມາເນສຸ ປຸພ຺ເພ ອານີຕາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມິໍສຸ, ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສຸ ອານີຍມາເນສຸ ອິຕເຣ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອານຍເນນ ສນ຺ນິປາໂຕ ຈິເຣເນວ ອໂຫສິ, ເຖໂຣ ຈ ຕທາ ເອກວິຫາຣີ ອໂຫສິ. ທສວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາຕິ ຕທາ ຠຄວຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສປິ ທສວຄ຺ເຄເນວ ສງ຺ເຆນ ອຸປສມ຺ປທາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຫິ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ…ເປ… ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ’’ຕິ.

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຐມວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸສິຕວໂຕ. ອີທິໂສ ຈ ອີທິໂສ ຈາຕິ ເອວຣູໂປ ຈ ເອວຣູໂປ ຈ, ເອວຣູປາຍ ນາມກາຍຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເອວຣູປາຍ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສຸໂຕເຍວ ເມ ໂສ ຠຄວາ. ນ ໂຂ ເມ ໂສ ຠຄວາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອເຕນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສທ຺ຘາຍ ເອວໍ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍເວທີ ຫຸຕ຺ວາ ຠຓນ຺ໂຕ ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕປາໂມຊ຺ຊາທິມຸເຂນ ສມາຫິໂຕ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິສ຺ສ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວາໂສ ອາຓຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນາຫຸ – ‘‘ນ ໂຂ ເມ ໂສ ຠຄວາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິທໍ ຣູປກາຍທສ຺ສນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ໂສໂຓ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກາປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ກິເມຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາຍ ປວາເຣສິ. ອຣິຍສຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມກາໂຍ ທິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ. ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗).

ຕສ຺ມາສ຺ສ ຘມ຺ມກາຍທສ຺ສນໍ ປເຄວ ສິທ຺ຘໍ, ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ຣູປກາຍໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສີຕິ.

‘‘ສເຈ ມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປນ ລິຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ໂສຓ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ໂສຓາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປນ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ‘‘ເອວມາວຸໂສຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອາວຸໂສວາໂທເຍວ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລ ອາຈິຓ຺ໂຓ. ຠຄວນ຺ຕໍ ປາສາທິກນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຂມນີຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ກຈ຺ຈິ ຂມນີຍໍ, ກິໍ ສກ຺ກາ ຂມິຕຸໍ ສຫິຕຸໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ, ກິໍ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ນາຠິຠວຕິ. ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍນ຺ຕິ ກິໍ ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈສຸ ຍາເປຕຸໍ ຄເມຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ກຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຈ຺ຈິສິ ອປ຺ປກິລມເຖນາຕິ ອນາຍາເສນ ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ກຈ຺ຈິ ອາຄໂຕສິ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຈິຕ຺ເຕ ອາຈິຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ເອກວິຫາເຣຕິ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ. ຄນ຺ຘກຸຏິ ຫິ ອິຘ ວິຫາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ວສິຕຸໍ.

ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາວກສາຘາຣຓາ ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ…ເປ… ວິຫາຣໍ ປາວິສິ, ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມາປິ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ສພ຺ພາ ຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ…ເປ… ວິຫາຣໍ ປາວິສີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຈີວຣໍ ຕິໂຣກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາປິ ຠຄວໂຕ ປາທປສ຺ເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມສິ. ອຊ຺ເຌສີຕິ ອາຓາເປສິ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ ຎາຓມຸເຂ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການີຕິ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄຠູຕານິ ກາມສຸຕ຺ຕາທີນິ ໂສຬສ ສຸຕ຺ຕານິ. ສເຣນ ອຠຓີຕິ ສຸຕ຺ຕຸສ຺ສາຣຓສເຣນ ອຠາສິ, ສຣຠຎ຺ຎວເສນ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນຕິ ອຸສ຺ສາຣຓາວສາເນ. ສຸຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ. ສຸມນສິກຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິ ກຕານິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຄ຺ຄຫຓກາເລ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຉາ ສຊ຺ຌາຍາທິວເສນ ມນສິ ກຣຓກາເລ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ວາ ມິຈ຺ຉາ ໂຣເປຕິ, ປທປຈ຺ຉາຠຏ຺ຐໍ ວາ ກໂຣຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອິມິນາ ປນ ສມ຺ມເທວ ຍຖຸຄ຺ຄຫິຕໍ ມນສິ ກຕານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸມນສິກຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິ ກຕານີ’’ຕິ. ສູປຘາຣິຕານີຕິ ອຕ຺ຖໂຕປິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິຕານິ. ອຕ຺ເຖ ຫິ ສຸຏ຺ຏຸ ອຸປຘາຣິເຕ ສກ຺ກາ ປາຬິໍ ສມ຺ມາ ອຸສ຺ສາເຣຕຸໍ. ກລ຺ຍາຓິຍາສິ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສິຖິລຘນິຕາທີນໍ ຍຖາວິຘານວຈເນນ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອາສິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍາຕິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ. ເອເຕນສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕວາທິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອເນລຄຬາຍາຕິ ເອລາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ຕໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ອເນລຄຬາ, ຕາຍ ນິທ຺ໂທສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອເນລຄຬາຍາຕິ ອເນລາຍ ຈ ອຄຬາຍ ຈ ນິທ຺ໂທສາຍ ອຄຬິຕປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ, ອປຣິຫີນປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ຍທິທໍ ໂສໂຓ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໖) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ.

ກຕິວສ຺ໂສຕິ ໂສ ກິຣ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຐິໂຕ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປເຣສໍ ຈິຣຕຣປພ຺ພຊິໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ເກຈິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສມາຘິສຸຂໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກສ຺ມາ ປມາທມາປນ຺ໂນຕິ ປຸນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສີ’’ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິສ຺ສາຕິ ກິໍ ກາຣຓາ. ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີຕິ ເອວໍ ຈິຣາຍິ, ເກນ ກາຣເຓນ ເອວໍ ຈິຣກາລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ເມຕິ ຈິເຣນ ຈິຣກາເລນ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ. ກາເມສູຕິ ກິເລສກາເມສຸ ຈ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ຈ. ອາທີນໂວຕິ ໂທໂສ. ອປິ ຈາຕິ ກາເມສຸ ອາທີນເວ ເກນຈິ ປກາເຣນ ທິຏ຺ເຐປິ ນ ຕາວາຫໍ ຆຣາວາສໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ຂິໍ. ກສ຺ມາ? ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ອຸຈ຺ຈາວເຈຫິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອຄາຣິຍຠາໂວ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ພຫຸກຣຓີໂຍ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ກາເມສຸ ຍຖາຠູຕໍ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຣາຍິຕ຺ວາປິ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປທຸມປລາເສ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິນິວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສມ຺ມເທວ ຊານນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ເຕ ຈ ນ ກທາຈິປິ ຣມຕີຕິ ອິທມຕ຺ຖທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວາ ອາທີນວໍ ໂລເກຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ ທຸກ຺ໂຂ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ອາທີນວໍ ໂທສໍ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເອເຕນ ວິປສ຺ສນາວາໂຣ ກຖິໂຕ. ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣຸປຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຕາ ນິຣຸປຘິໍ ນິພ຺ພານຘມ຺ມໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎຕ຺ວາ ນິສ຺ສຣຓວິເວກາສງ຺ຂຕາມຕສຠາວໂຕ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ‘‘ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ‘‘ສປ຺ປິໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ໂຫຕິ, ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຸ. ປ. ໒໐໘; ອ. ນິ. ໙.໔໒-໔໓) ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຣິໂຍ ນ ຣມຕີ ປາເປຕິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຓຸມຕ຺ເຕປິ ປາເປ ນ ຣມຕິ. ກສ຺ມາ? ປາເປ ນ ຣມຕີ ສຸຈີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິຕາຍ ວິສຸທ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ ຣາຊຫໍໂສ ວິຍ ອຸກ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປາເປ ສໍກິລິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນ ຣມຕິ ນາຠິນນ຺ທຕິ. ‘‘ປາໂປ ນ ຣມຕີ ສຸຈິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປາໂປ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຈິໍ ອນວຊ຺ຊໍ ໂວທານຘມ຺ມໍ ນ ຣມຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຄາມສູກຣາທໂຍ ວິຍ ອຸກ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ ອສຸຈິໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍເຍວ ຣມຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເທສນໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ອຸທາເນ ອຸທານິເຕ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຈເນນ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄນ ອຸປສມ຺ປທາທິປຎ຺ຈວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິ. ຠຄວາປິ ຕານິ ອນຸຊານີຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໒໔໒ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.