໕. ໂສຓວຄ຺ໂຄ

໑. ປິຍຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑. ມຫາວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ມລ຺ລິກາຍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ມເຫສິຍາ ສຫ. ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕຕິ ປາສາທວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ຄໂຕ. ໂກຈຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣຕິ ໂກຈິ ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍາຍິຕພ຺ພຕໂຣ. ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕຕິ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເທວິໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຍຎ຺ຫິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕມາລາກາຣສ຺ສ ຘີຕາ. ເອກທິວສໍ ອາປຓໂຕ ປູວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາລາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຏິປເຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຖາຣູເປ ຐາເນ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ປູວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ໂກ ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ທານສ຺ສ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຊ຺ເຊສາ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຐມໍ ໂຠຊນໍ ອທາສິ, ອຊ຺ເຊວ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠວິສ຺ສຕິ ປິຍາ ມນາປາ’’ຕິ. ຕໍ ທິວສເມວ ຈ ຣາຊາ ກາສິຄາເມ ຠາຄິເນຍ຺ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣາຊິໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ‘‘ພລກາຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ອາຄເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ມາລາຣາມໍ ປາວິສິ. ສາ ຣາຊານໍ ອາຄຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕມກາສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ວຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປຏິຫຣາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ອິມິສ຺ສາ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທິນ຺ນໍ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ‘ໂກ ເຕ ປິໂຍ’ຕິ? ສາ ‘ຕ຺ວໍ ເມ, ມຫາຣາຊ, ປິໂຍ’ຕິ ວຕ຺ວາ, ປຸນ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສາຫໍ ‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕ຺ວໍເຍວ ປິຍາ’ຕິ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ.

ເທວີ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາຍິກາ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາຍິກາ ‘‘ນາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຣຎ຺ໂຎ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາຠູຕເມວ ວທນ຺ຕີ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂຂ ເມ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ ອາຫ. ວຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕນາ ພ຺ຍາກຕມຕ຺ຖໍ ອຸປາເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກາຕຸກາມາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ ຕເຖວ ຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉິ ຍຖາ ຣຎ຺ຎາ ສຍໍ ປຸຏ຺ຐາ. ຣາຊາປິ ຕາຍ ສຣສລກ຺ຂເຓນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຍມ຺ປິ ສຣສລກ຺ຂເຓເນວ ກເຖນ຺ໂຕ ຕເຖວ ພ຺ຍາກາສິ ຍຖາ ເທວິຍາ ພ຺ຍາກຕໍ.

ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຈ ມນ຺ທຘາຕຸກຕາຍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ຣາຊາ ປຖວິສ຺ສໂຣ ມຫນ຺ຕໍ ປຖວິມຓ຺ຑລໍ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ຕາວ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕຣໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ, ອຍໍ ປນ ວສລີ ຫີນຊຈ຺ຈາ ສມານາ ມຍາ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐປິຕາ ສາມິຠູຕໍ ມໍ ນ ຕຖາ ປິຍາຍຕິ, ‘ອຕ຺ຕາວ ປິຍຕໂຣ’ຕິ ມມ ສມ຺ມຸຂາ ວທຕິ, ຍາວ ກກ຺ຂຬາ ວຕາຍ’’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ເຕ ຕີຓິ ຣຕນານິ ປິຍຕຣານີ’’ຕິ ໂຈເທສິ. ເທວີ ‘ຣຕນຕ຺ຕຍໍປາຫໍ ເທວ ອຕ຺ຕໂນ ສຄ຺ຄສຸຂໍ ໂມກ຺ຂສຸຂຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕີ ສມ຺ປິຍາຍາມິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕາວ ເມ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ໂພ ຈາຍໍ ໂລໂກ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖເມວ ປຣໍ ປິຍາຍຕິ, ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕປິ ‘‘ອຍໍ ມໍ ຊິຓ຺ຓກາເລ ໂປເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ, ຘີຕຣໍ ‘‘ມມ ກຸລໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຠຣິຍໍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປາເທ ປຣິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຎາຕິມິຕ຺ຕພນ຺ຘເວ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈວເສນ, ອິຕິ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖເມວ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂລໂກ ປຣໍ ປິຍາຍຕີຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ເທວິຍາ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມລ຺ລິກາ ກຸສລາ ປຓ຺ຑິຕາ ນິປຸຓາ ‘ອຕ຺ຕາວ ເມ ປິຍຕໂຣ’ຕິ ວທຕິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຕາວ ປິຍຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິມມຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມິ, ຍຖາ ຈ ເມ ສຕ຺ຖາ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ນໍ ຘາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ…ເປ… ປິຍຕໂຣ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ‘‘ໂລເກ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຕໂຣ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພໂສ ຊານິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖປຣິທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພາ ທິສາ ອນຸປຣິຄມ຺ມ ເຈຕສາຕິ ສພ຺ພາ ອນວເສສາ ທສປິ ທິສາ ປຣິເຍສນວເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ. ເນວຊ຺ຌຄາ ປິຍຕຣມຕ຺ຕນາ ກ຺ວຈີຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຕິສເຍນ ປິຍໍ ອຎ຺ຎໍ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສພ຺ພຸສ຺ສາເຫນ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ກ຺ວຈິ ກຕ຺ຖຈິ ສພ຺ພທິສາສຸ ເນວ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສນ຺ຕິ ເອວໍ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຕນາ ປິຍຕຣສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠນວເສນ ປຸຖຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕາວ ປິໂຍ. ຕສ຺ມາ ນ ຫິໍເສ ປຣມຕ຺ຕກາໂມຕິ ຍສ຺ມາ ເອວໍ ສພ຺ໂພປິ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປິຍາຍຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູໂລ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕສຸຂໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຣໍ ສຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ອຸປາທາຍ ນ ຫິໍເສ ນ ຫເນຍ຺ຍ ນ ປາຓິເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິປິ ວິເຫເຐຍ຺ຍ. ປຣສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ກເຕ ທຸກ຺ເຂ ຕໍ ຕໂຕ ສງ຺ກມນ຺ຕໍ ວິຍ ກາລນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕນິ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ກມ຺ມານໍ ຘມ຺ມຕາຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອປ຺ປາຍຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒. ທຸຕິເຍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ອິທມ຺ປິ ເມຆິຍສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ຄຣຫຓຈ຺ຉຣິຍວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍາວ ອປ຺ປາຍຸກາຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ປຣິຕ຺ຕາຍຸກາ, ອຕິອິຕ຺ຕຣຊີວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຫຊາເຕຕິ ສຕ຺ຕາເຫນ ຊາໂຕ ສຕ຺ຕາຫຊາໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫຊາເຕ, ຊາຕສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ອຫນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸສິຕໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊີຕິ ຕຸສິຕໍ ເທວນິກາຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປປຊ຺ຊິ.

ເອກທິວສໍ ກິຣ ເຖໂຣ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍຠູຕໍ ຠຄວໂຕ ຣູປກາຍສິຣິໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິ ທສ຺ສນີຍາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ມໂນຫຣາ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ວິຊາຕມາຕຸຍາ ນາມ ວິຣູໂປປິ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຣູໂປ ວິຍ ມນາໂປ ໂຫຕິ, ສເຈ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ມາຕາ ມຫາມາຍາ ເທວີ ຘເຣຍ຺ຍ, ກີທິສໍ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສາ ຠຄວໂຕ ຣູປທສ຺ສເນ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ມຫາຊານິ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ມຫາມາຕຸ ເທວິຍາ, ຍາ ສຕ຺ຕາຫຊາເຕ ຠຄວຕິ ກາລກຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວິຕກ຺ກິຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ກາລກິຣິຍໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ເກຈິ ປນາຫຸ – ‘‘ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫຕາ ອາຍາເສນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ມຍາ ປນ ອຸປາເຍນ ຍາຈິໂຕ ຠຄວາ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ອນຸຊານິ, ສາ ເຕ ຘມ຺ເມ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລທ຺ຘປພ຺ພຊ຺ຊູປສມ຺ປທາ ຠຄວໂຕ ທຸຕິຍໍ ປຣິສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ປຣິສາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ອໂຫສິ. ສເຈ ປນ ຠຄວໂຕ ຊເນຕ຺ຕິ ມຫາມາຍາ ເທວີ ຘເຣຍ຺ຍ, ເອວເມຕາ ຈຸໂຠປິ ຂຕ຺ຕິຍຠຄິນິໂຍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ສາສນໍ ໂສເຠຍ຺ຍຸໍ, ຠຄວາ ຈ ມາຕຣິ ພຫຸມາເນນ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ສຸເຂເນວ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ອປ຺ປາຍຸກຕາຍ ປນສ຺ສາ ກສິເຣນ ນິປ຺ຜນ຺ນມິທນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ. ຕໍ ອກາຣຓໍ. ຠຄວາ ຫິ ມາຕຸຍາ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ຄຣຸກໍເຍວ ກຕ຺ວາ ອນຸຊານາຕິ, ນ ລຫຸກໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາມຕາຍາຕິ.

ອປເຣ ປນາຫຸ – ‘‘ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊາທິເກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ອນນ຺ຕາປຣິມາເຓ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ເຖໂຣ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ຍາ ເອວໍ ມຫານຸຠາວໍ ນາມ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ກຸຈ຺ຉິນາ ທສ ມາເສ ປຣິຫຣິ, ສາ ພຸທ຺ຘມາຕາ ກສ຺ສຈິ ປຣິຈາຣິກາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຍຸຕ຺ຕມິທໍ. ກສ຺ມາ? ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓານຸຈ຺ຉວິກເມເວຕໍ, ຍທິທໍ ສຕ຺ຕາຫຊາເຕ ຠຄວຕິ ຊເນຕ຺ຕິ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ກາລກຕາ ຈ ຕຸສິເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຕກ຺ກຸປ຺ປາທນໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຕາຫຊາເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ກາລກິຣິຍາ ຘມ຺ມຕາ ສິທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຘມ຺ມຕໍ ປຣິທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສາ ປນາຍໍ ຘມ຺ມຕາ ຍສ຺ມາ ຍຖາ ສພ຺ເພ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຕຸໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓາຍ ອຊ຺ເຌສິຕາ ກາລທີປເທສກຸລານິ ວິຍ ຊເນຕ຺ຕິຍາ ອາຍຸປຣິມາຓມ຺ປິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ຕເຖວ ຕຸສິຕປຸເຣ ຐິໂຕ ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕທິວສາຘິກທສມາສປຣິມາຓໍ ມາຕຸຍາ ອາຍຸປຣິມາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມມ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ກາໂລ, ອິທານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ຓວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອປ຺ປາຍຸກາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕໂຣ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອາຍຸປຣິກ຺ຂເຍເນວ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ວິຊາຕປຈ຺ຈຍາ. ຈຣິມຕ຺ຕຠາເວຫິ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ວສິຕຏ຺ຐານໍ ເຈຕິຍຆຣສທິສໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ເອວ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈມໍ ມຫາວິໂລກນໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ກຕຣສ຺ມິໍ ປນ ວເຍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ມຊ຺ຌິມວເຍ. ປຐມວຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ພລວາ ໂຫຕິ, ເຕນ ຕທາ ສຎ຺ຊາຕຄພ຺ຠາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄພ຺ຠໍ ອນຸຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ ເຈ, ຄພ຺ໂຠ ພຫ຺ວາພາໂຘ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ໂຫຕິ, ວິສເທ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕທາຣກາ ອໂຣຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕໂຣ ປຐມວເຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອາຍຸສ຺ສ ມຣຓປຣິໂຍສານຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນມຸເຂນ ອນວຊ຺ຊປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸສ຺ສາຫທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ເກຈີຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ. ຠູຕາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ວາສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ, ອປິສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາເນປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຕີຕາທິວເສນ ຕິຍທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ເນ ສຕ຺ເຕ ອນວເສສໂຕ ປຣິຍາທິຍຕິ. ອປິຈ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສຕ຺ຕາ ຄພ຺ຠໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠູຕາ ນາມ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນາມ. ສໍເສທຊູປປາຕິກາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໂຕ ປຣໂຕ ຠູຕາ ນາມ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພຠວວເສນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນາມ. ສພ຺ເພປິ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠວວເສນ ຠູຕາ ນາມ, ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວວເສນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນາມ. ຂີຓາສວາ ຠູຕາ ນາມ. ເຕ ຫິ ຠູຕາ ເອວ, ນ ປຸນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ຕທຎ຺ເຎ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນາມ.

ສພ຺ເພ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ປຫາຍ ເທຫນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທາ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາສາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ ເທຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອເສກ຺ຂາ ປນ ນິພ຺ພານໍ. ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ອຈວນຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ສພ຺ພຊານິໍ ກຸສໂລ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຕເທຕໍ ສພ຺ພສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຊານິໍ ຫານິໍ ມຣຓໍ, ສພ຺ພສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຊານິໍ ວິນາສໍ ປຠງ຺ຄຸຕໍ ກຸສໂລ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ ມຣຓານຸສ຺ສຕິວເສນ ອນິຈ຺ຈຕາມນສິກາຣວເສນ ວາ ຊານິຕ຺ວາ. ອາຕາປິໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈເຣຍ຺ຍາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຕາປິຍສງ຺ຂາເຕນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂຍ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອນວເສສມຣຓສມຕິກ຺ກມນູປາຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈເຣຍ຺ຍ, ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໓. ຕຕິເຍ ຣາຊຄເຫ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນາມ ກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສີຕິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘນາມໂກ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຣາຊຄເຫ ອໂຫສິ. ໂສ ຈ ກຸຏ຺ຐີ ກຸຏ຺ຐໂຣເຄນ ພາຬ຺ຫວິທູສິຕຄຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຣາຊຄເຫ ມນຸສ຺ສາ ເຕສຸ ສພ຺ພທຸຄ຺ຄໂຕ. ໂສ ຫິ ສງ຺ກາຣກູຏວຕິອາທີສຸ ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕປິໂລຕິກຂຓ຺ຑານິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ປຣິທຫຕິ, ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລທ຺ຘອາຈາມອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ຕມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສກປໂຓຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຣມກປຓຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສວຣາໂກຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫີຬິຕປຣິຠູຕຕາຍ ອຕິວິຍ ທີໂນ. ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍາຕິ ມຫຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ເຈວ ອຸປາສກປຣິສາຍ ຈ.

ເອກທິວສໍ ກິຣ ຠຄວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑປາຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ກຕິປຍຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຍຫິ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ເຕສໍ ອຸປາສການໍ ອວເສສຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອາຄມນໍ ອາຄມຍມາໂນ ອນ຺ໂຕນຄເຣເຍວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣມຓີເຍ ປເທເສ ອຏ຺ຐາສິ. ຕາວເທວ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣສຸໍ, ອຸປາສກາປິ ‘‘ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ມຫາສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຕາວເທວ ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິເຕຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ວິໂຣຈມານາຍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປສມຸຊ຺ຊລາຍ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ເຊຏ຺ຐປຠສ຺ສຣານໍ ວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ອນຸປມາຍ ຣູປກາຍສິຣິຍາ ສກລເມວ ຕໍ ປເທສໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ຕາຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂຸຄຓປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ເກສຣສີໂຫ ວິຍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ຠິກ຺ຂູປິ ໂຂ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຫິຕຕ຺ຕາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸວມ຺ມິຕາ ວິຍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ອຸປາສກາປິ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ສຸທ຺ຘຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ມຫາທານານິ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສໍຍຕຫຕ຺ຖປາທາ ໂອຫິຕໂສຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ປນ ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ຍປເຣໂຕ ຆາສປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ທູຣໂຕວ ຕໍ ມຫາຊນສນ຺ນິປາຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕິໂຕ, ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ໂຠຊນໍ ທີຍຕິ ມຎ຺ເຎ, ອປ຺ເປວ ນາເມຕ຺ຖ ຄເຕນ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕາຠິລາໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາສາທິກໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປສາທນີຍໍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຸສມາຫິຕໍ ຕາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ປຸຣິມຊາຕິສມ຺ຠຕາຍ ປຣິປກ຺ກາຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ‘ອຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາວຕິໍ ຫີນາທິສພ຺ພປຸຄ຺ຄລວຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ອນວເສເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ພວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ເຈຕສາຕິ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ. ຈິຕ຺ຕສີເສນ ຫິ ຎາຓໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສາກາສີຕິ ຕສ຺ສາ ປຣິສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມນສິ ອກາສິ ເຕ ໂວໂລເກສິ. ຠພ຺ໂພ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕທໂຫສີຕິ ອຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຄຣສິຂິມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອີທິໂສ ຊາໂຕ, ມຄ຺ຄຜລູປນິສ຺ສໂຍ ປນສ຺ສ ປໍສຸປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ວິຍ ອນ຺ໂຕຫທເຍເຍວ ວິຊ຺ໂຊຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸວິຎ຺ຎາປິໂຍຕິ ອິທໍ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອິຘ ຠພ຺ໂພ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ ທານານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ, ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄໍ, ສຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປຏິປາຏິກຖໍ. ຠຄວາ ຫິ ປຐມໍ ເຫຕຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ສຕ຺ເຕ ວິເວເຈຕຸໍ ນານານເຍຫິ ອາທີນວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອາທີນວສວເນນ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຄຸຓວິຠາວນມຸເຂນ ຈ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ.

ທານກຖນ຺ຕິ ອິທໍ ນາມ ສຸຂານໍ ນິທານໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລໍ, ໂຠຄານໍ ປຕິຏ຺ຐາ, ວິສມຄຕສ຺ສ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ, ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ທານສທິໂສ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາລມ຺ພນໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອິທຎ຺ຫິ ອວສ຺ສຍຏ຺ເຐນ ຣຕນມຍສີຫາສນສທິສໍ, ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ມຫາປຖວິສທິສໍ, ອາລມ຺ພນຏ຺ເຐນ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸສທິສໍ, ທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ນາວາສທິສໍ, ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນ ສງ຺ຄາມສູໂຣ, ຠຍປຣິຕ຺ຕາຓຏ຺ເຐນ ສຸປຣິຂາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນຄຣໍ, ມຈ຺ເຉຣມລາທີຫິ ອນຸປລິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປທຸມໍ, ເຕສໍ ນິທຫນຏ຺ເຐນ ຊາຕເວໂທ, ທຸຣາສທຏ຺ເຐນ ອາສີວິໂສ, ອສນ຺ຕາສຏ຺ເຐນ ສີໂຫ, ພລວນ຺ຕຏ຺ເຐນ ຫຕ຺ຖີ, ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນ ເສຕອຸສໂຠ, ເຂມນ຺ຕຠູມິສມ຺ປາປນຏ຺ເຐນ ວລາຫໂກ ອສ຺ສຣາຊາ. ທານຎ຺ຫິ ໂລເກ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ເທຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຎາຓໍ ເທຕີຕິ ເອວມາທິທານຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ສີລໍ ສມາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ທານກຖານນ຺ຕຣໍ ສີລກຖໍ ກເຖສິ. ສີລກຖນ຺ຕິ ສີລໍ ນາເມຕໍ ສຕ຺ຕານໍ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາລມ຺ພນໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ. ອິຘໂລກປຣໂລກສມ຺ປຕ຺ຕີນຎ຺ຫິ ສີລສທິໂສ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາລມ຺ພນໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສີລາລງ຺ກາຣສທິໂສ ອລງ຺ກາໂຣ, ສີລປຸປ຺ຜສທິສໍ ປຸປ຺ຜໍ, ສີລຄນ຺ຘສທິໂສ ຄນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ, ສີລາລງ຺ກາເຣນ ຫິ ອລງ຺ກຕໍ ສີລກຸສຸມປິຬນ຺ຘິຕໍ ສີລຄນ຺ຘານຸລິຕ຺ຕໍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວມາທີຫິ ສີລຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ.

ອິທໍ ປນ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖສິ. ສຄ຺ຄກຖນ຺ຕິ ສຄ຺ໂຄ ນາມ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ, ນິຈ຺ຈເມຕ຺ຖ ກີຬາ ນິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ທິພ຺ພສຸຂໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ຕິສ຺ໂສ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ເອວມາທິສຄ຺ຄຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ. ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ຕານຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເອວໍ ເຫຕຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສຄ຺ຄກຖາຍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປຸນ ຫຕ຺ຖິໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂສຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອຍມ຺ປິ ສຄ຺ໂຄ ອນິຈ຺ໂຈ ອຘຸໂວ, ນ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໗; ໒.໔໒) ນເຍນ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ອາທີນວນ຺ຕິ ໂທສໍ. ໂອກາຣນ຺ຕິ ລາມກສຠາວໍ, ອເສຏ຺ເຐຫິ ເສວິຕພ຺ພໍ ເສຏ຺ເຐຫິ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ ນິຫີນສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ເຕຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ສໍກິລິສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ ໂຠ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໑).

ເອວໍ ກາມາທີນເວນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຌານາທີສຸ ຈ ຄຸຓໍ ທີເປສິ ວຓ຺ເຓສິ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມນິຍຈິຕ຺ຕໍ, ເຫຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕິຕເທສນາຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ຈິຕ຺ຕໂທສານໍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິເທສນາຍ ຠາຊນຠາວູປຄມເນນ ກມ຺ມນິຍຈິຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມກ຺ຂມຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິມານາທິສໍກິເລສວິຄເມນ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິວິຄເມນ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸຬາຣປີຕິປາໂມຊ຺ຊໂຍເຄນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຖ ວາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິຄເມນ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕໍ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທວິຄເມນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ອກຖິນຈິຕ຺ຕໍ. ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຄເມນ ອວິກ຺ຂິປນໂຕ ນ ປິຫິຕຈິຕ຺ຕໍ. ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘວິຄເມນ ສມ຺ປຄ຺ຄຫວເສນ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາວິຄເມນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ.

ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຕິ ສາມໍ ອຸກ຺ກໍສິກາ ອຕ຺ຕນາວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ, ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ, ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ຈ ປນ ສາຕິ? ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈານໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກເຖຕພ຺ພານິ, ຕານິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໒໙) ວຸຕ຺ຕານີຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິນາ ອຸປມາວເສນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອປຄຕກາຬກນ຺ຕິ ວິຄຕກາຬກໍ. ສມ຺ມເທວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸເຍວ. ຣຊນນ຺ຕິ ນີລປີຕໂລຫິຕມຎ຺ເຊຏ຺ຐາທິຣງ຺ຄຊາຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຠສ຺ສຣໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນຕິ ຕສ຺ສໍເຍວ ນິສຊ຺ຊາຍໍ. ເອເຕນສ຺ສ ລຫຸວິປສ຺ສນກຕາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎຕາ ສຸຂາປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວິຣຊໍ ວີຕມລນ຺ຕິ ອປາຍຄມນີຍຣາຄຣຊາທີນໍ ອຠາເວນ ວິຣຊໍ, ອນວເສສທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາມລາປຄເມນ ວີຕມລໍ. ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສຣຊາຠາເວນ ວາ ວິຣຊໍ, ປຎ຺ຈວິຘທຸສ຺ສີລມລາປຄເມນ ວີຕມລໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈວເສນ ເອວ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ – ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ວຕ຺ຖສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກມເລຫິ ກິລິຏ຺ຐຠາໂວ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຄາທິມເລຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາໂວ, ໂຘວນຜລກໍ ວິຍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ, ອຸທກໍ ວິຍ ສທ຺ຘາ, ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ໂຄມຍຂາເຣຫິ ກາຬເກ ສມ຺ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖສ຺ສ ໂຘວນປ຺ປໂຍໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘາສລິເລນ ເຕເມຕ຺ວາ ສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາຫິ ໂທເສ ສິຖິເລ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘາທິວິຘິນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຘເນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ, ເຕນ ປໂຍເຄນ ວຕ຺ເຖ ກາຬກາປຄໂມ ວິຍ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ຣງ຺ຄຊາຕໍ ວິຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາໂວ ວິຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ປຣິໂຍທາປນນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຕຸກາໂມ ປຣິສມຊ຺ຌໍ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕກາເລ ຠຄວຕິ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ສຍມ຺ປິ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ອຕ຺ຕນາ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ປາກຏໍ ກາຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘ ຕ຺ວໍ ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ ມນຸສ຺ສກປໂຓ ມນຸສ຺ສວຣາໂກ, ອຫໍ ເຕ ອປຣິມິຕໍ ຘນໍ ທສ຺ສາມິ, ‘ພຸທ຺ໂຘ ນ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ນ ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ ນ ສງ຺ໂຆ, ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ອລໍ ເມ ຘມ຺ເມນ, ອລໍ ເມ ສງ຺ເຆນາ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອນ຺ຘພາລ ອຫິຣິກ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ອວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວເທສິ, ອປິຈ ມໍ ຕ຺ວໍ ‘ທຸຄ຺ຄໂຕ ທລິທ຺ໂທ ກປໂຓ’ຕິ ກສ຺ມາ ວເທສິ, ນນຸ ອຫໍ ໂລກນາຖສ຺ສ ໂອຣສປຸຕ຺ໂຕ, ເນວາຫໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ ນ ທລິທ຺ໂທ ນ ກປໂຓ, ອຖ ໂຂ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣເມນ ສຸເຂນ ອປາຫມສ຺ມິ ມຫທ຺ຘໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ສທ຺ຘາຘນໍ ສີລຘນໍ, ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປິຍໍ ຘນໍ;

ສຸຕຘນຎ຺ຈ ຈາໂຄ ຈ, ປຎ຺ຎາ ເວ ສຕ຺ຕມໍ ຘນໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ເອເຕ ຘນາ ອຕ຺ຖິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ;

‘ອທລິທ຺ໂທ’ຕິ ຕໍ ອາຫຸ, ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໕) –

ຕສ຺ສິມານິ ເມ ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ ສນ຺ຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ອິມານິ ຘນານິ ສນ຺ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ເຕ ພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ‘ທລິທ຺ທາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂອຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຈນໍ ປຏິວຈນຎ຺ຈ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ນ ໂຂ ສກ຺ກ ສກ຺ກາ ຕາທິສານໍ ສເຕນປິ ສຫສ຺ເສນປິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ‘ພຸທ຺ໂຘ ນ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ນ ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ ນ ສງ຺ໂຆ’ຕິ ກຖາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘປິ ໂຂ ກຸຏ຺ຐີ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎວຈໂນ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ. ທສ຺ສນໍ ນາມ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິທິຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນາຍໍ ວິທິຕຘມ຺ມຕາ ຘມ຺ເມສຸ ເອກເທເສນາປິ ໂຫຕີຕິ ນິປ຺ປເທສໂຕ ວິທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘໍເຍວ ທີເປຕິ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ເອກາຠິສມຍວເສນ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ນິປ຺ປເທເສນປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອຄາຬ຺ຫໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ຕທຎ຺ຎຎາຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິຠຍກນ຺ຕາຣສທິສາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ຈ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເອເຕນາຕິ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ. ຕໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕາ ວິຄຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ກຖໍກຖາ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິຄຕກຖໍກໂຖ. ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂສຸ ຈ ສີລາທິຄຸເຓສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ວິສາຣທຠາວໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ. ນາສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ປຣສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ກຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຖຸສາສເນ’’ຕິ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ໂທ ຂຍສຸນ຺ທຣາຠິຣູປພ຺ຠນຸໂມທນາທີສຸ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘ ປນ ອພ຺ຠນຸໂມທເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວ ໂສ ປສາທວເສນ ປສໍສາວເສນ ຈ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ອຕິກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ຠຄວໂຕ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ, ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທຕິ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ວຈນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂທສນາສນໂຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຄຸຓາຘິຄມນໂຕ, ຕຖາ ສທ຺ຘາວຑ຺ຒນໂຕ, ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ, ສາຕ຺ຖໂຕ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ, ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ຫທຍງ຺ຄມໂຕ, ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ອປຣວມ຺ຠນໂຕ, ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ, ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ, ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວີມໍສິຍມານຫິຕໂຕຕິ ເອວມາທິນເຍຫິ ໂຖເມນ຺ໂຕ ປທທ຺ວຍໍ ອາຫ.

ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິ ມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິນາ ຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ອຸປທິເສຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ. ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສນເທສນາປຊ຺ໂຊຕຘາຣເຓນ ຠຄວຕາ ນານານເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ.

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ຕາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອສາຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ຠຄວາ ເມ ສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ ອຆສ຺ສ ຆາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຠຊາມິ, ເອວໍ ວາ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິອຕ຺ໂຖ, ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐).

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ຈ –

ນ ເກວລໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ອປິຈ ໂຂ ອຣິຍຜເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຣາຄວິຣາຄມເນຊມໂສກໍ, ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕມປ຺ປຏິກູລໍ;

ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໗);

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣາຄວິຣາຄນ຺ຕິ ມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ອເນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ. ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອປ຺ປຏິກູລໍ ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕໍ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູຫໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ ປຏິເວເທສິ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ເຄ ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ, ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຸປາສນໂຕ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠຄວາ ອຸປຘາເຣຕຸ ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ອຊ຺ຌາສຍໍ ປນ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ຈິຕ຺ເຕນ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ຕເມວ ອຠິນນ຺ທິຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາຈາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓນິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຍາວ ທສ຺ສນວິສຍສມຕິກ຺ກມາ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ເປກ຺ຂມາໂນ ປຎ຺ຊລິໂກ ນມສ຺ສມາໂນ ປກ຺ກາມິ.

ປກ຺ກນ຺ໂຕ ຈ ກຸຏ຺ຐໂຣຄາຠິຠເວນ ຉິນ຺ນຫຕ຺ຖປາທງ຺ຄຸລິ ອຸກ຺ກາຣຄຕ຺ໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທມານາສໂວ ກຓ຺ຑູຕິປຕິປີຬິໂຕ ອສຸຈິ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໂມ ປຣມກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ນາຍໍ ກາໂຍ ອິມສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕສ຺ສ ປຓີຕຕມສ຺ສ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາໂຣ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຠິສນ຺ຘິນາ ວິຍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິເຍນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ໂອກາເສ ກເຕ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິເຍນ ອຸປຈ຺ເຉທເກນ ປາປກມ຺ເມນ ກຕູປຈິເຕນ ໂຈທິຍມາໂນ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ເຘນຸຍາ ອາປຕິຕ຺ວາ ມາຣິໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ຄາວີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ອຘິປຕິຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ.

ໂສ ກິຣ ອຕີເຕ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາເຍຫິ ຕີຫິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ເອກໍ ນຄຣໂສຠິນິໍ ຄຓິກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ທິວສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ສຫາເຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມິສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ພຫຸກຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓໍ ມຫຄ຺ຆານິ ຈ ປສາຘນານິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ວເນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕິ ຈ ຊາຕາ, ຫນ຺ທ ອິມໍ ມຍໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣຕຸໍ ອຸປກ຺ກມິໍສຸ. ສາ ເຕຫິ ມາຣິຍມານາ ‘‘ອິເມ ນິລ຺ລຊ຺ຊາ ນິກ຺ກຣຸຓາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກິເລສສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ນິຣປຣາຘໍ ມໍ ເກວລໍ ຘນໂລເຠນ ມາເຣນ຺ຕິ, ເອກວາຣໍ ຕາວ ມໍ ອິເມ ມາເຣນ຺ຕຸ, ອຫໍ ປນ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກວາຣໍ ອິເມ ມາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ເຕສຸ ກິຣ ເອໂກ ປກ຺ກຸສາຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ເອໂກ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ, ເອໂກ ຕມ຺ພທາຐິໂກ ໂຈຣຆາຕໂກ, ເອໂກ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ, ອິຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ ອເນກສເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ສາ ຍກ຺ຂໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄາວີ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາມຣຓໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິສ຺ສ ສຫສາ ມຣຓໍ ຊາຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ…ເປ… ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ.

ອຖ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຠຄວາ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠວພນ຺ຘນານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານາ. ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ໂສຕສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາທິໂຕ ປນ຺ໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂສໂຕ ໂສໂຕຕິ ອິທໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕໂມ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂສໂຕຕິ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໐໑).

ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມຕິ ວິນິປຕນໍ ວິນິປາໂຕ, ນາສ຺ສ ວິນິປາໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ, ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ອປຕນສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍໂຕຕິ ຘມ຺ມນິຍາເມນ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາເມນ ນິຍໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ອສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓໍ ອວສ຺ສໍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ເອເຕນ ‘‘ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ຠທ຺ທິກາ ເອວ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ຄຕິ, ນ ປາປິກາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ນ ປນ ເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຄຕິ, ຕໍ ປນ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ປກາເສຕຸກາໂມ ຘມ຺ມຣາຊາ ເອຕ຺ຕກເມວ ອຠາສິ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕເກ ກຖິເຕ ອິມິສ຺ສໍເຍວ ປຣິສຕິ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິຠາວທາລິທ຺ທິຍກປຓຠາວານໍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ຕສ຺ສ ຕໍ ກາຣຓໍ ເຕນ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິນາ ປກາເສຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕູຕິ ອສາຘາຣຓກາຣຓໍ, ສາຘາຣຓກາຣຓໍ ປນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ, ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຍນາຕິ ເຍນ ເຫຕຸນາ ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ຈ.

ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຊາຕປຸພ຺ພໍ. ອຕີເຕ ກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກທາ ປນ ຠູຕນ຺ຕິ? ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຖາຄເຕ ພາຣາຓສິຍາ ສາມນ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ເອກາ ກຸລຘີຕາ ເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ສາ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ລາຊາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕສຕານິ ປຕ຺ເຖສິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ປຎ຺ຈສຕາ ມິຄລຸທ຺ທກາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຘຸຣມໍສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອຕິສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາມ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຕ຺ຕວິເສສໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຈ ປຕ຺ຖຍິໍສຸ. ສາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ຈຸຕາ ເອກສ຺ມິໍ ຊາຕສ຺ສເຣ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕເມໂກ ຕາປໂສ ທິສ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ສາ ວິຈຣນ຺ຕິຍາ ປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາທຸທ຺ຘາເຣ ຠູມິໂຕ ປທຸມານິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອໂກ ວນຈຣໂກ ທິສ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາສິ. ມຫາປທຸມກຸມາໂຣ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ, ເສສາ ຄພ຺ຠມລໍ ນິສ຺ສາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປທຸມສເຣ ກີຬນ຺ຕາ ເອເກກສ຺ມິໍ ປທຸເມ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຎາຓາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕສໍ ພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສິ –

‘‘ສໂຣຣຸຫໍ ປທຸມປລາສປຕ຺ຣຊໍ,

ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ຠມຣຄຓານຸກິຓ຺ຓໍ;

ອນິຈ຺ຈຕໍ ຂຍວຍຕໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສເຕສຸ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ຕຄຣສິຂີ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ນນ຺ທມູລປພ຺ຠາເຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິຄິລິປພ຺ພເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຣາຊຄເຫ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານກີຬນຕ຺ຖໍ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຕຄຣສິຂິປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ອຍໍ ຠຓ຺ຑຸກາສາວວສໂນ, ກຸຏ຺ຐີ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ຫິ ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນ ສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ອປສພ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຣາຊຄເຫ…ເປ… ປກ຺ກາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂກ ອຍໍ. ຂຸໍສນວເສນ ວທຕິ. ‘‘ໂກວາຍ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ. ກຸຏ຺ຐີຕິ ອກຸຏ຺ຐິໍເຍວ ຕໍ ເສຏ຺ຐິ ກຸຏ຺ຐໂຣຄໍ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸໍ ປາເປນ຺ໂຕ ວທຕິ. ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນາຕິ ກຸຏ຺ຐີນໍ ຈີວເຣນ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ກຸຏ຺ຐິໂນ ຑໍສມກສສຣີສປປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ໂຣຄປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸປຕິ, ເອວມຍມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປໍສຸກູລຈີວຣຘຣຕ຺ຕາ ວາ ອຄ຺ຄຬານໍ ອເນກວຓ຺ຓຠາເວນ ກຸຏ຺ຐສຣີຣສທິໂສຕິ ຫີເຬນ຺ໂຕ ‘‘ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນາ’’ຕິ ອາຫ. ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາຕິ ເຂຬໍ ປາເຕຕ຺ວາ. ອປສພ຺ຍໂຕ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ຕາທິສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ອວິຎ຺ຎຸຕາຍ ປຣິຠເວນ ຕໍ ອປສພ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອປສພ຺ຍໍ ອປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕ. ‘‘ອປສພ຺ຍາມໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕຄຣສິຂິມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ‘‘ກ຺ວາຍໍ ກຸຏ຺ຐີ’’ຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐຸຠນອປສພ຺ຍກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕປາປກມ຺ມສ຺ສ. ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ນິຣເຍ ນິຣຍຄ຺ຄິນາ ທຍ຺ຫິຕ຺ຖ. ‘‘ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນິຣຍຄ຺ຄິນາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາຕິ ເຍນ ກມ຺ເມນ ໂສ ນິຣເຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຍາ ປນສ຺ສ ນານກ຺ຂຓິກາ ເຈຕນາ ຕທາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍຠູຕາ, ສາ ອປຣາປຣິຍເວທນີເຍເນວ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ ທິນ຺ນາຍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຸຏ຺ຐິຠາວໍ ທາລິທ຺ທິຍໍ ປຣມກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ອາປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກມ຺ມສຠາຄຕາວເສນ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກວເສເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທິເສປິ ຫິ ໂລເກ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ທິຏ຺ໂຐ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ, ຕານິເຍວ ໂອສຘານີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕູ’’ຕິ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິທານິ ໂຍ ‘‘ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ໂຫ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ໂສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕນ຺ຕິ ຕຖາຄເຕນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ອກ຺ຂາຕໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ. ອາຄມ຺ມາຕິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ, ນິສ຺ສາຍ ຎຕ຺ວາ ວາ. ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສທ຺ຘໍ ສມາທິຍີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສນ຺ນິສ຺ສຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄສທ຺ຘຎ຺ເຈວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສທ຺ຘຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສທ຺ຘໍ ສມ຺ມາ ອາທິຍິ. ຍຖາ ນ ປຸນ ອາທາຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍາວ ຠວກ຺ຂຍາ ຄຓ຺ຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລໍ ສມາທິຍີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສີລນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄສີເລນ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄສີລໍ ຜລສີລຎ຺ຈ. ສຸຕນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຏິເວຘພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສຸຕໍ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາປິ ຫິ ເຕນ ຘມ຺ມສ຺ສວນກາເລ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘາຍ ສາວເກຫິ ຍຖາລທ຺ຘປ຺ປກາຣໍ ສຸຕາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ ຈາຕິ. ຈາຄນ຺ຕິ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຈາຄໍ, ເຍນ ອຣິຍສາວກາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ ມຸຕ຺ຕຈາຄາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຍຕປາຓີ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣຕາ. ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ຜລປຎ຺ຎຎ຺ຈ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄຫຓາ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກນ຺ຕິ ປທຕ຺ຕເຍນາປິ ເທວໂລກເມວ ວທຕິ. ໂສ ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ໂສຠນຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ, ຣູປາທີຫິ ວິເສເສຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ, ສພ຺ພກາລໍ ສຸຂເມເວຕ຺ຖ ໂລກິຍຕິ, ລຸຊ຺ຊຕີຕິ ວາ ໂລໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປປນ຺ໂນຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປຄໂຕ. ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ສຫຠາວໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປນ ສຫ ພ຺ຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ວສຕີຕິ ວາ ສຫພ຺ໂຍ, ສຫຐາຍີ ສຫວາຍີ ວາ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາ. ອຕິໂຣຈຕີຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ໂຣຈຕິ ວິໂຣຈຕິ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ຍສສາຕິ ປຣິວາເຣນ. ໂສ ຫິ ອສຸຈິມກ຺ຂິຕໍ ຊຊ຺ຊຣໍ ມຕ຺ຕິກາຠາຊນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອເນກຣຕນວິຈິຕ຺ຕໍ ປຠສ຺ສຣຣໍສິຊາລວິນທ຺ຘສຸທ຺ຘຊມ຺ພຸນທຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກເຬວຣໍ ອິຘ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິລຠີຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ປາປານໍ ອປຣິວຊ຺ຊເນ ອາທີນວໍ, ປຣິວຊ຺ຊເນ ຈ ອານິສໍສໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ປຣກ຺ກເມ ກາຍິກວີຣິເຍ ວິຊ຺ຊມາເນ ສຣີເຣ ວຫນ຺ເຕ ວິສມານິ ປປາຕາທິຏ຺ຐານານິ ຈຓ຺ຑຠາເວນ ວາ ວິສມານິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຫິກຸກ຺ກຸຣໂຄຣູປາທີນິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ, ເອວໍ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ປຓ຺ຑິໂຕ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ຕາຍ ສປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ປາປານິ ລາມການິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຍຖາຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຕຄຣສິຂິມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປາປໍ ອປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິ, ເອວໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ວາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ມມ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ອິທານິ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິເສສໍ ອຘິຄຎ຺ຉິ, ເອວໍ ອຎ຺ໂຎປິ ອຸຬາຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ກຸມາຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກຸມາຣກາຕິ ຕຣຸຓປຸຄ຺ຄລາ. ເຍ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ອິຘ ກຸມາຣກາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິເມ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຊາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຎ຺ຈທສວສ຺ສກາ, ຕາວ ‘‘ກຸມາຣກາ, ພາລາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ວີສຕິວສ຺ສານິ ‘‘ຍຸວາໂນ’’ຕິ. ມຈ຺ຉເກ ພາເຘນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄສມີເປ ເອກສ຺ມິໍ ຕຬາເກ ນິທາຆກາເລ ອຸທເກ ປຣິກ຺ຂີເຓ ນິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ອຸທກໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂຸທ຺ທກມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ເຈວ ຫນນ຺ຕິ ຈ ‘‘ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ມຄ຺ຄໂຕ ໂຖກໍ ຕຬາກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ ວທຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ອຸປສງ຺ກມິ? ເຕ ກຸມາຣເກ ອຕ຺ຕນິ ວິສ຺ສາສໍ ຊເນຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຠາຍຖ ໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສາມິວຈນໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປິຍໍ ໂວ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣີເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທຸກ຺ຂໍ ອປ຺ປິຍໍ ອນິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂເຫຕຸໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອວ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ປາປກິຣິຍາຍ ນິເສຘນໍ ອາທີນວວິຠາວນຎ຺ຈ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍທິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສກລມາປາຍິກໍ, ສຸຄຕິຍຎ຺ຈ ອປ຺ປາຍຸກຕາມນຸສ຺ສໂທຠຄ຺ຄິຍາທິເຠທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອປ຺ປິຍໍ ອນິຏ຺ຐໍ, ຍທິ ຕຸມ຺ເຫ ຕໂຕ ຠາຍຖ, ອາວິ ວາ ປເຣສໍ ປາກຏຠາວວເສນ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປ຺ປເຠທໍ ຍທິ ວາ ຣໂຫ ອປາກຏຠາວວເສນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ເອວ ອຠິຊ຺ຌາທິປ຺ປເຠທໍ ອຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ປາປກໍ ລາມກຘມ຺ມໍ ມາກຕ຺ຖ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຖ ປນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ເອຕຣຫິ ກໂຣຖ, ອາຍຕິໍ ວາ ກຣິສ຺ສຖ, ນິຣຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ຕສ຺ສ ຜລຠູຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອິໂຕ ວາ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ປລາຍນ຺ເຕ ອມ຺ເຫ ນານຸພນ຺ຘິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຸເປຈ຺ຈ ອເປຈ຺ຈ ປລາຍຕມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຕໂຕ ມຸຕ຺ຕິ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ. ຄຕິກາລາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ວິປຈ຺ຈິສ຺ສຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ປລາຍເນ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄມເນ ປກ຺ກມເນ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ນ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ…ເປ… ປາປກມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໒໗; ມິ. ປ. ໔.໒.໔) ອິມາຍ ຄາຖາຍ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໕. ປຎ຺ຈເມ ຕທຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຫນິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ. ອຸໂປສເຖຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸໂປສໂຖ, ອຸປວສນ຺ຕີຕິ ສີເລນ ວາ ອນສເນນ ວາ ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ອຸໂປສຖສທ຺ໂທ ‘‘ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຸໂປສຖໍ ອຸປວສາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໗໑; ໑໐.໔໖) ສີເລ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໕໕) ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາທິວິນຍກມ຺ເມ. ‘‘ໂຄປາລກູໂປສໂຖ ນິຄຓ຺ຐູໂປສໂຖ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໗໑) ອຸປວາເສ. ‘‘ອຸໂປສໂຖ ນາມ ນາຄຣາຊາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໖) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໖໘) ທິວເສ. ອິຘາປິ ທິວເສເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕທຫຸໂປສເຖ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວສຠູເຕ ອຫນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ນິສຊ຺ຊ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ສຈາຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອິຘ ນິສິນ຺ເນເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຕຘາສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ຜລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ອໂຫສິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸທ຺ຘສ຺ຕໍ ອຣຸຓນ຺ຕິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວຕ຺ວາປິ ‘‘ອຸທ຺ທິສຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ຍາຈິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິສິກ຺ຂາປທສ຺ສ (ມຫາວ. ໑໘໓) ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເຖເຣນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສສ຺ສ ຍາຈິຕຕ຺ຕາ ອນຸທ຺ເທສສ຺ສ ກາຣຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸກປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາ’’ຕິ ອາຫ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ວີຕິນາເມສິ? ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອນຸທ຺ທິສິຕຸກາໂມ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ.

ອທ຺ທສາຕິ ກຖໍ ອທ຺ທສ. ອຕ຺ຕໂນ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຕສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕານິ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ທິຏ຺ເຐ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທຸສ຺ສີລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍເຖວ ຫິ ອນາຄເຕ ສຕ຺ຕສຸ ທິວເສສຸ ປວຕ຺ຕມານໍ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີ ຊານາຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕປີຕິ. ທຸສ຺ສີລນ຺ຕິ ນິສ຺ສີລໍ, ສີລວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປຘມ຺ມນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລຕ຺ຕາ ເອວ ຫີນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ລາມກສຠາວໍ. ອສຸຈິນ຺ຕິ ອປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ນ ສຸຈິໍ. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາຣນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິເທວ ອສາຣຸປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອິມິນາ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ອາສງ຺ກນີຍຕາຍ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາຣໍ, ອຖ ວາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ມນ຺ຕຍນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອິເມ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາຣໍ.

ລຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພກາຣຓໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕໍ. ກຸຈ຺ຉິຕສມຓເວສຘາຣິຕາຍ ນ ສມຓນ຺ຕິ ອສ຺ສມຓໍ. ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ສມຓາ’’ຕິ ຈ ຄຓນາຍ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສມໂຓມ຺ຫີ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິຎ຺ຎາຍ ສມຓປຏິຎ຺ຎໍ. ອເສຏ຺ຐຈາຣິຕາຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ. ອຎ຺ເຎ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຸນິວຕ຺ເຖ ສຸປາຣຸເຕ ສຸປຕ຺ຕຘເຣ ຄາມນິຄມາທີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ສມາໂນ ສຍມ຺ປິ ຕາທິເສນ ອາກາເຣນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອຫມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ຎໍ. ປູຕິນາ ກມ຺ເມນ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕປູຕິໍ. ຉຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ຣາຄາທິກິເລສວສ຺ສເນນ ຕິນ຺ຕຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຸຕໍ. ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວຣຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ກສມ຺ພຸຊາຕໍ. ມຊ຺ເຌ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ໂນ ວິຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ນໍ. ທິຏ຺ໂຐສີຕິ ອຍໍ ປນ ນ ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ຠຄວຕາ ທິຏ຺ໂຐ ອສິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອວໍ ທິຏ຺ໂຐ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ເຕ ຕວ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກກມ຺ມາທິສໍວາໂສ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ສໍວາໂສ ຕວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ອເນກວາຣໍ ວຕ຺ວາປິ ເຖໂຣ ‘‘ສຍເມວ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອິທານິ ອິເມສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຠຄວຕາ ມຍາ ຈ ຍາຖາວໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຍາວຕຕິຍໍ ອຸຏ຺ເຐຫີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ອຸຏ຺ຐາຕິ, ‘‘ອິທານິສ຺ສ ນິກ຺ກຑ຺ຒນກາໂລ ມາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີ’’ຕິ ຕໍ ພາຫາຍໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕຖາ ຄເຫຕ຺ວາ. ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາຕິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສາລໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ. ພຫີຕິ ປນ ນິກ຺ຂາມິຕຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ, ອຖ ວາ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາຕິ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕປິ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ, ນ ອນ຺ໂຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ, ເອວໍ ອຸຠຍຖາປິ ວິຫາຣໂຕ ພຫິ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສູຈິຆຏິກໍ ທຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄຬສູຈິຎ຺ຈ ອຸປຣິຆຏິກຎ຺ຈ ອາທຫິຕ຺ວາ, ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ກວາຏໍ ຖເກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ພາຫາຄຫຓາປິ ນາມາຕິ ອິມິນາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວ ຫິ ເຕນ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວໍ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາວ ພາຫາຄຫຓາປິ ນາມ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ອາຄເມສ຺ສຕີຕິ ອຈ຺ຉຣິຍມິທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທມ຺ປິ ຄຣຫຓຈ຺ຉຣິຍເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອພ຺ພຸທຊາໂຕ, ອປຣິສຸທ຺ຘາ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸໂປສຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຈ ຕຖາຄຕາ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ອນຸທ຺ທິສນ຺ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ທານາຫນ຺ຕິ ອິທານິ ອຫໍ ອຸໂປສຖໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ນ-ກາເຣນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ. ເຕສຸ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິກໍ (ມຫາວ. ໑໓໔) ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ຕໍ ສາວກາວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ, ອຍໍ ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ອຸທ຺ທິສິຍຕິ. ‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ…ເປ… ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ…ເປ… ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ…ເປ… ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓-໑໘໕) ອິມາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ, ຕໍ ພຸທ຺ຘາວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ສາວກາ, ຉນ຺ນມ຺ປິ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ຘຣມານກາເລ ອຍເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ, ອປ຺ປາຍຸກພຸທ຺ຘານໍ ປນ ປຐມໂພຘິຍໍເຍວ. ຕໂຕ ປຣໍ ອິຕໂຣ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ວີສຕິວສ຺ສມຕ຺ຕໍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິມໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ອຸທ຺ທິສິ. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອກາຣຓໍ. ອນວກາໂສຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອນວກາໂສຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ຍ຺ວາຍໍ ອປຣິສຸທ຺ຘາຍ ປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອນຸທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ຕໍ ອປເຣຫິ ສຕ຺ຕຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ເຕສໍ ອຸປມາຠາເວນ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາສມຸທ຺ເທ’’ຕິອາທິມາຫ.

ປກຕິເທວາ ວິຍ ນ ສຸຣນ຺ຕິ ນ ອິສນ຺ຕິ ນ ວິໂຣຈນ຺ຕີຕິ ອສຸຣາ, ສຸຣາ ນາມ ເທວາ, ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂາຕິ ວາ ອສຸຣາ, ເວປຈິຕ຺ຕິປຫາຣາທາທໂຍ. ເຕສໍ ຠວນໍ ສິເນຣຸສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ປວິສນ຺ຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ສິເນຣຸປາເທ ມຓ຺ຑປາທິໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕາວ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ອຠິຣຕິ ອິເມ ຄຸເຓ ທິສ຺ວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ທິສ຺ວາ ທິສ຺ວາ ອສຸຣາ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມນ຺ຕີຕິ ຣຕິໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມານາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ນິນ຺ນຠາວສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕຕິ ນ ຉິນ຺ນຕໂຏ ມຫາໂສພ຺ໂຠ ວິຍ ອາທິໂຕ ເອວ ປປາໂຕ. ໂສ ຫິ ຕີຣເທສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລວິທຕ຺ຖິຣຕນຍຏ຺ຐິອຸສຠອຑ຺ຒຄາວຸຕຄາວຸຕຑ຺ຒໂຍຊນາທິວເສນ ຄມ຺ຠີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິເນຣຸປາທມູເລ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສຄມ຺ຠີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຐິຕຘມ຺ໂມຕິ ຐິຕສຠາໂວ ອວຏ຺ຐິຕສຠາໂວ. ນ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສໍວສຕີຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ກເຬວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ນ ສໍວສຕິ. ຕີຣໍ ວາເຫຕີຕິ ຕີຣໍ ອປເນຕິ. ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕີຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ວີຈິປ຺ປຫາເຣເນວ ຖເລ ຂິປຕິ. ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາຕິ ອໂນຕຕ຺ຕທຫສ຺ສ ທກ຺ຂິຓມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ປຎ຺ຈ ຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຄງ຺ຄາຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈຘາ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອິມາສໍ ນທີນໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຖາ – ອຍຎ຺ຫິ ຊມ຺ພຸທີໂປ ທສສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ, ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ປເທໂສ ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ສມຸທ຺ໂທຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ມນຸສ຺ສາ ວສນ຺ຕິ, ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ຫິມວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຸພ຺ເພເຘນ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິໂກ ຈຕຸຣາສີຕິກູຏສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ທມານປຎ຺ຈສຕນທີວິຈິຕ຺ໂຕ, ຍຕ຺ຖ ອາຍາເມນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຄມ຺ຠີຣຕາຍ ຈ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປຣິມຓ຺ຑໂລ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑທໂຫ ຣຖກາຣທໂຫ ຉທ຺ທນ຺ຕທໂຫ ກຸຓາລທໂຫ ມນ຺ທາກິນິທໂຫ ສີຫປປາຕທໂຫຕິ ສຕ຺ຕ ມຫາສຣາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕສຸ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ກາຬກູຏໍ ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ເກລາສກູຏນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປພ຺ພຕກູເຏຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຕິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘໍ ອນ຺ໂຕວງ຺ກໍ ກາກມຸຂສຓ຺ຐານໍ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ. ກາຬກູຏໍ ອຎ຺ຊນມຍໍ. ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ມສາຣຄລ຺ລມຍໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ; ມູລຄນ຺ໂຘ, ສາຣຄນ຺ໂຘ, ເຜຄ຺ຄຸຄນ຺ໂຘ, ຕຈຄນ຺ໂຘ, ປປຏິກາຄນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘຄນ຺ໂຘ, ຣສຄນ຺ໂຘ, ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ, ຜລຄນ຺ໂຘ, ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ, ນານປ຺ປກາຣໂອສຘສຎ຺ຉນ຺ນໍ, ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖທິວເສ ອາທິຕ຺ຕໍ ວິຍ ອງ຺ຄາຣໍ ປຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເກລາສກູຏໍ ຣຊຕມຍໍ. ສພ຺ພານິ ເຈຕານິ ສຸທສ຺ສເນນ ສມານຸພ຺ເພຘສຓ຺ຐານານິ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ເທວານຸຠາເວນ ນາຄານຸຠາເວນ ຈ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ນທິໂຍ ຈ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸທກໍ ອໂນຕຕ຺ຕເມວ ປວິສຕິ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ທກ຺ຂິເຓນ ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣນ ຕຕ຺ຖ ໂອຠາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸຊຸກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕເນວສ຺ສ ‘‘ອໂນຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຣຕນມຍມນຸຎ຺ຎໂສປານສິລາຕລານິ ນິມ຺ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປານິ ຜລິກສທິສານິ ນິມ຺ມລູທການິ ຕທຸປໂຠຄສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ນຫານຕິຕ຺ຖານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ສາວກາ ອິສໂຍ ຈ ນຫານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເທວຍກ຺ຂາທໂຍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ສີຫມຸຂໍ, ຫຕ຺ຖິມຸຂໍ, ອສ຺ສມຸຂໍ, ອຸສຠມຸຂນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸທກນິກ຺ຂມນມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍຫິ ຈຕສ຺ໂສ ນທິໂຍ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ສີຫມຸເຂນ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີຕີເຣ ເກສຣສີຫາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຫຕ຺ຖິມຸຂາທີຫິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸສຠາ. ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສ ນທິໂຍ ອນຸປຄມ຺ມ ປາຈີນຫິມວນ຺ເຕເນວ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສຕິ. ປຈ຺ຉິມທິສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທິໂຍປິ ຕເຖວ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຫິມວນ຺ເຕເນວ ອຸຕ຺ຕຣຫິມວນ຺ເຕເນວ ຈ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສນ຺ຕິ.

ທກ຺ຂິຓທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ປນ ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐເນວ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກ຺ເຂເປນ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓອຸທກຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຍຄ຺ຄເຬ ນາມ ປາສາເຓ ປຕິຕາ, ປາສາໂຓ ອຸທກຘາຣາເວເຄນ ຠິນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນປ຺ປມາຓາ ຕິຍຄ຺ຄຬາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ ຊາຕາ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຎ຺ຌໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິສທິສາ ປຎ຺ຈຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອາວຏ຺ຏຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ກຓ຺ຫຄງ຺ຄາ’’ຕິ, ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອາກາສຄງ຺ຄາ’’ຕິ, ຕິຍຄ຺ຄຬປາສາເຓ ປຎ຺ຎາສໂຍຊໂນກາເສ ຐິຕາ ‘‘ຕິຍຄ຺ຄຬໂປກ຺ຂຣຓີ’’ຕິ, ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ພຫລຄງ຺ຄາ’’ຕິ, ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ‘‘ອຸມງ຺ຄຄງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິຎ຺ຌໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຄງ຺ຄາ, ຍມຸນາ, ອຈິຣວຕີ, ສຣຠູ, ມຫີຕິ ປຎ຺ຈຘາ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ. ເອວເມຕາ ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ນທີ ນິນ຺ນຄາຕິອາທິກໍ ໂຄຕ຺ຕໍ, ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາຕິອາທິກໍ ນາມໍ. ສວນ຺ຕິໂຍຕິ ຍາ ກາຈິ ສວມານາ ສນ຺ທມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ມຫານທິໂຍ ວາ ກຸນ຺ນທິໂຍ ວາ. ອປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ໂອສຣນ຺ຕິ. ຘາຣາຕິ ວຸຏ຺ຐິຘາຣາ. ປູຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຓ຺ຓຠາໂວ. ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມຕາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ເທໂວ ມນ຺ໂທ ຊາໂຕ, ຊາລກ຺ຂິປາທີນິ ອາທາຍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉເປ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕິມຫນ຺ຕີ ວຸຏ຺ຐິ, ນ ລຠິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ ປິຏ຺ຐິປສາຣຓຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວາ ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ປຐມກປ຺ປິກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ສິເນຣຸເມຂລໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຸທກໍ ຐິຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ເນວ ເຫຏ຺ຐາ ໂອຕຣຕິ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ.

ເອກຣໂສຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣໂສ. ມຸຕ຺ຕາຕິ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕວຏ຺ຏທີຆາທິເຠທາ ອເນກວິຘາ ມຸຕ຺ຕາ. ມຓີຕິ ຣຕ຺ຕນີລາທິເຠໂທ ອເນກວິໂຘ ມຓິ. ເວຬຸຣິໂຍຕິ ວໍສວຓ຺ຓສິຣີສປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາທິສຓ຺ຐານໂຕ ອເນກວິໂຘ. ສງ຺ໂຂຕິ ທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕຕມ຺ພກຸຈ຺ຉິກຘມນສງ຺ຂາທິເຠໂທ ອເນກວິໂຘ. ສິລາຕິ ເສຕກາຬມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາທິເຠທາ ອເນກວິຘາ. ປວາຬນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕມນ຺ທຣຕ຺ຕຆນຣຕ຺ຕາທິເຠທໍ ອເນກວິຘໍ. ໂລຫິຕງ຺ໂຄຕິ ປທຸມຣາຄາທິເຠໂທ ອເນກວິໂຘ ມສາຣຄລ຺ລນ຺ຕິ ກພຣມຓິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕຜລິກ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ມຫຕໍ ຠູຕານນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ. ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ມຈ຺ຉຊາຕິໂຍ. ຕິມິໍ ຄິລນສມຕ຺ຖາ ຕິມິງ຺ຄລາ, ຕິມິຎ຺ຈ ຕິມິງ຺ຄລຎ຺ຈ ຄິລນສມຕ຺ຖາ ‘‘ຕິມິຕິມິງ຺ຄລາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນາຄາຕິ ອູມິປິຏ຺ຐິວາສິໂນປິ ວິມານຏ຺ຐກນາຄາປິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ສຕ຺ຖາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ໂສຬສປິ ພາຕ຺ຕິໍສປິ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາ ອຸປມາຠາເວນ ປນ ຄຫິຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອນຸຣູປວເສນ ອຏ຺ເຐວ ເຕ ອຸປເມຕພ຺ພຘມ຺ເມ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ ອຏ຺ຐ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາຍ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂາ ຄຫິຕາ, ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາຍ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄຘມ຺ມາ, ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາຍ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາວິປສ຺ສນາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ອາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ຈ ຄຫິຕາ. ນ ອາຍຕເກເນວ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘຕິ ມຓ຺ຑູກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາທິໂຕວ ສີລປູຣຓາທີນິ ອກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປຏິເວໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຏິປາຏິຍາ ປນ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາວ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມມ ສາວກາຕິ ໂສຕາປນ຺ນາທິເກ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນ ສໍວສຕີຕິ ອຸໂປສຖກມ຺ມາທິວເສນ ສໍວາສໍ ນ ກໂຣຕິ. ອຸກ຺ຂິປຕີຕິ ອປເນຕິ. ອາຣກາວາຕິ ທູເຣເຍວ. ນ ເຕນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍປິ ມຫາກປ຺ເປ ພຸທ຺ເຘສຸ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ເອກສຕ຺ໂຕປິ ປຣິນິພ຺ພາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາປິ ‘‘ຕຸຈ຺ຉາ ນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ພຸທ຺ຘກາເລ ປນ ເອເກກສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາປິ ສຕ຺ຕາ ອມຕໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ, ຕທາປິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ປູຣາ ນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສຕິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈນຣໂສ. ສພ຺ພາ ຫິ ສາສນສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຍາວເທວ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ.

ຣຕນານີຕິ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນານິ. ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ຫິ ຠາວິຍມານາ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ປເຄວ ອປຣຠາເຄ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔) –

ໂລກິຍຣຕນນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ນ ຕສ຺ສ ກລຠາຄມ຺ປິ ອຄ຺ຆຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ອປິຈ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ‘ຣຕນ’ນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຍທິ ຈ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິຠາເວນ ຣຕນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍເຍວ ຠູຕໂຕ ຣຕນຠາໂວ. ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ໂສ ອານຸຠາໂວ, ຍໍ ສາວກາ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາສນ຺ນກາຣຓຕ຺ຕາ. ປຣມ຺ປຣກາຣຓຎ຺ຫິ ທານາທິອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ ເອວໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕີກຕາທິອຕ຺ເຖນ ຈ ຣຕນຠາໂວ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ສາຕິສໂຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຣິມານິ ຣຕນານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມເຓ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຏ຺ຐານໍ, ສຕິເຍວ ປຏ຺ຐານໍ ສຕິປຏ຺ຐານໍ. ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປນ ກາຍາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕສຎ຺ຎານໍ ປຫານໂຕ ອສຸຠທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕຕາຄຫຓໂຕ ຈ ເນສໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິຠາໂວ ວິຠຕ຺ໂຕ.

ສມ຺ມາ ປທຫນ຺ຕິ ເອເຕນ, ສຍໍ ວາ ສມ຺ມາ ປທຫຕິ, ປສຕ຺ຖໍ, ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ປທຫນ຺ຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສມ຺ມເທວ ປຘານຠາວກຣຓໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານໍ. ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອກຸສລານໍ ອນຸປ຺ປາທນປຫານວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປ຺ປາທນຠາວນວເສນ ຈ ຈຕຸກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ.

ອິຊ຺ຌຕີຕິ ອິທ຺ຘິ, ສມິຊ຺ຌຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘາ ວຸທ຺ຘາ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທ຺ຘິ. ອິຕິ ປຐເມນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິ ເອວ ປາໂທ ອິທ຺ຘິປາໂທ, ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິເຍນ ອຕ຺ເຖນ ອິທ຺ຘິຍາ ປາໂທ ປຕິຏ຺ຐາ ອຘິຄມູປາໂຍຕິ ອິທ຺ຘິປາໂທ. ເຕນ ຫິ ອຸປຣູປຣິວິເສສສງ຺ຂາຕໍ ອິທ຺ຘິໍ ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍໍ ອິທ຺ຘິປາໂທ ຍສ຺ມາ ຉນ຺ທາທິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຘິປຕິຘມ຺ເມ ຘຸເຣ ເຊຏ຺ຐເກ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ’’ຕິ.

ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂເຓ, ປມາທໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓ, ວິກ຺ເຂປໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓ, ອຎ຺ຎາຓໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ຕານິເຍວ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີຫິ ອນຠິຠວນີຍໂຕ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຖິຣຠາເວນ ‘‘ພລານີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ໂພຘິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ຍາ ຫິ ເອສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ຍາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄ- ອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕິ, ກິເລສນິທ຺ທາຍ ວຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ໂຍເປສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ – ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ. ‘‘ໂພຘິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄຕິ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິຍຠາວກຣຕ຺ຕາ ອຣິຍຜລປຏິລາຠກຣຕ຺ຕາ ຈ ອຣິໂຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິເຍວ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄິຍຕິ, ສຍໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຕີຕິ ມຄ຺ໂຄຕິ. ເອວເມເຕສໍ ສຕິປຏ຺ຐານາທີນໍ ອຕ຺ຖວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ໂສຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓາຍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຐມມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ, ໂຍ ອຏ຺ຐມໂກຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສກທາຄາມີຕິ ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອາຄມນສີໂລ ທຸຕິຍຜລຏ຺ໂຐ. ອນາຄາມີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ກາມໂລກໍ ອນາຄມນສີໂລ ຕຕິຍຜລຏ຺ໂຐ. ໂຍ ປນ ສທ຺ຘານຸສາຣີ ຘມ຺ມານຸສາຣີ ເອກພີຊີຕິ ເອວມາທິໂກ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ, ໂສ ເອເຕສໍເຍວ ປເຠໂທຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມວິນເຍ ມຕກຸຓປສທິເສນ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສາຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ອສໍວາສາຣຫສໍວາສາຣຫວິຠາຄກາຣຓປຣິທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ນມຕິວສ຺ສຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິວສ຺ສໍ ກິເລສວສ຺ສໍ ອຕິວິຍ ວສ຺ສຕິ. ວິວຏໍ ນາຕິວສ຺ສຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຕໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິວຣນ຺ໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຍຖາຘມ຺ມໍ ຍຖາວິນຍໍ ປຏິກໂຣນ຺ໂຕ ເທເສນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນສ຺ສ ວິວຏໍ ປຸນ ອາປຕ຺ຕິວສ຺ສໍ ກິເລສວສ຺ສໍ ນ ວສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ຉນ຺ນໍ ຉາທິຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ວິວເຣຖ ປກາເສຖ. ເອວໍ ຕໍ ນາຕິວສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິອາປຊ຺ຊນກໍ ອາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຕິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກິເລສວສ຺ສໍ ນ ວສ຺ສຕິ ນ ເຕເມຕິ. ເອວໍ ໂສ ກິເລເສຫິ ອນວສ຺ສຸໂຕ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ສມາຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ໂສຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖. ຉຏ຺ເຐ ອວນ຺ຕີສູຕິ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ. ກຸຣຣຆເຣຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ປວຕ຺ເຕ ປພ຺ພເຕຕິ ປວຕ຺ຕນາມເກ ປພ຺ພເຕ. ‘‘ປປາເຕ ປພ຺ພເຕ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓຕິ ນາເມນ ໂສໂຓ ນາມ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປາສກຠາວປ຺ປຏິເວທເນນ ອຸປາສໂກ, ໂກຏິອຄ຺ຆນກສ຺ສ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນສ຺ສ ຘາຣເຓນ ‘‘ໂກຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ເອວໍ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ, ນ ສຸຂຸມາລໂສໂຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ, ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປວຕ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ວສາເປຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂສ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຖໂຣ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເຕນ ສໍເວຄພຫຸໂລ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ວິຫຣຕິ. ໂສ ເອກທາ ສຕ຺ເຖນ ສທ຺ຘິໍ ວາຓິຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຏວິຍໍ ສຕ຺ເຖ ນິວິຏ຺ເຐ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຊນສມ຺ພາຘຠເຍນ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ສຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈູສເວລາຍໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄໂຕ, ນ ເອໂກປິ ໂສຓໍ ປໂພເຘສິ, ສພ຺ເພປິ ວິສຣິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ກຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຖເນວ ຄຕມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ອທ຺ທສ ເອກໍ ມຫາກາຍໍ ວິຣູປທສ຺ສນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ ອຏ຺ຐິໂຕ ມຸຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ມໍສານິ ສຍເມວ ຂາທນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເປໂຕມ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ເມນາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ຠາຣຸກຈ຺ຉນຄຣວາສີ ກູຏວາຓິໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທິໍ, ສມເຓ ຈ ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄເຕ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມໍສໍ ຂາທຖາ’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍ, ເຕນ ກມ຺ເມນ ເອຕຣຫິ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສໂຓ ອຕິວິຍ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຂໂຕ ປຄ຺ຆຣິຕກາຬໂລຫິເຕ ທ຺ເວ ເປຕທາຣເກ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກເຖສຸໍ. ເຕ ກິຣ ຠາຣຸກຈ຺ຉນຄເຣ ທາຣກກາເລ ຄນ຺ຘວາຓິຊ຺ຊາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຣິ ຂີຓາສເວ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິຍາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ກສ຺ມາ ສມຓານໍ ເທສິ, ຕຍາ ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນກສມຓານໍ ມຸຂໂຕ ກາຬໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕູ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິໍສຸ. ເຕ ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ເປຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕທາ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ໂສໂຓ ອຕິວິຍ ສໍເວຄຊາໂຕ ອໂຫສິ.

ໂສ ອຸຊ຺ເຊນິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ກຸລຆຣໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ເຖຣສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣປິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕີສຸ ອາທີນວານິສໍເສ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄໂຕ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຸປຄໂຕ ໂຖກໍເຍວ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍນຕເລ ນິສຊ຺ຊ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ, ເຕ ຈ ເປຕຕ຺ຕຠາເວ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ອຕິວິຍ ຠຍານກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ໂສຓສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ກຸຏິກຓ຺ຓສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ…ເປ… ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຖາຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຍນ ເຍນ ອາກາເຣນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ ປຏ຺ຐເປຕິ ວິວຣຕິ ວິຠຊຕິ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣຕິ ປກາເສຕິ, ເຕນ ເຕນ ເມ ອຸປປຣິກ຺ຂໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ, ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອກ຺ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ເອກທິວສມ຺ປິ ກິເລສມເລນ ອມລິນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ. ສງ຺ຂລິຂິຕນ຺ຕິ ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ນ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ ຍໍນູນາຫໍ ເກເສ ເຈວ ມສ຺ສູນິ ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ກາສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຈວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ. ຍສ຺ມາ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍາ ນາມ. ຕໍ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ຣໂຫວິຕກ຺ກິຕໍ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ‘‘ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຕາວສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ກຖ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ນິວາເຣສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ເອກຠຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໙໔; ອ. ນິ. ໓.໗໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ວິກາລໂຠຊນວິຣຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເອກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອທຸຕິຍເສຍ຺ຍໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍາສີເສນ ‘‘ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໗; ໔໙) ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ກາຍວິເວກໍ ທີເປຕິ, ນ ເອກາກິນາ ຫຸຕ຺ວາ ສຍນມຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເມຖຸນວິຣຕິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວາ. ອິງ຺ຆາຕິ ໂຈທນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ເຄເຫເຍວ. ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊາຕິ ນິຈ຺ຈສີລອຸໂປສຖສີລາທິເຠທໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄອຏ຺ຐງ຺ຄທສງ຺ຄສີລໍ, ຕທນຸຣູປຎ຺ຈ ສມາຘິປຎ຺ຎາຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊ. ເອຕຎ຺ຫິ ອຸປາສເກນ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ນາມ. ເຕນາຫ – ‘‘ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຣິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາລຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈາຕຸທ຺ທສີປຎ຺ຈທສີອຏ຺ຐມີປາຏິຫາຣິຍປກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ກາເລນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກາເລ ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຕິຣູປໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ, ນ ສພ຺ພກາລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພເມຕໍ ຎາຓສ຺ສ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກາມານໍ ທຸປ຺ປຫານຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍຄ຺ຍໍ ກາຣາເປຕຸໍ ວທຕິ, ນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຉນ຺ທໍ ນິວາເຣຕຸໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອາຣມ຺ໂຠ ອຸສ຺ສາໂຫ. ປຏິປສ຺ສມ຺ຠີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ, ສໍເວຄສ຺ສ ຈ ນາຕິຕິກ຺ຂຠາວໂຕ ວູປສມິ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠິ, ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ປນ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທຸຕິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອາໂຣເຈສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ເຖໂຣ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປກ຺ກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ເຖໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ, ປພ຺ພຊິຕຎ຺ຈ ຕໍ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສໂຓ…ເປ… ອຸປສມ຺ປາເທສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກຕິ ກຕິປຍຠິກ຺ຂຸໂກ. ຕທາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມຊ຺ຌິມເທເສ ເອວ ວສິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຕິປຍາ ເອວ ອເຫສຸໍ, ເຕ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ເອໂກ, ເອກສ຺ມິໍ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວສິໍສຸ. ກິຈ຺ເຉນາຕິ ທຸກ຺ເຂນ. ກສິເຣນາຕິ ອາຍາເສນ. ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ຄາມນິຄມາທິໂຕ. ເຖເຣນ ຫິ ກຕິປເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸ ອານີຍມາເນສຸ ປຸພ຺ເພ ອານີຕາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມິໍສຸ, ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສຸ ອານີຍມາເນສຸ ອິຕເຣ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອານຍເນນ ສນ຺ນິປາໂຕ ຈິເຣເນວ ອໂຫສິ, ເຖໂຣ ຈ ຕທາ ເອກວິຫາຣີ ອໂຫສິ. ທສວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາຕິ ຕທາ ຠຄວຕາ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສປິ ທສວຄ຺ເຄເນວ ສງ຺ເຆນ ອຸປສມ຺ປທາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຫິ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ…ເປ… ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ’’ຕິ.

ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຐມວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸສິຕວໂຕ. ອີທິໂສ ຈ ອີທິໂສ ຈາຕິ ເອວຣູໂປ ຈ ເອວຣູໂປ ຈ, ເອວຣູປາຍ ນາມກາຍຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເອວຣູປາຍ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສຸໂຕເຍວ ເມ ໂສ ຠຄວາ. ນ ໂຂ ເມ ໂສ ຠຄວາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐຕິ ເອເຕນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສທ຺ຘາຍ ເອວໍ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍເວທີ ຫຸຕ຺ວາ ຠຓນ຺ໂຕ ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິຕປາໂມຊ຺ຊາທິມຸເຂນ ສມາຫິໂຕ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິສ຺ສ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວາໂສ ອາຓຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນາຫຸ – ‘‘ນ ໂຂ ເມ ໂສ ຠຄວາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິທໍ ຣູປກາຍທສ຺ສນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ໂສໂຓ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນວ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກາປິ ໂສຕາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ກິເມຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓາຍ ປວາເຣສິ. ອຣິຍສຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມກາໂຍ ທິຏ຺ໂຐ ນາມ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ. ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗).

ຕສ຺ມາສ຺ສ ຘມ຺ມກາຍທສ຺ສນໍ ປເຄວ ສິທ຺ຘໍ, ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ຣູປກາຍໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສີຕິ.

‘‘ສເຈ ມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປນ ລິຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ໂສຓ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ໂສຓາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປນ ເກສຸຈິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ‘‘ເອວມາວຸໂສຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອາວຸໂສວາໂທເຍວ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຄວໂຕ ຘຣມານກາເລ ອາຈິຓ຺ໂຓ. ຠຄວນ຺ຕໍ ປາສາທິກນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຂມນີຍນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ກຈ຺ຈິ ຂມນີຍໍ, ກິໍ ສກ຺ກາ ຂມິຕຸໍ ສຫິຕຸໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ, ກິໍ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ນາຠິຠວຕິ. ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍນ຺ຕິ ກິໍ ຕໍຕໍກິຈ຺ເຈສຸ ຍາເປຕຸໍ ຄເມຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ກຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣາຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກຈ຺ຈິສິ ອປ຺ປກິລມເຖນາຕິ ອນາຍາເສນ ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ກຈ຺ຈິ ອາຄໂຕສິ.

ເອຕທໂຫສີຕິ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ເອຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຈິຕ຺ເຕ ອາຈິຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ເອກວິຫາເຣຕິ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ. ຄນ຺ຘກຸຏິ ຫິ ອິຘ ວິຫາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ວສິຕຸໍ.

ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາວກສາຘາຣຓາ ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ…ເປ… ວິຫາຣໍ ປາວິສິ, ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມາປິ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ສພ຺ພາ ຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ…ເປ… ວິຫາຣໍ ປາວິສີ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຈີວຣໍ ຕິໂຣກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາປິ ຠຄວໂຕ ປາທປສ຺ເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມສິ. ອຊ຺ເຌສີຕິ ອາຓາເປສິ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ ຎາຓມຸເຂ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການີຕິ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄຠູຕານິ ກາມສຸຕ຺ຕາທີນິ ໂສຬສ ສຸຕ຺ຕານິ. ສເຣນ ອຠຓີຕິ ສຸຕ຺ຕຸສ຺ສາຣຓສເຣນ ອຠາສິ, ສຣຠຎ຺ຎວເສນ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນຕິ ອຸສ຺ສາຣຓາວສາເນ. ສຸຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິຕານິ. ສຸມນສິກຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິ ກຕານິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຸຄ຺ຄຫຓກາເລ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ປຈ຺ຉາ ສຊ຺ຌາຍາທິວເສນ ມນສິ ກຣຓກາເລ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ວາ ມິຈ຺ຉາ ໂຣເປຕິ, ປທປຈ຺ຉາຠຏ຺ຐໍ ວາ ກໂຣຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອິມິນາ ປນ ສມ຺ມເທວ ຍຖຸຄ຺ຄຫິຕໍ ມນສິ ກຕານິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸມນສິກຕານີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິ ກຕານີ’’ຕິ. ສູປຘາຣິຕານີຕິ ອຕ຺ຖໂຕປິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິຕານິ. ອຕ຺ເຖ ຫິ ສຸຏ຺ຏຸ ອຸປຘາຣິເຕ ສກ຺ກາ ປາຬິໍ ສມ຺ມາ ອຸສ຺ສາເຣຕຸໍ. ກລ຺ຍາຓິຍາສິ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ສິຖິລຘນິຕາທີນໍ ຍຖາວິຘານວຈເນນ ປຣິມຓ຺ຑລປທພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ໂປຣິຍາ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອາສິ. ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍາຕິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ. ເອເຕນສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕວາທິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອເນລຄຬາຍາຕິ ເອລາ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ຕໍ ນ ປຄ຺ຆຣຕີຕິ ອເນລຄຬາ, ຕາຍ ນິທ຺ໂທສາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອເນລຄຬາຍາຕິ ອເນລາຍ ຈ ອຄຬາຍ ຈ ນິທ຺ໂທສາຍ ອຄຬິຕປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍ, ອປຣິຫີນປທພ຺ຍຎ຺ຊນາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ຍທິທໍ ໂສໂຓ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໖) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຍ.

ກຕິວສ຺ໂສຕິ ໂສ ກິຣ ມຊ຺ຌິມວຍສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຐິໂຕ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປເຣສໍ ຈິຣຕຣປພ຺ພຊິໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ເກຈິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສມາຘິສຸຂໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກສ຺ມາ ປມາທມາປນ຺ໂນຕິ ປຸນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສີ’’ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິສ຺ສາຕິ ກິໍ ກາຣຓາ. ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີຕິ ເອວໍ ຈິຣາຍິ, ເກນ ກາຣເຓນ ເອວໍ ຈິຣກາລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ເມຕິ ຈິເຣນ ຈິຣກາເລນ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ. ກາເມສູຕິ ກິເລສກາເມສຸ ຈ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ຈ. ອາທີນໂວຕິ ໂທໂສ. ອປິ ຈາຕິ ກາເມສຸ ອາທີນເວ ເກນຈິ ປກາເຣນ ທິຏ຺ເຐປິ ນ ຕາວາຫໍ ຆຣາວາສໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ຂິໍ. ກສ຺ມາ? ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ອຸຈ຺ຈາວເຈຫິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ ອຄາຣິຍຠາໂວ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ພຫຸກຣຓີໂຍ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ກາເມສຸ ຍຖາຠູຕໍ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຣາຍິຕ຺ວາປິ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປທຸມປລາເສ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິນິວຕ຺ຕຕິເຍວາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສມ຺ມເທວ ຊານນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕິຍໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ເຕ ຈ ນ ກທາຈິປິ ຣມຕີຕິ ອິທມຕ຺ຖທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວາ ອາທີນວໍ ໂລເກຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ ທຸກ຺ໂຂ ວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ອາທີນວໍ ໂທສໍ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເອເຕນ ວິປສ຺ສນາວາໂຣ ກຖິໂຕ. ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣຸປຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຕາ ນິຣຸປຘິໍ ນິພ຺ພານຘມ຺ມໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎຕ຺ວາ ນິສ຺ສຣຓວິເວກາສງ຺ຂຕາມຕສຠາວໂຕ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ‘‘ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ‘‘ສປ຺ປິໍ ປິວິຕ຺ວາ ພລໍ ໂຫຕິ, ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຸ. ປ. ໒໐໘; ອ. ນິ. ໙.໔໒-໔໓) ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຣິໂຍ ນ ຣມຕີ ປາເປຕິ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຓຸມຕ຺ເຕປິ ປາເປ ນ ຣມຕິ. ກສ຺ມາ? ປາເປ ນ ຣມຕີ ສຸຈີຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາທິຕາຍ ວິສຸທ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ ຣາຊຫໍໂສ ວິຍ ອຸກ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປາເປ ສໍກິລິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ນ ຣມຕິ ນາຠິນນ຺ທຕິ. ‘‘ປາໂປ ນ ຣມຕີ ສຸຈິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປາໂປ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຈິໍ ອນວຊ຺ຊໍ ໂວທານຘມ຺ມໍ ນ ຣມຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຄາມສູກຣາທໂຍ ວິຍ ອຸກ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ ອສຸຈິໍ ສໍກິເລສຘມ຺ມໍເຍວ ຣມຕີຕິ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເທສນໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ.

ເອວໍ ຠຄວຕາ ອຸທາເນ ອຸທານິເຕ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຈເນນ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄນ ອຸປສມ຺ປທາທິປຎ຺ຈວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິ. ຠຄວາປິ ຕານິ ອນຸຊານີຕິ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໒໔໒ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.