໓. ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘກຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໓. ຕຕິເຍ ຣາຊຄເຫ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ນາມ ກຸຏ຺ຐີ ອໂຫສີຕິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘນາມໂກ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຣາຊຄເຫ ອໂຫສິ. ໂສ ຈ ກຸຏ຺ຐີ ກຸຏ຺ຐໂຣເຄນ ພາຬ຺ຫວິທູສິຕຄຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຣາຊຄເຫ ມນຸສ຺ສາ ເຕສຸ ສພ຺ພທຸຄ຺ຄໂຕ. ໂສ ຫິ ສງ຺ກາຣກູຏວຕິອາທີສຸ ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕປິໂລຕິກຂຓ຺ຑານິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ປຣິທຫຕິ, ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລທ຺ຘອາຈາມອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐຠຕ຺ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ຕມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ລຠຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສກປໂຓຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປຣມກປຓຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສວຣາໂກຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫີຬິຕປຣິຠູຕຕາຍ ອຕິວິຍ ທີໂນ. ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍາຕິ ມຫຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ເຈວ ອຸປາສກປຣິສາຍ ຈ.

ເອກທິວສໍ ກິຣ ຠຄວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑປາຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ກຕິປຍຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເຍຫິ ທານໍ ທິນ຺ນໍ, ເຕສໍ ອຸປາສການໍ ອວເສສຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອາຄມນໍ ອາຄມຍມາໂນ ອນ຺ໂຕນຄເຣເຍວ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣມຓີເຍ ປເທເສ ອຏ຺ຐາສິ. ຕາວເທວ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣສຸໍ, ອຸປາສກາປິ ‘‘ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ມຫາສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ຕາວເທວ ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ອຖ ຠຄວາ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິເຕຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓຫິ ວິໂຣຈມານາຍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປສມຸຊ຺ຊລາຍ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ເຊຏ຺ຐປຠສ຺ສຣານໍ ວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ອນຸປມາຍ ຣູປກາຍສິຣິຍາ ສກລເມວ ຕໍ ປເທສໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ຕາຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂຸຄຓປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ເກສຣສີໂຫ ວິຍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ຠິກ຺ຂູປິ ໂຂ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຫິຕຕ຺ຕາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸວມ຺ມິຕາ ວິຍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ອຸປາສກາປິ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ສຸທ຺ຘຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ມຫາທານານິ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສໍຍຕຫຕ຺ຖປາທາ ໂອຫິຕໂສຕາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ປນ ຊິຆຈ຺ຉາທຸພ຺ພລ຺ຍປເຣໂຕ ຆາສປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ທູຣໂຕວ ຕໍ ມຫາຊນສນ຺ນິປາຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປຕິໂຕ, ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ໂຠຊນໍ ທີຍຕິ ມຎ຺ເຎ, ອປ຺ເປວ ນາເມຕ຺ຖ ຄເຕນ ກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕາຠິລາໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາສາທິກໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປສາທນີຍໍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສຸສມາຫິຕໍ ຕາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ປຸຣິມຊາຕິສມ຺ຠຕາຍ ປຣິປກ຺ກາຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ‘ອຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມີ’’’ຕິ.

ສພ຺ພາວນ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາວຕິໍ ຫີນາທິສພ຺ພປຸຄ຺ຄລວຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ອນວເສເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສພ຺ພວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ເຈຕສາຕິ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ. ຈິຕ຺ຕສີເສນ ຫິ ຎາຓໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕສ຺ມາ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສາກາສີຕິ ຕສ຺ສາ ປຣິສາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມນສິ ອກາສິ ເຕ ໂວໂລເກສິ. ຠພ຺ໂພ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕທໂຫສີຕິ ອຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຄຣສິຂິມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອີທິໂສ ຊາໂຕ, ມຄ຺ຄຜລູປນິສ຺ສໂຍ ປນສ຺ສ ປໍສຸປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຸວຓ຺ຓນິກ຺ຂໍ ວິຍ ອນ຺ໂຕຫທເຍເຍວ ວິຊ຺ໂຊຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸວິຎ຺ຎາປິໂຍຕິ ອິທໍ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອິຘ ຠພ຺ໂພ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ ທານານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ, ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄໍ, ສຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປຏິປາຏິກຖໍ. ຠຄວາ ຫິ ປຐມໍ ເຫຕຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອສ຺ສາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ສຕ຺ເຕ ວິເວເຈຕຸໍ ນານານເຍຫິ ອາທີນວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອາທີນວສວເນນ ສໍວິຄ຺ຄຫທຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຄຸຓວິຠາວນມຸເຂນ ຈ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ.

ທານກຖນ຺ຕິ ອິທໍ ນາມ ສຸຂານໍ ນິທານໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລໍ, ໂຠຄານໍ ປຕິຏ຺ຐາ, ວິສມຄຕສ຺ສ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ, ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ທານສທິໂສ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາລມ຺ພນໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອິທຎ຺ຫິ ອວສ຺ສຍຏ຺ເຐນ ຣຕນມຍສີຫາສນສທິສໍ, ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ມຫາປຖວິສທິສໍ, ອາລມ຺ພນຏ຺ເຐນ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸສທິສໍ, ທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ນາວາສທິສໍ, ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນ ສງ຺ຄາມສູໂຣ, ຠຍປຣິຕ຺ຕາຓຏ຺ເຐນ ສຸປຣິຂາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕນຄຣໍ, ມຈ຺ເຉຣມລາທີຫິ ອນຸປລິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປທຸມໍ, ເຕສໍ ນິທຫນຏ຺ເຐນ ຊາຕເວໂທ, ທຸຣາສທຏ຺ເຐນ ອາສີວິໂສ, ອສນ຺ຕາສຏ຺ເຐນ ສີໂຫ, ພລວນ຺ຕຏ຺ເຐນ ຫຕ຺ຖີ, ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນ ເສຕອຸສໂຠ, ເຂມນ຺ຕຠູມິສມ຺ປາປນຏ຺ເຐນ ວລາຫໂກ ອສ຺ສຣາຊາ. ທານຎ຺ຫິ ໂລເກ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ເທຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ມາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຎາຓໍ ເທຕີຕິ ເອວມາທິທານຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ສີລໍ ສມາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ທານກຖານນ຺ຕຣໍ ສີລກຖໍ ກເຖສິ. ສີລກຖນ຺ຕິ ສີລໍ ນາເມຕໍ ສຕ຺ຕານໍ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາລມ຺ພນໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ. ອິຘໂລກປຣໂລກສມ຺ປຕ຺ຕີນຎ຺ຫິ ສີລສທິໂສ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາລມ຺ພນໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສີລາລງ຺ກາຣສທິໂສ ອລງ຺ກາໂຣ, ສີລປຸປ຺ຜສທິສໍ ປຸປ຺ຜໍ, ສີລຄນ຺ຘສທິໂສ ຄນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ, ສີລາລງ຺ກາເຣນ ຫິ ອລງ຺ກຕໍ ສີລກຸສຸມປິຬນ຺ຘິຕໍ ສີລຄນ຺ຘານຸລິຕ຺ຕໍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວມາທີຫິ ສີລຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ.

ອິທໍ ປນ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖສິ. ສຄ຺ຄກຖນ຺ຕິ ສຄ຺ໂຄ ນາມ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ, ນິຈ຺ຈເມຕ຺ຖ ກີຬາ ນິຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ທິພ຺ພສຸຂໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ຕິສ຺ໂສ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ເອວມາທິສຄ຺ຄຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕກຖໍ. ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ຕານຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ເອວໍ ເຫຕຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສຄ຺ຄກຖາຍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປຸນ ຫຕ຺ຖິໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂສຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອຍມ຺ປິ ສຄ຺ໂຄ ອນິຈ຺ໂຈ ອຘຸໂວ, ນ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໗໗; ໒.໔໒) ນເຍນ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ອາທີນວນ຺ຕິ ໂທສໍ. ໂອກາຣນ຺ຕິ ລາມກສຠາວໍ, ອເສຏ຺ເຐຫິ ເສວິຕພ຺ພໍ ເສຏ຺ເຐຫິ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ ນິຫີນສຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ເຕຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ສໍກິລິສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ ໂຠ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໑).

ເອວໍ ກາມາທີນເວນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຌານາທີສຸ ຈ ຄຸຓໍ ທີເປສິ ວຓ຺ເຓສິ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມນິຍຈິຕ຺ຕໍ, ເຫຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕິຕເທສນາຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ຈິຕ຺ຕໂທສານໍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິເທສນາຍ ຠາຊນຠາວູປຄມເນນ ກມ຺ມນິຍຈິຕ຺ຕໍ, ກມ຺ມກ຺ຂມຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິມານາທິສໍກິເລສວິຄເມນ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິວິຄເມນ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸຬາຣປີຕິປາໂມຊ຺ຊໂຍເຄນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ອຖ ວາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິຄເມນ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕໍ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທວິຄເມນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ອກຖິນຈິຕ຺ຕໍ. ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຄເມນ ອວິກ຺ຂິປນໂຕ ນ ປິຫິຕຈິຕ຺ຕໍ. ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘວິຄເມນ ສມ຺ປຄ຺ຄຫວເສນ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາວິຄເມນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ.

ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຕິ ສາມໍ ອຸກ຺ກໍສິກາ ອຕ຺ຕນາວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ, ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ສາມໍ ທິຏ຺ຐາ, ອຎ຺ເຎສໍ ອສາຘາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ຈ ປນ ສາຕິ? ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈານໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ກເຖຕພ຺ພານິ, ຕານິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໒໙) ວຸຕ຺ຕານີຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິນາ ອຸປມາວເສນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຸປ຺ປາທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອປຄຕກາຬກນ຺ຕິ ວິຄຕກາຬກໍ. ສມ຺ມເທວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸເຍວ. ຣຊນນ຺ຕິ ນີລປີຕໂລຫິຕມຎ຺ເຊຏ຺ຐາທິຣງ຺ຄຊາຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຠສ຺ສຣໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນຕິ ຕສ຺ສໍເຍວ ນິສຊ຺ຊາຍໍ. ເອເຕນສ຺ສ ລຫຸວິປສ຺ສນກຕາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎຕາ ສຸຂາປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວິຣຊໍ ວີຕມລນ຺ຕິ ອປາຍຄມນີຍຣາຄຣຊາທີນໍ ອຠາເວນ ວິຣຊໍ, ອນວເສສທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາມລາປຄເມນ ວີຕມລໍ. ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສຣຊາຠາເວນ ວາ ວິຣຊໍ, ປຎ຺ຈວິຘທຸສ຺ສີລມລາປຄເມນ ວີຕມລໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈວເສນ ເອວ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ – ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ວຕ຺ຖສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກມເລຫິ ກິລິຏ຺ຐຠາໂວ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຄາທິມເລຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາໂວ, ໂຘວນຜລກໍ ວິຍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ, ອຸທກໍ ວິຍ ສທ຺ຘາ, ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ໂຄມຍຂາເຣຫິ ກາຬເກ ສມ຺ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖສ຺ສ ໂຘວນປ຺ປໂຍໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘາສລິເລນ ເຕເມຕ຺ວາ ສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາຫິ ໂທເສ ສິຖິເລ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘາທິວິຘິນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຘເນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ, ເຕນ ປໂຍເຄນ ວຕ຺ເຖ ກາຬກາປຄໂມ ວິຍ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ຣງ຺ຄຊາຕໍ ວິຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສຸທ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ຖສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາໂວ ວິຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ປຣິໂຍທາປນນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຕຸກາໂມ ປຣິສມຊ຺ຌໍ ໂອຄາຫິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕກາເລ ຠຄວຕິ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ສຍມ຺ປິ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ອຕ຺ຕນາ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ປາກຏໍ ກາຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘ ຕ຺ວໍ ມນຸສ຺ສທລິທ຺ໂທ ມນຸສ຺ສກປໂຓ ມນຸສ຺ສວຣາໂກ, ອຫໍ ເຕ ອປຣິມິຕໍ ຘນໍ ທສ຺ສາມິ, ‘ພຸທ຺ໂຘ ນ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ນ ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ ນ ສງ຺ໂຆ, ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ອລໍ ເມ ຘມ຺ເມນ, ອລໍ ເມ ສງ຺ເຆນາ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອນ຺ຘພາລ ອຫິຣິກ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປ, ໂຍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ອວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວເທສິ, ອປິຈ ມໍ ຕ຺ວໍ ‘ທຸຄ຺ຄໂຕ ທລິທ຺ໂທ ກປໂຓ’ຕິ ກສ຺ມາ ວເທສິ, ນນຸ ອຫໍ ໂລກນາຖສ຺ສ ໂອຣສປຸຕ຺ໂຕ, ເນວາຫໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ ນ ທລິທ຺ໂທ ນ ກປໂຓ, ອຖ ໂຂ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣເມນ ສຸເຂນ ອປາຫມສ຺ມິ ມຫທ຺ຘໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ສທ຺ຘາຘນໍ ສີລຘນໍ, ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປິຍໍ ຘນໍ;

ສຸຕຘນຎ຺ຈ ຈາໂຄ ຈ, ປຎ຺ຎາ ເວ ສຕ຺ຕມໍ ຘນໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ເອເຕ ຘນາ ອຕ຺ຖິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ;

‘ອທລິທ຺ໂທ’ຕິ ຕໍ ອາຫຸ, ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໕) –

ຕສ຺ສິມານິ ເມ ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ ສນ຺ຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ອິມານິ ຘນານິ ສນ຺ຕິ, ນ ຕ຺ເວວ ເຕ ພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ‘ທລິທ຺ທາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂອຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ວຈນໍ ປຏິວຈນຎ຺ຈ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ນ ໂຂ ສກ຺ກ ສກ຺ກາ ຕາທິສານໍ ສເຕນປິ ສຫສ຺ເສນປິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ‘ພຸທ຺ໂຘ ນ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ນ ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ ນ ສງ຺ໂຆ’ຕິ ກຖາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘປິ ໂຂ ກຸຏ຺ຐີ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎວຈໂນ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ. ທສ຺ສນໍ ນາມ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິທິຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນາຍໍ ວິທິຕຘມ຺ມຕາ ຘມ຺ເມສຸ ເອກເທເສນາປິ ໂຫຕີຕິ ນິປ຺ປເທສໂຕ ວິທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘໍເຍວ ທີເປຕິ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ເອກາຠິສມຍວເສນ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ນິປ຺ປເທເສນປິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອຄາຬ຺ຫໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ຕທຎ຺ຎຎາຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິຠຍກນ຺ຕາຣສທິສາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ຈ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເອເຕນາຕິ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ. ຕໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕາ ວິຄຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ກຖໍກຖາ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິຄຕກຖໍກໂຖ. ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂສຸ ຈ ສີລາທິຄຸເຓສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ວິສາຣທຠາວໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ. ນາສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ປຣສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ກຕ຺ຖາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຖຸສາສເນ’’ຕິ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອຍໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ໂທ ຂຍສຸນ຺ທຣາຠິຣູປພ຺ຠນຸໂມທນາທີສຸ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘ ປນ ອພ຺ຠນຸໂມທເນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວ ໂສ ປສາທວເສນ ປສໍສາວເສນ ຈ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ສາຘຸ ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ອຕິກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ຠຄວໂຕ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ, ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທຕິ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ວຈນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂທສນາສນໂຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຄຸຓາຘິຄມນໂຕ, ຕຖາ ສທ຺ຘາວຑ຺ຒນໂຕ, ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ, ສາຕ຺ຖໂຕ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ, ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ຫທຍງ຺ຄມໂຕ, ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ອປຣວມ຺ຠນໂຕ, ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ, ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ, ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວີມໍສິຍມານຫິຕໂຕຕິ ເອວມາທິນເຍຫິ ໂຖເມນ຺ໂຕ ປທທ຺ວຍໍ ອາຫ.

ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິ ມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິນາ ຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ອຸປທິເສຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ. ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສນເທສນາປຊ຺ໂຊຕຘາຣເຓນ ຠຄວຕາ ນານານເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ.

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ຕາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ເອສາຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ຠຄວາ ເມ ສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ ອຆສ຺ສ ຆາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຠຊາມິ, ເອວໍ ວາ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິອຕ຺ໂຖ, ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐).

‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐) ຈ –

ນ ເກວລໍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ອປິຈ ໂຂ ອຣິຍຜເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຣາຄວິຣາຄມເນຊມໂສກໍ, ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕມປ຺ປຏິກູລໍ;

ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໗);

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣາຄວິຣາຄນ຺ຕິ ມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ອເນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ. ອສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອປ຺ປຏິກູລໍ ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕໍ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູຫໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ ປຏິເວເທສິ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕຕ຺ຖ ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ເຄ ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ, ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຸປາສນໂຕ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠຄວາ ອຸປຘາເຣຕຸ ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມເນວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ອຊ຺ຌາສຍໍ ປນ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ຈິຕ຺ເຕນ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ຕເມວ ອຠິນນ຺ທິຕຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາຈາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓນິນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຍາວ ທສ຺ສນວິສຍສມຕິກ຺ກມາ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ເປກ຺ຂມາໂນ ປຎ຺ຊລິໂກ ນມສ຺ສມາໂນ ປກ຺ກາມິ.

ປກ຺ກນ຺ໂຕ ຈ ກຸຏ຺ຐໂຣຄາຠິຠເວນ ຉິນ຺ນຫຕ຺ຖປາທງ຺ຄຸລິ ອຸກ຺ກາຣຄຕ຺ໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທມານາສໂວ ກຓ຺ຑູຕິປຕິປີຬິໂຕ ອສຸຈິ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ເຊຄຸຈ຺ຉຕໂມ ປຣມກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ນາຍໍ ກາໂຍ ອິມສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕສ຺ສ ປຓີຕຕມສ຺ສ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາໂຣ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຠິສນ຺ຘິນາ ວິຍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິເຍນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ໂອກາເສ ກເຕ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິເຍນ ອຸປຈ຺ເຉທເກນ ປາປກມ຺ເມນ ກຕູປຈິເຕນ ໂຈທິຍມາໂນ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ເຘນຸຍາ ອາປຕິຕ຺ວາ ມາຣິໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘໍ ກຸຏ຺ຐິໍ ຄາວີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ອຘິປຕິຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ.

ໂສ ກິຣ ອຕີເຕ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາເຍຫິ ຕີຫິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ເອກໍ ນຄຣໂສຠິນິໍ ຄຓິກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ທິວສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ສຫາເຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມິສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ພຫຸກຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓໍ ມຫຄ຺ຆານິ ຈ ປສາຘນານິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ວເນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕິ ຈ ຊາຕາ, ຫນ຺ທ ອິມໍ ມຍໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣຕຸໍ ອຸປກ຺ກມິໍສຸ. ສາ ເຕຫິ ມາຣິຍມານາ ‘‘ອິເມ ນິລ຺ລຊ຺ຊາ ນິກ຺ກຣຸຓາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກິເລສສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ນິຣປຣາຘໍ ມໍ ເກວລໍ ຘນໂລເຠນ ມາເຣນ຺ຕິ, ເອກວາຣໍ ຕາວ ມໍ ອິເມ ມາເຣນ຺ຕຸ, ອຫໍ ປນ ຍກ຺ຂິນີ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກວາຣໍ ອິເມ ມາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ເຕສຸ ກິຣ ເອໂກ ປກ຺ກຸສາຕິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ເອໂກ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ, ເອໂກ ຕມ຺ພທາຐິໂກ ໂຈຣຆາຕໂກ, ເອໂກ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ, ອິຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ ອເນກສເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ສາ ຍກ຺ຂໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄາວີ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣາມຣຓໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິສ຺ສ ສຫສາ ມຣຓໍ ຊາຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕໍ…ເປ… ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ.

ອຖ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຠຄວາ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠວພນ຺ຘນານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານາ. ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ໂສຕສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາທິໂຕ ປນ຺ໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂສໂຕ ໂສໂຕຕິ ອິທໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕໂມ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ໂສໂຕຕິ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໐໑).

ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມຕິ ວິນິປຕນໍ ວິນິປາໂຕ, ນາສ຺ສ ວິນິປາໂຕ ຘມ຺ໂມຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ, ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ອປຕນສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍໂຕຕິ ຘມ຺ມນິຍາເມນ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາເມນ ນິຍໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ອສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓໍ ອວສ຺ສໍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ເອເຕນ ‘‘ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ຠທ຺ທິກາ ເອວ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ຄຕິ, ນ ປາປິກາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ນ ປນ ເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຄຕິ, ຕໍ ປນ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ປກາເສຕຸກາໂມ ຘມ຺ມຣາຊາ ເອຕ຺ຕກເມວ ອຠາສິ. ປສ຺ສຕິ ຫິ ຠຄວາ ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕເກ ກຖິເຕ ອິມິສ຺ສໍເຍວ ປຣິສຕິ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກຸຏ຺ຐິຠາວທາລິທ຺ທິຍກປຓຠາວານໍ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຖາຫໍ ຕສ຺ສ ຕໍ ກາຣຓໍ ເຕນ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິນາ ປກາເສຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕູຕິ ອສາຘາຣຓກາຣຓໍ, ສາຘາຣຓກາຣຓໍ ປນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ, ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ເຍນາຕິ ເຍນ ເຫຕຸນາ ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ຈ.

ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ຊາຕປຸພ຺ພໍ. ອຕີເຕ ກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກທາ ປນ ຠູຕນ຺ຕິ? ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຕຖາຄເຕ ພາຣາຓສິຍາ ສາມນ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ເອກາ ກຸລຘີຕາ ເຂຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ສາ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ລາຊາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕສຕານິ ປຕ຺ເຖສິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ປຎ຺ຈສຕາ ມິຄລຸທ຺ທກາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຘຸຣມໍສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອຕິສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາມ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຕ຺ຕວິເສສໍ ລເຠຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຈ ປຕ຺ຖຍິໍສຸ. ສາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ຈຸຕາ ເອກສ຺ມິໍ ຊາຕສ຺ສເຣ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕເມໂກ ຕາປໂສ ທິສ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ຕສ຺ສາ ວິຈຣນ຺ຕິຍາ ປາທຸທ຺ຘາເຣ ປາທຸທ຺ຘາເຣ ຠູມິໂຕ ປທຸມານິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເອໂກ ວນຈຣໂກ ທິສ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາສິ. ມຫາປທຸມກຸມາໂຣ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິ, ເສສາ ຄພ຺ຠມລໍ ນິສ຺ສາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປທຸມສເຣ ກີຬນ຺ຕາ ເອເກກສ຺ມິໍ ປທຸເມ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຎາຓາ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕສໍ ພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສິ –

‘‘ສໂຣຣຸຫໍ ປທຸມປລາສປຕ຺ຣຊໍ,

ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ຠມຣຄຓານຸກິຓ຺ຓໍ;

ອນິຈ຺ຈຕໍ ຂຍວຍຕໍ ວິທິຕ຺ວາ,

ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ.

ເອວໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສເຕສຸ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ຕຄຣສິຂີ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ນນ຺ທມູລປພ຺ຠາເຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິຄິລິປພ຺ພເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຣາຊຄເຫ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານກີຬນຕ຺ຖໍ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຕຄຣສິຂິປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ອຍໍ ຠຓ຺ຑຸກາສາວວສໂນ, ກຸຏ຺ຐີ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ຫິ ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນ ສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ອປສພ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຣາຊຄເຫ…ເປ… ປກ຺ກາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂກ ອຍໍ. ຂຸໍສນວເສນ ວທຕິ. ‘‘ໂກວາຍ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ. ກຸຏ຺ຐີຕິ ອກຸຏ຺ຐິໍເຍວ ຕໍ ເສຏ຺ຐິ ກຸຏ຺ຐໂຣຄໍ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖຸໍ ປາເປນ຺ໂຕ ວທຕິ. ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນາຕິ ກຸຏ຺ຐີນໍ ຈີວເຣນ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ກຸຏ຺ຐິໂນ ຑໍສມກສສຣີສປປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ໂຣຄປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ປິໂລຕິກຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຣຸປຕິ, ເອວມຍມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປໍສຸກູລຈີວຣຘຣຕ຺ຕາ ວາ ອຄ຺ຄຬານໍ ອເນກວຓ຺ຓຠາເວນ ກຸຏ຺ຐສຣີຣສທິໂສຕິ ຫີເຬນ຺ໂຕ ‘‘ກຸຏ຺ຐິຈີວເຣນາ’’ຕິ ອາຫ. ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາຕິ ເຂຬໍ ປາເຕຕ຺ວາ. ອປສພ຺ຍໂຕ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ຕາທິສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ອວິຎ຺ຎຸຕາຍ ປຣິຠເວນ ຕໍ ອປສພ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອປສພ຺ຍໍ ອປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕ. ‘‘ອປສພ຺ຍາມໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕຄຣສິຂິມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ‘‘ກ຺ວາຍໍ ກຸຏ຺ຐີ’’ຕິ ຫີເຬຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐຸຠນອປສພ຺ຍກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕປາປກມ຺ມສ຺ສ. ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ນິຣເຍ ນິຣຍຄ຺ຄິນາ ທຍ຺ຫິຕ຺ຖ. ‘‘ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນິຣຍຄ຺ຄິນາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາຕິ ເຍນ ກມ຺ເມນ ໂສ ນິຣເຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ວິປາກໍ ເທຕິ. ຍາ ປນສ຺ສ ນານກ຺ຂຓິກາ ເຈຕນາ ຕທາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍຠູຕາ, ສາ ອປຣາປຣິຍເວທນີເຍເນວ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ມນຸສ຺ເສສຸ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາ ທິນ຺ນາຍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ກຸຏ຺ຐິຠາວໍ ທາລິທ຺ທິຍໍ ປຣມກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ອາປາເທສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ກມ຺ມສຠາຄຕາວເສນ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກວເສເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທິເສປິ ຫິ ໂລເກ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ທິຏ຺ໂຐ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣີ, ຕານິເຍວ ໂອສຘານີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕູ’’ຕິ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິທານິ ໂຍ ‘‘ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ໂຫ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ‘‘ໂສ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕນ຺ຕິ ຕຖາຄເຕນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ ອກ຺ຂາຕໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ. ອາຄມ຺ມາຕິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ, ນິສ຺ສາຍ ຎຕ຺ວາ ວາ. ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສທ຺ຘໍ ສມາທິຍີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍສນ຺ນິສ຺ສຍໍ ປຸພ຺ພຠາຄສທ຺ຘຎ຺ເຈວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສທ຺ຘຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສທ຺ຘໍ ສມ຺ມາ ອາທິຍິ. ຍຖາ ນ ປຸນ ອາທາຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍາວ ຠວກ຺ຂຍາ ຄຓ຺ຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລໍ ສມາທິຍີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສີລນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຠາຄສີເລນ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄສີລໍ ຜລສີລຎ຺ຈ. ສຸຕນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຏິເວຘພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ສຸຕໍ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາປິ ຫິ ເຕນ ຘມ຺ມສ຺ສວນກາເລ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘາຍ ສາວເກຫິ ຍຖາລທ຺ຘປ຺ປກາຣໍ ສຸຕາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ ຈາຕິ. ຈາຄນ຺ຕິ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຈາຄໍ, ເຍນ ອຣິຍສາວກາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມສຸ ມຸຕ຺ຕຈາຄາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ ປຍຕປາຓີ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣຕາ. ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎຎ຺ເຈວ ຜລປຎ຺ຎຎ຺ຈ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄຫຓາ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກນ຺ຕິ ປທຕ຺ຕເຍນາປິ ເທວໂລກເມວ ວທຕິ. ໂສ ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ໂສຠນຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ, ຣູປາທີຫິ ວິເສເສຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ, ສພ຺ພກາລໍ ສຸຂເມເວຕ຺ຖ ໂລກິຍຕິ, ລຸຊ຺ຊຕີຕິ ວາ ໂລໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປປນ຺ໂນຕິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປຄໂຕ. ສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ສຫຠາວໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປນ ສຫ ພ຺ຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ວສຕີຕິ ວາ ສຫພ຺ໂຍ, ສຫຐາຍີ ສຫວາຍີ ວາ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສຫພ຺ຍຕາ. ອຕິໂຣຈຕີຕິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ໂຣຈຕິ ວິໂຣຈຕິ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ຍສສາຕິ ປຣິວາເຣນ. ໂສ ຫິ ອສຸຈິມກ຺ຂິຕໍ ຊຊ຺ຊຣໍ ມຕ຺ຕິກາຠາຊນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອເນກຣຕນວິຈິຕ຺ຕໍ ປຠສ຺ສຣຣໍສິຊາລວິນທ຺ຘສຸທ຺ຘຊມ຺ພຸນທຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກເຬວຣໍ ອິຘ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິລຠີຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ປາປານໍ ອປຣິວຊ຺ຊເນ ອາທີນວໍ, ປຣິວຊ຺ຊເນ ຈ ອານິສໍສໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ປຣກ຺ກເມ ກາຍິກວີຣິເຍ ວິຊ຺ຊມາເນ ສຣີເຣ ວຫນ຺ເຕ ວິສມານິ ປປາຕາທິຏ຺ຐານານິ ຈຓ຺ຑຠາເວນ ວາ ວິສມານິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຫິກຸກ຺ກຸຣໂຄຣູປາທີນິ ປຣິວຊ຺ຊເຍ, ເອວໍ ຊີວໂລກສ຺ມິໍ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ປຓ຺ຑິໂຕ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ຕາຍ ສປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ປາປານິ ລາມການິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ຍຖາຍໍ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຕຄຣສິຂິມ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປາປໍ ອປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປຊ຺ຊິ, ເອວໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ວາ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກຸຏ຺ຐີ ມມ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ອິທານິ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ວິເສສໍ ອຘິຄຎ຺ຉິ, ເອວໍ ອຎ຺ໂຎປິ ອຸຬາຣໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປານິ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.