໗. ຈູຬວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ຈູຬວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຠທ຺ທິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາມໍ, ກາຍສ຺ສ ປນ ຣສ຺ສຕ຺ຕາ ‘‘ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ’’ຕິ ນໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ຣູເປນ ອປາສາທິໂກ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸທ຺ທສິໂກ ໂອໂກຏິມໂກ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ຕທາ ເສກ຺ຂາ ຠິກ຺ຂູ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ເຕ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ສກທາຄາມິຜລໍ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອນາຄາມິຜລໍ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຉຬຠິຎ຺ຎາ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ທິສ຺ວາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍປິ ເສໂຂ ສມາໂນ ກາລໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕຎ຺ຈ ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ສມ຺ໂມທມາໂນ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈິ. ໂສປິສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ‘‘ອິຕິປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອນິຈ຺ຈາ, ອິຕິປິ ທຸກ຺ຂາ, ອິຕິປິ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍາທິປກາສນິຍາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ. ສນ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ຕານິເຍວ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓານິ ອຸທຍພ຺ພຍາທິເກ ຈ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສຕິ, ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ສມາທເປຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກໍ ວິປສ຺ສນໍ ສມ຺ມາ ອາທເປຕິ, ຍຖາ ວີຖິປຏິປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊຕີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອາຣທ຺ຘາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍພ຺ພຍາທີສຸ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕສຸ ຍຖາກາລໍ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມຸເປກ຺ຂເຓຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອນຸປວຕ຺ຕເນນ ຠາວນໍ ມຊ຺ຌິມໍ ວີຖິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຍຖາ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ສູຣໍ ປສນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ, ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວິສທຠາວກຣເຓນ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ອຸຕ຺ເຕເຊຕິ, ວິສທາປນວເສນ ໂວທເປຕິ. ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ຕຖາ ປວຕ຺ຕິຍມານາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕຠາວນາວເສນ ເຈວ ອຸປຣິລທ຺ຘພ຺ພຠາວນາພເລນ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ປຫໍເສຕິ, ລທ຺ຘສ຺ສາທວເສນ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ໂຕເສຕິ. ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈີຕິ ຍຖາ ຍຖາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ວິປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຈ ເທສນານຸຠາເວນ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາເຓ ອນຸປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ກາມາສວາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ອາສວໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາວ ອນວເສສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສ຺ສ ອຎ຺ຎາຣາຘນສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຣູປຘາຕຸຍາ ອຣູປຘາຕຸຍາ ຈ. ອໂຘຕິ ກາມຘາຕຸຍາ. ສພ຺ພຘີຕິ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣຄເຕ. ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອປຣຠາເຄ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕີຫິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸທ຺ຘໍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນປຫານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອໂຘ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນປຫານໍ. ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕນ ອວສິຏ຺ຐສພ຺ພາກຸສລປຫານໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອນາຄຕກາລຄ຺ຄຫຓໍ. ອໂຘຕິ ອຕີຕກາລຄ຺ຄຫຓໍ. ອຸຠຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ຕທຸຠຍປຏິສໍຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນາຄຕກາລຄ຺ຄຫເຓນ ອນາຄຕກ຺ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ຄຫິຕາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພຘີຕິ ກາມເຠທາທິເກ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຠເວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອນາຄໂຕ ອຕີໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ຕິຍທ຺ຘສງ຺ຄຫິເຕ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ຠເວ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອຍໍຫມສ຺ມີຕິ ອນານຸປສ຺ສີຕິ ໂຍ ເອວໍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຣູປເວທນາທີສຸ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ອຫມສ຺ມີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິມານມຎ຺ຎນາວເສນ ເອວໍ ນານຸປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ຕຖາ ທສ຺ສເນ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຖ ວາ ອຍໍຫມສ຺ມີຕິ ອນານຸປສ຺ສີຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄມຸປາຍທີປນໍ. ຕິຍທ຺ຘສງ຺ຄຫິເຕ ເຕຠູມເກ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕນສຠາວາຍ ມຎ຺ຎນາຍ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມ ໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຍາ ປຸພ຺ພຠາຄວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ວິປສ຺ສນາ, ສາ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປທຏ຺ຐານໍ. ເອວໍ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸທຕາຣິ ໂອຆໍ, ອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ ອປຸນພ຺ຠວາຍາຕິ ເອວໍ ທສຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ສພ຺ພາກຸສເລຫິ ຈ ສພ຺ພຖາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຣຫາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ສຸປິນນ຺ເຕປິ ອຕິຓ຺ຓປຸພ຺ພໍ ກາໂມໂຆ ຠໂວໂຆ ທິຏ຺ໂຐໂຆ ອວິຊ຺ໂຊໂຆຕິ ອິມໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂອຆໍ, ສໍສາຣມໂຫຆເມວ ວາ ອປຸນພ຺ຠວາຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານາຍ ອຸທຕາຣິ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ, ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປາເຣ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ທຸຕິເຍ ເສຂໍ ມຎ຺ຎມາໂນຕິ ‘‘ເສໂຂ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສໂຂ. ກິໍ ສິກ຺ຂຕິ? ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎຎ຺ຈ. ອຖ ວາ ສິກ຺ຂນໍ ສິກ຺ຂາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ເສໂຂ. ໂສ ຫິ ອປຣິໂຍສິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ເອກນ຺ເຕນ ສິກ຺ຂນສີໂລ, ນ ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ໂຂ ອເສໂຂ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຸສ຺ສຸກ຺ໂກ, ນາປິ ວິສ຺ສຏ຺ຐສິກ຺ໂຂ ປຈຸຣຊໂນ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອນຘິມຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຊາໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວາ ຠໂວຕິ ເສໂຂ. ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍາຕິ ປມາຓໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ, ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ ປຐມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ ປຐໂມວາເທນ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ອາສວກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປນ ຕສ຺ສ ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນາວຊ຺ຊເນນ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ເສໂຂເຍວາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອປ຺ປໍ ຍາຈິໂຕ ພຫຸໍ ທທມາໂນ ອຸຬາຣປຸຣິໂສ ວິຍ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ອາສວກ຺ຂຍາຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິເຍວ. ອາຍສ຺ມາປິ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ ‘‘ກຕກິຈ຺ໂຈ ທານາຫໍ, ກິໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນາ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສທ຺ຘມ຺ມຄາຣເວນ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓາຕິເຍວ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຍຖາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຕສ຺ສ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ຊານາຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ຄາຖາຍໍ ປນ ອຈ຺ເຉຈ຺ຉິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອນວເສສໂຕ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິ, ຉິນ຺ເນ ຈ ກິເລສວຏ຺ເຏ ກມ຺ມວຏ຺ຏມ຺ປິ ຉິນ຺ນເມວ. ພ຺ຍຄາ ນິຣາສນ຺ຕິ ອາສາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ, ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອາສາຕິ ນິຣາສໍ, ນິພ຺ພານໍ. ຕໍ ນິຣາສໍ ວິເສເສນ ອຄາ ອຘິຄໂຕຕິ ພ຺ຍຄາ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປຸນ ອຘິຄມກາຣເຓນ ວິນາ ອຘິຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂສມຸທຍຠູຕາ, ຕາຍ ປຫີນາຍ ອປ຺ປຫີໂນ ນາມ ກິເລໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປຫານໍ ສວິເສສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິສຸກ຺ຂາ ສຣິຕາ ນ ສນ຺ທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຈຕຸຕ຺ຖສູຣິຍປາຕຸຠາເວນ ວິຍ ມຫານທິໂຍ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄຎາຓຸປ຺ປາເທນ ອນວເສສໂຕ ວິສຸກ຺ຂາ ວິໂສສິຕາ ຕຓ຺ຫາສຣິຕາ ນທີ ນ ສນ຺ທຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ‘‘ສຣິຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສຣິຕານິ ສິເນຫິຕານິ ຈ, ໂສມນສ຺ສານິ ຠວນ຺ຕິ ຊນ຺ຕຸໂນ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໔໑), ‘‘ສຣິຕາ ວິສຕ຺ຕິກາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໖໕; ມຫານິ. ໓) ຈ. ຉິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏໍ ນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ກິເລສວຏ຺ຏສມຸຈ຺ເຉເທນ ຉິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອວິປາກຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ອາປາທເນນ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ນ ວຕ຺ຕຕິ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຍເທຕໍ ສພ຺ພໂສ ກິເລສວຏ຺ຏາຠາວໂຕ ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໍ, ໂສ ອາຍຕິໍ ວິປາກວຏ຺ຏສ຺ສ ເອກໍເສເນວ ອນຸປ຺ປາໂທ ເອວ ສກລສ຺ສາປິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຣິວຏຸມຠາໂວຕິ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຐມສຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ຕຕິເຍ ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ. ອຕິເວລນ຺ຕິ ເວລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕາຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸລຕາຍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອາທີນວໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອສ຺ສາທເມວ ສຣິຕ຺ວາ ສຊ຺ຊນວເສນ ສຕ຺ຕາ, ອາສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຣງ຺ຄຊາເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຣິຓາມກຣເຓນ ຉນ຺ທຣາເຄນ ຣຕ຺ຕາ ສາຣຕ຺ຕາ. ຄິທ຺ຘາຕິ ອຠິກງ຺ຂນສຠາເວນ ອຠິຊ຺ຌເນນ ຄິທ຺ຘາ ເຄຘໍ ອາປນ຺ນາ. ຄຘິຕາຕິ ຣາຄມຸຈ຺ຉິຕາ ວິຍ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຠາເວນ ຕຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘາ. ມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ກິເລສວເສນ ວິສຎ຺ຎີຠູຕາ ວິຍ ອນຎ຺ຎກິຈ຺ຈາ ມຸຈ຺ຉໍ ໂມຫໍ ອາປນ຺ນາ. ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິຕາ. ສມ຺ມຕ຺ຕກຊາຕາຕິ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕາ ອປ຺ປສຸຂເວທນາຍ ສມ຺ມຕ຺ຕກາ ສຸຏ຺ຐຸ ມຕ຺ຕກາ ຊາຕາ. ‘‘ສມ຺ໂມທກຊາຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຊາຕສມ຺ໂມທນາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຫໍສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫິ ເຕສໍ ຕຓ຺ຫາຘິປນ຺ນຕໍເຍວ ວທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມໍ ‘‘ກາເມສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ‘‘ກາເມສູ’’ຕິ ວຈນໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕທຘິມຸຕ຺ຕິທີປນຕ຺ຖໍ. ເຕນ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ກາມຄຸຓສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕທາ ວິຫຣິໍສູຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ສພ຺ເພ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ອຸສ຺ສວໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຍຖາວິຠວໍ ອາປານຠູມິໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ປິວນ຺ຕາ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິຈາເຣນ຺ຕາ ກາເມສຸ ປາຕພ຺ຍຕໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຄເຫ ອາຣາມຸຍ຺ຍານາທີສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສ ອຸສ຺ສວໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ກາມນິນ຺ເນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ກາເມສຸ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາປານຠູມິຣມຓີເຍສຸ ມຫາປຣິຬາເຫສຸ ອເນການຕ຺ຖານຸພນ຺ເຘສຸ ໂຆຣາສຍ຺ຫກຏຸກຜເລສຸ ກາເມສຸ ອນາທີນວທສ຺ສິຕໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ກາມານຎ຺ເຈວ ກິເລສານຎ຺ຈ ອາທີນວວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເມສຸ ສຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ຣຕ຺ຕາ ມຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ສໍຍຸຕ຺ຕາ. ກາມສງ຺ຄສຕ຺ຕາຕິ ຕາເຍວ ກາມສຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ຣາຄສງ຺ເຄນ ເຈວ ທິຏ຺ຐິມານໂທສອວິຊ຺ຊາສງ຺ເຄຫິ ຈ ສຕ຺ຕາ ອາສຕ຺ຕາ. ສໍໂຍຊເນ ວຊ຺ຊມປສ຺ສມານາຕິ ກມ຺ມວຏ຺ຏໍ ວິປາກວຏ຺ເຏນ, ຠວາທິເກ ວາ ຠວນ຺ຕຣາທີຫິ, ສຕ຺ເຕ ວາ ທຸກ຺ເຂຫິ ສໍໂຍຊນໂຕ ພນ຺ຘນໂຕ ສໍໂຍຊນນາມເກ ກາມຣາຄາທິກິເລສຊາເຕ ສໍໂຍຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິຕາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂມູລຠາວາທິກໍ ວຊ຺ຊໍ ໂທສໍ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ. ນ ຫິ ຊາຕຸ ສໍໂຍຊນສງ຺ຄສຕ຺ຕາ, ໂອຆໍ ຕເຣຍ຺ຍຸໍ ວິປຸລໍ ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອາທີນວທສ຺ສນາຠາເວນ ສໍໂຍຊນສຠາເວສຸ ສງ຺ເຄສຸ, ສໍໂຍຊນສງ຺ຂາເຕຫິ ວາ ສງ຺ເຄຫິ ເຕສໍ ວິສເຍສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ສຕ຺ຕາ ວິປຸລວິສຍຕາຍ ອນາທິກາລຕາຍ ຈ ວິປຸລໍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ກາມາທິໂອຆໍ, ສໍສາໂຣຆເມວ ວາ ນ ກທາຈິ ຕເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອກໍເສເນວ ຕສ຺ສ ໂອຆສ຺ສ ປາຣໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທຸຕິຍສຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອນ຺ຘີກຕາຕິ ກາມາ ນາມ ອນນ຺ຘມ຺ປິ ອນ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຍຖາຫ –

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໘໘; ມຫານິ. ໕; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໘) –

ຕສ຺ມາ ກາເມນ ອນນ຺ຘາປິ ອນ຺ຘາ ກຕາຕິ ອນ຺ຘີກຕາ. ເສສໍ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ປວຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິສ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣຈິຕາ, ອິຘ ຠຄວຕາ ສາມໍເຍວ ທິຏ຺ຐາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຈິຣວຕິຍໍ ນທິຍໍ ມຈ຺ຉພນ຺ເຘຫິ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ກຸມິນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ພຫູ ມຈ຺ເຉ ປສ຺ສິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ເອກໍ ຂີຣປກໍ ວຈ຺ຉໍ ໂຄຣວໍ ກຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎປິປາສາຍ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ມາຕຸ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິຍໍ ມຸຂໍ ອຸປເນນ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ອຖ ຠຄວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ປຈ຺ຉິມໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວຍໍ ປຸຣິມສ຺ສ ອຸປມານຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຘາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມນ ອນ຺ຘາ ວິຈກ຺ຂຸກາ ກຕາ. ຊາລສຎ຺ຉນ຺ນາຕິ ສກຕ຺ຕຠາວປຣຕ຺ຕຠາເວສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕເນສຸ, ຕນ຺ນິສ຺ສິເຕສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ອຕີຕາທິວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນສຸ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ອນຕ຺ຖາວຫໂຕ ຈ ຊາລຠູຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ສຸຂຸມຈ຺ຉິທ຺ເທນ ຊາເລນ ປຣິວຸໂຕ ວິຍ ອຸທກຣຫໂທ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ປລິຄຸຓ຺ຐິຕາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ. ຕຓ຺ຫາຉທນຉາທິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕນ ຉທເນນ ເສວາລປຓເກນ ວິຍ ອຸທກໍ ຉາທິຕາ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປິຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນິວາຣິຕກຸສລຈິຕ຺ຕາຈາຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸນາ ພທ຺ຘາຕິ ກິເລສມາເຣນ ເທວປຸຕ຺ຕມາເຣນ ຈ ພທ຺ຘາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ກິເລສມາເຣນ ພທ຺ຘາ, ຕທຄ຺ເຄນ ເທວປຸຕ຺ຕມາເຣນປິ ພທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ;

ເຕນ ຕໍ ພາຘຍິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໑; ມຫາວ. ໓໓);

ນມຸຈິ ກຓ຺ໂຫ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິ ຕີຓິ ມາຣສ຺ສ ນາມານິ. ເທວປຸຕ຺ຕມາໂຣປິ ຫິ ກິເລສມາໂຣ ວິຍ ອນຕ຺ເຖນ ປມຕ຺ເຕ ສຕ຺ເຕ ພນ຺ຘຕີຕິ ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ. ‘‘ປມຕ຺ຕາ ພນ຺ຘເນ ພທ຺ຘາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘເນຕິ ກາມຄຸຓພນ຺ຘເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພທ຺ຘາຕິ ນິຍມິຕາ. ຍຖາ ກິໍ? ມຈ຺ຉາວ ກຸມິນາມຸເຂ ຍຖາ ນາມ ມຈ຺ຉພນ຺ຘເກນ ໂອຑ຺ຑິຕສ຺ສ ກຸມິນສ຺ສ ມຸເຂ ປວິຏ຺ຐາ ມຈ຺ຉາ ເຕນ ພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ມຣຓມນ຺ເວນ຺ຕິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເອວເມວ ມາເຣນ ໂອຑ຺ຑິເຕນ ກາມຄຸຓພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຊຣາມຣຓມນ຺ເວນ຺ຕິ. ວຈ຺ໂຉ ຂີຣປໂກວ ມາຕຣໍ ຍຖາ ຂີຣປາຍີ ຕຣຸຓວຈ຺ໂຉ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຣໍ ອນ຺ເວຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ເອວໍ ມາຣພນ຺ຘນພທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາ ສໍສາເຣ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕາ ມຣຓເມວ ອນ຺ເວນ຺ຕິ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ອຊຣໍ ອມຣຓໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອປຣລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ປຎ຺ຈເມ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອາຍສ຺ມາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ ເອກທິວສໍ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄາມນ຺ຕເຣນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ປຕ຺ຕໍ ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ວາມໍເສ ຐເປຕ຺ວາ ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາໂລກິເຕນ ວິໂລກິເຕນ ສມິຎ຺ຊິເຕນ ປສາຣິເຕນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຕິປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປເທ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສໍມິສ຺ໂສ. ກສ຺ມາ? ອສໍສຏ຺ຐວິຫາຣິຕາຍ. ອປິຈ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຣູປໍ ປຣິຠູຕໍ ປຣິຠວຏ຺ຐານີຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ໂອຫີເຬນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ມາ ອິເມ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວິໍສູ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈ ເຖໂຣ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸພ຺ພຓ຺ຓນ຺ຕິ ວິຣູປໍ. ເຕນສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ທຸທ຺ທສິກນ຺ຕິ ອປາສາທິກທສ຺ສນໍ. ເຕນສ຺ສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂອໂກຏິມກນ຺ຕິ ຣສ຺ສໍ. ອິມິນາ ອາໂຣຫສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິຠູຕຣູປນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູຫິ ໂອຫີຬິຕຣູປໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ເອກຈ຺ເຈ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາທໂຍ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖກຓ຺ຓຈູຬິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຣາມສນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕາ ປຣິຠວນ຺ຕິ, ນ ອຣິຍາ, ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວາ.

ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ກສ຺ມາ ອາມນ຺ເຕສິ? ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສຕຸໍ. ເອວໍ ກິຣ ຠຄວໂຕ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫານຸຠາວຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕນ ຕໍ ປຣິຠວນ຺ຕິ, ຕໍ ເນສໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິມສ຺ສ ຄຸເຓ ຠິກ຺ຂູນໍ ປກາເສຕ຺ວາ ປຣິຠວໂຕ ນໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ປສ຺ສຖ ໂນຕິ ປສ຺ສຖ ນຸ. ນ ຈ ສາ ສມາປຕ຺ຕິ ສຸລຠຣູປາ, ຍາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມາປນ຺ນປຸພ຺ພາຕິ ຣູປສມາປຕ຺ຕິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປເຠທາ ສາວກສາຘາຣຓາ ຍາ ກາຈິ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນາມ, ຕາສຸ ເອກາປິ ສມາປຕ຺ຕິ ນ ສຸລຠຣູປາ, ທຸລ຺ລຠາ, ນຕ຺ຖິເຍວ ສາ ເຕນ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອສມາປນ຺ນປຸພ຺ພາ. ເອເຕນສ຺ສ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ມຫິທ຺ຘິກຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫານຸຠາວຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຄວາ ‘‘ເອໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂຍ ວາ ໂສ ວາ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ທຸທ຺ທສິໂກ ໂອໂກຏິມໂກຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ຈ ເອຕ຺ຕເກນ ນ ໂອຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ອຖ ໂຂ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ສາວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເຕນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ໂອໂລເກຖ, ຕໍ ໂວ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາມຫານຸຠາວຕາທິເຠທໍ ຄຸຓຣາສິໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ເນລງ຺ໂຄຕິ ເອລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ນາສ຺ສ ເອລນ຺ຕິ ເນລໍ. ກິໍ ປນ ຕໍ? ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ນິທ຺ໂທສຏ຺ເຐນ ອິຘ ‘‘ເນລ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ເນລໍ ປຘານຠູຕໍ ອງ຺ຄໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ເນລງ຺ໂຄ. ໂສ ຍໍ ‘‘ຣໂຖ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ເຕນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລງ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຫຕ຺ຕຜລສີລຎ຺ຫິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ເສໂຕ ປຈ຺ຉາໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ. ປຈ຺ຉາໂທຕິ ຣຖສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຖຣິຕພ຺ພກມ຺ພລາທິ. ໂສ ປນ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຘວລຠາເວນ ເສໂຕ ວາ ໂຫຕິ ຣຕ຺ຕນີລາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອິຘ ປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຠາວໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເສຕປຈ຺ຉາໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປິ ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ. ເອໂກ ສຕິສງ຺ຂາໂຕ ອໂຣ ເອຕສ຺ສາຕິ ເອກາໂຣ. ວຕ຺ຕຕີຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຣໂຖຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ອນີຆນ຺ຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂໍ, ໂຂຠວິຣຫິຕໍ ຍານໍ ວິຍ ກິເລສປຣິໂຂຠວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍນ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ຉິນ຺ນໂສຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິນ຺ນໂສຕໍ. ປກຕິຣຖສ຺ສ ຫິ ສຸຂປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອກ຺ຂສີເສສຸ ນາຠິຍຎ຺ຈ ອຸປລິຕ຺ຕານໍ ສປ຺ປິເຕລາທີນໍ ໂສໂຕ ສວນໍ ສນ຺ທນໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ໂສ ອຈ຺ຉິນ຺ນໂສໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ຉຕ຺ຕິໍສຕິຍາ ໂສຕານໍ ອນວເສສໂຕ ປຫີນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນໂສໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ຉິນ຺ນໂສຕໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ອພນ຺ຘໂນ. ຣຖູປຕ຺ຖຣສ຺ສ ຫິ ອກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ນິຈ຺ຈລຠາວກຣຓຕ຺ຖໍ ພຫູນິ ພນ຺ຘນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ໂສ ສພນ຺ຘໂນ. ອຍໍ ປນ ສພ຺ພສໍໂຍຊນພນ຺ຘນານໍ ອນວເສສໂຕ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ອພນ຺ຘໂນ, ຕໍ ອພນ຺ຘນໍ. ປສ຺ສາຕິ ຠຄວາ ເຖຣສ຺ສ ຄຸເຓຫິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ວທຕິ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສີເສນ ສຸຈກ຺ກໍ, ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ, ສູປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ສ຺ວາຣໍ, ກິເລສປຣິໂຂຠາຠາເວນ ອປຣິໂຂຠໍ, ຕຓ຺ຫູປເລປາຠາເວນ ອນຸປເລປໍ, ສໍໂຍຊນາທີນໍ ອຠາເວນ ອພນ຺ຘນໍ ສຸປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຸຍຸຕ຺ຕໍ ອາຊຎ຺ຎຣຖໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໖. ຉຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ເອຕ຺ຖ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ອາຄຕນາມໍ. ສາວເກສຸ ປນ ສພ຺ພປຐມໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌີຕິ ຠຄວຕາ ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑) ວຸຕ຺ຕອຸທານວເສນ ເຖໂຣ ສາສເນ ‘‘ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ ສງ຺ຂີຍຕິ ປຫີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາ ວາ ສງ຺ຂີຍຕິ ປຫີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ສ ຜລຠູຕາ, ປຣິໂຍສານຠູຕາ ວາ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ. ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸລໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ເອວມກາສິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ມູລໍ ຉມາ ນຕ຺ຖີຕິ ຍສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວຣຸກ຺ຂມູລຠູຕາ ອວິຊ຺ຊາ, ຕສ຺ສາວ ປຕິຏ຺ຐາ ເຫຕຸຠູຕາ ອາສວນີວຣຓອໂຍນິໂສມນສິກາຣສງ຺ຂາຕາ ຉມາ ປຖວີ ຈ ນຕ຺ຖິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ. ປຓ຺ຓາ ນຕ຺ຖິ ກຸໂຕ ລຕາຕິ ນຕ຺ຖິ ລຕາ ກຸໂຕ ປຓ຺ຓາຕິ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມານາຕິມານາທິປເຠທາ ສາຂາປສາຂາທິສງ຺ຂາຕາ ລຕາປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ເອວ ມທປ຺ປມາທມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທິປຓ຺ຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຓ຺ຓາ ນຕ຺ຖິ ກຸໂຕ ລຕາຕິ ຣຸກ຺ຂງ຺ກຸຣສ຺ສ ວຑ຺ຒມານສ຺ສ ປຐມໍ ປຓ຺ຓານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ສາຂາປສາຂາສງ຺ຂາຕາ ລຕາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຍໍ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ມູລໍ, ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ອາສວາທິ ຈ ນຕ຺ຖິ. ມູລຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ມູລກາຣຓຕ຺ຕາ ພີຊຏ຺ຐານິຍໍ ກມ຺ມໍ ຕທຠາໂວປິ ຄຫິໂຕເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສຕິ ຈ ກມ຺ມພີເຊ ຕໍນິມິຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຓງ຺ກຸໂຣ, ວິຎ຺ຎາຓງ຺ກຸຣນິມິຕ຺ຕາ ຈ ນາມຣູປສຬາຍຕນປຕ຺ຕສາຂາທໂຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິເຍວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ມູລໍ ຉມາ ນຕ຺ຖິ, ປຓ຺ຓາ ນຕ຺ຖິ ກຸໂຕ ລຕາ’’ຕິ.

ຕໍ ຘີຣໍ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍໂຍເຄນ ວິຊິຕມາຣຕ຺ຕາ ຘີຣໍ, ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣພນ຺ຘນໂຕ ມຸຕ຺ຕໍ. ໂກ ຕໍ ນິນ຺ທິຕຸມຣຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສພ຺ພກິເລສວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ສີລາທິອນຸຕ຺ຕຣຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ໂກ ນາມ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ນິນ຺ທິຕຸໍ ຄຣຫິຕຸໍ ອຣຫຕິ ນິນ຺ທານິມິຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ເທວາປິ ນໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເທວາ ສກ຺ກາທໂຍ ຄຸຓວິເສສວິທູ, ອປິສທ຺ເທນ ມນຸສ຺ສາປິ ຂຕ຺ຕິຍປຓ຺ຑິຕາທໂຍ ປສໍສນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ປສໍສິໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ອຎ຺ເຎຫິປິ ພ຺ຣຫ຺ມນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີຫິປິ ປສໍສິໂຕ ໂຖມິໂຕເຍວາຕິ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປປຎ຺ຈຂຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗. ສຕ຺ຕເມ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາປຫານນ຺ຕິ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ສຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ສນ຺ຕານໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕິ ຈິຣໍ ຐເປນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ, ກິເລສາ. ວິເສສໂຕ ຣາຄໂທສໂມຫຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຣາໂຄ ປປຎ຺ໂຈ, ໂທໂສ ປປຎ຺ໂຈ, ໂມໂຫ ປປຎ຺ໂຈ, ຕຓ຺ຫາ ປປຎ຺ໂຈ, ທິຏ຺ຐິ ປປຎ຺ໂຈ, ມາໂນ ປປຎ຺ໂຈ’’ຕິ. –

ອປິຈ ສໍກິເລສຏ຺ໂຐ ປປຎ຺ຈຏ຺ໂຐ, ກຈວຣຏ຺ໂຐ ປປຎ຺ຈຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄປປຎ຺ຈສ຺ສ ສຸຠສຎ຺ຎາ ນິມິຕ຺ຕໍ, ໂທສປປຎ຺ຈສ຺ສ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸ, ໂມຫປປຎ຺ຈສ຺ສ ອາສວາ, ຕຓ຺ຫາປປຎ຺ຈສ຺ສ ເວທນາ, ທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈສ຺ສ ສຎ຺ຎາ, ມານປປຎ຺ຈສ຺ສ ວິຕກ຺ໂກ ນິມິຕ຺ຕໍ. ເຕຫິ ປປຎ຺ເຈຫິ ສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາ. ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎານໍ ສງ຺ຂາ ຠາຄາ ໂກຏ຺ຐາສາ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ. ອຕ຺ຖໂຕ ສທ຺ຘິໍ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ຕໍຕໍປປຎ຺ຈສ຺ສ ປກ຺ຂິໂຍ ກິເລສຄໂຓ. ສຎ຺ຎາຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ເນສໍ ສາຘາຣຓເຫຕຸຠາເວນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐). ເຕສໍ ປຫານໍ, ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ອຕີຕາສຸ ອເນກໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕີສຸ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ກິເລເສ ອິມສ຺ມິໍ ຈຣິມຠເວ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສວາສເນ ປຫີເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຎ຺ຈ ກິເລສຈຣິຕໍ ຣາຄາທິກິເລສສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກຎ຺ຊິຍປຸຓ຺ຓລາພຸໍ ວິຍ ຕກ຺ກຠຣິຕຈາຏິໍ ວິຍ ວສາປີຕປິໂລຕິກໍ ວິຍ ຈ ທຸພ຺ພິນິໂມຈິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຄຫນໍ ນາມິທໍ ກິເລສວຏ຺ຏໍ ອນາທິກາລຠາວິຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອນວເສສໍ ປຫີນໍ, ອໂຫ ສຸປ຺ປຫີນ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິປາໂມຊ຺ໂຊ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາປຫານໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ປປຎ຺ຈາ ຐິຕິ ຈ ນຕ຺ຖີຕິ ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານເມວ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສຕິ ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປປຎ຺ຈາ, ເຕຫິ ກຕາ ສໍສາເຣ ຐິຕິ ຈ ນຕ຺ຖິ. ເນຕ຺ຕິຍໍ ປນ ‘‘ຐິຕິ ນາມ ອນຸສໂຍ’’ຕິ (ເນຕ຺ຕິ. ໒໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸສໂຍ ຫິ ຠວປວຕ຺ຕິຍາ ມູລນ຺ຕິ. ສຕ຺ເຕ ສໍສາເຣ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕີຕິ ປປຎ຺ຈາ. ‘‘ປປຎ຺ຈຏ຺ຐິຕີ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປປຎ຺ຈານໍ ຐິຕິ ວິຊ຺ຊມານຕາ ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຈ຺ເຉໂທ ປປຎ຺ຈຏ຺ຐິຕິ, ປປຎ຺ຈາ ເອວ ວາ ອວສິຏ຺ຐກຸສລາກຸສລວິປາການໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຐິຕິ ປປຎ຺ຈຏ຺ຐິຕິ, ສາ ຍສ຺ສ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນຕ຺ຖິ. ສນ຺ທານໍ ປລິຆຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕານສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ສນ຺ທານ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ, ນິພ຺ພານນຄຣປເວສນິເສຘນໂຕ ປລິຆສທິສຕ຺ຕາ ປລິຆສງ຺ຂາຕໍ ອວິຊ຺ຊຎ຺ຈ ວີຕິວຕ຺ໂຕ ສວາສນປຫາເນນ ວິເສສໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ອປເຣ ປນ ໂກຘໍ ‘‘ສນ຺ທານ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫິ ‘‘ປຣາຠິສຊ຺ຊນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຕໍ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫໍ ມຸນິໍ ຈຣນ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ສພ຺ພຖາປິ ຕຓ຺ຫາຠາເວນ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫໍ, ອຸຠຍໂລກມຸນນໂຕ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕມຸນນໂຕ ຈ ມຸນິໍ, ເອກນ຺ເຕເນວ ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ນານາສມາປຕ຺ຕິຈາເຣຫິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ຎາຓຈາເຣນ ຈ ຈຣນ຺ຕໍ. ນາວຊານາຕິ ສເທວໂກປິ ໂລໂກຕິ ສພ຺ໂພ ສປຎ຺ຎຊາຕິໂກ ສຕ຺ຕໂລໂກ ສເທວໂກປິ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກປິ ນ ກທາຈິປິ ອວຊານາຕິ ນ ປຣິໂຠຕິ, ອຖ ໂຂ ອຍເມວ ໂລເກ ອຄ຺ໂຄ ເສຏ຺ໂຐ ອຸຕ຺ຕໂມ ປວໂຣຕິ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູຊາສກ຺ກາຣນິຣໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໘. ອຏ຺ຐເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສທ຺ໂທ ‘‘ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໔) ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໒໐), ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓-໓໗໔) ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ. ‘‘ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໗) ວິສຍຊ຺ຌຕ຺ເຕ, ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລສມາປຕ຺ຕິ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານໍ ນາມ. ‘‘ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ເຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໘໘) ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ. ອິຘາປິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕເຍວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕຠູເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິມຸຂນ຺ຕິ ອຠິມຸຂໍ. ສູປຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ. ສຕິສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຌານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ປຏິລທ຺ຘໍ ອຸຬາຣໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ຠຄວຕິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ເອກທິວສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐາເນ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ນານາສມາປຕ຺ຕີຫິ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫາຣມຊ຺ຌໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ເນ ‘‘ອກາໂລ ຕາວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອວິທູເຣ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຕຖານິສິນ຺ນໍ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ…ເປ… ສູປຏ຺ຐິຕາຍາ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາວເສນ ອຘິຄຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊນໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສິຍາ ສພ຺ພທາ ສຕິ, ສຕຕໍ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ຍສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ນາມຣູປເຠເທນ ທຸວິເຘປິ ກາເຍ ຄຕາ ກາຍາຣມ຺ມຓາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນວເສນ ສຕຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສາຕຈ຺ຈາຠິໂຍຄວເສນ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສິຍາ.

ອຍໍ ກິຣາຍສ຺ມາ ປຐມໍ ກາຍຄຕາສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ອປຣຠາເຄປິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕເມວ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕເຖວ ຈ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສ຺ວາຍໍ ເຍນ ວິຘິນາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ສພ຺ພທາ ສຕິ, ສຕຕໍ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອຸປຏ຺ຐານາກາຣໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ, ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ທ຺ວິຘາ ເວທິຕພ຺ໂພ ສມ຺ມສນໂຕ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ສມ຺ມສນກາລວເສນ ຈາຕິ. ເຕສຸ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ຕາວ ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ອຕີຕກາເລ ມມ ກິເລສກມ຺ມໍ ໂນ ຈສ຺ສ ນ ຠເວຍ຺ຍ ເຈ, ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ ນ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເມ ອຕີເຕ ກມ຺ມກິເລສາ ອເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍນິມິຕ຺ໂຕ ເອຕຣຫິ ອຍໍ ເມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປວຕ຺ຕຕິ. ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຏິປກ຺ຂາຘິຄເມນ ກິເລສກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ເມ, ອາຍຕິໍ ວິປາກວຏ຺ຏໍ ນ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເມ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ. ເອວໍ ກາລຕ຺ຕເຍ ກມ຺ມກິເລສເຫຕຸກໍ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ, ນ ອິສ຺ສຣາທິເຫຕຸກໍ, ຍຖາ ຈ ມຍ຺ຫໍ, ເອວໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ ປກາສິຕໍ ໂຫຕິ.

ສມ຺ມສນກາລວເສນ ປນ ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາຕິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຠິຓ຺ຫປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາ, ເອວໍ ຍທິ ອຍໍ ອຕ຺ຕາ ນາມ ນາປິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ໂນ ຈສ຺ສ ໂນ ຈ ສິຍາ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ ມມ ສນ຺ຕກໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕນິເຍ ຠວິຕພ຺ພໍ ຍຖາ ຈິທໍ ນາມຣູປໍ ເອຕຣຫິ ຈ ອຕີເຕ ຈ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍໍ ສຸຎ຺ຎໍ, ເອວໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕປິ ຂນ຺ຘວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາ ນາມ ນ ໂກຈິ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເອວ ກິຎ຺ຈິ ປລິໂພຘຏ຺ຐານິຍໍ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ ອາຍຕິມ຺ປິ ອຕ຺ຕນິຍໍ ນາມ ນ ເມ ກິຎ຺ຈິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ອິມິນາ ຕີສຸ ກາເລສຸ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຈຕຸກ຺ໂກຏິກາ ສຸຎ຺ຎຕາ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ.

ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣິ ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ເອວໍ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ອນຸປຸພ຺ພວິປສ຺ສນາວິຫາຣວເສນ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣີ ສມາໂນ. ກາເລເນວ ຕເຣ ວິສຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ໂສ ເອວໍ ວິປສ຺ສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກຄຕກາເລນ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຍາ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ເຄນ ຆຏິຕກາເລນ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລນ ສກລສ຺ສ ຠວຕ຺ຕຍສ຺ສ ສໍຕນນໂຕ ວິສຕ຺ຕິກາສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ຕເຣຍ຺ຍ, ວິຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຣຕີເຣ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸທປານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໙. ນວເມ ມລ຺ເລສູຕິ ມລ຺ລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ມລ຺ລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕສຸ ມລ຺ເລສຸ, ຍໍ ໂລເກ ‘‘ມລ຺ໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມາເລສູ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ຈາຣິຍໍ ຈຣມາໂນຕິ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາວເສນ ມຫາມຓ຺ຑລຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ. ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາຕິ ອປຣິຈ຺ເຉທຄຸເຓນ ມຫນ຺ເຕນ ສມຓຄເຓນ. ຕທາ ຫິ ຠຄວໂຕ ມຫາຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ຖູຓໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ມຊ຺ຌິມເທສສ຺ສ ອວຘິຏ຺ຐາເນ ມລ຺ລເທເສ ຖູຓນາມໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓພຫຸລຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ. ຕທວສຣີຕິ ຕໍ ອວສຣິ, ຖູຓຄາມມຄ຺ຄໍ ປາປຸຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ສຸຓິໍສຸ, ໂສຕທ຺ວາຣສມ຺ປຕ຺ຕວຈນນິຄ຺ໂຆສານຸສາເຣນ ຊານິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຂຕິ ປທປູຣເຓ, ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ວາ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ອສ຺ໂສສຸໍເຍວ, ນ ເຕສໍ ສວນນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປທປູຣເຓນ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕ຺ຕມຕ຺ຕເມວ. ຖູເຓຍ຺ຍກາຕິ ຖູຓຄາມວາສິໂນ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຫິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ນິພ຺ພຈນໍ, ອຣິຍາ ປນ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຄຫປຕິກາຕິ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຍ ເກຈິ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ວິເສສໂຕ ເວສ຺ສາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ຄຫປຕິກາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ.

ອິທານິ ຍມຕ຺ຖໍ ເຕ ອສ຺ໂສສຸໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ‘‘ສມໂຓ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສມິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໔). ຠຄວາ ຈ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ສມິຕປາໂປ. ເຕນສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓາຘິຄຕເມຕໍ ນາມໍ, ຍທິທໍ ສມໂຓຕິ. ຂລູຕິ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຠຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິການໍ ຊາຕິສມຸທາຄຕໍ ອາລປນມຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ໂຠວາທິ ນາມ ໂສ ໂຫຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ສກິຎ຺ຈໂນ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໙໖). ໂຄຕໂມຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຠຄວໂຕ ປຣິກິຕ຺ຕນໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ’’ຕິ ສມໂຓ ກິຣ, ໂຠ, ໂຄຕມໂຄຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ຠຄວໂຕ ອຸຈ຺ຈາກຸລປຣິທີປນໍ. ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິກ຺ຂີຓໍເຍວ ຕໍ ກຸລໍ ປຫາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິຄມສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທປານໍ ຕິຓສ຺ສ ຈ ຠຸສສ຺ສ ຈ ຍາວ ມຸຂໂຕ ປູເຣສຸນ຺ຕິ ປານີຍກູປໍ ຕິເຓນ ຈ ຠຸເສນ ຈ ມຸຂປ຺ປມາເຓນ ວຑ຺ເຒສຸໍ, ຕິຓາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກູປໍ ປິທຫິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ຄາມສ຺ສ ພຫິ ຠຄວໂຕ ອາຄມນມຄ຺ເຄ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຣິໂຠຄຠູໂຕ ເອໂກ ອຸທປາໂນ ອໂຫສິ. ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພານິ ກູປຕຬາກາທີນິ ອຸທກຏ຺ຐານານິ ຕທາ ວິສຸກ຺ຂານິ ນິຣຸທການິ ອເຫສຸໍ. ອຖ ຖູເຓຍ຺ຍກາ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອປ຺ປສນ຺ນາ ມຈ຺ເຉຣປກຕາ ຠຄວໂຕ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສສາວໂກ ອິມໍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ວເສຍ຺ຍ, ສພ຺ພໍ ອິມໍ ຊນໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈເນ ຐເປຍ຺ຍ, ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ໂມ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອວາສາຍ ປຣິສກ຺ກນ຺ຕາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຄາເມ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ອມຸໍ ອຸທປານໍ ອປຣິໂຠຄໍ ກຣິສ຺ສາມ, ເອວໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສສາວໂກ ອິມໍ ຄາມໍ ນ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຄາມວາສິໂນ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາຏິອາທີນິ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທປານໍ ຕິເຓນ ຈ ຠຸເສນ ຈ ປິທຫິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸທປານໍ ຕິຓສ຺ສ ຈ ຠຸສສ຺ສ ຈ ຍາວ ມຸຂໂຕ ປູເຣສຸໍ, ‘ມາ ເຕ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ປານີຍໍ ອປໍສູ’’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາຕິ ມຸຓ຺ເຑ ‘‘ມຸຓ຺ຑາ’’ຕິ ສມເຓ ‘‘ສມຓາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ເຕ ປນ ຂຸໍສນາຘິປ຺ປາເຍນ ຫີເຬນ຺ຕາ ເອວມາຫໍສຸ. ມາຕິ ປຏິເສເຘ, ມາ ອປໍສຸ ມາ ປິວິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ມຄ຺ຄໂຕ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ. ເອຕມ຺ຫາຕິ ໂຍ ອຸທປາໂນ ເຕຫິ ຕຖາ ກໂຕ, ຕເມວ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ອນາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ເອຕມ຺ຫາ ອຸທປານາ ປານີຍໍ ອາຫຣາ’’ຕິ, ອຸທາຫຸ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊານນ຺ໂຕຕິ? ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ເຕ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວເນ ກາຕຸໍ ເອວມາຫ, ນ ປານີຍໍ ປາຕຸກາໂມ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ມຫາປຣິນິພ຺ພານສຸຕ຺ເຕ ວິຍ ‘‘ປິປາສິໂຕສ຺ມີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໙໑) ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ປນ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຖູເຓຍ຺ຍເກຫິ ກຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອິທານີຕິ ອຘຸນາ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຄມນເວລາຍເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທປາໂນຕິ ປຐນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ‘‘ນ ໂຂ ຕຖາຄຕາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຈ຺ຈນີກາ ກາຕພ຺ພາ, ກາຣຓໍ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆທສ຺ສິນາ’’ຕິ ມຫາຣາຊທຕ຺ຕິຍໍ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທປານໍ ອຄມາສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຖເຣ ອຸທປາເນ ອຸທກໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ທຕິ, ສພ຺ພໍ ຕິຓໍ ຠຸສຎ຺ຈ ອຸປ຺ລວິຕ຺ວາ ສຍເມວ ອປຄຈ຺ຉິ. ເຕນ ຈ ສນ຺ທມາເນນ ສລິເລນ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒນ຺ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສພ຺ເພວ ໂປກ຺ຂຣຓີອາທໂຍ ຊລາສຍາ ວິສຸກ຺ຂາ ປຣິປູຣິໍສຸ, ຕຖາ ປຣິຂາກຸສຸພ຺ຠນິນ຺ນາທີນິ ຈ. ສພ຺ໂພ ຄາມປ຺ປເທໂສ ມໂຫເຆນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ມຫາວສ຺ສກາເລ ວິຍ ອໂຫສິ. ກຸມຸທຸປ຺ປລປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກາທີນິ ຊລຊປຸປ຺ຜານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິກສມານານິ ອຸທກໍ ສຎ຺ຉາທິໍສຸ. ສເຣສຸ ຫໍສໂກຎ຺ຈຈກ຺ກວາກກາຣຓ຺ຑວພກາທຍາ ເອ ອຸທກສກຸຓິກາ ວສ຺ສມານາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິໍສຸ. ຖູເຓຍ຺ຍກາ ຕໍ ມໂຫຆໍ ຕຖາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ ວີຈິຕຣງ຺ຄສມາກຸລໍ ປຣິຍນ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫມານໍ ຣຸຈິຣໍ ເຜຓພຸພ຺ພຸຬກໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ເອວໍ ສມ຺ມນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸທກຸປຈ຺ເຉທໍ ກາຕຸໍ ວາຍມິມ຺ຫາ, ອຍໍ ປນ ມໂຫໂຆ ຕສ຺ສ ອາຄມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ອຠິວຑ຺ຒຕິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ອຍໍ ຕສ຺ສ ອິທ຺ຘານຸຠາໂວ. ມຫິທ຺ຘິໂກ ຫິ ໂສ ມຫານຸຠາໂວ. ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍຖາ ຍໍ ມໂຫໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຄາມມ຺ປິ ໂອຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ. ຫນ຺ທ ມຍໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສນ຺ຕາ ຂມາເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

ເຕ ສພ຺ເພວ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆສງ຺ຆີ ຄຓີຠູຕາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ອຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມສຸໍ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ນິສີທິໍສຸ, ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວສຸໍ. ເອວໍ ປນ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂຠໂຕ ເຈວ ໂຄຕມສ຺ສ ໂຄຕມສາວການຎ຺ຈ ອຸທກປ຺ປຏິເສຘໍ ກາຣຍິມ຺ຫ, ອມຸກສ຺ມິໍ ອຸທປາເນ ຕິຓຎ຺ຈ ຠຸສຎ຺ຈ ປກ຺ຂິປິມ຺ຫ. ໂສ ປນ ອຸທປາໂນ ອເຈຕໂນປິ ສມາໂນ ສເຈຕໂນ ວິຍ ໂຠໂຕ ຄຸຓໍ ຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ສຍເມວ ສພ຺ພໍ ຕິຓໍ ຠຸສໍ ອປເນຕ຺ວາ ສຸວິສຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ສພ຺ໂພປິ ເຈຕ຺ຖ ນິນ຺ນປ຺ປເທໂສ ມຫຕາ ອຸທໂກເຆນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ຣມຓີໂຍວ ຊາໂຕ, ອຸທກູປຊີວິໂນ ສຕ຺ຕາ ປຣິຕຸຏ຺ຐາ. ມຍໍ ປນ ມນຸສ຺ສາປິ ສມານາ ໂຠໂຕ ຄຸເຓ ນ ຊານິມ຺ຫ, ເຍ ມຍໍ ເອວໍ ອກຣິມ຺ຫ, ສາຘຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຕຖາ ກໂຣຕຸ, ຍຖາຍໍ ມໂຫໂຆ ອິມໍ ຄາມໍ ນ ໂອຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ, ອຈ຺ຈໂຍ ໂນ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ, ຕໍ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຈ຺ຈຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສສຸໍ. ຠຄວາປິ ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕຸມ຺ເຫ ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ, ຕໍ ໂວ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ ເຕສໍ ອຈ຺ຈຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເຕ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຣຓາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ອາຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ປຕ຺ເຕນ ປານີຍໍ ອາທາຍ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸຂໂຕ ໂອວມິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕິຓາທິໍ ມຸເຂນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ວິສ຺ສນ຺ທນ຺ໂຕ ມຎ຺ເຎຕິ ປຸພ຺ເພ ທີຆຣຊ຺ຊຸເກນ ອຸທປາເນນ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພອຸທໂກໂຆ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄຕກາເລ ມຸເຂນ ວິສ຺ສນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ກາກເປຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອິທຎ຺ຈ ເຖຣສ຺ສ ຄຕກາເລ ອຸທກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ສກລໍ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ອຸທເກນ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ອໂຫສີຕິ. ອຍໍ ປນິທ຺ຘິ ນ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິຏ຺ຐາເນນ, ນາປິ ເທວານຸຠາເວນ, ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ປຣິຕ຺ຕເທສນຕ຺ຖໍ ຣາຊຄຫໂຕ ເວສາລິຄມເນ ວິຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຖູເຓຍ຺ຍການໍ ຠຄວຕິ ປສາທຊນນຕ຺ຖໍ ເຕສໍ ອຕ຺ຖກາມາຫິ ເທວຕາຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ອຸທປານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວສນກນາຄຣາຊາ ເອວມກາສີ’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ອກາຣຓໍ, ຍຖາ ຠຄວໂຕ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນເຍວ ຕຖາ ອຸທກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິທີປິຕຕ຺ຕາ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ວິນາ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕນິປ຺ຜຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກຍິຣາ ອຸທປາເນນ, ອາປາ ເຈ ສພ຺ພທາ ສິຍຸນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ສພ຺ພກາລໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ອາປາ ເຈ ຍທິ ສິຍຸໍ ຍທິ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍຸໍ ຍທິ ອາກງ຺ຂາມຕ຺ຕປຏິພທ຺ໂຘ, ເຕສໍ ລາໂຠ, ເຕນ ອຸທປາເນນ ກິໍ ກຍິຣາ ກິໍ ກເຣຍ຺ຍ, ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຓ຺ຫາຍ ມູລໂຕ ເຉຕ຺ວາ, ກິສ຺ສ ປຣິເຍສນໍ ຈເຣຕິ ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ວິນິພທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາ ອກຕປຸຎ຺ຎາ ຫຸຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕາລາຠທຸກ຺ເຂນ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ຕຓ຺ຫາຍ ມູລໍ, ມູເລ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ມາທິໂສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ກິສ຺ສ ເກນ ກາຣເຓນ ປານີຍປຣິເຍສນໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ‘‘ມູລໂຕ ເຉຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕຓ຺ຫາຍ ມູລໍ ມູເລເຍວ ວາ ເຉທໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ມູລໂຕ ເຉຕ຺ຕາຕິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ເຉທໂກ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ໂພຘິຍາ ມູລຠູຕມຫາປຓິຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣິມິຕໍ ສກລໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລກຫິຕຕ຺ຖເມວ ປຣິຓາມນວເສນ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ມູລໂຕ ປຠຸຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ເຉຕ຺ຕາ, ໂສ ຕຓ຺ຫາເຫຕຸກສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕາລາຠສ຺ສ ອຠາວໂຕ ກິສ຺ສ ເກນ ກາຣເຓນ ອຸທກປຣິເຍສນໍ ຈເຣຍ຺ຍ, ອິເມ ປນ ຖູເຓຍ຺ຍກາ ອນ຺ຘພາລາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ເອວມກໍສູຕິ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອຸເຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໐. ທສເມ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສາຕິ ອຸເຕນສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ, ໂຍ ‘‘ວຊ຺ຊິຣາຊາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຍ຺ຍານຄຕສ຺ສາຕິ ອຸຍ຺ຍານກີຬນຕ຺ຖໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຕສ຺ສ. ອນາທເຣ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ, ‘‘ອນ຺ເຕປຸຣ’’ນ຺ຕິ ປນ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ເຘເປຕໍ ສາມິວຈນໍ ໂຫຕິ. ກາລງ຺ກຕານີຕິ ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒານິ ຫຸຕ຺ວາ ມຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສາມາວຕີປມຸຂານີຕິ ເອຕ຺ຖ ກາ ປນາຍໍ ສາມາວຕີ, ກຖຎ຺ຈ ທຑ຺ຒາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ, ຠທ຺ທວຕິຍໍ ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ໂຆສກເສຏ຺ຐິນາ ຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐປິຕາ ປຎ຺ຈສຕອິຕ຺ຖິປຣິວາຣາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສີ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣພຫຸລາ ອຣິຍສາວິກາ ສາມາວຕີ ນາມ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາມາວຕິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຖາ ຘມ຺ມປທວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໐ ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ມາຄຓ຺ຑິຍສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕາປິຕູນໍ –

‘‘ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຕິໍ ຣຄຎ຺ຈ,

ນາໂຫສິ ຉນ຺ໂທ ອປິ ເມຖຸນສ຺ມິໍ;

ກິເມວິທໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ,

ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໔໑) –

ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ພທ຺ຘາຆາຕາ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອປຣຠາເຄ ຣຎ຺ຎາ ອຸເຕເນນ ມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐປິຕາ ຠຄວໂຕ ໂກສມ຺ພິໍ ອຸປຄຕຠາວໍ, ສາມາວຕີປມຸຂານຎ຺ຈ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຕານໍ ອຸປາສິກາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອາຄໂຕ ນາມ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິມໍ ນຄຣໍ, ທານິສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ອິມາປິ ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ, ອິມາສມ຺ປິ ສາມາວຕີປມຸຂານຎ຺ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເນກປຣິຍາເຍຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕາສຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖໍ ກາຕຸໍ ວາຍມິຕ຺ວາປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ປຸເນກທິວສໍ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຈູຬປິຕຸ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ສາມາວຕິຍາ ປາສາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣເຕລໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ທຸສ຺ສານິ ເຕລຈາຏີສຸ ເຕເມຕ຺ວາ ຖມ຺ເຠ ເວເຐຕ຺ວາ ຕາ ສພ຺ພາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ພຫິ ຍນ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ທຓ຺ຑທີປິກາຫິ ເຄເຫ ອຄ຺ຄິໍ ທທມາໂນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ວິວຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ເຕລຈາຏີສຸ ເຕເມຕ຺ວາ ຖມ຺ເຠ ເວເຐຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖ ນໍ ສາມາວຕີປມຸຂາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ກິໍ ເອຕໍ ຈູຬປິຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ‘‘ອມ຺ມາ, ຣາຊາ ທຬ຺ຫິກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ອິເມ ຖມ຺ເຠ ເຕລປິໂລຕິກາຫິ ພນ຺ຘາເປຕິ, ຣາຊເຄເຫ ນາມ ສຸຍຸຕ຺ຕທຸຍຸຕ຺ຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ, ມາ ເມ ສນ຺ຕິເກ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາ ອາຄຕາ ຄພ຺ເຠສຸ ປເວເສຕ຺ວາ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິຕ຺ວາ ພຫິ ຍນ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄິໍ ເທນ຺ໂຕ ໂອຕຣິ. ສາມາວຕີ ຕາສໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ, ‘‘ອມ຺ມາ, ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ວິຈຣນ຺ຕີນໍ ເອວເມວ ອຄ຺ຄິນາ ຌາມຕ຺ຕຠາວານໍ ພຸທ຺ຘຎາເຓນປິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ສຸກໂຣ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຘິຄຕຜລາຍ ວິຎ຺ຎາຕສາສນາຍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຍ ອຣິຍສາວິກາຍ ເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕາຍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມເນວ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິຍາ ສນ຺ຕິເກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຘິຄຕາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຄເຫ ຌາຍນ຺ເຕ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ກາຈິ ທຸຕິຍຜລໍ, ກາຈິ ຕຕິຍຜລໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ກາລມກໍສຸ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕາສໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຠຄວາ ຈ ຕາສໍ ອຣິຍຜລາຘິຄມໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຠາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ອຸເຕນສ຺ສ…ເປ… ອນິປ຺ຜລາ ກາລງ຺ກຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນິປ຺ຜລາຕິ ນ ນິປ຺ຜລາ, ສມ຺ປຕ຺ຕສາມຎ຺ຎຜລາ ເອວ ກາລງ຺ກຕາ. ຕາ ປນ ຜລານິ ປຏິລຠນ຺ຕິໂຍ ສາມາວຕິຍາ –

‘‘ອາຣມ຺ຠຖ ນິກ຺ກມຖ, ຍຸຎ຺ຊຖ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ຘຸນາຖ ມຈ຺ຈຸໂນ ເສນໍ, ນຬາຄາຣໍວ ກຸຎ຺ຊໂຣ.

‘‘ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫສ຺ສຕິ;

ປຫາຍ ຊາຕິສໍສາຣໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໕; ເນຕ຺ຕິ. ໒໙) –

ຄາຖາຫິ ໂອວທິຍມານາ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕຕິຍຜລານິ ປຏິລຠິໍສຸ. ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ປນ ອາຍຸເສສສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ, ປຸພ຺ເພ ຕາທິສສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ ຕໂຕ ປາສາທໂຕ ພຫິ ອໂຫສິ. ‘‘ທສໂຍຊນນ຺ຕເຣ ປກ຺ກາມີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ວຕ ອຣິຍສາວິການໍ ເອວຣູປໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຍທິປິ ຕາສໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ປນ ຍຸຕ຺ຕເມວ ຕາຫິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ນິພທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ຊນາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອໂກ ນທີຕີຣສມີເປ ເອກສ຺ມິໍ ຕິຓຄຫເນ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ນິສີທຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ຄເຕສຸ ຕາຫິ ອິຕ຺ຖີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ. ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທິວສຠາຄໍ ອຸທເກ ກີຬິຕ຺ວາ ສີຕປີຬິຕາ ວິສິພ຺ພິຕຸກາມາ ຕໍ ຕິຓຄຫນໍ ອຸປຣິ ວິສຸກ຺ຂຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນໍ ‘‘ຕິຓຣາສີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ຕິເຓສຸ ຌາຍິຕ຺ວາ ປຕນ຺ເຕສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຌາຍຕິ, ຕໍ ຣາຊາ ຎຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ນາເສສ຺ສຕິ, ສຸທຑ຺ຒໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ທາຣຸອາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ອາລິມ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຌາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຕາ ປຐມໍ ອສຎ຺ເຈຕນິກາ ຫຸຕ຺ວາ ອິທານິ ກມ຺ມຸນາ ພຊ຺ຌິໍສຸ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປນ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ສເຈ ທາຣູນໍ ສກຏສຫສ຺ສມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕາ ອຸສຸມາກາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄາເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍຖາສຸຂໍ ອຄມາສິ. ຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເຄເຫ ຌາຍມາເນ ຌາຍິໍສຸ. ອິທໍ ຕາສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຣິຍຜລານິ ສຈ຺ຉາກໍສຸ, ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຍິຣຸປາສິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອນາຄາມິນິໂຍ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ອຸປປນ຺ນາ, ອິຕຣາ ກາຈິ ຕາວຕິໍເສສຸ, ກາຈິ ຍາເມສຸ, ກາຈິ ຕຸສິເຕສຸ, ກາຈິ ນິມ຺ມານຣຕີສຸ, ກາຈິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີສຸ ອຸປປນ຺ນາ.

ຣາຊາປິ ໂຂ ອຸເຕໂນ ‘‘ສາມາວຕິຍາ ເຄຫໍ ກິຣ ຌາຍຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຕໍ ປເທສໍ ຕາສຸ ທຑ຺ຒາສຸເຍວ ສມ຺ປາປຸຓິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ເຄຫໍ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂທມນສ຺ໂສ ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ຕຖາ ກາຣິຕຠາວໍ ອຸປາເຍນ ຎຕ຺ວາ ອຣິຍສາວິກາສຸ ກຕາປຣາຘກມ຺ມຸນາ ໂຈທິຍມາໂນ ຕສ຺ສາ ຣາຊາຓໍ ກາເຣສິ ສທ຺ຘິໍ ຎາຕເກຫິ. ເອວໍ ສາ ສປຣິຊນາ ສມິຕ຺ຕພນ຺ຘວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ສາມາວຕີປມຸຂານໍ ຕາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ຈ ສມິຕ຺ຕພນ຺ຘວາຍ ຣາຊາຓາຍ ອນຍພ຺ຍສນາປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ໂລໂກ, ຠພ຺ພຣູໂປວ ທິສ຺ສຕີຕິ ໂຍ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລໂກ ຠພ຺ພຣູໂປວ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສຕິ, ໂສປິ ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ໂມເຫນ ປລິຄຸຓ຺ຐິໂຕ ອຕ຺ຕຫິຕາຫິຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຫິເຕ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອຫິຕໍ ທຸກ຺ຂາວຫໍ ພຫຸຎ຺ຈ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາຈິນາຕິ. ‘‘ຠວຣູໂປວ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຍໍ ໂລໂກ ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ໂມເຫນ ປລິຄຸຓ຺ຐິໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ຠວຣູໂປວ ສສ຺ສຕສຠາໂວ ວິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ທິສ຺ສຕິ, ອຊຣາມໂຣ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຍນ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ອກຕ຺ຕພ຺ພານິ ກໂຣຕິ.

ອຸປຘິພນ຺ຘໂນ ພາໂລ, ຕມສາ ປຣິວາຣິໂຕ. ສສ຺ສໂຕຣິວ ຂາຍຕີຕິ ນ ເກວລຎ຺ຈ ໂມຫສມ຺ພນ຺ຘໂນ ເອວ, ອປິຈ ໂຂ ອຸປຘິພນ຺ຘໂນປິ ອຍໍ ອນ຺ຘພາລໂລໂກ ອວິຊ຺ຊາຕມສາ ປຣິວາຣິໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍນ ຎາເຓນ ອວິປຣີຕໍ ກາເມ ຈ ຂນ຺ເຘ ຈ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ’’ຕິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຍສ຺ມາ ພາໂລ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຎ຺ຎາຓຕມສາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິວາຣິໂຕ ນິວຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂສ ກາມູປຘິ ກິເລສູປຘິ ຂນ຺ຘູປຘີຕິ ອິເມສໍ ອຸປຘີນໍ ວເສນ ຈ ອຸປຘິພນ຺ຘໂນ, ຕໂຕ ເອວ ຈສ຺ສ ໂສປຘິສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ ສສ຺ສໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ໂຈ ສພ຺ພກາລຠາວີ ວິຍ ຂາຍຕິ. ‘‘ອສສ຺ສຕິຣິວ ຂາຍຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຕ຺ຕາ ສພ຺ພກາລໍ ວິຊ຺ຊຕິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ອສສ຺ສຕິ ອນິຈ຺ໂຈຕິ ໂລກສ຺ສ ໂສ ອຸປຘິ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສວເສນ ເອກເທໂສ ວິຍ ຂາຍຕິ, ອຸປຏ຺ຐຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣກາໂຣ ຫິ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ປສ຺ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ໂຍ ປນ ສງ຺ຂາເຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຍຖາຠູຕໍ ປສ຺ສໂຕ ຊານໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌໂຕ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນໍ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ສໍສາເຣ ພຊ຺ເຌຍ຺ຍ. ຕຖາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວ ຫິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອາທິພນ຺ຘເນຫິ ສໍສາເຣ ພທ຺ໂຘ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ຈູຬວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.