໖. ຊຈ຺ຈນ຺ຘວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑. ຊຈ຺ຈນ຺ຘວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເວສາລິຍນ຺ຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ກທາ ປາວິສິ? ອຸກ຺ກາເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ຄຕກາເລ. ຠຄວາ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ວິຫາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ນາຬກຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມາຕຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສຕ຺ຖາ ຈຸນ຺ເທນ ອາຠຕາ ຕສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘາຕຸເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕກາເລ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສປິ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸກ຺ກາເຈລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວການໍ ປຣິນິພ຺ພານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ຄໂຕ ຠຄວາ ‘‘ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸກ຺ກາເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ຄຕກາເລ’’ຕິ.

ນິສີທນນ຺ຕິ ອິຘ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຈາປາລໍ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຈາປາລສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວສິຕຏ຺ຐານໍ ‘‘ຈາປາລເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ກຕວິຫາໂຣປິ ຕາຍ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ‘‘ຈາປາລເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸເທນໍ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຕ຺ຕມ຺ພນ຺ຕິ ກິກິສ຺ສ ກິຣ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ຘີຕໂຣ ສຕ຺ຕ ກຸມາຣິໂຍ ສໍເວຄຊາຕາ ຣາຊເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ປຘານໍ ປທຫິໍສຸ, ຕໍ ຐານໍ ‘‘ສຕ຺ຕມ຺ພໍ ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ພຫຸປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ພຫຸປາໂຣໂຫ ເອໂກ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິວຕ຺ຖໍ ເທວຕໍ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ປຸຕ຺ເຕ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ຕທຸປາທາຍ ຕໍ ຐານໍ ‘‘ພຫຸປຸຕ຺ຕໍ ເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ສາຣນ຺ທທນ຺ຕິ ສາຣນ຺ທທສ຺ສ ນາມ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວສິຕຏ຺ຐານໍ. ອິຕິ ສພ຺ພາເນວ ຕານິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຸພ຺ເພ ເທວຕາປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຈຕິຍໂວຫາເຣນ ໂວຫຣິຕານິ, ຠຄວໂຕ ວິຫາເຣ ກເຕປິ ຈ ຕເຖວ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ຣມຓີຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເວສາລິຍາ ຕາວ ຠູມິຠາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸລຠປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ ຣມຓີຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຫາຣານໍ ປນ ນຄຣໂຕ ນາຕິທູຣຕາຍ ນາຈ຺ຈາສນ຺ນຕາຍ ຄມນາຄມນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນາກິຓ຺ຓວິຫາຣຏ຺ຐານຕາຍ ຉາຍູທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປວິເວກປຕິຣູປຕາຍ ຈ ຣມຓີຍຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິປາທປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຠາວິຕາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ພຫຸລີກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາ ສຸວຑ຺ຒິຕາ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ, ອຕິວິຍ ສມ຺ມາ ນິປ຺ຜາທິຕາຕິ.

ເອວໍ ອນິຍເມນ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ຘເຣຍ຺ຍ. ກປ຺ປາວເສສໍ ວາຕິ ‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ ວາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໗; ອ. ນິ. ໗.໗໔) ວຸຕ຺ຕໍ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ວາ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍເຖວ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ທສ ມາເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠສິ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອິມໍ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ນ ຐິໂຕຕິ? ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນາມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ປນ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ອາຍຸໂກຏ຺ຐາເສ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິຍມນາປກາເລເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘສຸ ອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວເກສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ອປຣິວາເຣນ ເອກເກເນວ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ທຫຣສາມເຓຣປຣິວາເຣນ ວາ. ຕໂຕ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິສາ’’ຕິ ຫີເຬຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ນ ຐິໂຕຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ປນ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອາຍຸກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິທເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນິຍມິຕໍ.

ໂອຬາຣິເກ ນິມິຕ຺ເຕຕິ ຖູເລ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທເນ. ຖູລສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຎ຺ເຫຕໍ, ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຠຄວາ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ສກລກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານຍາຈນາຍ ຍທິທໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທຠາວນານຸຠາເວນ ກປ຺ປໍ ອວຏ຺ຐານສມຕ຺ຖຕາວິຠາວນໍ. ໂອຠາເສຕິ ປາກຏວຈເນ. ປາກຏຎ຺ເຈຕໍ ວຈນໍ ປຣິຍາຍໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍວິຠາວນໍ.

ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຫິຕຕ຺ຖາຍ. ພຫຸຊນສຸຂາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ສຸຂຕ຺ຖາຍ. ໂລການຸກມ຺ປາຍາຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ. ກຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ? ໂຍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ອມຕປານໍ ປິວຕິ, ຕສ຺ສ. ຠຄວໂຕ ຫິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ອຎ຺ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸຂາ ອຏ຺ຐາຣສ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ. ເອວໍ ຍາວ ສຸຠທ຺ທປຣິພ຺ພາຊກວິນຍນາ ຘມ຺ມປຏິວິທ຺ຘສຕ຺ຕານໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕໍ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ສມຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ເທສນາກາເລ ອຠິສມຍປ຺ປຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ເອຕສ຺ສ ອປຣິມາຓສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຠຄວໂຕ ຐານໍ ຊາຕໍ. ເອວໍ ອນາຄເຕປິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍເຍວ, ອວເສສານໍ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠຄວໂຕ ຐານໍ ໂຫຕິ. ສເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິເກ ປນ ມຄ຺ຄຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຕ຺ຖຕ຺ຖາຍ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ຠຄວາ ຕິຏ຺ຐຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອິຘໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ. ຫິຕາຍາຕິ ປຣໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕຫິຕຕ຺ຖາຍ. ສຸຂາຍາຕິ ນິພ຺ພານຘາຕຸສຸຂຕ຺ຖາຍ. ປຸຣິມໍ ປນ ຫິຕສຸຂຄ຺ຄຫຓໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ເອວເມວ ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາໂຣ ຫິ ຍສ຺ສ ເກຈິ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາທສ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຕນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ເຠຣວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສາເວຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວຏມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຫທຍໍ ມທ຺ທຕິ, ຕໂຕ ວິສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປເນສ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປນ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຊານນ຺ໂຕເຍວ ຠຄວາ ກິມຕ຺ຖໍ ຍາວຕຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕສິ? ປຣໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂທສາໂຣປເນນ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖໍ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ອຍໍ ມຍິ ອຕິວິຍ ສິນິທ຺ຘຫທໂຍ, ໂສ ປຣໂຕ ຠູມິຈາລກາຣຓຎ຺ຈ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ມມ ຈິຣຏ຺ຐານໍ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ ປຸເຣຕຣໍ ນ ຍາຈສີ’ຕິ ຕສ຺ເສວ ສີເສ ໂທສໍ ປາເຕສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາເຘນ ນ ຕຖາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ໂສໂກ ຕນຸໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ, ອານນ຺ທ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ຐານໍ ທິວາວິຫາຣາຍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

ມາໂຣ ປາປິມາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ເຕ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາປິມາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂສ ຫິ ປາປຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘ປາປິມາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາເຫ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕາສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉາວິຆາຕໍ ປຕ຺ວາ ຄຕາສຸ ອຍໍ ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ຍທຕ຺ຖໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ໂສ ໂວ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຏິວິທ຺ຘໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ກິໍ ເຕ ໂລກວິຈຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ອຊ຺ຊ ເອວເມວ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ‘‘ນ ຕາວາຫ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທານິ ‘‘ຠາສິຕາ ໂຂ ປເນສາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວິຍຕ຺ຕາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມວເສນ ພ຺ຍຕ຺ຕາ. ວິນີຕາຕິ ຕເຖວ ກິເລສວິນຍເນນ ວິນີຕາ. ວິສາຣທາຕິ ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທີນໍ ປຫາເນນ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເຕປິຏກວເສນ ພຫຸ ສຸຕເມເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມຘຣາ. ອຖ ວາ ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພຫຸສ຺ສຸຕາ ເຈວ ປຏິເວຘພຫຸສ຺ສຸຕາ ຈ. ຘມ຺ມຘຣາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມານໍ ເຈວ ປຏິເວຘຘມ຺ມານຎ຺ຈ ຘາຣຓໂຕ ຘມ຺ມຘຣາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມຠູຕໍ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ມໍ ປຏິປນ຺ນາ. ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ນາຕິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ວິສຸທ຺ຘິປຣມ຺ປຣາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ. ອນຸຘມ຺ມຈາຣິໂນຕິ ສລ຺ເລຂິກໍ ຕສ຺ສາ ປຏິປທາຍ ອນຸຣູປໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຘມ຺ມໍ ຈຣຓສີລາ. ສກໍ ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາທິໂຕ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມນ ປເຣ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາເຈສ຺ສນ຺ຕິ, ປາຬິໍ ສມ຺ມາ ວາເຈສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຊານາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ປກາເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏ຺ຐເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປກາເຣນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ. ວິວຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິວຏໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິຠຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວິຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕານີກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນຸຕ຺ຕານໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸເກນ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ຍາວນິຍ຺ຍານິກໍ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປໂພເຘສ຺ສນ຺ຕິ, ປກາເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີຫິ ຉຫິ ປເທຫິ ຉ ອຕ຺ຖປທານິ ທສ຺ສິຕານິ, ອາທິໂຕ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ຉ ພ຺ຍຎ຺ຊນປທານີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສໍວຓ຺ຓນານເຍນ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ເນຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ທ຺ວາທສປທານິ ສຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈາ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ສງ຺ຄຫວາຣ).

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ອິທ຺ຘນ຺ຕິ ສມິທ຺ຘໍ ຌານຸປ຺ປາທວເສນ. ຜີຕນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຜາລິຜຸລ຺ລໍ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ວິຕ຺ຖາຣິກນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ປຕິຏ຺ຐຫນວເສນ. ພາຫຸຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ພຫູຫິ ຎາຕໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ ພຫຸຊນາຠິສມຍວເສນ. ປຸຖຸຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາຣວເສນ ປຸຖຸລຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ກຖໍ? ຍາວ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ສຸປ຺ປກາສິຕນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິກາ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ ອຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ລີນວີຣິໂຍ. ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຫິ, ປາປິມ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ທານິ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ປຣິນິພ຺ພາຕຸ ສຸຄໂຕ’ຕິ ວິຣວນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຫິ, ມາ ມຍ຺ຫໍ ປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ວາຍາມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວທຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊີຕິ ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ວິສ຺ສຊິ ປຊຫິ. ຕຕ຺ຖ ນ ຠຄວາ ຫຕ຺ເຖນ ເລຑ຺ຑຸໍ ວິຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ, ເຕມາສມຕ຺ຕເມວ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ນ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິ, ‘‘ໂວສ຺ສຊ຺ຊີ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ກປ຺ປໍ ວາ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕຸໍ ມາຣສ຺ສ ຍາຈນາຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ? ນ ຠຄວາ ມາຣສ຺ສ ຍາຈນາຍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ, ນາປິ ເຖຣສ຺ສ ອາຍາຈນາຍ ນ ໂອສ຺ສຊິສ຺ສຕິ, ເຕມາສໂຕ ປນ ປຣໍ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍານໍ ອຠາວໂຕ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊິ. ຐານຎ຺ຫິ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ຍາວເທວ ເວເນຍ຺ຍວິນຍນຕ຺ຖໍ, ເຕ ອສຕິ ວິເນຍ຺ຍຊເນ ເກນ ນາມ ກາຣເຓນ ຐສ຺ສນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ມາຣສ຺ສ ຍາຈນາຍ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ປຸເຣຕຣໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ໂພຘິມຓ຺ເຑປິ ຫິ ມາເຣນ ຍາຈິຕໍ, ນິມິຕ຺ໂຕຠາສກຣຓມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ພຸທ຺ຘພລທີປນຕ຺ຖໍ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສກຣຓໍ. ເອວໍ ມຫານຸຠາວາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕີຕິ.

ມຫາຠູມິຈາໂລຕິ ມຫນ຺ໂຕ ປຖວີກມ຺ໂປ. ຕທາ ກິຣ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຠິໍສນໂກຕິ ຠຍຊນໂກ. ເທວທຸນ຺ທຸຠິໂຍ ຈ ຜລິໍສູຕິ ເທວເຠຣິໂຍ ນທິໍສຸ, ເທໂວ ສຸກ຺ຂຄຊ຺ຊິຕໍ ຄຊ຺ຊິ, ອກາລວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉຣິໍສຸ, ຂຓິກວສ຺ສໍ ວສ຺ສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ສງ຺ຂາຣວິສງ຺ຂາຣານໍ ວິເສສສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອນວເສສສງ຺ຂາເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິສງ຺ຂາຣຄມນທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ກສ຺ມາ ອຸທາເນສິ? ໂກຈິ ນາມ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ມາເຣນ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘ປຣິນິພ຺ພາຕຸ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ຠເຍນ ຠຄວາ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊີ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ໂສກາໂສ ມາ ໂຫຕຸ, ຠີຕສ຺ສ ອຸທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ເຕມາສມຕ຺ເຕເນວ ຈ ປນ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ມຍາ ປຣິຫໂຏຍໍ ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ນິກ຺ຂິປິຍຕີຕິ ປສ຺ສໂຕ ປຣິນິພ຺ພານຄຸຓປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ຕສ຺ສ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຕນ ປີຕິເວເຄນ ອຸທາເນສີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ. ເອກນ຺ເຕນ ຫິ ວິສງ຺ຂາຣນິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານຊ຺ຌາສໂຍ ສຕ຺ຖາ ມຫາກຣຸຓາຍ ພລກ຺ກາເຣນ ວິຍ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ໂລເກ ສຸຈິຣໍ ຐິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເທວສິກໍ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ໂສທານິ ມຫາກຣຸຓາຘິກາຣສ຺ສ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານາຠິມຸໂຂ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ເຕເນວ ຫິ ຠຄວໂຕ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ວິຍ ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພານທິວເສປິ ສຣີຣາຠາ ວິເສສໂຕ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ປຣິສຸທ຺ຘາ ປຠສ຺ສຣາ ອໂຫສີຕິ.

ຄາຖາຍ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີນມ຺ປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ຕຸລິຕໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ຕຸລໍ, ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ. ນ ຕຸລໍ ອຕຸລໍ, ຕຸລໍ ວາ ສທິສມສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ໂລກິຍກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕຸລໍ, ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ. ກາມາວຈຣໍ ຣູປາວຈຣໍ ວາ ຕຸລໍ, ອຣູປາວຈຣໍ ອຕຸລໍ. ອປ຺ປວິປາກໍ ວາ ຕຸລໍ, ພຫຸວິປາກໍ ອຕຸລໍ. ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ຠວສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕໍ, ອຸປປຕ຺ຕິຊນກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວສງ຺ຂາຣຓກໍ. ອວສ຺ສຊີຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ມຸນີຕິ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ. ສມາຫິໂຕຕິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາສມາຘິວເສນ ສມາຫິໂຕ. ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວາຕິ ກວຈໍ ວິຍ ອຠິນ຺ທິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠວນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ສຎ຺ຊາຕໍ ກິເລສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ສວິປາກຏ຺ເຐນ ສມ຺ຠວໍ, ຠວາຠວາຠິສງ຺ຂຣຓຏ຺ເຐນ ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ຕຸລາຕຸລສງ຺ຂາຕໍ ໂລກິຍກມ຺ມຎ຺ຈ ໂອສ຺ສຊິ, ສງ຺ຄາມສີເສ ມຫາໂຍໂຘ ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ ກິເລສຎ຺ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິນ຺ທີ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ຕຸລນ຺ຕິ ຕຸເລນ຺ໂຕ ຕີເຣນ຺ໂຕ. ອຕຸລຎ຺ຈ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ເຈວ ຠວຎ຺ຈ. ຠວສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຠວຄາມິກໍ ກມ຺ມໍ. ອວສ຺ສຊິ ມຸນີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານໍ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຸເລນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ຠເວ ອາທີນວໍ, ນິພ຺ພາເນ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຂນ຺ຘານໍ ມູລຠູຕໍ ຠວສງ຺ຂາຣກມ຺ມໍ ‘‘ກມ຺ມກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໘໑; ອ. ນິ. ໔.໒໓໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກເຣນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອວສ຺ສຊິ. ກຖໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ ສມາຫິໂຕ, ອຠິນ຺ທິ ກວຈມິວຕ຺ຕສມ຺ຠວໍ. ໂສ ຫິ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣໂຕ, ສມຖວເສນ ສມາຫິໂຕຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ກວຈໍ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠວຕ຺ຕາ ‘‘ອຕ຺ຕສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສພ຺ພໍ ກິເລສຊາລໍ ອຠິນ຺ທິ, ກິເລສາຠາເວເນວ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນນ ກມ຺ມໍ ປຊຫິ. ອິຕິ ໂພຘິມູເລເຍວ ອວສ຺ສຏ຺ຐຠວສງ຺ຂາໂຣ ຠຄວາ ເວຂມິສ຺ສເກນ ວິຍ ຊຣສກຏໍ ສມາປຕ຺ຕິເວຂມິສ຺ສເກນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ‘‘ອິໂຕ ເຕມາສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສມາປຕ຺ຕິເວຂມສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທເນນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊີຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒. ທຸຕິເຍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກຕິ ປາສາທທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ, ນ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ. ໂສ ກິຣ ປາສາໂທ ໂລຫປາສາໂທ ວິຍ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປຣິວຸໂຕ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ເຕສຸ ປາຈີນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ ປາສາທຈ຺ຉາຍາຍໍ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຊຏິລາຕິ ຊຏາວນ຺ໂຕ ຕາປສເວສຘາຣິໂນ. ນິຄຓ຺ຐາຕິ ເສຕປຏນິຄຓ຺ຐຣູປຘາຣິໂນ. ເອກສາຏກາຕິ ເອກສາຏກນິຄຓ຺ຐາ ວິຍ ເອກໍ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ເຖ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕນາປິ ສຣີຣສ຺ສ ປຸຣິມຠາຄໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາ. ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາຕິ ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉໂລມາ ປຣູຬ຺ຫນຂາ ປຣູຬ຺ຫອວເສສໂລມາ ຈ, ກຈ຺ຉາທີສຸ ທີຆໂລມາ ທີຆນຂາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂາຣິວິວິຘມາທາຍາຕິ ວິວິຘໍ ຂາຣາທິນານປ຺ປກາຣໍ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ວິຫາຣສ຺ສ ອວິທູຣມຄ຺ເຄນ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ.

ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປເສນທິ ໂກສໂລຕິ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ, ມຍ຺ຫໍ ນາມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖາຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຣາຊາ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ເອວຣູປານໍ ນຄ຺ຄນິສ຺ສິຣີການໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ? ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ມຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຫາຍ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທຸພ຺ໂຠຊນທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາທີນິ ອນຸໂຠມ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ນິປຈ຺ຈກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກເຕ ອມ຺ເຫ ‘ໂອຈຣກາ’ຕິ ຊໂນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘ປພ຺ພຊິຕາ’ອິຈ຺ເຈວ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອິມສ຺ສ ຠູຕຕ຺ຖກຖເນນາຕິ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນ ກເຖຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ກເຕ ປນ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍຊານນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວມກາສີຕິ. ຣາຊາ ກິຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ກຕິປຍກາລໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ນ ສທ຺ທຫິ. ເຕນສ຺ສ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘‘ຍທິ ຠຄວາ ສພ຺ພໍ ຊານາຕິ, ມຍາ ອິເມສໍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘ອິເມ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນານຸຊາເນຍ຺ຍ, ອຖ ມໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ໂສ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍຊານນຕ຺ຖໍ ຕຖາ ອກາສິ. ຠຄວາ ປນ ‘‘ອຸຊຸກເມວ ‘ນ ອິເມ ສມຓາ ໂອຈຣກາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍທິປິ ຣາຊາ ສທ຺ທຫຕິ, ມຫາຊໂນ ປນ ຕມຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ໂຕ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ສຸຓາຕີ’ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫໍ ກເຖຕີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕທສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ຄຸຬ຺ຫກມ຺ມໍ ວິວຏໍ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສຍເມວ ຣາຊາ ເຕສໍ ໂອຈຣກຠາວໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກາມໂຠຄິນາຕິ ອິມິນາ ປນ ຣາຄາຠິຠວໍ, ອຸຠເຍນາປິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນນ຺ຕິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສມ຺ພາຘສຍນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຕ຺ຕສີເສນ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫໍ, ປຸຕ຺ຕທາເຣສຸ ອຸປ຺ປິລາວິເຕນ ເຕສໍ ຆຣາວາສາທິເຫຕຸ ໂສກາຠິຠເວນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິລິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ກາສິກຈນ຺ທນນ຺ຕິ ສຓ຺ຫຈນ຺ທນໍ, ກາສິກວຕ຺ຖຎ຺ຈ ຈນ຺ທນຎ຺ຈາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ມາລາ, ສຸຄນ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘໍ, ຉວິຣາຄກຣຓຕ຺ຖາຍ ວິເລປນໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ. ຊາຕຣູປຣຊຕນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ອວສິຏ຺ຐຘນຎ຺ຈ. ສາທິຍນ຺ເຕນາຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ. ສພ຺ເພນປິ ກາເມສຸ ອຠິຄິທ຺ຘຠາວເມວ ປກາເສຕິ.

ສໍວາເສນາຕິ ສຫວາເສນ. ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເປສໂລ ວາ ທຸສ຺ສີໂລ ວາ’’ຕິ ສໍວສນ຺ເຕນ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຫ ວສນ຺ເຕນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ທີເຆນ ກາເລນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕ຺ຕເຣນ. ກຕິປຍທິວເສ ຫິ ສຎ຺ຎຕາກາໂຣ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາກາໂຣ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມນສິ ກໂຣຕາ ໂນ ອມນສິ ກໂຣຕາຕິ ຕມ຺ປິ ‘‘ສີລມສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມນສິ ກໂຣນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ນ ອິຕເຣນ. ປຎ຺ຎວຕາຕິ ຕມ຺ປິ ສປ຺ປຎ຺ເຎເນວ ປຓ຺ຑິເຕນ. ພາໂລ ຫິ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສໍໂວຫາເຣນາຕິ ກຖເນນ.

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂວຫາຣໍ ອຸປຊີວຕິ;

ເອວໍ ວາເສຏ຺ຐ ຊານາຫິ, ວາຓິໂຊ ໂສ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໖໑໙) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ວາຓິຊ຺ຊໍ ໂວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍໂວຫາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໓) ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາ. ‘‘ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ໂສ ໂວຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕) ເອຕ຺ຖ ກຖາ ໂວຫາໂຣ. ອິຘາປິ ໂສ ເອວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ສມ຺ມຸຂາກຖາ ປຣມ຺ມຸຂາກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາກຖາ ສມ຺ມຸຂາກຖາຍ, ຕຖາ ປຸຣິມກຖາ ປຈ຺ຉິມກຖາຍ, ປຈ຺ຉິມກຖາ ຈ ປຸຣິມກຖາຍ. ໂສ ກເຖນ຺ໂຕເຍວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ‘‘ອສຸຈິ ເອໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ສຸຈິສີລສ຺ສ ປນ ປຸຣິມໍ ປຈ຺ຉິເມນ, ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ປຸຣິເມນ, ສມ຺ມຸຂາ ກຖິຕຎ຺ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ກຖິເຕນ, ປຣມ຺ມຸຂາ ກຖິຕຎ຺ຈ ສມ຺ມຸຂາ ກຖິເຕນ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ກເຖນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ສຸຈິຠາໂວ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສໍໂວຫາເຣນ ໂສເຈຍ຺ຍໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຖາໂມຕິ ຎາຓຖາໂມ. ຍສ຺ສ ຫິ ຎາຓຖາໂມ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຸປທ຺ທເວສຸ ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອທ຺ວາຣິກໍ ຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຈຣຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ,ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສາກຈ຺ຉາຍາຕິ ສຫກຖາຍ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ກຖາ ອຸທເກ ເຄຓ຺ຑຸ ວິຍ ອຸປ຺ລວຕິ, ປຎ຺ຎວໂຕ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຠານໍ ອນນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທກວິປ຺ຜນ຺ທເນເນວ ຫິ ມຈ຺ໂຉ ຂຸທ຺ທໂກ ມຫນ຺ໂຕ ວາຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຊຸກເມວ ເຕ ‘‘ອິເມ ນາມາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອນຣຫນ຺ຕານຎ຺ຈ ຊານນູປາຍໍ ປກາເສສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ເທສນາວິລາເສນ ຈ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕ ຍາຖາວໂຕ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ປຸຣິສາ ຈຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈຣາຕິ ອປພ຺ພຊິຕາ ເອວ ປພ຺ພຊິຕຣູເປນ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕຕ຺ຕາ. ໂອຈຣກາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈຣກາ. ຈຣາ ຫິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກນ ຈຣນ຺ຕາປິ ເຫຏ຺ຐາ ຈຣກາວ ນິຫີນກມ຺ມຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ໂອຈຣກາຕິ ຈຣປຸຣິສາ. ໂອຈຣິຕ຺ວາຕິ ອວຈຣິຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເທເສ ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອສາຣິສ຺ສາມີຕິ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ຣຊຎ຺ຈ ມລຎ຺ຈ. ປວາເຫຕ຺ວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກ຺ຂາລນວເສນ ອປເນຕ຺ວາ. ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູຕິ ອລງ຺ກາຣສຕ຺ເຖ ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ກປ຺ປເກຫິ ຉິນ຺ນເກສມສ຺ສູ. ກາມຄຸເຓຫີຕິ ກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ, ກາມພນ຺ຘເນຫິ ວາ ສມປ຺ປິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິຕາ ອລ຺ລີນາ. ສມງ຺ຄິຠູຕາຕິ ສຫຠູຕາ. ປຣິຈາເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈາເຣສ຺ສນ຺ຕິ ກີຬາເປສ຺ສນ຺ຕິ ວາ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຕສໍ ຣາຊປຸຣິສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸທຣສ຺ສ ກາຣຓາ ປພ຺ພຊິຕເວເສນ ໂລກວຎ຺ຈນສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ປຣາຘີນຕາປຣວຎ຺ຈນຕາປຏິກ຺ເຂປວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ວາຍເມຍ຺ຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ທູເຕຍ຺ຍໂອຈຣກກມ຺ມາທິເກ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ປາປຘມ຺ເມ ອິເມ ຣາຊປຸຣິສາ ວິຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ວາຍເມຍ຺ຍ, ວາຍາມໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວາຍາມໍ ອກຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປຸຎ຺ຎສ຺ມິໍເຍວ ວາຍເມຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນາຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິໂສ ສິຍາຕິ ປພ຺ພຊິຕຣູເປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເສວກປຸຣິໂສ ນ ສິຍາ. ກສ຺ມາ? ເອວຣູປສ຺ສປິ ໂອຈຣກາທິປາປກມ຺ມສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ນາຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີເວຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຣໍ ອິສ຺ສຣາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ເມ ສຸຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຊີວິກໍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕທີໂປ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ ເອວ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ວາ ອນຕ຺ຖາວຫໂຕ ‘‘ໂອຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມກຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ນ ຊີເວຍ຺ຍ. ຘມ຺ເມນ ນ ວຓິໍ ຈເຣຕິ ຘນາທິອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ນ ກເຖຍ຺ຍ. ໂຍ ຫິ ຘນາທິເຫຕຸ ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ໂສ ຘມ຺ເມນ ວາຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ເອວໍ ຘມ຺ເມນ ຕໍ ນ ຈເຣຍ຺ຍ. ອຖ ວາ ຘນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ວິຍ ໂອຈຣກາທິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປເຣຫິ ອນາສງ຺ກນີຍຕາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາລິງ຺ຄສມາທານາທີນິ ອນຸຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ວາຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍປິ ອິຘ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ໂຕປິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ໂສປິ ຘມ຺ເມນ ວາຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ ນາມ, ເອວໍ ຘມ຺ເມນ ວາຓິຊ຺ຊໍ ນ ຈເຣ, ນ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ຕຕິເຍ ອຕ຺ຕໂນ ອເນເກ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ປຫີເນຕິ ໂລຠໂທສໂມຫວິປຣີຕມນສິກາຣອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປໂກຘູປນາຫມກ຺ຂປລາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມາຍາ- ສາເຐຍ຺ຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠມານາຕິມານມທປມາທຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາຕິວິຘາກຸສລມູລທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລສວິສມ- ສຎ຺ຎາວິຕກ຺ກປປຎ຺ຈຈຕຸພ຺ພິຘວິປລ຺ລາສອາສວໂອຆໂຍຄຄນ຺ຖາຄຕິຄມນຕຓ຺ຫຸປາທານປຎ຺ຈວິຘ- ເຈໂຕຂິລປຎ຺ຈເຈໂຕວິນິພນ຺ຘນີວຣຓາຠິນນ຺ທນຉວິວາທ- ມູລຕຓ຺ຫາກາຍສຕ຺ຕານຸສຍອຏ຺ຐມິຈ຺ຉຕ຺ຕນວ- ຕຓ຺ຫາມູລກທສາກຸສລກມ຺ມປຖທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕາທິປ຺ປເຠເທ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອນາທິກາລປວຕ຺ເຕ ທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສກິເລເສ ຕໍສຫຄເຕ ຈາປິ ອເນເກ ປາປເກ ລາມເກ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອນວເສສໍ ສຫ ວາສນາຍ ໂພຘິມູເລເຍວ ປຫີເນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ‘‘ອຍມ຺ປິ ເມ ກິເລໂສ ປຫີໂນ, ອຍມ຺ປິ ເມ ກິເລໂສ ປຫີໂນ’’ຕິ ອນຸປທປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຠຄວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ອເນເກ ຈ ກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ, ປຎ຺ຈ ປຘານິຍງ຺ຄານິ, ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ, ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘິ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຣຓີຍາ ຘາຕຸໂຍ, ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນຎາຓານິ, ປຎ຺ຈ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ສຎ຺ຎາ, ຉ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ, ຉ ຄາຣວາ, ຉ ນິສ຺ສາຣຓີຍາ ຘາຕຸໂຍ, ຉ ສຕຕວິຫາຣາ, ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ, ຉ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ປຎ຺ຎາ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ, ສຕ຺ຕ ອປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມາ, ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສຕ຺ຕ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມາ, ສຕ຺ຕ ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນິ, ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎາ, ສຕ຺ຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລເທສນາ, ສຕ຺ຕ ຂີຓາສວພລເທສນາ, ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠເຫຕຸເທສນາ, ອຏ຺ຐ ສມ຺ມຕ຺ຕານິ, ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາຕິກ຺ກມາ, ອຏ຺ຐ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ, ອຏ຺ຐ ອກ຺ຂຓເທສນາ, ອຏ຺ຐ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກາ, ອຏ຺ຐ ອຠິຠາຍຕນເທສນາ, ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ, ນວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣມູລກາ ຘມ຺ມາ, ນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານິ, ນວ ສຕ຺ຕາວາສເທສນາ, ນວ ອາຆາຕປ຺ປຏິວິນຍາ, ນວ ສຎ຺ຎາ, ນວ ນານຕ຺ຕານິ, ນວ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣາ, ທສ ນາຖກຣຓາ ຘມ຺ມາ, ທສ ກສິຓາຍຕນານິ, ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ, ທສ ສມ຺ມຕ຺ຕານິ, ທສ ອຣິຍວາສາ, ທສ ອເສກ຺ຂາ ຘມ຺ມາ, ທສ ຕຖາຄຕພລານິ, ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍສາ, ທ຺ວາທສ ຘມ຺ມຈກ຺ກາກາຣາ, ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄຄຸຓາ, ຈຸທ຺ທສ ພຸທ຺ຘຎາຓານິ, ປນ຺ນຣສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ໂສຬສວິຘາ ອານາປານສ຺ສຕິ, ໂສຬສ ອປຣນ຺ຕປນີຍາ ຘມ຺ມາ, ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາວິປສ຺ສນາ, ອຏ຺ຐາຣສ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ, ເອກູນວີສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ, ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ, ປຎ຺ຎາສ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓານິ, ປໂຣປຎ຺ຎາສ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນິ, ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຈາຣິມຫາວຊິຣຎາຓໍ, ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານປວິຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເທສນາຎາຓານິ, ຕຖາ ອນນ຺ຕາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອນນ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍາທິວິຠາວນຎາຓານິ ຈາຕິ ເອວມາທິເກ ອເນເກ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສເລ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມ ອນນ຺ຕກາລໍ ປາຣມິປຣິຠາວນາຍ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ຈ ປາຣິປູຣິໍ ວຸທ຺ຘິໍ ຄເຕ ‘‘ອິເມປິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມາ ມຍິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິເມປິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມາ ມຍິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຣຸຈິວເສນ ມນສິກາຣາຠິມຸເຂ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ວຄ຺ຄວຄ຺ເຄ ປຸຎ຺ຊປຸຎ຺ເຊ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເຕ ຈ ໂຂ ສປເທສໂຕ ເອວ, ນ ນິປ຺ປເທສໂຕ. ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຠຄວຕາປິ ອນຸປທໍ ອນວເສສໂຕ ມນສິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍຠາວໂຕ.

ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠເຓຍ຺ຍ ວຓ຺ຓໍ,

ກປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ອຎ຺ຎມຠາສມາໂນ;

ຂີເຍຖ ກປ຺ໂປ ຈິຣທີຆມນ຺ຕເຣ,

ວຓ຺ໂຓ ນ ຂີເຍຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ນາມານິ, ສຄຸເຓນ ມເຫສິໂນ;

ຄຸເຓນ ນາມມຸທ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ອປິ ນາມ ສຫສ຺ສໂຕ’’ຕິ.

ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ມຫາຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕີຕຊາຕິວິສຍໍ ຎາຓໍ ເປເສສິ. ອຖສ຺ສ ຕານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອນນ຺ຕາປຣິມາຓປ຺ປເຠທາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ນາມ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ມູລຠູຕາ ອິເມ ກິເລສາ’’ຕິ ກິເລສວິສຍໍ ຎາຓາຈາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ເຕ ປຫານມຸເຂນ ອນຸປທໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ວຕ ກິເລສາ ອນວເສສໂຕ ມຍ຺ຫໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫີນາ’’ຕິ ປຸນ ເຕສໍ ປຫານກຣໍ ສາກາຣໍ ສປຣິວາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນນ຺ຕາປຣິມາຓເຠເທ ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທິອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມ ມນສາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອເນເກ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ປຫີເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອເນເກ ຈ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄເຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິໂສມນສ຺ສຸທ຺ເທສຠູຕໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫຸ ປຸພ຺ເພຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ຣາຄາທິໂກ ກິເລສຄໂຓ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕາເນ ອຫຸ ອາສິ, ນ ອິມສ຺ມິໍ ກິເລສຄເຓ ໂກຈິປິ ກິເລໂສ ນາໂຫສິ. ຕທາ ນາຫູຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ໂສ ກິເລສຄໂຓ ນ ອຫຸ ນ ອາສິ, ຕຕ຺ຖ ອຓຸມຕ຺ໂຕປິ ກິເລໂສ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອປ຺ປຫີໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ຕໂຕ ນາຫູ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ ປຣໍ ນາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຫຸ ປຸພ຺ເພຕິ ໂຍ ຈາຍໍ ມມ ອປຣິມາໂຓ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ເອຕຣຫິ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ໂສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ ປຸພ຺ເພ ນ ອຫຸ ນ ອາສິ. ຕທາ ອຫູຕິ ຍທາ ປນ ເມ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕທາ ສພ຺ໂພປິ ເມ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ອາສິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓາ ພຸທ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ.

ນ ຈາຫຸ ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເຈຕຣຫິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍ ປນ ໂສ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ມຍ຺ຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເຍນ ສພ຺ໂພ ກິເລສຄໂຓ ອນວເສສໍ ປຫີໂນ, ໂສ ຍຖາ ມຍ຺ຫໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ ປຸພ຺ເພ ນ ຈາຫຸ ນ ຈ ອໂຫສິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ປຫາຕພ຺ພກິເລສາຠາວໂຕ ເຕ ກິເລສາ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ ອນາຄເຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລປິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອເນກວາຣໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນ ປາຣໍ ທິຄຸຓໍ ຍນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອນວເສສໍ ປຫີເນ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄເຕ ອປຣິມາເຓ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມ ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ປຸຣິມາຍ ກຖາຍ ປຸຣິມເວສາຣຊ຺ຊທ຺ວຍເມວ ກຖິຕໍ, ປຈ຺ຉິມທ຺ວຍໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ປກາສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປຐມນານາຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ສໍສາໂຣຆນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖໍ, ນິພ຺ພານມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ວິປຣີຕວິປລ຺ລາສວເສນ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ຕຖາ ຄຫິຕທິຏ຺ຐິທສ຺ສນໍ ‘‘ຕິຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ສສ຺ສຕາທິນານາກາເຣ ຕິຕ຺ເຖ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ, ນຄ຺ຄນິຄຓ຺ຐາທິສມຓາ ເຈວ ກຐກລາປາທິພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ໂປກ຺ຂຣສາຕາທິປຣິພ຺ພາຊກາ ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ. ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ຈ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ ຈາຕິ ນານາຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິພ຺ພາຊກາ.

‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິນາ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ສຍໍ ວາ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ວາຕິ ທິຏ຺ຐິ, ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສສ຺ສຕາທິວເສນ ນານາ ອເນກວິຘາ ທິຏ຺ຐິໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ນານາທິຏ຺ຐິກາ. ສສ຺ສຕາທິວເສເນວ ຂມນໍ ຂນ຺ຕິ, ໂຣຈນໍ ຣຸຈິ, ອຕ຺ຖໂຕ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ອຸທາ. ໕໕) ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາໂສ ຈ. ຕຖາ ນານາ ຂນ຺ຕິໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ນານາຂນ຺ຕິກາ, ນານາ ຣຸຈິໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ນານາຣຸຈິກາ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ຫິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕຖາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ຈ ປຈ຺ຉາ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕຖາ ຕຖາ ທສ຺ສນວເສນ ທິຏ຺ຐິ, ຂມນວເສນ ຂນ຺ຕິ, ຣຸຈ຺ຈນວເສນ ຣຸຈີຕິ ເອວໍ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ທິຏ຺ຐິ ເອວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນານາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍນິສ຺ສິຕາຕິ ສສ຺ສຕາທິປຣິກປ຺ປວເສນ ນານາວິຘໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິສ຺ສຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກາຣຓໍ, ທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕເມວ ວາ ນິສ຺ສຍໍ ນິສ຺ສິຕາ ອລ຺ລີນາ ອຸປຄຕາ, ຕໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິໂຍປິ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ອຠິນິເວສາກາຣານໍ ນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ເອເກຕິ ເອກຈ຺ເຈ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄເມນ ສມຓາ, ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ໂລເກນ ວາ ສມຓາຕິ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຈ ເອວໍ ຄຫິຕາ. ເອວໍວາທິໂນຕິ ເອວໍ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາເຣນ ວທນ຺ຕີຕິ ເອວໍວາທິໂນ. ເອວໍ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາເຣນ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ເອເຕສນ຺ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິເຍນ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວໂສ ທສ຺ສິໂຕ, ປຐເມນ ເຕສໍ ຍຖາຠິນິເວສໍ ປເຣສໍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ ໂວຫາໂຣ.

ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລໂກຕິ ອຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກຫິ ໂລກິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎໍ ປາປໍ ຕພ຺ພິປາກາ, ສຍໍ ວາ ກາຣກາທິຠາເວນ ອຠິຍຸຕ຺ເຕຫິ ໂລກິຍຕີຕິ ໂລໂກຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ສສ຺ສໂຕ ອມໂຣ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວຕິ ຍທິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ອວິປຣີຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ອສສ຺ສໂຕຕິອາທິ ປເຣສໍ ທສ຺ສນໍ ໂມຆໍ ມິຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ສສ຺ສຕວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ນ ສສ຺ສໂຕ, ອນິຈ຺ໂຈ ອຘຸໂວ ຈວນຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ສສ຺ສຕຠາວປ຺ປຏິກ຺ເຂເປເນວ ອຸຈ຺ເຉໂທ ທີປິໂຕຕິ ສຕ຺ຕປິ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ທີປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອນ຺ຕວາຕິ ສປຣິຍນ຺ໂຕ ປຣິວຏຸໂມ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນປ຺ປມາໂຓ, ນ ສພ຺ພຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສຣີຣປຣິມາໂຓ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐປຣິມາໂຓ ອວຍວປຣິມາໂຓ ປຣມາຓຸປຣິມາໂຓ ອຕ຺ຕາຕິ ເອວມາທິວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນນ຺ຕວາຕິ ອປຣິຍນ຺ໂຕ, ສພ຺ພຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ກປິລກຓາທາທິວາທາ ທີປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ຍໍ ສຣີຣໍ, ຕເທວ ຊີວສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຍຎ຺ຈ ຊີວສງ຺ຂາຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຕເທວ ສຣີຣນ຺ຕິ ຊີວຎ຺ຈ ສຣີຣຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເອເຕນ ອາຊີວການໍ ວິຍ ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຍໍ ວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ‘‘ອຣູປີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຍໍ ວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ.

ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ສຕ຺ໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ກາຣກເວທກາທິສງ຺ຂາຕໍ, ນິຈ຺ຈຘຸວາທິສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຕຖາຠາວໍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕຕິ ໂວຫຣຕິ, ໂສ ມຣຓໂຕ ອິຘກາຍສ຺ສ ເຠທໂຕ ປຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາຫມຸເຂນ ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ ອຏ຺ຐ ຈ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ໂຫຕີຕິ ນຕ຺ຖິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ເອເຕນ ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖິ ຈ ນຕ຺ຖິ ຈາຕິ. ເອເຕນ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ ສຕ຺ຕ ສຎ຺ຎີວາທາ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ປນ ອມຣາວິກ຺ເຂປວາໂທ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິເມ ກິຣ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ນານາເທສໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຏິວສນ຺ຕາ ເອກທາ ສມຍປ຺ປວາທເກ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຎ຺ຎວາເທ ຂຸໍເສນ຺ຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນໍ ນາມ ກລຫສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ. ຠຓ຺ຑນຊາຕາຕິ ຊາຕຠຓ຺ຑນາ. ກລໂຫຕິ ກລໂຫ ເອວ, ກລສ຺ສ ວາ ຫນນໂຕ ກລໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວິຣຸທ຺ຘວາທໍ ອາປນ຺ນາຕິ ວິວາທາປນ຺ນາ. ມມ຺ມຆຏ຺ຏນໂຕ ມຸຂເມວ ສຕ຺ຕີຕິ ມຸຂສຕ຺ຕິ, ຜຣຸສວາຈາ. ຜລູປຈາເຣນ ວິຍ ຫິ ກາຣຓໍ ກາຣຓູປຈາເຣນ ຜລມ຺ປິ ໂວຫຣິຍຕິ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ປາປກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິ ຈ. ຕາຫິ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ຘມ຺ໂມ ອວິປຣີຕສຠາໂວ ເອທິໂສ ເອວຣູໂປ, ຍຖາ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ. ເນທິໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ນ ເອທິໂສ ຘມ຺ໂມ, ຍຖາ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິ, ເອວໍ ເສສປເທຫິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ໂສ ຈ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວິວາໂທ ສກລນຄເຣ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂນ ອິທໍ ກຖາປາຠຕໍ, ຍໍ ນູນ ມຍໍ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາມ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຖຸ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ເຕ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຍຖາຠູຕປຊານນໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸວິຣເຫນ ອນ຺ຘາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຈກ຺ຂຸກາ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ອິຘ ‘‘ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອິຘໂລກຕ຺ຖໍ ປຣໂລກຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ວຸທ຺ຘິໍ ອພ຺ຠຸທຍໍ ນາວພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ປຣມຕ຺ເຖ ປນ ນິພ຺ພາເນ ກຖາວກາ. ເຍ ຫິ ນາມ ປວຕ຺ຕິມຕ຺ເຕປິ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ, ເຕ ກຖໍ ນິວຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອນຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ຍທຄ຺ເຄນ ເຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຘມ຺ມມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ວິປຣິເຍສຄ຺ຄາຫິຕາຍ ຘມ຺ມໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມມ຺ປິ ອກຸສລໍ ກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຘມ຺ເມສຸ ເອວ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ວິປາເກສຸປິ ສມ຺ມູຬ຺ຫາ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ກມ຺ມມ຺ປິ ວິປາກໍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ວິປາກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ສຠາວຘມ຺ມມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມໍ ອສຠາວຘມ຺ມມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເອວໍຠູຕາ ຈ ສຠາວຘມ຺ມໍ ອສຠາວຘມ຺ມຎ຺ຈ, ອສຠາວຘມ຺ມໍ ສຠາວຘມ຺ມຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ໂມຫທິຏ຺ຐິປຏິລາຠຠາເວນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸເວກລ຺ລໂຕ ອນ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘູປມາຍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຠູຕໍ, ອຕີຕກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຣາຊາ ອໂຫສີຕິ ປຸຣາຕໂນ ນາມໂຄຕ຺ເຕຫິ ໂລເກ ອປາກໂຏ ເອໂກ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ໂສ ຣາຊາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂອປວຍ຺ຫໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຠທ຺ທກໍ ວຕ, ໂຠ, ຫຕ຺ຖິຍານໍ ທສ຺ສນີຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ເອໂກ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫາຊານິຍາ ໂຂ ອິເມ ອນ຺ຘາ ເຍ ເອວຣູປໍ ທສ຺ສນີຍໍ ນ ລຠນ຺ຕິ ທຏ຺ຐຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມິສ຺ສາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຍຕ຺ຕກາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ສພ຺ເພ ເຕ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ເອກເທສໍ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເກຬິສີໂລ ຣາຊາ ເອເກນ ປຸຣິເສນ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສພ຺ເພ ຊຈ຺ຈນ຺ເຘ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ຍຖາ ເອເກໂກ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ ສີສາທິກໍ ເອເກກໍເຍວ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ‘ຫຕ຺ຖີ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕຖາ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ຣາຊາ ເຕ ຊຈ຺ຈນ຺ເຘ ປຈ຺ເຈກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກີທິໂສ, ຠເຓ, ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐາວຍວເມວ ຫຕ຺ຖິໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕາ ‘‘ເອທິໂສ ຫຕ຺ຖີ, ເນທິໂສ ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ມຫນ຺ຕໍ ໂກລາຫລໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ສປຣິຊໂນ ເຕສໍ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຜາສຸເກຫິ ຠິຊ຺ຊມາເນຫິ ຫທເຍນ ອຸຄ຺ຄເຕນ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຣາຊາ…ເປ… ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ໂຠຕິ ອາລປນໍ. ຍາວຕກາຕິ ຍຕ຺ຕກາ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘາຕິ ຊາຕິຍາ ອນ຺ຘາ, ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຈກ຺ຂຸກາ. ເອກຊ຺ຌນ຺ຕິ ເອກໂຕ. ຠເຓຕິ ອພຫຸມານາລາໂປ. ຫຕ຺ຖິໍ ທສ຺ເສຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ສຍາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສຫິ. ໂສ ຈ ສຸສິກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ທິຏ຺ໂຐ ໂນ ຫຕ຺ຖີຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສນໍ ທສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ປຸຣິເສນ ສີສໍ ປຣາມສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອທິໂສ ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕາ ຕາທິສໍເຍວ ນໍ ຫຕ຺ຖິໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ‘‘ເອທິໂສ ເທວ ຫຕ຺ຖີ ເສຍ຺ຍຖາປິ ກຸມ຺ໂຠ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ກຸມ຺ໂຠຕິ ຈ ຆໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີໂລຕິ ນາຄທນ຺ຕຂີໂລ. ໂສຓ຺ໂຑຕິ ຫຕ຺ໂຖ. ນງ຺ຄລີສາຕິ ນງ຺ຄລສ຺ສ ສິຣສ຺ສ ອີສາ. ກາໂຍຕິ ສຣີຣໍ. ໂກຏ຺ໂຐຕິ ກຸສູໂລ. ປາໂທຕິ ຊງ຺ໂຆ. ຖູໂຓຕິ ຖມ຺ໂຠ. ນງ຺ຄຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ວາຬສ຺ສ ອຸຣິມປ຺ປເທໂສ. ວາລຘີຕິ ວາລສ຺ສ ອຄ຺ຄປ຺ປເທໂສ. ມຸຏ຺ຐີຫິ ສໍສຸມ຺ຠິໍສູຕິ ມຸຏ຺ຐິໂຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຫຣິໍສຸ, ມຸຏ຺ຐິຆາຕໍ ອກໍສຸ. ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສີຕິ ເກຬິສີລຕ຺ຕາ ໂສ ຣາຊາ ເຕນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ກລເຫນ ອຕ຺ຕມໂນ ປຫາເສນ ຄຫິຕມໂນ ອໂຫສິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາ ເຕ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ ເອກງ຺ຄທສ຺ສິໂນ ອນວເສສໂຕ ຫຕ຺ຖິໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐາວຍວມຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິສຎ຺ຎາຍ ອິຕເຣຫິ ທິຏ຺ຐໍ ອນນຸຊານນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ອາປນ຺ນາ ກລຫໍ ອກໍສຸ, ເອວເມວ ອິເມ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ເອກເທສໍ ຣູປເວທນາທິໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິທສ຺ສເນນ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຕສ຺ສ ສສ຺ສຕາທິຠາວໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວທນ຺ຕິ, ຍຖາຠູຕໍ ປນ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມາຘມ຺ມຎ຺ຈ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ ຊຈ຺ຈນ຺ຘປຏິຠາຄາຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຘມ຺ມສຠາວໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ວິຍ ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ຍຖາທສ຺ສນໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ວິວາທາປຕ຺ຕິໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອິເມສຸ ກິຣ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ສມຓາ, ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອິເມສຸ ເອວ ອສາເຣສຸ ທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນວເສນ, ອິເມສຸ ວາ ຣູປາທີສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ເອວໍ ອນິຈ຺ເຈສຸ ທຸກ຺ເຂສຸ ວິປຣິຓາມຘມ຺ເມສຸ ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນານໍ ວເສນ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ກິຣ. ອໂຫ ເນສໍ ສມ຺ໂມໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຣສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ອຣຸຈິສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄກາຣຓາຠາວເມວ ທີເປຕິ. ນ ເກວລໍ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອວ, ອຖ ໂຂ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນໍ ວິວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສິ, ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາມີ’’ຕິອາທິນາ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖານຸໂຍຄວເສນ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິວທນ຺ຕິ ວິວາທໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນນ຺ຕິ ນໍ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສຍໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິເມວ ວາ ວິປຣີຕທສ຺ສນຕ຺ຕາ ສສ຺ສຕາທິວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວທນ຺ຕິ ວິເສສໂຕ ວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ເອວ ວາທໍ ວິສິຏ຺ຐໍ ອວິປຣີຕໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຊນາ ເອກງ຺ຄທສ຺ສິໂນ ຍເຖວ ຊຈ຺ຈນ຺ຘຊນາ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ເອເກກງ຺ຄທສ຺ສິໂນ ‘‘ຍໍ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຎາຕໍ, ຕໍ ຕເທວ ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິວທິໍສຸ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິວສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ທຸຕິຍນານາຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໕. ປຎ຺ຈເມ ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ຣູປາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຈ ໂລໂກຕິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ສສ຺ສຕໍ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎປິ ຈ ຕຖາ ຄາເຫນ຺ຕາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ເຈວ ໂລໂກ ຈ ສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຖ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ອຫງ຺ກາຣວຕ຺ຖຸ, ໂລໂກຕິ ມມງ຺ກາຣວຕ຺ຖຸ, ຍໍ ‘‘ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕາຕິ ວາ ສຍໍ, ໂລໂກຕິ ປໂຣ. ອຕ຺ຕາຕິ ວາ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ, ອິຕໂຣ ໂລໂກ. ອຕ຺ຕາຕິ ວາ ສວິຎ຺ຎາຓໂກ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ, ອວິຎ຺ຎາຓໂກ ໂລໂກ. ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຈ ໂລໂກຕິ ຈ ຍຖາທສ຺ສນໍ ທ຺ວິຘາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ‘‘ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ເອເຕນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ ທສ຺ສິຕາ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ສຕ຺ຕປິ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ທສ຺ສິຕາ. ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ສສ຺ສໂຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ອສສ຺ສໂຕຕິ ເອວໍ ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສ຺ເວວ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ອຕ຺ຕຄຕິທິຏ຺ຐິການໍ ວິຍ ສສ຺ສໂຕ ຈ ອສສ຺ສໂຕ ຈ, ສິຍາ ສສ຺ສໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພຖາປິ ອິມິນາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ເນວ ສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕຕິ ອິມິນາ ອມຣາວິກ຺ເຂປວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕ ຫິ ສສ຺ສຕວາເທ ອສສ຺ສຕວາເທ ຈ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເນວ ສສ຺ສໂຕ ນາສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິວທນ຺ຕິ.

ສຍໍກໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາ ກໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ປຏິສໍເວເທຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕາວ ອຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ຈ ອຸປໂຠຄຠູຕໍ ກິຎ຺ຈນໍ ປລິໂພຘສງ຺ຂາຕໍ ໂລກຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ອຠິນິມ຺ມິນາຕີຕິ ອຕ຺ຕລທ຺ຘິ ວິຍ ອຍມ຺ປິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິ. ປຣໍກໂຕຕິ ປເຣນ ກໂຕ, ອຕ຺ຕໂຕ ປເຣນ ອິສ຺ສເຣນ ວາ ປຸຣິເສນ ວາ ປຊາປຕິນາ ວາ ກາເລນ ວາ ປກຕິຍາ ວາ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈ ກໂຕ, ນິມ຺ມິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍໍກໂຕ ຈ ປຣໍກໂຕ ຈາຕິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ນິມ຺ມິນນ຺ຕາ ອິສ຺ສຣາທໂຍ ນ ເກວລໍ ສຍເມວ ນິມ຺ມິນນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມາຘມ຺ມານໍ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາວ, ຕສ຺ມາ ສຍໍກໂຕ ຈ ປຣໍກໂຕ ຈ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ລທ຺ຘິ. ອສຍໍກາໂຣ ອປຣໍກາໂຣຕິ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສຍໍກາໂຣຕິ ອສຍໍກາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຣກາໂຣຕິ ອປຣກາໂຣ. ອນຸນາສິກາຄມໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣໍກາໂຣ’’ຕິ. ອຍໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອຸຠຍໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຖ ກຖໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອາຫ – ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຍທິຈ຺ຉາຍ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ວິນາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນວາໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕນ ຈ ອເຫຕຸກວາໂທປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ເຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ອຕ຺ຕານໍ ວິຍ ສຸຂທຸກ຺ຂມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຄຸຓຠູຕໍ ກິຎ຺ຈນຠູຕໍ ວາ ສສ຺ສຕາທິວເສນ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ວາທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ເຕເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອິຘ ຊຈ຺ຈນ຺ຘູປມາຍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ຕໍ ຫິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ຄາຖາຍ.

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາວ ວິສີທນ຺ຕິ, ອປຕ຺ວາວ ຕໂມຄຘນ຺ຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອວໍ ທິຏ຺ຐິຄເຕສຸ ທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍສຸ ອາສຊ຺ຊມານາ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ກາໂມຆາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂອຆານໍ, ສໍສາຣມໂຫຆສ຺ເສວ ວາ ອນ຺ຕຣາວ ເວມຊ຺ເຌ ເອວ ຍໍ ເຕສໍ ປາຣຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ວາ ໂອຄຘສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຕທຘິຄມູປາໂຍ ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາວ ວິສີທນ຺ຕິ ສໍສີທນ຺ຕິ. ໂອຄາຘນ຺ຕິ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອເຕນ, ເອຕ຺ຖ ວາຕິ ໂອຄາໂຘ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ໂອຄາຘເມເວຕ຺ຖ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂອຄຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ໂອຄຘໍ ຕໂມຄຘນ຺ຕິ ປທວິຠາໂຄ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຕຕິຍນານາຕິຕ຺ຖິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໖. ຉຏ຺ເຐ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາມາເນສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ເຕ ທູຣໂຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ຍຖາຠູຕໍ ປສ຺ສໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ອນາທີນວທສ຺ສິຕາຍ ມິຈ຺ຉາຠິນິວິຏ຺ຐສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ອປສ຺ສໂຕ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ສໍສາຣໂຕ ອຕິວຕ຺ຕນານຕິວຕ຺ຕນທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອຕ຺ໂຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ອຫງ຺ກາຣປສຸຕາຍໍ ປຊາຕິ ‘‘ສຍໍກໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສຍໍກາຣສງ຺ຂາຕໍ ອຫງ຺ກາຣໍ ຕຖາປວຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປສຸຕາ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ອຍໍ ປຊາ ມິຈ຺ຉາຠິນິວິຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຕກາໂຍ. ປຣໍກາຣູປສໍຫິຕາຕິ ປໂຣ ອຎ຺ໂຎ ອິສ຺ສຣາທິໂກ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຣໍກາຣທິຏ຺ຐິສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ຕາຍ ອຸປສໍຫິຕາຕິ ປຣໍກາຣູປສໍຫິຕາ. ເອຕເທເກ ນາພ຺ຠຎ຺ຎໍສູຕິ ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິທ຺ວຍໍ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ໂທສທສ຺ສິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນານຸຊານິໍສຸ. ກຖໍ? ສຕິ ຫິ ສຍໍກາເຣ ກາມກາຣໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ອິຏ຺ເຐເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ອນິຏ຺ເຐນ. ນ ຫິ ໂກຈິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຠວຕິ ຈ ອນິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ນ ສຍໍກາໂຣ. ປຣໍກາໂຣປິ ຍທິ ອິສ຺ສຣເຫຕຸໂກ, ສ຺ວາຍໍ ອິສ຺ສໂຣ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຕນາ ອກຕກິຈ຺ໂຈ ສິຍາ ອສິທ຺ຘສ຺ສ ສາຘນໂຕ. ອຖ ວາ ປຣຕ຺ຖໍ ສພ຺ເພສໍ ຫິຕສຸຂເມວ ນິປ຺ຜຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ອຫິຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິສ຺ສຣວເສນ ນ ປຣໍກາໂຣ ສິຊ຺ຌຕິ. ຍທິ ຈ ອິສ຺ສຣສງ຺ຂາຕໍ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂໍ ນິຈ຺ຈເມກກາຣຓໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ສິຍາ, ກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ສິຍາ, ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ກາຣຓສ຺ສ ສນ຺ນິຫິຕຕ຺ຕາ. ອຖສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຫກາຣີກາຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ຕຎ຺ເຎວ ເຫຕຸ, ກິໍ ອິສ຺ສເຣນ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ປຣິກປ຺ປິເຕນ. ຍຖາ ຈ ອິສ຺ສຣເຫຕຸໂກ ປຣໍກາໂຣ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ປຊາປຕິປຸຣິສປກຕິພ຺ຣຫ຺ມກາລາທິເຫຕຸໂຕປິ ນ ສິຊ຺ຌເຕວ ເຕສມ຺ປິ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໂທສານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ຈ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕເທເກ ນາພ຺ຠຎ຺ຎໍສູ’’ຕິ. ເຍ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສຍໍກາຣປຣໍກາເຣ ນານຸຊານນ຺ຕາປິ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂລກຎ຺ຈ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເຕປິ ນ ນໍ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອທ຺ທສຸໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິວາທິໂນປິ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ ອນຕິກ຺ກມນໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນໂຕ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ‘‘ສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ນ ປສ຺ສິໍສຸ.

ເອຕຎ຺ຈ ສລ຺ລໍ ປຏິກຈ຺ຈ ປສ຺ສໂຕຕິ ໂຍ ປນ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ປຎ຺ຈປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ໂສ ເອຕຎ຺ຈ ຕິວິຘໍ ວິປຣີຕທສ຺ສນໍ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ສກລໍ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສໍ ເຕສຎ຺ຈ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘປິ ຕຸຊ຺ຊນໂຕ ທຸຣຸທ຺ຘາຣໂຕ ຈ ‘‘ສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ປຏິກຈ຺ຈ ປຸພ຺ເພເຍວ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກນ຺ເຕເນວ ອຫໍ ກໂຣມີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣກຠາໂວ ຕສ຺ສ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເອວໍ ປໂຣ ກໂຣຕີຕິ ນ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ປນ ອນິຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ທິຏ຺ຐິມານາຠາໂວວ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕນ ຈ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສໍສາຣສມຕິກ຺ກໂມ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ໂຍ ທິຏ຺ຐິຄເຕ ອລ຺ລີໂນ, ນ ໂສ ສໍສາຣໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມານຸເປຕາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມານຸເປຕາ ອຍໍ ປຊາຕິ ອຍໍ ສພ຺ພາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສງ຺ຂາຕາ ປຊາ ສຕ຺ຕກາໂຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທິຏ຺ຐິ ສຸນ຺ທຣາ, ມຍ຺ຫໍ ອາທາໂນ ສຸນ຺ທໂຣ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຫສ຺ສ ສໍປຄ຺ຄຫລກ຺ຂເຓນ ມາເນນ ອຸເປຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມານຄນ຺ຖາ ມານວິນິພທ຺ຘາຕິ ຕໂຕ ເອວ ເຕນ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ຍຖາ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຄນ຺ຖິຕຕ຺ຕາ ວິນິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ມານຄນ຺ຖາ ມານວິນິພທ຺ຘາ. ທິຏ຺ຐີສຸ ສາຣມ຺ຠກຖາ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສນ ປເຣສໍ ທິຏ຺ຐີສຸ ສາຣມ຺ຠກຖາ ວິໂຣຘກຖາ ສໍສາຣນາຍິການໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ອປ຺ປຫານໂຕ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຸຠູຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໗. ສຕ຺ຕເມ ສຸຠູຕີຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຸປຈິຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຸຬາຣວິຠເວ ຄຫປຕິກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍເວຄຊາໂຕ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຊາໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາຍ ປນ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຓວິຫາຣີນໍ ຍທິທໍ ສຸຠູຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໑) ອຣຓວິຫາເຣ ຠຄວຕາ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ທິວາຏ຺ຐານໂຕ ວິຫາຣງ຺ຄຓໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຠຄວນ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສຸຠູຕິ…ເປ… ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣູປາວຈຣສມາຘິ ສພ຺ໂພປິ ອຣູປາວຈຣສມາຘິ ອວິຕກ຺ກສມາຘິ ເອວ. ອິຘ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທໂກ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ‘‘ອວິຕກ຺ກສມາຘີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີຫິ ປຫີນາ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ນ ຕາວ ສຸປ຺ປຫີນາ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຫານາຠາວໂຕ, ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ປນ ປຫີນາ ເອວ ປຸນ ປຫານກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຣິໂຍສານຠູໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ສພ຺ເພສໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການໍ ປຫານນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິເສສໂຕ ‘‘ອວິຕກ຺ກສມາຘີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ປເຄວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທໂກ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຘ ປນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທໂກ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ‘ອວິຕກ຺ກສມາຘີ’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸຠູຕິສ຺ສ ສພ຺ພມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກສພ຺ພສໍກິເລສປຫານສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ວິຕກ຺ກາ ວິຘູປິຕາຕິ ເຍນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລນ, ຍສ຺ສ ວາ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ວິຘູປິຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາເຓນ ສນ຺ຕາປິຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸວິກປ຺ປິຕາ ອເສສາຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ສຸວິກປ຺ປິຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກປ຺ປິຕາ ອເສສໂຕ, ກິຎ຺ຈິປິ ອເສເສຕ຺ວາ ສຸສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ສງ຺ຄມຕິຈ຺ຈ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຕໍສທ຺ໂທ. ຍສ຺ມາ ອນວເສເສນ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ຕສ຺ມາ ຣາຄສງ຺ຄາທິກໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ສງ຺ຄໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ກິເລສສງ຺ຄໍ ອຕິຈ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ຣູປສຠາວາຠາວໂຕ ຣຸປ຺ປນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ວິກາຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ ນິພ຺ພິກາຣເຫຕຸຠາວໂຕ ວາ ‘‘ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຫິ ມຄ຺ຄຜລສຎ຺ຎາຫິ ອຣູປສຎ຺ຎີ. ຈຕຸໂຍຄາຕິຄໂຕຕິ ກາມໂຍໂຄ ຠວໂຍໂຄ ທິຏ຺ຐິໂຍໂຄ ອວິຊ຺ຊາໂຍໂຄຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍເຄ ຍຖາຣຫໍ ຈຕູຫິປິ ມຄ຺ເຄຫິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ນ ຊາຕຸ ເມຕີຕິ ມກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ຊາຕຸ ເອກໍເສເນວ ປຸນພ຺ຠວາຍ ນ ເອຕິ, ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ຊາຕິ ເມຕີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸຠູຕິສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣໍ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຄຓິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໘. ອຏ຺ຐເມ ທ຺ເວ ປູຄາຕິ ທ຺ເວ ຄຓາ. ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຄຓິກາຍາຕິ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ນຄຣໂສຠິນິຍາ. ສາຣຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕາ. ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາຕິ ກິເລສວເສນ ພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ພຫູ ຘຸຕ຺ຕປຸຣິສາ ຄຓພນ຺ຘເນນ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອກເມກສ຺ສ ເອກເມກໍ ເວສິໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຉຓກີຬໍ ກີຬິໍສຸ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຉຓທິວເສ ຕໍ ຕໍເຍວ ເວສິໍ ອາເນຕ຺ວາ ຉຓກີຬໍ ກີຬິໍສຸ. ອຖາປຣສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ອຎ຺ເຎປິ ຘຸຕ຺ຕາ ຕເຖວ ຉຓກີຬໍ ກີຬິຕຸກາມາ ເວສິໂຍ ອາເນນ຺ຕາ ປຸຣິມຘຸຕ຺ເຕຫິ ປຸພ຺ເພ ອານີຕໍ ເອກໍ ເວສິໍ ອາເນນ຺ຕິ. ອິຕເຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕປິ ຕເຖວ ອາຫໍສຸ. ‘‘ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ກລຫໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປາຓິປ຺ປຫາຣາທີນິ ອກໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ທ຺ເວ ປູຄາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ປຫຣນ຺ຕິ. ມຣຓມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ພລວູປກ຺ກເມຫິ ມຣຓໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອິຕເຣປິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ມຣຓປ຺ປມາຓທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ກາເມສຸ ເຄຘໍ ວິວາທມູລໍ ສພ຺ພານຕ຺ຖມູລນ຺ຕິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອນ຺ຕທ຺ວເຍ ຈ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາທີນວານິສໍສວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຣູປາທິປຎ຺ຈກາມຄຸຓຊາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວາ ອປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ວາ ເອຕຣຫິ ລທ຺ຘໍ ອນຸຠຸຍ຺ຍມານໍ. ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຎ຺ຈ ກາມຄຸຓຊາຕເມວ ‘‘ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ ກາມາ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ ກາມາ, ອາເສວິຕພ຺ພາ ກາມາ, ປຏິເສວິຕພ຺ພາ ກາມາ, ໂຍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂສ ໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ໂຍ ໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ໂສ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກເຕນ ກມ຺ມຸນາ ອນາຄເຕ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນຸຠວິຕພ຺ພຎ຺ຈ. ອຸຠຍເມຕໍ ຣຊານຸກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ປຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ຈ ຣາຄຣຊາທີຫິ ອນຸກິຓ຺ຓໍ. ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຣາຄຣເຊນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຜເລ ອາຍຕິໍ ອາປນ຺ເນ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂທສຣເຊນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ໂມຫຣເຊນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ກສ຺ສ ປເນຕໍ ຣຊານຸກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອາຕຸຣສ຺ສານຸສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ກາມປຕ຺ຖນາວເສນ ກິເລສາຕຸຣສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຈ ຜເລນ ທຸກ຺ຂາຕຸຣສ຺ສ ຈ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປຏິກາຣາຠິລາສາຍ ກິເລສຜເລ ອນຸສິກ຺ຂໂຕ.

ຕຖາ ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ອເຈລກວຕາທິວເສນ ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນໍ. ຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານເຫຕຸ ອປາເຍສຸ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຜລໍ. ອຸຠຍເມຕໍ ຣຊານຸກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ທຸກ຺ຂຣຊານຸກິຓ຺ຓໍ. ອາຕຸຣສ຺ສາຕິ ກາຍກິລມເຖນ ທຸກ຺ຂາຕຸຣສ຺ສ. ອນຸສິກ຺ຂໂຕຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ, ຕສ຺ສາ ສມາທາຍເກ ປຸຄ຺ຄເລ ຈ ອນຸສິກ຺ຂໂຕ.

ເຍ ຈ ສິກ຺ຂາສາຣາຕິ ເຍຫິ ຍຖາສມາທິນ຺ນໍ ສີລພ຺ພຕາທິສງ຺ຂາຕໍ ສິກ຺ຂໍ ສາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ສໍສາຣສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ກຖິຕາ. ເຕນາຫ – ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານສາຣາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ‘‘ນ ກໂຣມີ’’ຕິ ໂອຣມຕິ, ຕໍ ສີລໍ, ວິສໂຠຊນກິຈ຺ຉາຈຣຓາທິກໍ ວຕໍ, ສາກຠກ຺ຂຕາທິຊີວິກາ ຊີວິຕໍ, ເມຖຸນວິຣຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ເອເຕສໍ ອນຸຕິຏ຺ຐນໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ຠູຕປິຓ຺ຑກປຣິຠຓ຺ຑາທິວເສນ ຂນ຺ຘເທວສິວາທິປຣິຈຣຓໍ ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ເອວເມເຕຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ສີລາທີຫິ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ຕານິ ສາຣໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສິກ຺ຂາສາຣາ ສີລພ຺ພຕໍ ຊີວິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານສາຣາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສວເສນ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄສງ຺ຂາໂຕ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປຖຠູໂຕ ລາມກຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕຕິ ອຍໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ທຸຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນ຺ໂຕ.

ອິຈ຺ເຈເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ຕາຕິ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ຈ ອິຕິ ເອເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ຕາ. ເຕ ຈ ໂຂ ເອຕຣຫິ ປຕ຺ເຕ, ອາຍຕິໍ ປຕ຺ຕພ຺ເພ ຈ ກິເລສທຸກ຺ຂຣຊານຸກິຓ຺ເຓ ກາມຄຸເຓ ອຕ຺ຕປຣິຕາປເນ ຈ ອລ຺ລີເນຫິ ກິເລສທຸກ຺ຂາຕຸຣານໍ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ, ສຍຎ຺ຈ ກິເລສທຸກ຺ຂາຕຸເຣຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ລາມກາ ອຸປ຺ປຖຠູຕາ ຈາຕິ ອນ຺ຕາ. ກຏສິວຑ຺ຒນາຕິ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ອຠິກງ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ກຏສິສງ຺ຂາຕານໍ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊານໍ ອຠິວຑ຺ຒນາ. ກຏສິໂຍ ທິຏ຺ຐິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕີຕິ ຕາ ປນ ກຏສິໂຍ ນານປ຺ປກາຣທິຏ຺ຐິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິໂນ ຫິ ເຕ ປຊຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊາສຫກາຣີກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໒໒໑; ວິຠ. ໙໓໘) ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐິໍ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິໍ ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕປຣິຕາປນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາສຫກາຣີກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕສຸທ຺ຘິອຠິລາເສນ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ປາກໂຏເຍວ. ເອວໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍູປນິສ຺ສເຍນ ຕຓ຺ຫາອວິຊ຺ຊານໍ ທິຏ຺ຐິວຑ຺ຒກຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຏສີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຍທຄ຺ເຄນ ຕໂຕ ອນ຺ຕທ຺ວຍໂຕ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ນ ໂຫຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຕ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອຠິວຑ຺ເຒຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ກຏສິວຑ຺ຒນາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ອປຣາປຣໍ ຊຣາມຣເຓຫິ ສິວຖິກວຑ຺ຒນາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕຫິປິ ອນ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິເຫຕຸຠາວາຠາໂວເຍວ ວຸຕ຺ໂຕ, ກຏສິຍາ ປນ ທິຏ຺ຐິວຑ຺ຒນກາຣຓຠາໂວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ເອເຕ ເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ເຕ ເອເຕ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຸໂຠປິ ອນ຺ເຕ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອນ຺ຕາ ເຕ ຈ ເອວໍຄຫິຕາ ເອວໍອນຸຏ຺ຐິຕາ ເອວໍຄຕິກາ ເອວໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຊານນເຫຕຸ ອຊານນກາຣຓາ. ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ປຸ. ປ. ໒໐໘; ອ. ນິ. ໙.໔໓) ວິຍສ຺ສ ເຫຕຸອຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກຕິ ເອເກ ກາມສຸຂານຸໂຍຄວເສນ ສງ຺ໂກຈໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກຕິ ເອເກ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄວເສນ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ. ກາມສຸຂມນຸຍຸຕ຺ຕາ ຫິ ວີຣິຍສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ສງ຺ໂກຈມາປນ຺ນຕາ ໂອລີຍນ຺ຕິ ນາມ, ອຕ຺ຕປຣິຕາປນມນຸຍຸຕ຺ຕາ ປນ ໂກສຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອນຸປາເຍນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຕິກ຺ກມນໂຕ ອຕິຘາວນ຺ຕິ ນາມ, ຕທຸຠຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວາທສ຺ສນໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຠິຎ຺ຎາຍ ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນວເສນ ໂອລີຍນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນວເສນ ອຕິຘາວນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຖ ວາ ສສ຺ສຕາຠິນິເວສວເສນ ໂອລີຍນ຺ຕິ ເອເກ, ອຸຈ຺ເຉທາຠິນິເວສວເສນ ອຕິຘາວນ຺ຕິ ເອເກ. ໂຄສີລາທິວເສນ ຫິ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນມນຸຍຸຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ, ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ ສສ຺ສຕິສມໍ ຕເຖວ ຐສ຺ສາມີ’’ຕິ ສສ຺ສຕທສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ຕາ ສໍສາເຣ ໂອລີຍນ຺ຕິ ນາມ, ກາມສຸຂມນຸຍຸຕ຺ຕາ ປນ ເອກຈ຺ເຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕຸກາມາ ໂລກາຍຕິກາ ວິຍ ຕທນຸຄຸຓໍ ອຸຈ຺ເຉທທສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນ຺ຕາ ອນຸປາເຍນ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ປຣິເຍສນໂຕ ອຕິຘາວນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນປິ ໂອລີຍນາຕິຘາວນານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ເຍ ຈ ໂຂ ປນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ‘‘ອິເມ ອນ຺ຕາ ເອວໍຄຫິຕາ ເອວໍອນຸຏ຺ຐິຕາ ເອວໍຄຕິກາ ເອວໍອຠິສມ຺ປຣາຍາ’’ຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ວິປສ຺ສນາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມປຏິປທໍ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຕຕ຺ຣ ຈ ນາເຫສຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣ ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕທ຺ວເຍ ປຕິຕາ ນ ອເຫສຸໍ, ຕໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ ປຊຫິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຈ ນາມຎ຺ຎິໍສູຕິ ເຕນ ອນ຺ຕທ຺ວຍປຫາເນນ ‘‘ມມ ອິທໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍປຫານໍ, ອຫໍ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ ປຫາສິໍ, ອິມິນາ ອນ຺ຕທ຺ວຍປຫາເນນ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎນາວເສນ ນ ອມຎ຺ຎິໍສຸ ສພ຺ພມຎ຺ຎນານໍ ສມ຺ມເທວ ປຫີນຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຄ຺ຄຜເລ ຐິເຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕຕ຺ຣ ຈ ນາເຫສຸໍ, ເຕນ ຈ ນາມຎ຺ຎິໍສູ’’ຕິ ອຕີຕກາລວເສນ ອຍໍ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອຘິປ຺ເປເຕ ວຕ຺ຕມານກາລວເສເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ວຏ຺ຏໍ ເຕສໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ເຍ ເອວໍ ປຫີນສພ຺ພມຎ຺ຎນາ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສາ, ເຕສໍ ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ກມ຺ມວິປາກກິເລສວເສນ ຕິວິຘມ຺ປິ ວຏ຺ຏໍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍ, ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘເຠທໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຠາວເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸປາຕິຘາວນ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໙. ນວເມ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອນ຺ຘກາເຣ ມຫາຕິມິສາຍໍ. ຣຕ຺ຕີປິ ຫິ ອນ຺ຘກາຣວິຣຫິຕາ ໂຫຕິ, ຍາ ປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິ ຊຸຓ຺ໂຫຠາສິຕາ. ອນ຺ຘກາໂຣປິ ‘‘ຕິມິສາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ອພ຺ຠມຫິກາທິອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫິເຕ ເທເວ. ມຫນ຺ຘກາໂຣ ຫິ ‘‘ຕິມິສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປນ ອມາວສີ ຣຕ຺ຕິ ເທໂວ ຈ ເມຆປຏລສຎ຺ຉນ຺ໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຘກາເຣ ມຫາຕິມິສາຍ’’ນ຺ຕິ. ອພ຺ໂຠກາເສຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ ວິຫາຣງ຺ຄເຓ. ເຕລປ຺ປທີເປສຸ ຌາຍມາເນສູຕິ ເຕລປຊ຺ໂຊເຕສຸ ຊລມາເນສຸ.

ນນຸ ຈ ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ປກຕິຍາ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕປ຺ປເທສໍ ອຠິພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາໂລກໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຆນພຫລໍ ພຸທ຺ຘາໂລກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕີ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກາຍປ຺ປຠາປິ ນີລປີຕາທິວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປກຕິຍາວ ສມນ຺ຕໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໍ ໂອຠາເສນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘາໂລເກເນວ ເອໂກຠາສຠູເຕ ຠຄວໂຕ ນິສິນ຺ໂນກາເສ ປທີປກຣເຓ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິກາ ອຸປາສກາ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປູຊາກຣຓຕ຺ຖໍ ເທວສິກໍ ເຕລປ຺ປທີປໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ສາມຎ຺ຎຜເລປິ ‘‘ເອເຕ ມຓ຺ຑລມາເລ ທີປາ ຌາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໙). ‘‘ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຠາວກິຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຠຄວໂຕ ນິສິນ຺ໂນກາສສ຺ສ ອນ຺ຘກາຣຠາວໂຕ. ປູຊາກຣຓຕ຺ຖເມວ ຫິ ຕທາປິ ອຸປາສເກຫິ ປທີປາ ກາຣິຕາ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ພຫູ ອຸປາສກາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫາທານານິ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ສຸທ຺ຘຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ເກຈິ ມໂນຠາວນີເຍ ຠິກ຺ຂູ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕາ ເກຈິ ໂຍນິໂສມນສິກໂຣນ຺ຕາ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ເຕ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຘມ຺ມສຠາມຓ຺ຑປໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິສມີເປ ອຊ຺ໂຌກາເສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ເນ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ເຕ ອຸໂປສຖວິໂສຘນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂຍນິໂສມນສິກາຣປຣິພ຺ຣູຫນຕ຺ຖຎ຺ຈ ນຄຣໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາເຣເຍວ ວສິຕຸກາມາ ໂອຫີຍິໍສຸ. ອຖ ເຕ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປູຊາກຣຓຕ຺ຖໍ ພຫູ ເຕລປ຺ປທີເປ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນານາວິຘານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ໂວຫຣນ຺ຕາ ຈ ກທາຈິ ສສ຺ສຕໍ, ກທາຈິ ອສສ຺ສຕໍ, ອຸຈ຺ເຉທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ນວນວານິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສທິສາ, ເຕສໍ ຕຖາ ອຠິນິວິຏ຺ຐານໍ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພຫູ ປຏງ຺ຄປາຓກາ ປຕນ຺ຕາ ປຕນ຺ຕາ ເຕສຸ ເຕລປ຺ປທີເປສຸ ນິປຕນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອຘິປາຕກາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຘິປາຕກາຕິ ປຏງ຺ຄປາຓກາ, ເຍ ‘‘ສລຠາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ທີປສິຂໍ ອຘິປຕນໂຕ ‘‘ອຘິປາຕກາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອາປາຕປຣິປາຕນ຺ຕິ ອາປາຕໍ ປຣິປາຕໍ, ອາປຕິຕ຺ວາ ອາປຕິຕ຺ວາ ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຣິປຕິຕ຺ວາ, ອຠິມຸຂປາຕຎ຺ເຈວ ປຣິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປາຕຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອາປາເຖ ປຣິປາຕ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ອາປາເຖ ປທີປສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອາປາຖຄມເນ ສຕິ ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຣິປຕິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຍນ຺ຕິ ອວຑ຺ຒິໍ ທຸກ຺ຂໍ. ພ຺ຍສນນ຺ຕິ ວິນາສໍ. ປຸຣິມປເທນ ຫິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຉິມປເທນ ມຣຓໍ ເຕສໍ ທີເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ປາຓກາ ສຫ ປຕເນນ ມຣິໍສຸ, ເກຈິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອຘິປາຕກປາຓການໍ ອຕ຺ຕຫິຕໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຸປກ຺ກມວເສນ ນິຣຕ຺ຖກພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິໍ ວິທິຕ຺ວາ ເຕສໍ ວິຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສນ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປາຕິຘາວນ຺ຕິ ນ ສາຣເມນ຺ຕີຕິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ສາຣໍ ນ ເອນ຺ຕິ, ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍວເສນ ນ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສອຸປາເຍ ສາເຣ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕເຍວ ວິມຸຕ຺ຕາຠິລາສາຍ ຕໍ ອຸເປນ຺ຕາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາປິ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາເສນ ອຕິຘາວນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ສຸຠໍ ສຸຂໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວໍ ນວໍ ພນ຺ຘນໍ ພ຺ຣູຫຍນ຺ຕີຕິ ຕຖາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຈ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ນວໍ ນວໍ ພນ຺ຘນໍ ພ຺ຣູຫຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒຍນ຺ຕິ. ປຕນ຺ຕິ ປຊ຺ໂຊຕມິວາຘິປາຕກາ, ທິຏ຺ເຐ ສຸເຕ ອິຕິເຫເກ ນິວິຏ຺ຐາຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ທິຏ຺ເຐ ອຕ຺ຕນາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ຐິທສ຺ສເນເນວ ວາ ທິຏ຺ເຐ ອນຸສ຺ສວູປລພ຺ຠມຕ຺ເຕເນວ ຈ ສຸເຕ ‘‘ອິຕິຫ ເອກນ຺ຕໂຕ ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ນິວິຏ຺ຐາ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວເສນ ‘‘ສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຠິນິວິຏ຺ຐາ, ເອກນ຺ຕຫິຕໍ ວາ ນິສ຺ສຣຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ຣາຄາທີຫິ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕໍ ຠວຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍເຍວ ອິເມ ວິຍ ອຘິປາຕກາ ອິມໍ ປຊ຺ໂຊຕໍ ປຕນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ທສເມ ຍາວກີວນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ. ຍໂຕຕິ ຍທາ, ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ຍສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທາຕິ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສາວການໍເຍວ ຈ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຠິວຑ຺ຒຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ນິຕ຺ເຕຊາ ວິຫຕປ຺ປຠາ ປຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍໍ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ເອວໍ, ນ ເອຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຫິ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ປາຕຸຠາເວນ ໂລໂກ ຈກ຺ກຣຕນໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປູຊາສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ນ ປວຕ຺ເຕຕິ, ຈກ຺ກຣຕນເມວ ປນ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ສພ຺ພຠາເວຫິ ສກ຺ກໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ມາເນຕິ ປູເຊຕິ. ອິຕິ ວຏ຺ຏານຸສາຣິປຸຎ຺ຎມຕ຺ຕນິສ຺ສນ຺ທສ຺ສປິ ຕາວ ມຫນ຺ໂຕ ອານຸຠາໂວ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ວິວຏ຺ຏານຸສາຣິປຸຎ຺ຎຜລູປຕ຺ຖມ຺ຠສ຺ສ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍຄຸຓຄຓາຘາຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘຣຕນສ຺ສ ຘມ຺ມຣຕນສ຺ສ ສງ຺ຆຣຕນສ຺ສ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຠຄວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸກ຺ກເມນ ໂລເກ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ເຕ ຊນປທຈາຣິກາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລໍ ປຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປປ຺ປມຸເຂ ສຫສ຺ສຊຏິເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣປ຺ປມຸຂານໍ ອງ຺ຄມຄຘວາສີນໍ ທ຺ວາທສ ນຫຸຕານິ ສາສເນ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຍທາ ຣາຊຄເຫ ວິຫາສິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຍຖາ ຍຖາ ອຸປຣູປຣິ ອຸຬາຣລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຠິວຑ຺ຒຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ສພ຺ພຕິຕ຺ຖິຍານໍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິ ເອວ.

ອເຖກທິວສໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ຈ ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຕິຕ຺ຖິຍານ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ເຊສິ. ອຖສ຺ສ ເນສໍ ສພ຺ພຖາປິ ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິເຍວ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ເອວໍມຫານຸຠາເວ ນາມ ປຸຎ຺ຎູປນິສ຺ສຍສ຺ສ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ເຕ ຠຄວຕິ, ອຣິຍສງ຺ເຆ ຈ ຘຣນ຺ເຕ ກຖໍ ອິເມ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ເອວໍ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອກຕປຸຎ຺ຎາ ວຣາກາ ລາຠິໂນ ສກ຺ກຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ລາຠສກ຺ກາຣຫານິໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ຈ ຕໍ, ‘‘ອານນ຺ທ, ຕຍາ ມິຈ຺ຉາ ປຣິວິຕກ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓາລິງ຺ຄສທິສໍ ຄີວໍ ອຸນ຺ນາເມຕ຺ວາ ສຸປຸປ຺ຜິຕສຕປຕ຺ຕສສ຺ສິຣິກໍ ມຫາມຸຂໍ ອຠິປ຺ປສນ຺ນຕຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ ສມ຺ປຫໍສິຕ຺ວາ ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ປຈ຺ຈນຸໂມທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ…ເປ… ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຕສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອຕີເຕປິ ມຍິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເອກຈ຺ເຈ ນີຈຊນາ ສມ຺ມານໍ ລຠິຕ຺ວາ ມມ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ພາເວຣຸຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໔.໑໕໓ ອາທໂຍ) ກເຖສິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕິການໍ ຕາວ ສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ຍາວ ນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປນ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ນິປ຺ປຠາ ນິຕ຺ເຕຊາວ ໂຫນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ໂອຠາສຕິ ຕາວ ໂສ ກິມີຕິ ໂສ ຂຊ຺ຊູປນກກິມິ ຕາວເທວ ໂອຠາສຕິ ໂຊຕຕິ ທິພ຺ພຕິ. ຍາວ ນ ອຸນ຺ນມເຕ ປຠງ຺ກໂຣຕິ ຕີສຸປິ ມຫາທີເປສຸ ເອກກ຺ຂເຓ ອາໂລກກຣເຓນ ‘‘ປຠງ຺ກໂຣ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ສູຣິໂຍ ຍາວ ນ ອຸຄ຺ຄມຕິ ນ ອຸເທຕິ. ອນຸຄ຺ຄເຕ ຫິ ສູຣິເຍ ລທ຺ໂຘກາສາ ຂຊ຺ຊູປນກາ ວິປຣິວຕ຺ຕມານາປິ ກຓ຺ຏກຜລສທິສາ ຕມສິ ວິຊ຺ໂຊຕນ຺ຕິ. ສ ເວໂຣຈນມ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄເຕ, ຫຕປ຺ປໂຠ ໂຫຕິ ນ ຈາປິ ຠາສຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ກິຣຓສຫສ຺ເສນ ວິໂຣຈນສຠາວຕາຍ ເວໂຣຈນນາມເກ ອາທິຈ຺ເຈ ອຸຏ຺ຐິເຕ ໂສ ຂຊ຺ຊູປນໂກ ຫຕປ຺ປໂຠ ນິຕ຺ເຕໂຊ ກາຬໂກ ໂຫຕິ, ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ວິຍ ນ ຠາສຕິ ນ ທິພ຺ພຕິ.

ເອວໍ ໂອຠາສິຕເມວ ຕກ຺ກິການນ຺ຕິ ຍຖາ ເຕນ ຂຊ຺ຊູປນເກນ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຸເຣເຍວ ໂອຠາສິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ປຣິກປ຺ປນມຕ຺ເຕນ ທິຏ຺ຐີນໍ ຄຫຓໂຕ ‘‘ຕກ຺ກິກາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ໂອຠາສິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍເຕເຊນ ທີເປຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຕາວ, ຍາວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ຕກ຺ກິກາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ຈາປິ ສາວກາຕິ ຍທາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕທາ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນ ໂສຠນ຺ຕິ, ນ ຈາປິ ເຕສໍ ສາວກາ ໂສຠນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຫຕໂສຠາ ຣຕ຺ຕິຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ສຣາ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ເຕວ. ອຖ ວາ ຍາວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕາວເທວ ຕກ຺ກິການໍ ໂອຠາສິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມເຍນ ໂຊຕນໍ ພາລລາປນໍ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ນ ຕກ຺ກິກາ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ຈາປິ ສາວກາ. ເຕ ຫິ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມວິນຍາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຣຫິຕາ ນ ສໍສາຣໂຕ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸທ຺ທິຏ຺ຐີ ນ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ. ຕກ຺ກິກາ ຫິ ອຍາຖາວລທ຺ຘິກຕາຍ ທຸທ຺ທິຏ຺ຐິໂນ ມິຈ຺ຉາຠິນິວິຏ຺ຐທິຏ຺ຐິກາ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ນ ກທາຈິປິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຊຈ຺ຈນ຺ຘວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.