໘. ສຸນ຺ທຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘. ອຏ຺ຐເມ ສກ຺ກໂຕຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓິໂຕເຍວ. ອສຫມານາຕິ ນ ສຫມານາ, ອຸສູຍນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ສຸນ຺ທຣີຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ. ສາ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສພ຺ພປຣິພ຺ພາຊິກາສຸ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ, ເຕເນວ ສາ ‘‘ສຸນ຺ທຣີ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ສາ ຈ ອນຕີຕໂຍພ຺ພນາ ອສໍຍຕສມາຈາຣາວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສຸນ຺ທຣິໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ປາປກມ຺ເມ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ເຕ ຫິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຍໍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ເຫຏ຺ຐາ ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸຬາຣໍ ອປຣິມິຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ທິສ຺ວາ ອິສ຺ສາປກຕາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນຏ຺ຐາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ, ນ ໂນ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິ ຊານາຕິ, ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ນຸ ໂຂ ໂລໂກ ສມເຓ ໂຄຕເມ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ອຸຬາຣໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອຸປເນຕີຕິ? ຕຕ຺ເຖໂກ ອາຫ – ‘‘ອຸຈ຺ຈາກຸລປ຺ປສຸໂຕ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ມຫາສມ຺ມຕປ຺ປເວຓິຍາ ຊາໂຕ’’ຕິ, ອປໂຣ ‘‘ອຠິຊາຕິຍໍ ຕສ຺ສ ອເນການິ ອຈ຺ຉຣິຍານິ ປາຕຸຠູຕານີ’’ຕິ, ອຎ຺ໂຎ ‘‘ກາລເທວິລໍ ວນ຺ທາເປຕຸໍ ອຸປນີຕສ຺ສ ປາທາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຊຏາສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ, ອປໂຣ ‘‘ວປ຺ປມງ຺ຄລກາເລ ຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາຍ ສຍາປິຕສ຺ສ ວີຕິກ຺ກນ຺ເຕປິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາ ອປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ, ອຎ຺ໂຎ ‘‘ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ, ອປໂຣ ‘‘ຊິຓ຺ຓາຕຸຣມຕປພ຺ພຊິຕສງ຺ຂາຕນິມິຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສໍເວຄຊາໂຕ ອາຄາມິນໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ອປຣິມາຓກາເລ ສມ຺ຠຕໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາຣໍ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນິຣຸປມໍ ສລ຺ເລຂປ຺ປຏິປທໍ ອນຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ຎາຓປຫານສມ຺ປທາທິພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາສຸຕໍ ຘຣມານໍ ຕໍ ຕໍ ຠຄວໂຕ ພຫຸມານກາຣຓໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອພຫຸມານກາຣຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ມຍໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນາເສຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕສຸ ເອໂກ ຕິຂິຓມນ຺ຕີ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ມາຕຸຄາມສຸເຂ ອສຕ຺ຕສຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຠິຣູໂປ ເທວສໂມ ຕຣຸໂຓ, ອຕ຺ຕໂນ ສມຣູປໍ ມາຕຸຄາມໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຖາປິ ນ ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຊນສ຺ສ ປນ ສງ຺ກິໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຫນ຺ທ ມຍໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຕຖາ ອຸຍ຺ໂຍເຊມ, ຍຖາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຍໂສ ປຖວິຍໍ ປຕ຺ຖເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕເຣ ‘‘ອິທໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ຈິນ຺ຕິຕໍ, ເອວຎ຺ຫິ ກເຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຍສເກນ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ເພວ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕຸໍ ສຸນ຺ທຣິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ສາ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອກໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ອນາລປນ຺ຕາ ອາຣາມປຣິຍນ຺ເຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ຐາເນ ນິສີທິໍສຸ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາລປນ຺ຕີ ປຏິວຈນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອປຣຊ຺ຌໍ? ກສ຺ມາ ເມ ປຏິວຈນໍ ນ ເທຖາຕິ? ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫ ວິເຫຐິຍມາເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂສີຕິ. ໂກ ຕຸມ຺ເຫ ວິເຫເຐຕີຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ນ ປສ຺ສສິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອມ຺ເຫ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ຫຕລາຠສກ຺ກາເຣ ກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍາ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ເຊຕວນສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຠຄວໂຕສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສຫສີຕິ ສກ຺ໂກສິ. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ຫິຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ວາ. ກ຺ຍາຫນ຺ຕິ ກິໍ ອຫໍ. ຍສ຺ມາ ເຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຕສ຺ສາ ອຎ຺ຎາຕກາປິ ສມານາ ປພ຺ພຊ຺ຊສມ຺ພນ຺ຘມຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຎາຕກາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸສ຺ສຫສິ ຕ຺ວໍ ຠຄິນິ ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ມາ ສາປິ ມິຄໍ ວລ຺ລິ ວິຍ ປາເທ ລຄ຺ຄາ ຊີວິຕມ຺ປິ ເມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອາຫ.

ເຕນ ຫີຕິ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ‘ຊີວິຕມ຺ປິ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທສິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ປຐມວເຍ ຐິຕາ ອຠິຣູປາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຍໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຠິກ຺ຂຓໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ. ສາປິ ໂຂ ພາລາ ກກຈທນ຺ຕປນ຺ຕິຍາ ປຸປ຺ຜາວລິກີຬໍ ກີຬິຕຸກາມາ ວິຍ, ປຠິນ຺ນມທໍ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ປຣາມສນ຺ຕີ ວິຍ, ນລາເຏນ ມຈ຺ຈຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິຍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຕມ຺ພູລມຸຂວາສາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສນກາເລ ເຊຕວນາຠິມຸຂີ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ, ອຫຎ຺ຫິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ຖິຍາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ເຊຕວນມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຄຣາຠິມຸຂີ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ກິໍ ສຸນ຺ທຣິ ກຫໍ ຄຕາສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ກິເລສຣຕິຍາ ຣມາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ຍາຕິ ໂຂ ສຸນ຺ທຣີ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຠິກ຺ຂຓໍ ເຊຕວນໍ ອຄມາສີ’’ຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ກຕິປາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຘຸຕ຺ຕານໍ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອວິທູເຣ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກລາຫລໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ປຣິສງ຺ກຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ ອິເມສຸ ທິວເສສຸ ເຊຕວເນ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມາຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ນໍ ຕຕ຺ຖ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈິນນ຺ຕາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣໍ ພ຺ຍູຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກາ ‘ສຕ຺ຖຸນາ ກຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສາມາ’ຕິ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິປິໍສູ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາປິ ອນຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ນຄຣວີຖີສຸ ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ສຸນ຺ທຣິຍາ ສຣີຣໍ ອາມກສຸສາເນ ອຏ຺ຏກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂາເປສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ຐເປຕ຺ວາ ອຣິຍສາວເກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ‘‘ປສ຺ສຖ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ພຫິນຄເຣ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍທາ ເຕ ອຎ຺ຎິໍສຸ ຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ‘ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຂ ສຸນ຺ທຣີ’’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎິໍສູຕິ ຊານິໍສຸ. ໂວທິຏ຺ຐາຕິ ພ຺ຍປທິຏ຺ຐາ, ເຊຕວນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຈ ວິເສສໂຕ ທິຏ຺ຐາ, ພຫຸລໍ ທິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຂາກູເປຕິ ທີຆິກາວາເຏ. ຍາ ສາ, ມຫາຣາຊ, ສຸນ຺ທຣີຕິ, ມຫາຣາຊ, ຍາ ສາ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຣູປສຸນ຺ທຣຕາຍ ‘‘ສຸນ຺ທຣີ’’ຕິ ປາກຏາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ. ສາ ໂນ ນ ທິສ຺ສຕີຕິ ສາ ອມ຺ຫາກໍ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ຊີວິຕໍ ວິຍ ຈ ປິຍາຍິຕພ຺ພາ, ອິທານິ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາຐປິຕໍ. ‘‘ຍຖານິຂາຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ປຖວິຍໍ ນິຂາຕປ຺ປກາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣຖິຍາຍ ຣຖິຍນ຺ຕິ ວີຖິໂຕ ວີຖິໍ. ວີຖີຕິ ຫິ ວິນິວິຊ຺ຌນກຣຈ຺ຉາ. ສິງ຺ຆາຏກນ຺ຕິ ຕິໂກຓຣຈ຺ຉາ. ອລຊ຺ຊິໂນຕິ ນ ລຊ຺ຊິໂນ, ປາປຊິຄຸຈ຺ຉາວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸສ຺ສີລາຕິ ນິສ຺ສີລາ. ປາປຘມ຺ມາຕິ ລາມກສຠາວາ ນິຫີນາຈາຣາ. ມຸສາວາທິໂນຕິ ທຸສ຺ສີລາ ສມານາ ‘‘ສີລວນ຺ໂຕ ມຍ’’ນ຺ຕິ ອລິກວາທິຕາຍ ມຸສາວາທິໂນ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນຕິ ‘‘ເມຖຸນປ຺ປຏິເສວິຕາຍ ອເສຏ຺ຐຈາຣິໂນ ອິເມ ຫິ ນາມາ’’ຕິ ຫີເຬນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຈາຣິໂນຕິ ກຸສລຘມ຺ມຈາຣິໂນ. ສມຈາຣິໂນຕິ ກາຍກມ຺ມາທິສມຈາຣິໂນ. ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາຕິ ສຸນ຺ທຣສຠາວາ, ປຏິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ນາມສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ເອຕ຺ຖ ປຏິຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄຕກາລວຈນໍ. ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ສມຓຠາໂວ ສມິຕປາປຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຠາໂວ ພາຫິຕປາປຕາ. ກຸໂຕຕິ ເກນ ກາຣເຓນ. ອປຄຕາຕິ ອເປຕາ ປຣິຠຏ຺ຐາ. ປຸຣິສກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເມຖຸນປ຺ປຏິເສວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປຏິໂຈເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຠູຕວາທີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ…ເປ… ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເນໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ໂທ ຈິຣໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຍສສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ສມສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ອາຫ.

ຄາຖາຍໍ ອຠູຕວາທີຕິ ປຣສ຺ສ ໂທສໍ ອທິສ຺ວາວ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ອຠູເຕນ ອຕຈ຺ເຉນ ປຣໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ໂຍ ວາປິ ກຕ຺ວາຕິ ໂຍ ວາ ປນ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ ເອຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາຫ. ເປຈ຺ຈ ສມາ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ອິໂຕ ປຣໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣຍູປຄມເນນ ຄຕິຍາ ສມາ ຠວນ຺ຕິ. ຄຕິເຍວ ຫິ ເນສໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ, ອາຍູ ປນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ພຫຸກຎ຺ຫິ ປາປໍ ກຕ຺ວາ ຈິຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ, ປຣິຕ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກເມວ ກາລໍ ປຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເນສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ລາມກເມວ ກມ຺ມໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ນິຫີນກມ຺ມາ ມນຸຊາ ປຣຕ຺ຖາຕິ. ‘‘ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ປທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ‘‘ເປຈ຺ຈາ’’ຕິປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເປຈ຺ຈ ປຣຕ຺ຖ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ນິຫີນກມ຺ມາ ປຣໂລເກ ສມາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອກາຣກາຕິ ອປຣາຘສ຺ສ ນ ກາຣກາ. ນຍິເມຫິ ກຕນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຣ ເນສມໂຫສິ – ອິເມຫິ ສມເຓຫິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິເຍຫິ ອທ຺ຘາ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກຕໍ, ຍໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອຸຄ຺ໂຆສິຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑິໍສຸ, ຍສ຺ມາ ອິເມ ອມ຺ເຫສຸ ເອວໍ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕສຸປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈຎ຺ຈ ນ ວິຊຫນ຺ຕິ, ເກວລໍ ປນ ‘‘ອຠູຕວາທີ ນິຣຍໍ ອຸເປຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍເຍວ ວທນ຺ຕາ ສປນ຺ຕິເຍວ, ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອມ຺ເຫ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕ ສປນ຺ຕິ, ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຍ ວທນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ໂຍ ວາປິ ກຕ຺ວາ ‘ນ ກໂຣມິ’ ຈາຫາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ສປນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອກາຣກຠາວໍ ໂພເຘຕຸໍ ອມ຺ຫາກໍ ສປຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອິເມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕສຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕຄາຖາຍ ສວນສມນນ຺ຕຣເມວ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ສາຣຊ຺ຊໍ ໂອກ຺ກມິ, ສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ນຍິທໍ ອມ຺ເຫຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐໍ, ສຸຕໍ ນາມ ຕຖາປິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາປິ ໂຫຕິ, ເອເຕ ຈ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອິເມສໍ ອນຕ຺ຖກາມາ ອຫິຕກາມາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສທ຺ຘາຍ ນຍິທໍ ອມ຺ເຫຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ທຸຊ຺ຊານາ ຫິ ສມຓາ’’ຕິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຕ ໂອຣມິໍສຸ.

ຣາຊາປິ ເຍຫິ ສຸນ຺ທຣີ ມາຣິຕາ, ເຕສໍ ຊານນຕ຺ຖໍ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ. ອຖ ເຕ ຘຸຕ຺ຕາ ເຕຫິ ກຫາປເຓຫິ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ຫິ ເອໂກ ເອກໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ມາເຣຕ຺ວາ ມາລາກຈວຣນ຺ຕເຣ ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຕ ລທ຺ຘກຫາປເຓຫິ ສຸຣໍ ປິວສິ, ໂຫຕຸ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຣາຊປຸຣິສາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຘຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສາ ມາຣິຕາ’’ຕິ ເຕ ຘຸຕ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກຫິ ມາຣາປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິຊານາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ສຸນ຺ທຣີ ຕສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອາໂຣເປຕຸກາເມຫິ ອມ຺ເຫຫິ ມາຣາປິຕາ, ເນວ ໂຄຕມສ຺ສ, ນ ໂຄຕມສາວການໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກເມວ ໂທໂສຕິ ເອວໍ ວທນ຺ຕາ ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ມຫາຊໂນ ສມ຺ມເທວ ສທ຺ທຫິ. ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຘິກ຺ກາຣໍ ອກາສິ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ມນຸສ຺ສວຘທຓ຺ຑໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມາໂນ ມຫາ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມນາ ປຏິເວເທສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ໂທ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ນາໂຣເຈສິ? ອຣິຍານໍ ຕາວ ອາໂຣຈເນນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸ ປນ ‘‘ເຍ ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ນາໂຣເຈສິ. ອປິເຈຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນາຈິຓ຺ຓໍ, ຍໍ ອນາຄຕສ຺ສ ອີທິສສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນໍ. ປຣານຸທ຺ເທສິກເມວ ຫິ ຠຄວາ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ວິຠາເວຕິ, ກມ຺ມຎ຺ຈ ກໂຕກາສໍ ນ ສກ຺ກາ ນິວຕ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຄວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ນ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ,

ນ ປພ຺ພຕານໍ ວິວຣໍ ປວິສ຺ສ;

ນ ວິຊ຺ຊຕີ ໂສ ຊຄຕິປ຺ປເທໂສ,

ຍຕ຺ຖຏ຺ຐິໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ປາປກມ຺ມາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໒໗; ມິ. ປ. ໔.໒.໔);

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ມມ຺ມຈ຺ເຉທນວເສນາປິ ພາລຊເນຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ ທຸຣຸຕ຺ຕວຈນໍ ຂນ຺ຕິພລສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຘີຣສ຺ສ ທຸຕ຺ຕິຕິກ຺ຂາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິພລວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸທນ຺ຕິ ວາຈາຍ ຊນາ ອສຎ຺ຎຕາ, ສເຣຫິ ສງ຺ຄາມຄຕໍວ ກຸຎ຺ຊຣນ຺ຕິ ກາຍິກສໍວຣາທີສຸ ກສ຺ສຈິປິ ສໍວຣສ຺ສ ອຠາເວນ ອສໍຍຕາ ອວິນີຕາ ພາລຊນາ ສເຣຫິ ສາຍເກຫິ ສງ຺ຄາມຄຕໍ ຍຸທ຺ຘຄຕໍ ກຸຎ຺ຊຣໍວ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ປຏິໂຍຘາ ວິຍ ວາຈາສຕ຺ຕີຫິ ຕຸທນ຺ຕິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຕສໍ ສຠາໂວ. ສຸຕ຺ວານ ວາກ຺ຍໍ ຜຣຸສໍ ອຸທີຣິຕໍ, ອຘິວາສເຍ ຠິກ຺ຂຸ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ຕໍ ປນ ເຕຫິ ພາລຊເນຫິ ອຸທີຣິຕໍ ຠາສິຕໍ ມມ຺ມຆຏ຺ຏນວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຜຣຸສໍ ວາກ຺ຍໍ ວຈນໍ ອຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ນິພ຺ເພເຐນ຺ໂຕ ມມ ກກຈູປມໂອວາທໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໒ ອາທໂຍ) ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອີສກມ຺ປິ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສໍສາຣສຠາໂວ ເອໂສ’’ຕິ ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂຓສີໂລ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາສເຍ, ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຂເມຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖາຫ – ກິໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມໍ, ຍໍ ອປຣິມາຓກາລໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຈິຕວິປຸລປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ທາຣຸຓໍ ອຠູຕພ຺ຠກ຺ຂານໍ ປາປຸຓີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຍໍ ໂສ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ອຕີຕຊາຕິຍໍ ມຸນາຬິ ນາມ ຘຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປາປຊນເສວີ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸໂລ ວິຈຣຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສຸຣຠິໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາປິ ສຸນ຺ທຣິຍາ ກາຣຓາ ອຠູຕພ຺ຠກ຺ຂານໍ ປາປຸຓິ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາທີນໍ ວິກາຣກິຕ຺ຖີນໍ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານາທີນິ ທຸກ຺ຂານິ ປຕ຺ຕານິ, ສພ຺ພານິ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສສານິ, ຍານິ ‘‘ກມ຺ມປິໂລຕິການີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໖໔-໙໖) –

‘‘ອໂນຕຕ຺ຕສຣາສນ຺ເນ, ຣມຓີເຍ ສິລາຕເລ;

ນານາຣຕນປຊ຺ໂຊເຕ, ນານາຄນ຺ຘວນນ຺ຕເຣ.

‘‘ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ, ປເຣໂຕ ໂລກນາຍໂກ;

ອາສີໂນ ພ຺ຍາກຣີ ຕຕ຺ຖ, ປຸພ຺ພກມ຺ມານິ ອຕ຺ຕໂນ.

‘‘ສຸຓາຖ ຠິກ຺ຂໂວ ມຍ຺ຫໍ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ປກຕໍ ມຍາ;

ປິໂລຕິກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ເຕປິ ວິປຈ຺ຈຕິ.

໑. ‘‘ມຸນາຬິ ນາມຫໍ ຘຸຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕິສຸ;

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ສຸຣຠິໍ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ ອທູສກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ນິຣເຍ ສໍສຣິໍ ຈິຣໍ;

ພຫູ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ທຸກ຺ຂໍ ເວເທມິ ເວທນໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ອິຘ ປຈ຺ຉິມເກ ຠເວ;

ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ມຍາ ລທ຺ຘໍ, ສຸນ຺ທຣິກາຍ ກາຣຓາ.

໒. ‘‘ສພ຺ພາຠິຠຸສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ນນ຺ໂທ ນາມາສິ ສາວໂກ;

ຕໍ ອພ຺ຠກ຺ຂາຍ ນິຣເຍ, ຈິຣໍ ສໍສຣິຕໍ ມຍາ.

‘‘ທສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ນິຣເຍ ສໍສຣິໍ ຈິຣໍ;

ມນຸສ຺ສຠາວໍ ລທ຺ຘາຫໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ພຫຸໍ ລຠິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ມມໍ;

ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ ອຠູເຕນ, ຊນກາຍສ຺ສ ອຄ຺ຄໂຕ.

໓. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຕວາ ອາສິໍ, ອຫໍ ສກ຺ກຕປູຊິໂຕ;

ມຫາວເນ ປຎ຺ຈສເຕ, ມນ຺ເຕ ວາເຈມິ ມາຓເວ.

‘‘ຕຕ຺ຖາຄໂຕ ອິສີ ຠີໂມ, ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ຕຎ຺ຈາຫໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ ອທູສກໍ.

‘‘ຕໂຕຫໍ ອວຈໍ ສິສ຺ເສ, ກາມໂຠຄີ ອຍໍ ອິສິ;

ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຠາສມານສ຺ສ, ອນຸໂມທິໍສຸ ມາຓວາ.

‘‘ຕໂຕ ມາຓວກາ ສພ຺ເພ, ຠິກ຺ຂມານໍ ກຸເລ ກຸເລ;

ມຫາຊນສ຺ສ ອາຫໍສຸ, ກາມໂຠຄີ ອຍໍ ອິສິ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕາ ອິເມ;

ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ລຠຸໍ ສພ຺ເພ, ສຸນ຺ທຣິກາຍ ກາຣຓາ.

໔. ‘‘ເວມາຕຸຠາຕິກໍ ປຸພ຺ເພ, ຘນເຫຕຸ ຫນິໍ ອຫໍ;

ປກ຺ຂິປິໍຄິຣິທຸຄ຺ຄສ຺ມິໍ, ສິລາຍ ຈ ອປິໍສຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສິລໍ ຂິປິ;

ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ປິໍສຍີ ປາເທ, ມມ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ.

໕. ‘‘ປຸເຣຫໍ ທາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ, ກີຬມາໂນ ມຫາປເຖ;

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວານ, ມຄ຺ເຄ ສກລິກໍ ຂິປິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອິຘ ປຈ຺ຉິມເກ ຠເວ;

ວຘຕ຺ຖໍ ມໍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອຠິມາເຣ ປໂຍຊຍິ.

໖. ‘‘ຫຕ຺ຖາໂຣໂຫ ປຸເຣ ອາສິໍ, ປຈ຺ເຈກມຸນິມຸຕ຺ຕມໍ;

ປິຓ຺ຑາຍ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຕໍ, ອາສາເທສິໍ ຄເຊນຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ຠນ຺ໂຕ ນາຬາຄິຣີ ຄໂຊ;

ຄິຣິພ຺ພເຊ ປຸຣວເຣ, ທາຣຸໂຓ ສມຸປາຄມິ.

໗. ‘‘ຣາຊາຫໍ ປຕ຺ຖິໂວ ອາສິໍ, ສຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິເສ ຫນິໍ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິສໍ ຠຸສໍ.

‘‘ກມ຺ມຸໂນ ຕສ຺ສ ເສເສນ, ໂສທານິ ສກລໍ ມມ;

ປາເທ ຉວິໍ ປກປ຺ເປສິ, ນ ຫິ ກມ຺ມໍ ວິນສ຺ສຕິ.

໘. ‘‘ອຫໍ ເກວຏ຺ຏຄາມສ຺ມິໍ, ອຫຸໍ ເກວຏ຺ຏທາຣໂກ;

ມຈ຺ຉເກ ຆາຕິເຕ ທິສ຺ວາ, ຊນຍິໍ ໂສມນສ຺ສກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ສີສທຸກ຺ຂໍ ອຫູ ມມ;

ສກ຺ກາ ຈ ສພ຺ເພ ຫຎ຺ຎິໍສຸ, ຍທາ ຫນິ ວິຏຏູໂຠ.

໙. ‘‘ຜຸສ຺ສສ຺ສາຫໍ ປາວຈເນ, ສາວເກ ປຣິຠາສຍິໍ;

ຍວໍ ຂາທຖ ຠຸຎ຺ຊຖ, ມາ ຈ ຠຸຎ຺ຊຖ ສາລໂຍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ເຕມາສໍ ຂາທິຕໍ ຍວໍ;

ນິມນ຺ຕິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສິໍ ຕທາ.

໑໐. ‘‘ນິພ຺ພຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນິເຫຐຍິໍ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ປິຏ຺ຐິທຸກ຺ຂໍ ອຫູ ມມ.

໑໑. ‘‘ຕິກິຈ຺ຉໂກ ອຫໍ ອາສິໍ, ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ວິເຣຈຍິໍ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ໂຫຕິ ປກ຺ຂນ຺ທິກາ ມມ.

໑໒. ‘‘ອວຈາຫໍ ໂຊຕິປາໂລ, ກສ຺ສປໍ ສຸຄຕໍ ຕທາ;

ກຸໂຕ ນຸ ໂພຘິ ມຸຓ຺ຑສ຺ສ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຈຣິໍ ທຸກ຺ກຣໍ ພຫຸໍ;

ຉພ຺ພສ຺ສານຸຣຸເວລາຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິໍ ອປາປຸຓິໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ, ປາປຸຓິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ກຸມ຺ມຄ຺ເຄນ ຄເວສິສ຺ສໍ, ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ວາຣິໂຕ.

‘‘ປຸຎ຺ຎປາປປຣິກ຺ຂີໂຓ, ສພ຺ພສນ຺ຕາປວຊ຺ຊິໂຕ;

ອໂສໂກ ອນຸປາຍາໂສ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສມນາສໂວ.

‘‘ເອວໍ ຊິໂນ ວິຍາກາສິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຄ຺ຄໂຕ;

ສພ຺ພາຠິຎ຺ຎາພລປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອໂນຕຕ຺ຕມຫາສເຣ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໖໔-໙໖);

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.