໔. ເມຆິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ເມຆິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ເມຆິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຈາລິກາຍນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມເກ ນຄເຣ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາຣຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຈລປງ຺ກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈລປງ຺ກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ຈລມານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈາລິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈາລິເກ ປພ຺ພເຕຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອໂກ ປພ຺ພໂຕ, ໂສປິ ສພ຺ພເສຕຕ຺ຕາ ກາລປກ຺ຂອຸໂປສເຖ ໂອໂລເກນ຺ຕານໍ ຈລມາໂນ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈາລິກປພ຺ພໂຕ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ວິຫາຣໍ ກາຣຍິໍສຸ, ຠຄວາ ຕທາ ຕໍ ນຄຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຈາລິກປພ຺ພຕມຫາວິຫາເຣ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈາລິກາຍໍ ວິຫຣຕິ ຈາລິເກ ປພ຺ພເຕ’’ຕິ. ເມຆິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີຕິ ປຣິຈາຣໂກ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອນິພທ຺ຘາ ອເຫສຸໍ, ເອກທາ ນາຄສມາໂລ, ເອກທາ ນາຄິໂຕ, ເອກທາ ອຸປວາໂນ, ເອກທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ຕທາປິ ເມຆິຍຕ຺ເຖໂຣວ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເມຆິໂຍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຊນ຺ຕຸຄາມນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມກໍ ຕສ຺ເສວ ວິຫາຣສ຺ສ ອປຣໍ ໂຄຈຣຄາມໍ. ‘‘ຊຕ຺ຕຸຄາມ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ກິມິກາຬາຍາຕິ ກາຬກິມີນໍ ພຫຸລຕາຍ ‘‘ກິມິກາຬາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ນທິຍາ. ຊງ຺ຆວິຫາຣນ຺ຕິ ຈິຣນິສຊ຺ຊາຍ ຊງ຺ຆາສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນກິລມຖວິໂນທນຕ຺ຖໍ ວິຈຣຓໍ. ປາສາທິກນ຺ຕິ ອວິຣຬຣຸກ຺ຂຕາຍ ສິນິທ຺ຘປຕ຺ຕຕາຍ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປສາທມາວຫຕີຕິ ປາສາທິກໍ. ສນ຺ທຈ຺ຉາຍຕາຍ ມນຸຎ຺ຎຠູມິຠາຄຕາຍ ຈ ມນຸຎ຺ຎໍ. ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐານໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊນນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕໍ ຣເມຕີຕິ ຣມຓີຍໍ. ອລນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕໍ, ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສາຕິ ໂຍເຄນ ຠາວນາຍ ອຕ຺ຖິກສ຺ສ. ປຘານາຍາຕິ ສມຓຘມ຺ມກຣຓາຍ. ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ອຫໍ. ເຖເຣນ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຣຎ຺ຎາ ເອວ ສຕາ ອນຸຠູຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣິຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ອາຄເມຫິ ຕາວາຕິ ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຕາວສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເອກກມ຺ຫິ ຕາວາຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສ ‘‘ເອວມຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ກມ຺ເມ ອນິປ຺ຜຊ຺ຊມາເນ ນິຣາສງ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເປມວເສນ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕມທ຺ທວຊນນຕ຺ຖໍ ອາຫ. ຍາວ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ຍາວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ອາຄເມຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕຖາ ‘‘ທິສ຺ສຕູ’’ຕິ.

ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຕຕ຺ຕາ, ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍຕິ ກຕສ຺ສ ວາ ປຸນ ປຕິຈໂຍປິ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຠາວິຕມຄ຺ໂຄ ປຸນ ຠາວີຍຕິ, ປຫີນກິເລສານໍ ວາ ປຸນ ປຫາເນນ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ກຕສ຺ສ ປຕິຈໂຍຕິ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕາເນ ນິປ຺ຜາທິຕສ຺ສ ສີລາທິຘມ຺ມສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ຕທຕ຺ຖໍ ປຸນ ວຑ຺ຒນສງ຺ຂາໂຕ ປຕິຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານນ຺ຕິ ໂຂ ເມຆິຍ ວທມານໍ ກິນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍາມາຕິ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ຕໍ ວທມານໍ ມຍໍ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ນາມ ວເທຍ຺ຍາມ?

ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທີຕິ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ນິສີທິ. ນິສິນ຺ໂນ ຈ ຍສ຺ມິໍ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ປຸພ຺ເພ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິວິຘນາຏກປຣິວາໂຣ ນິສິນ຺ນປຸພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຓຠາໂວ ວິຄໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ, ຣາຊເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາຏກປຣິວາຣປຣິວຸໂຕ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຊາໂຕ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສ຺ສາທຍໂຕ ກາມວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ສໂຫຑ຺ຒໍ ຄຫິເຕ ທ຺ເວ ໂຈເຣ ອາເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐປິເຕ ວິຍ ອທ຺ທສ. ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ວຘໍ ອາຓາປນວເສນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເອກສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ ອາຓາປນວເສນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ, ເອວໍ ໂສ ລຕາຊາເລນ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ມຘຸມກ຺ຂິກາຫິ ມຘຸຆາຕໂກ ວິຍ ຈ ອກຸສລວິຕກ຺ເກຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠຕິ ຄຣຫຓຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ກິເຣຕໍ ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ວລິຍຄຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອໂວຈ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໕໑໑). ອປເຣ ປນ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທີສຸ ໂລຠວເສນ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ຂຣສ຺ສຣານໍ ປກ຺ຂິອາທີນໍ ສທ຺ທສ຺ສວເນນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ເລຑ຺ຑຸອາທີຫິ ເຕສໍ ປຏິພາຫນາຘິປ຺ປາເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ, ‘ອິເຘວາຫໍ ວເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສາເປກ຺ຂຕາວເສນ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ວນຈຣເກ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວາ ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕທຸພ຺ຠເນນ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ເຕສໍ ວິເຫຐນາຘິປ຺ປາເຍນ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຍຖາ ວາ ຕຖາ ວາ ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ອຈ຺ຉຣິຍກາຣຓໍ. ອນ຺ວາສຕ຺ຕາຕິ ອນຸລຄ຺ຄາ ໂວກິຓ຺ຓາ. ອຕ຺ຕນິ ຄຣຸມ຺ຫິ ຈ ເອກຕ຺ເຕປິ ພຫຸວຈນໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອນຸສນ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເອວໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ໂຓ ກມ຺ມຏ຺ຐານສປ຺ປາຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ວຕ ທິສ຺ວາ ທີຆທສ຺ສີ ຠຄວາ ປຏິເສເຘສີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສພລສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈ ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ພຫຸລໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ. ປາປກາຕິ ລາມກາ. ອກຸສລາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ. ທຸຄ຺ຄຕິສມ຺ປາປນຏ຺ເຐນ ວາ ປາປກາ, ກຸສລປຏິປກ຺ຂຕາຍ ອກຸສລາ. ວິຕກ຺ເກຕິ ອູຫຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິໂຣເປຕີຕິ ວິຕກ຺ໂກ, ກາມສຫຄໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ກິເລສກາມສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຸກາມາຣມ຺ມໂຓ ວິຕກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປາທສຫຄໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ວິຫິໍສາສຫຄໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ເຕສຸ ກາມານໍ ອຠິນນ຺ທນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປກ຺ໂຂ ກາມວິຕກ຺ໂກ, ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ປທຸສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕາປຏິປກ຺ໂຂ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ປາຓິເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ສຕ຺ຕານໍ ວິເຫເຐຕຸກາມຕາວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ກຣຸຓາປຏິປກ຺ໂຂ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ.

ກສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ ອນຸຊານິ? ‘‘ອນນຸຎ຺ຎາໂຕປິ ຈາຍໍ ມໍ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສເຕວ, ‘ປຣິຈາຣກາມຕາຍ ມຎ຺ເຎ ຠຄວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທຕີ’ຕິ ຈສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ຕທສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ອນຸຊານິ.

ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສປ຺ປາຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປຣິປກ຺ກາຍາຕິ ປຣິປາກໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາຍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ກິເລເສຫິ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ຫິ ຕທງ຺ຄວເສນ ເຈວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ຈ ກິເລເສຫິ ເຈຕໂສ ວິມຸຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອປຣຠາເຄ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ເຈວ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ຈ. ສາຍໍ ວິມຸຕ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກຖິຕາວ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອາສເຍ ປຣິປາຈິເຕ ປໂພຘິເຕ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປຣິປກ຺ກາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕທຠາເວ ອປຣິປກ຺ກາ.

ກຕເມ ປນ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ? ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ວິສຸທ຺ຘິກຣຓວເສນ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອສ຺ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ປສາທນີເຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ – ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກຸສີເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ – ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ສຕິປຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ – ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ອສມາຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ສມາຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ຌານວິໂມກ຺ເຂ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ – ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ເຎ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ປຎ຺ຎວນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ – ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ອິຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ປຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ – ອິເມຫິ ປນ຺ນຣສຫິ ອາກາເຣຫິ, ອິມານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໘໕).

ອປເຣປິ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ – ສທ຺ຘາປຎ຺ຈມານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ປຫານສຎ຺ຎາ ວິຣາຄສຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ປຎ຺ຈ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ສຎ຺ຎາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ສີລສໍວໂຣ ອຠິສລ຺ເລຂຕາ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາຕິ. ເຕສຸ ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ ວິເນຍ຺ຍສ຺ສ ເມຆິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ອິຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທໂຍ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີເຍ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕຕິ ກລ຺ຍາໂຓ ຠທ຺ໂທ ສຸນ຺ທໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ‘‘ອຆສ຺ສ ຆາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ວິຘາຕາ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອຸປກາໂຣ ມິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕວ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ກລ຺ຍາຓປຸຄ຺ຄເລເຫວ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ສຫ ອຍຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິນາ ເຕຫີຕິ ກລ຺ຍາຓສຫາໂຍ.ກລ຺ຍາຓປຸຄ຺ຄເລສຸ ເອວ ຈິຕ຺ເຕນ ເຈວ ກາເຍນ ຈ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກລ຺ຍາຓສມ຺ປວງ຺ໂກ. ປທຕ຺ຕເຍນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ເຄ ອາທຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ – ອິຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາຄສມ຺ປນ຺ໂນ ວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ທຫຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂພຘິໍ ກມ຺ມຜລຎ຺ຈ, ເຕນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິເຫຕຸຠູຕໍ ສຕ຺ເຕສຸ ຫິເຕສິຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ ໂຈທໂກ ປາປຄຣຫີ ວຕ຺ຕາ ວຈນກ຺ຂໂມ, ສຸຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ຄມ຺ຠີຣານໍ ກຖານໍ ກຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຈາຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ, ວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ໂຫຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ, ສຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ໂຫຕິ, ສມາຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອວິປຣີຕໍ ຊານາຕິ. ໂສ ສຕິຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມາໂນ ປຎ຺ຎາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ຊານິຕ຺ວາ, ສມາຘິນາ ຕຕ຺ຖ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ວີຣິເຍນ ສຕ຺ເຕ ອຫິຕາ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຫິເຕ ນິໂຍເຊຕິ. ເຕນາຫ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸ ຠາວນີໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊເຍ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໓໗);

ອຍໍ ປຐໂມ ຘມ຺ໂມ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ, ອຍໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ອາທິຠາວໂຕ, ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ພຫຸກາຣຕາຍ ປຘານຠາວໂຕ ຈ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐໂມ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມ ອວິສຸທ຺ຘານໍ ສທ຺ຘາທີນໍ ວິສຸທ຺ຘິກຣຓວເສນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸກາຣຕາ ປຘານຕາ ຈ ‘‘ອຸປຑ຺ຒມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ, ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທາ’’ຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິເສເຘຕ຺ວາ, ‘‘ສກລເມວ ຫິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ກລ຺ຍາຓສຫາຍຕາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປເທຫິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙; ໕.໒) ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸນ ຈປຣນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ອປຣໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ. ສີລວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກນຏ຺ເຐນ ສີລໍ? ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ. ກິມິທໍ ສີລນໍ ນາມ? ສມາຘານໍ, ກາຍກມ຺ມາທີນໍ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ອວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸປຘາຣຓໍ, ຌານາທິກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ ອາຘາຣຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ສີເລຕິ ສີລຕີຕິ ວາ ສີລໍ. ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທລກ຺ຂຓນເຍນ ສີລຕ຺ໂຖ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສິຣຏ຺ໂຐ ສີຕລຏ຺ໂຐ ສີລຏ຺ໂຐ ສໍວຣຏ຺ໂຐ’’ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ຕຍິທໍ ປາຣິປູຣິໂຕ ອຕິສຍໂຕ ວາ ສີລໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລວາ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາ ຈ ສີລວາ ໂຫຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສໍວຣຓໍ ສໍວໂຣ, ກາຍວາຈາຫິ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ສໍວໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ເຕນ ສໍວຸໂຕ ປິຫິຕກາຍວາໂຈຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ, ອິທມສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ວິຫຣຕີຕິ ຕທນຸຣູປວິຫາຣສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ, ອຸປຣິ ວິເສສານໍ ໂຍຄສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣກຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລໂຕ ອຈວນຘມ຺ມຕາປຣິທີປນໍ. ສມາທາຍາຕິ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ສິກ຺ຂາຍ ສມງ຺ຄິຠາວປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ, ປາປກິຣິຍາຍ ສຸກຣຠາວໂຕ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປາເຍສຸ ປຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວາ ຠວາທີສຸ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຆຏີຍນ຺ຕໍ ວິຍ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຄມນສີໂລຕິ ປາຕີ, ມຣຓວເສນ ວາ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປຕນສີໂລຕິ ວາ ປາຕີ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ ຈິຕ຺ຕເມວ ວາ. ຕໍ ປາຕິນໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິໂມກ຺ເຂນ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ສຕ຺ຕາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໐), ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘) ຈ.

ອຖ ວາ ອວິຊ຺ຊາທິເຫຕຸນາ ສໍສາເຣ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປາຕິ, ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສຕ຺ຕຍໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ, ‘‘ກຓ຺ເຐກາໂລ’’ຕິອາທີນໍ ວິຍ ສມາສສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ປາເຕຕິ ວິນິປາເຕຕິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນິຍ຺ຍຕີ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒). ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປຕຕິ ວາ ເອເຕນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ປາຕິ, ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ – ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗), ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕) ຈາທິ. ຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ.

ອຖ ວາ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕິ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ – ‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຉສຸ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໗໑). ຕໂຕ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນສງ຺ຂາຕປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ອຖ ວາ ປາໂຕ ວິນິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຕີ, ສໍສາໂຣ. ຕໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ.

ອຖ ວາ ສພ຺ພໂລກາຘິປຕິຠາວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ໂມກ຺ໂຂ. ປຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ສພ຺ພຄຸຓານໍ ວາ ຕມ຺ມູລຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕິ ຈ, ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິອາທິເມຕໍ ມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອຖ ວາ ປອິຕິ ປກາເຣ, ອຕີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສີລໍ ສຍໍ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມາຘິສຫິຕໍ ປຎ຺ຎາສຫິຕຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ປຕິ ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວີຕິກ຺ກມໂທສໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ໂມກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຏິພິມ຺ພຠູໂຕຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ. ສີລສໍວໂຣ ຫິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸທຍຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄ ຈ ຍຖາຣຫໍ ສໍກິເລສນິພ຺ພາປນໂຕ. ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປຕິວຕ຺ຕຕິ ໂມກ຺ເຂຕິ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິໂມກ຺ຂເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍວຣຕິ ປິທຫຕິ ເອເຕນາຕິ ສໍວໂຣ, ປາຕິໂມກ຺ຂເມວ ສໍວໂຣ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕໂຕ ຕໂຕ ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕ ວິຣຕິໂຍ ເຈຕນາ ຈ. ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ວິຠງ຺ເຄ –

‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປາຄໂຕ ສມຸປາຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມຸປປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑).

ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ ອິຣີຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ.

ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເວຬຸທານາທິມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍາທີນຎ຺ຈ ອກຣເຓນ ສພ຺ພໂສ ອນາຈາຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸສາຣຸປ຺ປອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ເວສິຍາທິອໂຄຈຣໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕາທິອຕ຺ຖໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕນ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ.

ອປິຈ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຣິ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ສຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕນ ອາໂລກິເຕນ ວິໂລກິເຕນ ສມິຎ຺ຊິເຕນ ປສາຣິເຕນ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປວິວິຕ຺ໂຕ ອສໍສຏ຺ໂຐ ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈກາຣີ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ.

ໂຄຈໂຣ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣຕິ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ, ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອສຸຕໍ ສຸຓາຕິ, ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປຕິ, ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕິ, ຍຎ຺ຈ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ສີເລນ, ສຸເຕນ, ຈາເຄນ, ປຎ຺ຎາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈໂຣ.

ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວີຖິໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຍຸຄມຕ຺ຕທສ຺ສາວີ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຸໂຕວ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຫຕ຺ຖິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອສ຺ສໍ, ນ ຣຖໍ, ນ ປຕ຺ຕິໍ, ນ ອິຕ຺ຖິໍ, ນ ປຸຣິສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ອໂຘ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ນ ທິສາວິທິສໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອາຣກ຺ຂໂຄຈໂຣ.

ອຸປນິພນ຺ຘໂຄຈໂຣ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ, ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒).

ຕຕ຺ຖ ອຸປນິສ຺ສຍໂຄຈຣສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຕເຣສໍ ວເສເນຕ຺ຖ ໂຄຈໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອິມາຍ ຈ ໂຄຈຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ.

ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ອຓຸປ຺ປມາເຓສຸ ອສ຺ສຕິຍາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປນ຺ນເສຂິຍອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາທິເຠເທສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສນສີໂລ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນປມາຓາຘິກໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ໂຍປິ ສພ຺ພລຫຸກໍ ທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕໍ ປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ອຍມ຺ປິ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ ນາມ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພໍ ອນວເສສໍ ສມ຺ມາ ອາທິຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕິ, ປວຕ຺ຕຕິ ປຣິປູເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິສລ຺ເລຂິກາຕິ ອຕິວິຍ ກິເລສານໍ ສລ຺ເລຂນີ, ເຕສໍ ຕນຸຠາວາຍ ປຫານາຍ ຍຸຕ຺ຕຣູປາ. ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາຕິ ເຈຕໂສ ປຏິຈ຺ຉາທການໍ ນີວຣຓານໍ ທູຣີຠາວກຣເຓນ ເຈໂຕວິວຣຓສງ຺ຂາຕານໍ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ສປ຺ປາຍາ, ສມຖວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ວາ ວິວຣຓາຍ ປາກຏີກຣຓາຍ ວາ ສປ຺ປາຍາ ອຸປກາຣິກາຕິ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ.

ອິທານິ ເຍນ ນິພ຺ພິທາທິອາວຫເນນ ອຍໍ ກຖາ ອຠິສລ຺ເລຂິກາ ເຈໂຕວິວຣຓສປ຺ປາຍາ ຈ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິ ເອກໍເສເນວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍາຕິ ຕສ຺ເສວ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈ. ອຸປສມາຍາຕິ ສພ຺ພກິເລສູປສມາຍ. ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອຠິຊານນາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄສມ຺ໂພຘາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານາຍ. ເອເຕສຸ ຫິ ອາທິໂຕ ຕີຫິ ປເທຫິ ວິປສ຺ສນາ ວຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວີຫິ ມຄ຺ໂຄ, ທ຺ວີຫິ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຖວິປສ຺ສນາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສາໂນ ອຍໍ ສພ຺ໂພ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິໂນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ກຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ນ ອິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ກຖາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ວາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ ປາປິຈ຺ໂຉ ມຫິຈ຺ໂຉ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ອິຈ຺ຉາວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ. ເຕສຸ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາລທ຺ເຘນ ລາເຠນ ອຕິຕ຺ໂຕ ອຸປຣູປຣິ ລາຠໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐຠິ ຈາປິ ໂສຬສ;

ໂສຬສຠິ ຈ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໕.໑໐໓);

‘‘ອຕ຺ຣິຈ຺ຉາ ອຕິໂລເຠນ, ອຕິໂລຠມເທນ ຈາ’’ຕິ ຈ. (ຊາ. ໑.໒.໑໖໘);

ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກນິກາມຍຕາຍ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ປາປິຈ຺ໂຉ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກຸຫນາ? ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ປາປິຈ຺ຉສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ ວາ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປິເຕນ ວາ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວາ ອຐປນາ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໘໖໑).

ສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ມຫິຈ຺ໂຉ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕິ, ສີລວາ ສມາໂນ ‘ສີລວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໘໕໑).

ທຸຕ຺ຕປ຺ປິຍຕາຍ ຫິສ຺ສ ວິຊາຕມາຕາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ໂທ ຈ, ມຫິຈ຺ໂຉ ຈາປິ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ສກເຏຫິ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕຸ, ຕໂຍເປເຕ ອຕປ຺ປິຍາ’’ຕິ.

ເອເຕ ປນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທໂຍ ໂທເສ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສນ຺ຕຄຸຓນິຄູຫນາຘິປ຺ປາໂຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ໂສ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຸຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸກາມຕາຍ ສທ຺ໂຘ ສມາໂນ ‘‘ສທ຺ໂຘຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ສີລວາ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ປວິວິຕ຺ໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ, ສມາຫິໂຕ, ປຎ຺ຎວາ ສມາໂນ ‘‘ປຎ຺ຎວາຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູ’’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ.

ສ຺ວາຍໍ ປຈ຺ຈຍປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປຈ຺ຈຍທາຍກໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສເຈປິ ຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ເຈ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ເຈ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ, ທາຍການໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘຕິ. ຘຸຕງ຺ຄສມາທານສ຺ສ ປນ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຊານາເປຕຸກາໂມ ຘຸຕງ຺ຄປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ໂຍ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕາປນ຺ນາທິຠາວໍ ຊານາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ໂຉ. ເອວເມເຕສໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉານໍ ຍາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ, ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ອເນກາກາຣໂວກາຣອານິສໍສວິຠາວນວເສນ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉາທິເຠທສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ອາທີນວວິຠາວນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ສເກນ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ເຘນ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ. ອຖ ວາ ວິສມໍ ປຈ຺ຈຍິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ສມໍ ຕຸຏ຺ຐິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ. ສນ຺ເຕນ ວາ ວິຊ຺ຊມາເນນ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ –

‘‘ອຕີຕໍ ນານຸໂສຈນ຺ໂຕ, ນປ຺ປຊປ຺ປມນາຄຕໍ;

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຍາເປນ຺ໂຕ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາ ວາ ຎາເຍນ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕວິຘິນາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຕຸຏ຺ຐິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຖໂຕ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ, ໂສ ທ຺ວາທສວິໂຘ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ ຕິວິໂຘ, ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປເຠທວຓ຺ຓນາ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ລຠຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ວາ ອສຸນ຺ທຣໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ປກຕິທຸພ຺ພໂລ ວາ ໂຫຕິ ອາພາຘຊຣາຠິຠູໂຕ ວາ, ຄຣຸໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ໂສ ສຠາເຄນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ລຫຸເກນ ຍາເປນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ປຏ຺ຏຈີວຣາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຖຣານໍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ, ອິທໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອນຸຣູປໍ, ອິທໍ ຄິລານານໍ ທຸພ຺ພລານໍ, ອິທໍ ອປ຺ປລາຠີນໍ ວາ ໂຫຕູ’’ຕິ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສງ຺ກາຣກູຏາທິໂຕ ນນ຺ຕການິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ວາ ປຸຣາຓຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຈີວເຣ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຍາເປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ, ລູຂໍ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫໍ ໂຣຄາຕງ຺ກໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ‘‘ອຍໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ອນຸຣູໂປ’’ຕິ ຈີວຣໍ ວິຍ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕນາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມິສ຺ສກາຫາຣໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕິ ມນາປໍ ວາ ອມນາປໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຓກຸຏິກາປິ ຕິຓສນ຺ຖາຣກມ຺ປິ, ໂສ ເຕເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສຕິ, ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ, ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພໂລ ວາ, ໂສ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ວາ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ວສໂຕ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ສປ຺ປາຍເສນາສເນ ວສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ສຸນ຺ທຣໍ ເສນາສນໍ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ ‘‘ປຓີຕເສນາສນໍ ປມາທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ, ມຫາປຸຎ຺ຎຕາຍ ວາ ເລຓມຓ຺ຑປກູຏາຄາຣາທີນິ ປຓີຕເສນາສນານິ ລຠຕິ, ໂສ ຕານິ ຈີວຣາທີນິ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ທຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ເສນາສເນ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ອິຘ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ, ໂສ ເຕເນວ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ລຠນ຺ໂຕປິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ. ອຖ ປນ ເຕເລນ ອຕ຺ຖິໂກ ຜາຓິຕໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ສຠາຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເຕລໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ. ອປໂຣ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິປຓີຕເຠສຊ຺ຊໍ ລຠຕິ, ໂສ ຕໍ ຈີວຣາທີນິ ວິຍ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາທີນໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຠເຕນ ເຍນ ເກນຈິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສຈສ຺ສ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນປິ ໂຣໂຄ ວູປສມ຺ມຕິ, ‘‘ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ, ປູຕິມຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ຍາວຊີວໍ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໘) ວຈນມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕຫຣີຕເກນ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣມສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐວ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ຄິລານປຈ຺ຈເຍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ.

ໂສ ເອວໍປເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ສນ຺ໂຕໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖໂຕ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕໂສ’’ຕິ. ອິຕຣີຕຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ອານິສໍສວິຠາວນວເສນ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາທິເຠທສ຺ສ ອິຈ຺ຉາປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ອາທີນວວິຠາວນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ. ອິໂຕ ປຣາສຸປິ ກຖາສຸ ເອເສວ ນໂຍ, ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວກ຺ຂາມ.

ປວິເວກກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ຕໂຍ ວິເວກາ. ເຕສຸ ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ຈຣຕິ, ເອໂກ ວິຫຣຕີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ວິວິຕ຺ຕວາໂສ ກາຍວິເວໂກ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ນາມ. ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິວິເວໂກ ນາມ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ, ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໕໗).

ວິເວໂກເຍວ ປວິເວໂກ, ປວິເວກປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ປວິເວກກຖາ.

ອສໍສຄ຺ຄກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຈ ສໍສຄ຺ຄາ. ເຕສຸ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ອິຕ຺ຖີ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓສວເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ນ ເຫວ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຓາຕິ, ອປິຈ ໂຂ ສາມໍ ປສ຺ສຕິ ອິຕ຺ຖິໍ ອຠິຣູປໍ ທສ຺ສນີຍໍ ປາສາທິກໍ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ, ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສໍສີທຕິ ວິສີທຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓທສ຺ສເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ທິສ຺ວາ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລາປສລ຺ລາປວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກິເລສສນ຺ຖໂວ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ສຫຊຄ຺ຆນາທີນິປິ ເອເຕເນວ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ສນ຺ຕກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ທຕ຺ວາ ວາ ອທຕ຺ວາ ວາ ເຕນ ທິນ຺ນສ຺ສ ວນຠງ຺ຄິຍາທິໂນ ປຣິໂຠຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສນ຺ຖໂວ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ໂຍປິ ເຈສ –

‘‘ຄິຫີຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສຫໂສກີ ສຫນນ຺ທີ ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ອຸຍ຺ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓; ມຫານິ. ໑໖໔) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອນນຸໂລມິໂກ ຄິຫິສໍສຄ຺ໂຄ, ໂຍ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິປິ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຍ຺ວາຍໍ ສໍສາເຣ ຖິຣຕຣໍ ສໍເວຄໍ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ຕິພ຺ພໍ ຠຍສຎ຺ຎໍ, ສຣີເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ, ສພ຺ພາກຸສເລສຸ ຊິຄຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ, ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກມລທເລ ຊລພິນ຺ທຸ ວິຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອລຄ຺ຄຠາໂວ, ອຍໍ ສພ຺ພສໍສຄ຺ຄປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາຍ ອສໍສຄ຺ໂຄ. ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ.

ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ, ກມ຺ມນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ, ວິຘິນາ ອີຣຍິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍຎ຺ຈ ຕໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອາຣມ຺ຠນໍ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ສ຺ວາຍໍ ກາຍິໂກ ເຈຕສິໂກ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ, ອາຣມ຺ຠຘາຕຸ, ນິກ຺ກມຘາຕຸ, ປຣກ຺ກມຘາຕຸ ຈາຕິ ຕິວິໂຘ; ສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສໍ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ; ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຍນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ, ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ອມິຕ຺ຕໍ ຄີວາຍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ວີຣິຍພເລນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ.

ສີລກຖາທີສຸ ທຸວິຘໍ ສີລໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄສີລໍ ຜລສີລຎ຺ຈ. ຕຖາ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠູຕາ ສຫ ອຸປຈາເຣນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ໂລກິໂຍ ສມາຘິ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ປເນຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ສມາຘິ ນາມ. ຕຖາ ປຎ຺ຎາປິ ໂລກິຍາ ສຸຕມຍາ ຈິນ຺ຕາມຍາ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຈ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ຄເຫຕພ຺ພາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຜລປຎ຺ຎາ ຈ. ວິມຸຕ຺ຕີປິ ອຣິຍຜລວິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ອປເຣ ປນ ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕີນມ຺ປິ ວເສເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນມ຺ປິ ເອກູນວີສຕິວິຘໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ອິຕິ ອິເມສໍ ສີລາທີນໍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ທສ຺ສນາທິວິຘິນາ ອເນກາກາຣໂວກາຣອານິສໍສວິຠາວນວເສນ ເຈວ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂານໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີນໍ ອາທີນວວິຠາວນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ, ຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ກຖາ ວາ ສີລາທິກຖາ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖຎ຺ຈ ປເຣສໍ ກຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໒; ອ. ນິ. ໑໐.໗໐) ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໔; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໘) ຈ ອາທິວຈນໂຕ ສຍຎ຺ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ ປເຣສມ຺ປິ ຕທຕ຺ຖາຍ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ ຕຖາຣູປີ ກຖາ, ຍາ ອິຘ ອຠິສລ຺ເລຂິກາທິຠາເວນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາທີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາຣກສ຺ເສວ ຫິ ກຖາ ວິເສສໂຕ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘິນີ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂໍ…ເປ. … ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ.

ເອວຣູປາຍາຕິ ອີທິສາຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ. ນິກາມລາຠີຕິ ຍຖິຈ຺ຉິຕລາຠີ ຍຖາຣຸຈິລາຠີ, ສພ຺ພກາລໍ ອິມາ ກຖາ ໂສຕຸໍ ວິຈາເຣຕຸຎ຺ຈ ຍຖາສຸຂໍ ລຠນ຺ໂຕ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂລາຠີ. ອກສິຣລາຠີຕິ ວິປຸລລາຠີ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ອກຸສລານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສລນາທິອຕ຺ເຖນ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ຈ ກຸສລານໍ ສຫວິປສ຺ສນານໍ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມານໍ. ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ສມ຺ປາທນາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນາຍ. ຖາມວາຕິ ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິສງ຺ຂາເຕນ ວີຣິຍຖາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ຖິຣປຣກ຺ກໂມ ອສິຖິລວີຣິໂຍ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣຕິ ອໂນໂຣຫິຕຘຸໂຣ ອໂນສກ຺ກິຕວີຣິໂຍ.

ປຎ຺ຎວາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ. ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິຍາ. ອຣິຍາຍາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກິເລເສຫິ ອາຣກາ ທູເຣ ຐິຕາຍ ນິທ຺ໂທສາຍ. ນິພ຺ເພຘິກາຍາຕິ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາຍ. ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍຄາມິນິຍາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຂປນໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ ຎາເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ.

ອິເມສຸ ຈ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສີລໍ ວີຣິຍໍ ປຎ຺ຎາ ຈ ໂຍຄິໂນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ອງ຺ຄໍ, ອິຕຣທ຺ວຍໍ ພາຫິຣໍ ອງ຺ຄໍ. ຕຖາປິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍເນວ ເສສໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອິຊ຺ຌຕິ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສເວຕ຺ຖ ພຫູປກາຣຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຏິກງ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒຕິ. ຕຕ຺ຖ ປາຏິກງ຺ຂນ຺ຕິ ເອກໍເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສີລວາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລວນ຺ຕຕາຍ ຠວນໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕໍ ຕສ຺ສ ປາຏິກງ຺ຂໍ, ອວສ຺ສໍຠາວີ ເອກໍເສເນວ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍຊນໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເອວໍ ຠຄວາ ສເທວເກ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາທິນາ ສກລໍ ສາສນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ອິທານິສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອາທຣຊາຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ເຍຫິ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ສ ເຕສໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ຠາວນານຍໍ ປກາເສຕ຺ວາ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ‘‘ເຕນ ຈ ປນ, ເມຆິຍ, ຠິກ຺ຂຸນາ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ເອວໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ອາຣທ຺ຘຕຣຸຓວິປສ຺ສນສ຺ສ ຣາຄາທິປຣິສ຺ສຍາ ເຈ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ ຈ.

ອສຸຠາຕິ ເອກາທສສຸ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ຍຖາຣຫໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອສຸຠຠາວນາ. ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍາຕິ ກາມຣາຄສ຺ສ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສາລິລາຍໂກປມາຍ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ – ເອໂກ ຫິ ປຸຣິໂສ ອສິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາລິເຂຕ຺ເຕ ສາລິໂຍ ລາຍຕິ, ອຖສ຺ສ ວຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄາໂວ ປວິສິໍສຸ. ໂສ ອສິຕໍ ຐເປຕ຺ວາ, ຍຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ, ເຕເນວ ມຄ຺ເຄນ ຄາໂວ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ວຕິໍ ປາກຕິກໍ ກຕ຺ວາ, ປຸນ ອສິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລິໂຍ ລາຍິ. ຕຕ຺ຖ ສາລິເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສາລິລາຍໂກ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ອສິຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາ, ລາຍນກາໂລ ວິຍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມກຣຓກາໂລ, ຍຏ຺ຐິ ວິຍ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ວຕິ ວິຍ ສໍວໂຣ, ວຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄາວີນໍ ປວິສນໍ ວິຍ ສຫສາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຍ ປມາທໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ, ອສິຕໍ ຐເປຕ຺ວາ, ຍຏ຺ຐິໍ ອາທາຍ, ປວິຏ຺ຐມຄ຺ເຄເນວ ຄາໂວ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ວຕິໍ ປຏິປາກຕິກໍ ກຕ຺ວາ, ປຸນ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາລິລາຍນໍ ວິຍ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ຣາຄໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ, ປຸນ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມກຣຓກາໂລຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ເອວໍຠູຕໍ ຠາວນາວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສຸຠາ ຠາເວຕພ຺ພາ ຣາຄສ຺ສ ປຫານາຍາ’’ຕິ.

ເມຕ຺ຕາຕິ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກປສ຺ສ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ອານາປານສ຺ສຕີຕິ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ອານາປານສ຺ສຕິ. ວິຕກ຺ກຸປຈ຺ເຉທາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວິຕກ຺ການໍ ອຸປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ. ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕາຍາຕິ ອສ຺ມີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ນວວິຘສ຺ສ ມານສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນຕິ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍວນ຺ຕໂຕ ປຠງ຺ຄຸໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ນິຈ຺ຈປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໗; ຈູຬນິ. ເຫມກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໕໖) ປວຕ຺ຕອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ. ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕີຕິ ອສາຣກໂຕ ອວສວຕ຺ຕນໂຕ ປຣໂຕ ຣິຕ຺ຕໂຕ ຕຸຈ຺ຉໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຈ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໙; ຈູຬນິ. ເຫມກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໕໖) ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ຈິຕ຺ເຕ ສຓ຺ຐຫຕິ, ອຕິທຬ຺ຫໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂເຓ ຫິ ທິຏ຺ເຐ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ຕີສຸ ຫິ ລກ຺ຂເຓສຸ ເອກສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ທິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎິໂນ ຫິ, ເມຆິຍ, ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ສຓ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ທິຏ຺ເຐ ອສ຺ມີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກມາໂນ ສຸປ຺ປຊໂຫວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐເຍວ ຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອສຸຠາທິຠາວນານໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໐໒) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍສ຺ສ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກໂຈເຣຫິ ກຸສລຠຓ຺ຑຸປຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ອວິໂນທເນ ວິໂນທເນ ຈ ອາທີນວານິສໍສທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຂຸທ຺ທາຕິ ຫີນາ ລາມກາ. ວິຕກ຺ກາຕິ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ຕໂຍ ປາປວິຕກ຺ກາ. ເຕ ຫິ ສພ຺ພວິຕກ຺ເກຫິ ປຕິກິຏ຺ຐຕາຍ ອິຘ ຂຸທ຺ທາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ນ ຈ ຂຸທ຺ທມາຈເຣ’’ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໙.໓; ສຸ. ນິ. ໑໔໕) ວິຍ. ສຸຂຸມາຕິ ຎາຕິວິຕກ຺ກາທໂຍ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຎາຕິວິຕກ຺ໂກ ຊນປທວິຕກ຺ໂກ ອມຣາວິຕກ຺ໂກ ປຣານຸທ຺ທຍຕາຍ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກຕິ ເອເຕ ຫິ ວິຕກ຺ກາ ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິຍ ທາຣຸຓາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອໂນຬາຣິກສຠາວຕາຍ ສຸຂຸມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອນຸຄຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸວຕ຺ຕິຕາ. ວິຕກ຺ເກ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕທນຸຄຕເມວ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິໂຣປນໂຕ. ‘‘ອນຸຄ຺ຄຕາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ອນຸອຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນໂສ ອຸປ຺ປິລາວາຕິ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕກຣາ.

ເອເຕ ອວິທ຺ວາ ມນໂສ ວິຕກ຺ເກຕິ ເອເຕ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ມໂນວິຕກ຺ເກ ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓໂຕ ຎາຕຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາຫິ ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ. ຫຸຣາ ຫຸຣໍ ຘາວຕິ ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອປ຺ປຫີນມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກຕ຺ຕາ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ກທາຈິ ຣູເປ, ກທາຈິ ສທ຺ເທ’’ຕິອາທິນາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອສ຺ສາທາທິວເສນ ອປຣາປຣໍ ຘາວຕິ ປຣິພ຺ຠມຕິ. ອຖ ວາ ຫຸຣາ ຫຸຣໍ ຘາວຕິ ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອປຣິຎ຺ຎາຕວິຕກ຺ກຕ຺ຕາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕານໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫານໍ ວເສນ ປຣິພ຺ຠມນມານໂສ ອິຘໂລກໂຕ ປຣໂລກໍ ອາທານນິກ຺ເຂເປຫິ ອປຣາປຣໍ ຘາວຕິ ສໍສຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອເຕ ຈ ວິທ຺ວາ ມນໂສ ວິຕກ຺ເກຕິ ເອເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ມໂນວິຕກ຺ເກ ອສ຺ສາທາທິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ຊານນ຺ໂຕ. ອາຕາປິໂຍຕິ ວີຣິຍວາ. ສໍວຣຕີຕິ ປິທຫຕິ. ສຕິມາຕິ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ອນຸຄ຺ຄເຕຕິ ທຸລ຺ລຠວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ມໂນວິຕກ຺ເກ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປິລາວິຕເຫຕຸຕາຍ ມນໂສ ອຸປ຺ປິລາເວ ວິທ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມເທວ ຊານນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ສຫາຍຠູຕານໍ ສມ຺ມາວາຍາມສຕີນໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອາຕາປິໂຍ ສຕິມາ ເຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນາຍ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຣເຫ ອນຸຄ຺ຄເຕ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສໍວຣຕິ, ຎາຓສໍວຣວເສນ ປິທຫຕິ, ອາຄມນປຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ເອວໍຠູໂຕ ຈ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປໂພເຘນ ພຸທ຺ໂຘ ອຣິຍສາວໂກ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄເມນ ອເສສໍ, ອນວເສສໍ ເອເຕ ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ປຊຫາສິ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອນຸຄເຕ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸທ຺ຘຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ທຸຕິເຍ ກຸສິນາຣາຍນ຺ຕິ ກຸສິນາຣາຍໍ ນາມ ມລ຺ລຣາຊູນໍ ນຄເຣ. ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລານໍ ສາລວເນຕິ ຍຖາ ຫິ ອນຸຣາຘປຸຣສ຺ສ ຖູປາຣາໂມ, ເອວໍ ກຸສິນາຣາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມທິສາຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຖູປາຣາມໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣປວິສນມຄ຺ໂຄ ປາຈີນມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ສາລປນ຺ຕິ ປາຈີນມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປວຕ຺ຕນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອຸປວຕ຺ຕເນ ມລ຺ລຣາຊູນໍ ສາລວເນ. ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍນ຺ຕິ ສາລປນ຺ຕິຍາ ອວິທູເຣ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉສຎ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກຕາ ກຸຏິກາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິສງ຺ຂານວິຣຫິຕາ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍາ ປມຕ຺ຕວິຫາຣິໂນ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຕາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈພຫຸລຕ຺ຕາ ອວູປສນ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ອຸທ຺ຘຕາ. ຕຸຈ຺ຉຠາເວນ ມາໂນ ນໂຬ ວິຍາຕິ ນໂຬ, ມານສງ຺ຂາໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຕ ນໂຬ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸນ຺ນຬາ, ອຸຄ຺ຄຕຕຸຈ຺ຉມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕ຺ຕຈີວຣມຓ຺ຑນາທິຈາປລ຺ເລນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ພຫຸກຕາຍ ວາ ຈປລາ. ຜຣຸສວາຈຕາຍ ມຸເຂນ ຂຣາຕິ ມຸຂຣາ. ຕິຣຈ຺ຉານກຖາພຫຸລຕາຍ ວິກິຓ຺ຓາ ພ຺ຍາກຸລາ ວາຈາ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ. ມຸຏ຺ຐາ ນຏ຺ຐາ ສຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ, ສຕິວິຣຫິຕາ ປມາທວິຫາຣິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎາຠາວໂຕ ອສມ຺ປຊານາ. ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘານສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນ ສມາຫິຕາຕິ ອສມາຫິຕາ. ໂລລສຠາວຕ຺ຕາ ຠນ຺ຕມິຄສປ຺ປຏິຠາຄຕາຍ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອສໍວຣຓໂຕ ອສຎ຺ຎຕິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາທິວເສນ ປມາທວິຫາຣໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ປມາທວິຫາເຣ ອປ຺ປມາທວິຫາເຣ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາທີນວານິສໍສວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຣກ຺ຂິເຕນາຕິ ສຕິອາຣກ຺ຂາຠາເວນ ອຄຸຕ຺ເຕນ. ກາເຍນາຕິ ຉວິຎ຺ຎາຓກາເຍນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຫິ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຠິຊ຺ຌາທິປວຕ຺ຕິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓທ຺ວາຣສ຺ສ ສຕິຍາ ອຣກ຺ຂິຕຠາວໂຕ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍສ຺ສ ອຣກ຺ຂິຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ກາເຍນາ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກາເຍນາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ຖໂຍຊນາຍ ສຕິ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອຣກ຺ຂິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ເອວ ອຕ຺ໂຖ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນາຕິ ສສ຺ສຕາທິມິຈ຺ຉາຠິນິເວສທູສິເຕນ. ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູເຕນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາລກ຺ຂເຓນ ຖິເນນ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາລກ຺ຂເຓນ ມິທ຺ເຘນ ຈ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖເຏນ, ເຕນ ກາເຍນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວສໍ ມາຣສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກິເລສມາຣາທິກສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສປິ ມາຣສ຺ສ ວສໍ ຍຖາກາມກຣຓີຍຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເຕສໍ ວິສຍໍ ນາຕິກ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິມາຍ ຫິ ຄາຖາຍ ຠຄວາ ເຍ ສຕິອາຣກ຺ຂາຠາເວນ ສພ຺ພໂສ ອຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕາ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ເຫຕຸຠູຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊເນນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ວິປຣິເຍສຄາຫິໂນ, ຕໂຕ ເອວ ກຸສລກິຣິຍາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຠາວໂຕ ໂກສຊ຺ຊາຠິຠູຕາ ສໍສາຣວຏ຺ຏໂຕ ສີສໍ ນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປມາທວິຫາຣຄຣຫາມຸເຂນ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ທຸຕິຍຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມາ ອຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ໂຕ ມາຣສ຺ສ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສໍສາເຣເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິສໍວເຣນ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຣກ຺ຂເຓນ ປິທຫເນນ ຣກ຺ຂິຕຈິຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ຈິຕ຺ເຕ ຫິ ຣກ຺ຂິເຕ ຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຣກ຺ຂິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣຕິ ຍສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ ຕຖາ ຕຖາ ອໂຍນິໂສ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ນານາວິຘານິ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນານິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຫເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ມາຣສ຺ສ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ປາທິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ ອສ຺ສ, ຌານາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຸເຣກ຺ຂາໂຣຕິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈຣຕາຍ ວິຘູຕມິຈ຺ຉາທສ຺ສໂນ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ກມ຺ມສ຺ສກຕາລກ຺ຂຓໍ, ຕໂຕ ຍຖາຠູຕຎາຓລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສີລສມາຘີສຸ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຎຕ຺ວານ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓມຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາທິວເສນ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ, ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ຊເຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ຌານໍ ກິເລສານໍ ປຐມເມວ ປຫີນຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຖິນມິທ຺ຘານໍ ອຘິຄເຕນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ຕເທກຏ຺ຐານໍ ມານາທີນມ຺ປິ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາໂຍເຄນ ທຸຄ຺ຄຕິສງ຺ຂາຕາ ສພ຺ພາປິ ຄຕິໂຍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຠວມູລຕ຺ຕາ ຊເຫ, ປຊເຫຍ຺ຍ. ຕາສໍ ປຣຠາເຄ ນິພ຺ພາເນ ປຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂຄປາລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕິເຍ ໂກສເລສູຕິ ໂກສລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ‘‘ໂກສລາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕສຸ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ. ຈາຣິກໍ ຈຣຕີຕິ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາວເສນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣຕິ. ມຫຕາຕິ ຄຸຓມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ, ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສງ຺ຂ຺ຍຕ຺ຕາ ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາຕິ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎສໍຫເຕນ ສມຓຄເຓນ. ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກໂຕ. ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມາຕິ ມຄ຺ຄໂຕ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ຆນປຕ຺ຕສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ທຈ຺ຉາຍສ຺ສ ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີປສງ຺ຂາຕໍ ມູລໍ.

ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຄປາລໂກຕິ ເອໂກ ໂຄຄຓຣກ຺ຂໂກ, ນາເມນ ປນ ນນ຺ໂທ ນາມ. ໂສ ກິຣ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ, ຍຖາ ເກຓິໂຍ ຊຏິໂລ ປພ຺ພຊ຺ຊາວເສນ, ເອວໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ໂຄຍູຖໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຄປາລກຕ຺ເຕນ ຣາຊປີຬໍ ອປຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຏຸມ຺ພໍ ຣກ຺ຂຕິ. ໂສ ກາເລນ ກາລໍ ປຎ຺ຈ ໂຄຣເສ ຄເຫຕ຺ວາ, ມຫາເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຈຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ເສວ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ, ອປຣຠາເຄ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປຣິວຸໂຕ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ, ‘‘ອິທານິສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິທູເຣ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ອາຄມຍມາໂນ. ນນ຺ໂທປິ ໂຂ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປາຍາສທານມທາສິ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຠຄວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ໂຄປາລກໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ…ເປ… ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທສ຺ເສສີຕິ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ’’ຕິອາທິນາ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ ກມ຺ມວິປາເກ ອິຘໂລກປຣໂລເກ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາວສາເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສສິ. ສມາທເປສີຕິ ‘‘ສຈ຺ຈາຘິຄມາຍ ອິເມ ນາມ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພາ’’ຕິ ສີລາທິຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຕສຸ ຕໍ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊສີຕິ ເຕ ຘມ຺ມາ ສມາທິນ຺ນາ ອນຸກ຺ກເມນ ຠາວິຍມານາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂວິສທາ ຍຖາ ຂິປ຺ປໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາວຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ສມ຺ມາ ອຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ມເທວ ເຕເຊສິ. ສມ຺ປຫໍເສສີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສຠາວທສ຺ສເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປໂມທາປນວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຫໍເສສິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຘມ຺ເມສຸ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ຈ ສມ຺ໂມຫວິໂນທເນນ ສນ຺ທສ຺ສນໍ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ປມາທາປໂນທເນນ ສມາທປນໍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສາລສິຍາປຕ຺ຕິວິໂນທເນນ ສມຸຕ຺ເຕຊນໍ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິສິທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປຫໍສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂສ ຠຄວໂຕ ສາມຸກ຺ກໍສິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອຘິວາເສສີຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐສຈ຺ເຈນ ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ນິມນ຺ຕິໂຕ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄໍ ອໂຈເປນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ເຕເນວ ອຘິວາເສສິ ສາທິຍິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາ’’ຕິ.

ອປ຺ໂປທກປາຍາສນ຺ຕິ ນິຣຸທກປາຍາສໍ. ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາຕິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ນວຎ຺ຈ ສປ຺ປິນ຺ຕິ ນວນີຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາວເທວ ວິລີນໍ ມຓ຺ຑສປ຺ປິຎ຺ຈ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ. ສຫຕ຺ຖາຕິ ອາທຣຊາໂຕ ສຫຕ຺ເຖເນວ ປຣິວິສນ຺ໂຕ. ສນ຺ຕປ຺ເປສີຕິ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ ໂຠເຊສິ. ສມ຺ປວາເຣສີຕິ ‘‘ອລໍ ອລ’’ນ຺ຕິ ວາຈາຍ ປຏິກ຺ຂິປາເປສິ. ຠຸຕ຺ຕາວິນ຺ຕິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ. ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ອປນີຕປາຓິໍ, ‘‘ໂຘຕປຕ຺ຕປາຓິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂຘຕປຕ຺ຕຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີຈນ຺ຕິ ອນຸຈ຺ຈໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສເນເຍວ ນິສີທນໍ ອຣິຍເທສວາສີນໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ, ໂສ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຈາຣວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ທາຣຸຜລກາສນສ຺ສ ສມີເປ ນິສີທິ. ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍາຕິອາທິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກຕໍ ອນຸໂມທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຕາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວສາເປຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຕເມ ປນ ທິວເສ ອປ຺ໂປທກປາຍາສທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຎາຓປຣິປາກາຠາວໂຕ ອນຸໂມທນເມວ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສີມນ຺ຕຣິກາຍາຕິ ສີມນ຺ຕເຣ, ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ. ຄາມວາສິໂນ ກິຣ ເອກໍ ຕຬາກໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ອກໍສຸ. ໂສ ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຕໍ ຕຬາກໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຕນ ພທ຺ຘາຆາໂຕ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທູຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນິວຕ຺ຕາຫິ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ທສ຺ສນູປຈາຣສມຕິກ຺ກມາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄາມານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຣຎ຺ຎປ຺ປເທເສ ເອກກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສເຣນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ. ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ໂອຫີຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຕຖາ ມຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ອຣິຍສາວກໍ ນນ຺ທໍ ມາເຣນ຺ເຕນ ປຸຣິເສນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ພຫຸລໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ໂຈເຣຫິ ຈ ເວຣີຫິ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໂຕປິ ໂຆຣຕຣໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ທິໂສ ທິສນ຺ຕິ ທູສໂກ ທູສນີຍໍ ໂຈໂຣ ໂຈຣໍ, ທິສ຺ວາຕິ ວຈນເສໂສ. ຍໍ ຕໍ ກຍິຣາຕິ ຍໍ ຕສ຺ສ ອນຍພ຺ຍສນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອໂກ ເອກສ຺ສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ໂຈໂຣ ປຸຕ຺ຕທາຣເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸໂຄມຫິໍສາທີສຸ ອປຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ອຕ຺ຕນິ ອປຣຊ຺ຌນ຺ຕໍ ໂຈຣໍ ທິສ຺ວາ, ເວຣີ ວາ ປນ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ພທ຺ຘເວຣໍ ເວຣິໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກກ຺ຂຬຕາຍ ທາຣຸຓຕາຍ ຍໍ ຕສ຺ສ ອນຍພ຺ຍສນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ວາ ປີເຬຍ຺ຍ, ເຂຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນາເສຍ຺ຍ, ຊີວິຕາ ວາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ທສສຸ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ມິຈ຺ຉາຐປິຕຕ຺ຕາ ມິຈ຺ຉາປຓິຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປາປິໂຍ ນໍ ຕໂຕ ກເຣ, ນໍ ປຸຣິສໍ ປາປຕຣໍ ຕໂຕ ກເຣຍ຺ຍ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ຫິ ທິໂສ ວາ ເວຣີ ວາ ທິສສ຺ສ ວາ ເວຣິໂນ ວາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ. ອິທໍ ປນ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ມິຈ຺ຉາຐປິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຕິ, ອຕ຺ຕຠາວສຕສຫສ຺ເສສຸປິ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ຂິປິຕ຺ວາ ສີສມສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຍກ຺ຂປຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກໂປຕກນ຺ທຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ວິຫາເຣ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ປພ຺ພຕກນ຺ທເຣ ປຸພ຺ເພ ພຫູ ກໂປຕາ ວສິໍສຸ, ເຕນ ສາ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣາ ‘‘ກໂປຕກນ຺ທຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປຣຠາເຄ ຕຕ຺ຖ ກຕວິຫາໂຣປິ ‘‘ກໂປຕກນ຺ທຣາ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກໂປຕກນ຺ທຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ວິຫາເຣ’’ຕິ. ຊຸຓ຺ຫາຍ ຣຕ຺ຕິຍາຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂຣຕ຺ຕິຍໍ. ນໂວໂຣປິເຕຫິ ເກເສຫີຕິ ອຈິຣໂອຫາຣິເຕຫິ ເກເສຫິ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ເຈຕໍ ກຣຓວຈນໍ. ອພ຺ໂຠກາເສຕິ ຍຕ຺ຖ ອຸປຣິຈ຺ຉທນໍ ປຣິກ຺ເຂໂປ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕາທິເສ ອາກາສງ຺ຄເຓ.

ຕຕ຺ຖ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ນີລຸປ຺ປລວຓ຺ໂຓ. ອຸໂຠປິ ປນ ເຕ ມຫາເຖຣາ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓຊຈ຺ຈາ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນາ ຉຬຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕາ ມຫາຂີຓາສວາ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ສຕ຺ຕສຏ຺ຐິຍາ ສາວກປາຣມິຎາຓານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາ ເອຕໍ ກໂປຕກນ຺ທຣວິຫາຣໍ ອຸປໂສຠຍນ຺ຕາ ເອກໍ ກນກຄຸຫໍ ປວິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ສີຫາ ວິຍ, ເອກໍ ວິຊມ຺ຠນຠູມິໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ ທ຺ເວ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ວິຍ, ເອກໍ ສຸປຸປ຺ຜິຕສາລວນໍ ປວິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊາໂນ ວິຍ, ເອກໍ ສິມ຺ພລິວນໍ ປວິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ສຸປຓ຺ຓຣາຊາໂນ ວິຍ, ເອກໍ ນຣວາຫນຍານໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາ ທ຺ເວ ເວສ຺ສວຓາ ວິຍ, ເອກໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຠິນິສິນ຺ນາ ທ຺ເວ ສກ຺ກາ ວິຍ, ເອກວິມານພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕາ ທ຺ເວ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວິຍ, ເອກສ຺ມິໍ ຄຄນຏ຺ຐາເນ ຐິຕານິ ທ຺ເວ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລານິ ວິຍ, ທ຺ເວ ສູຣິຍມຓ຺ຑລານິ ວິຍ ຈ ວິໂຣຈິໍສຸ. ເຕສຸ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທິ, ອາຍສ຺ມາ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສມາປຊ຺ຊິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິນ຺ຕິ ອຸເປກ຺ຂາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໍ. ເກຈິ ‘‘ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ອາຣຸປ຺ປປາທກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ອິມາ ເອວ ຫິ ຕິສ຺ໂສ ກາຍຣກ຺ຂຓສມຕ຺ຖາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ສມາຘິປຣິຍາຍສມ຺ຠໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ, ປຈ຺ຉິມໍເຍວ ປນ ອາຈຣິຍາ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ຄນ຺ຕຸໍ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຏິຠາຕິ ມນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ມມ. ມນ຺ຕິ ຫິ ປຏິສທ຺ທໂຍເຄນ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອິມສ຺ສ ສີເສ ປຫາຣໍ ທາຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ກິຣ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ເຖເຣ ພທ຺ຘາຆາໂຕ, ເຕນສ຺ສ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອໂຫສິ. ອິຕໂຣ ປນ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ ສມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມາ ອາສາເທສີຕິ ມາ ຆຏ຺ເຏສິ, ມາ ປຫາຣໍ ເທຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຬາໂຣຕິ ອຸຬາເຣຫິ ອຸຕ຺ຕເມຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ອນາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ອນາທິຍນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສີເສ ປຫາຣໍ ອທາສີຕິ ສພ຺ພຖາເມນ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕວ ສີເສ ຂຏກໍ ອທາສິ, ມຸທ຺ຘນິ ມຸຏ຺ຐິຆາຕໍ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາວ ມຫາຕິ ຖາມມຫຕ຺ເຕນ ຕຕ຺ຕກໍ ມຫນ຺ໂຕ ປຫາໂຣ ອໂຫສິ. ເຕນ ປຫາເຣນາຕິ ເຕນ ປຫາເຣນ ກຣຓຠູເຕນ. ສຕ຺ຕຣຕນນ຺ຕິ ປມາຓມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຣຕເນນ ສຕ຺ຕຣຕນໍ. ນາຄນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ. ໂອສາເທຍ຺ຍາຕິ ປຖວິຍໍ ໂອສີທາເປຍ຺ຍ ນິມຸຊ຺ຊາເປຍ຺ຍ. ‘‘ໂອສາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນນ຺ຕິ ອຑ຺ເຒນ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປູຣຓານິ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມານິ, ອຑ຺ຒຏ຺ຐມານິ ຣຕນານິ ປມາຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕໂນ, ຕໍ ອຑ຺ຒຏ຺ຐມຣຕນໍ. ມຫນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕກູຏນ຺ຕິ ເກລາສກູຏປ຺ປມາຓໍ ວິປຸລໍ ຄິຣິກູຏໍ. ປທາເລຍ຺ຍາຕິ ສກລິກາກາເຣນ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອປິ ໂອສາເທຍ຺ຍ, ອປິ ປທາເລຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕາວເທວ ຈສ຺ສ ສຣີເຣ ມຫາປຣິຬາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ເວທນາຕຸໂຣ ອາກາເສ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາຘິກໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘໍ ສິເນຣຸມ຺ປິ ປພ຺ພຕຣາຊານໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕີ ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລາ ມຫາປຖວີ ຕໍ ປາປສຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ວິຍ ວິວຣມທາສິ. ອວີຈິໂຕ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກນ຺ທນ຺ຕໍເຍວ ຕໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ໂສ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວິປ຺ປລປນ຺ໂຕ ປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ຈ ປນ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ‘ຑຍ຺ຫາມິ ຑຍ຺ຫາມີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ມຫານິຣຍໍ ອປຕາສີຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປຕາສີຕິ ອປຕິ.

ກິໍ ປນ ໂສ ຍກ຺ຂຕ຺ຕຠາເວເນວ ນິຣຍໍ ອຸປຄຈ຺ຉີຕິ? ນ ອຸປຄຈ຺ຉິ, ຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ປາປກມ຺ມໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ພເລນ ຍກ຺ຂຕ຺ຕຠາເວ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິ. ຍໍ ປນ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ, ເຕນ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປນ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຕສຣີຣສ຺ສ ນ ໂກຈິ ວິກາໂຣ ອໂຫສິ. ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອວຸຏ຺ຐິຕກາເລ ຫິ ຕໍ ຍກ຺ໂຂ ປຫຣິ, ຕຖາ ປຫຣນ຺ຕໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມນສມກາລເມວ ຈ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສຣີຣວຸຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສປິສ຺ສ ພ຺ຍາກາສິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ…ເປ… ອປິ ຈ ເມ ສີສໍ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຖກໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ມຘຸຣກຊາຕໍ ວິຍ ເມ ສີສໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ, ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂາຘິຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ສີສໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສີເສ ໂຖກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ກຖໍ ປນ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ສຣີເຣ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິເຕ ເຖຣສ຺ສ ສີເສ ໂຖກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ອໂຫສີຕິ? ອຈິເຣເນວ ວຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອປຎ຺ຎາຍມານທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ກາຍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ມກສາທິຊນິຕໍ ວິຍ ປຏິພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂຖກໍ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

‘‘ມຫາພເລນ ຍກ຺ເຂນ ຕຖາ ສພ຺ພຸສ຺ສາເຫນ ປຫເຏ ສຣີເຣປິ ວິກາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາເຕນ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ມຫານຸຠາວຕາຍ ວິຠາວິຕາຍ ໂສປິສ຺ສ ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອາວຸໂສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ’’ຕິອາທິນາ ອິທ຺ຘານຸຠາວມຫນ຺ຕຕາປກາສນາປເທເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍາຫງ຺ກາຣາທິມລານໍ ສຸປ຺ປຫີນຕໍ ທີເປຕິ. ປໍສຸປິສາຈກມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມາຕິ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ວິຈຣຓກຂຸທ຺ທກເປຕມ຺ປິ ນ ປສ຺ສາມ. ອິຕິ ອຘິຄມປ຺ປິຈ຺ຉານໍ ອຄ຺ຄຠູໂຕ ມຫາເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອນາວຊ຺ຊເນນ ເຕສໍ ອທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອຕຣຫີ’’ຕິ.

ຠຄວາ ປນ ເວຬຸວເນ ຐິໂຕ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ອສ຺ໂສສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິພລູປຄຕໍ ອິທ຺ຘານຸຠາວມຫນ຺ຕຕໍ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິທີປກໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເສລູປມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຐິຕໍ ນານຸປກມ຺ປຕີຕິ ຍສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຆນສິລາມຍປພ຺ພຕູປມໍ ສພ຺ເພສໍ ອິຎ຺ຊນານໍ ອຠາວໂຕ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາວ ຐິຕໍ ສພ຺ເພຫິປິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ນານຸປກມ຺ປຕິ ນ ປເວຘຕິ. ອິທານິສ຺ສ ອກມ຺ປນາກາຣໍ ສທ຺ຘິໍ ກາຣເຓນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວິຣຕ຺ຕໍ ຣຊນີເຍສູຕິ ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຣຊນີເຍສຸ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ວິຣຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກປເນຍ຺ເຍຕິ ປຏິຆຏ຺ຐານີເຍ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ອາຆາຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ທຸສ຺ສຕິ ນ ວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ເສວໍ ຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕາທິຠາວາວຫນຠາເວນ ຠາວິຕໍ. ກຸໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂເມສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລໍ ກຸໂຕ ສຕ຺ຕໂຕ ສງ຺ຂາຣໂຕ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຄມິສ຺ສຕິ, ນ ຕາທິສສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ປຎ຺ຈເມ ໂກສມ຺ພິຍນ຺ຕິ ກຸສຸມ຺ເພນ ນາມ ອິສິນາ ວສິຕຏ຺ຐາເນ ມາປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂກສມ຺ພີ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘນາມເກ ນຄເຣ. ໂຆສິຕາຣາເມຕິ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິເຕ ອາຣາເມ. ຠຄວາ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕີຕິ ຠຄວາ ສມ຺ພາຘປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ກິໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສມ຺ພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ສໍສຄ຺ໂຄ ວາຕິ? ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ໂກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຉາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ທຸຣາສທາ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ອນຸປລິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຫິເຕສິຕາຍ ປນ ສຕ຺ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອຘິວາເສຕິ, ສຍຎ຺ຈ ມຫາກຣຸຓາສມຸສ຺ສາຫິໂຕ ກາລຎ຺ຎູ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ອຍມິຘ ອາກິຓ຺ຓວິຫາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ອິຘ ປນ ໂກສມ຺ພິການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກລຫຊາຕານໍ ສຕ຺ຖາ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຖຸໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໕; ມ. ນິ. ໓.໒໓໗; ມຫາວ. ໔໖໔) ໂອວາທໍ ອທາສິ, ຕໍ ທິວສໍ ເຕສໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຕາ. ທຸຕິຍທິວເສປິ ຠຄວາ ຕເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖສິ, ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ເຕສໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ຣຕ຺ຕິ ວິຠາຕາ. ຕຕິຍທິວເສປິ ຠຄວາ ຕເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖສິ, ອຖຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ, ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຣິຍາທິນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ໂຂ ອິເມ ໂມຆປຸຣິສາ ນ ທານິເມ ສກ຺ກາ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ນຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາເປຕພ຺ພາ, ຍໍນູນາຫໍ ເອກຈາຣິກວາສໍ ວເສຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ກລຫໂຕ ໂອຣມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເອວໍ ເຕຫິ ກລຫກາຣເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວາສໍ ວິເນຕພ຺ພາຠາວໂຕ ອຸປາສກາທີຫິ ອຸປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ສຸຂໍ, ອນາຣາຘິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ນ ອິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ຜາສຸ ວິຫຣາມີ’’ຕິ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ປວິເວກຏ຺ໂຐ ທູຣີຠູໂຕ. ຕຖາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາວ ຠຄວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວນສຓ຺ເຑ ຠທ຺ທສາລມູເລ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ…ເປ… ຠທ຺ທສາລມູເລ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາມນ຺ຕິ ສຍໍ. ສໍສາເມຕ຺ວາຕິ ປຏິສາເມຕ຺ວາ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສາມນ຺ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸປຏ຺ຐາເກຕິ ໂກສມ຺ພິນຄຣວາສິໂນ ໂຆສິຕເສຏ຺ຐິອາທິເກ ອຸປຏ຺ຐາເກ, ວິຫາເຣ ຈ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາກໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ.

ເອວໍ ຄເຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ເອກໂກວ ຄໂຕ, ມຍໍ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຍທາ ຠຄວາ ສາມໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ຈ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອທຸຕິໂຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ເອກຈາຣໍ ຈຣິຕຸໍ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສໂຍ, ສາວເກນ ນາມ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ນ ອິເມສຸ ທິວເສສຸ ຠຄວາ ອນຸຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ນິວາເຣສິ, ສຍມ຺ປິ ນານຸຄຈ຺ຉິ.

ອນຸປຸພ຺ເພນາຕິ ອນຸກ຺ກເມນ, ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ‘‘ເອກຈາຣວາສໍ ຕາວ ວສມານໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພາລກໂລຓກາຣຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຠຄຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສກລໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ຕິຍາມຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ເອກຈາຣວາເສ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຕນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສມາເນ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຈີນວໍສມິຄທາຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ສມຄ຺ຄວາເສ ອານິສໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕປິ ຕຕ຺ເຖວ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໂກວ ປາລິເລຍ຺ຍຄາມໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ປາລິເລຍ຺ຍຄາມວາສິໂນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປາລິເລຍ຺ຍຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ໂຑ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຠຄວາ ວສຕູ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ວາສຍິໍສຸ. ຠທ຺ທສາໂລຕິ ປນ ຕຕ຺ເຖໂກ ມນາໂປ ຠທ຺ທໂກ ສາລຣຸກ຺ໂຂ, ຠຄວາ ຕໍ ຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວນສຓ຺ເຑ ປຓ຺ຓສາລສມີເປ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວິຫຣຕິ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ເຑ ຠທ຺ທສາລມູເລ’’ຕິ.

ຫຕ຺ຖິນາໂຄຕິ ມຫາຫຕ຺ຖີ ຍູຖປຕິ. ຫຕ຺ຖິກລເຠຫີຕິ ຫຕ຺ຖິໂປຕເກຫິ. ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫີຕິ ຂີຣູປເຄຫິ ທຫຣຫຕ຺ຖິໂປຕເກຫິ, ເຍ ‘‘ຠິງ຺ກາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນຄ຺ຄານີຕິ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ຫຕ຺ຖິອາທີຫິ ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ຂາທິຕາວເສສານິ ຂາຓຸສທິສານິ ຂາທຕິ. ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ເຕນ ຫຕ຺ຖິນາເຄນ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານໂຕ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຕິຕໍ. ອສ຺ສ ສາຂາຠງ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ເຕ ຂາທນ຺ຕິ. ອາວິລານີຕິ ເຕຫິ ປຐມຕຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປິວນ຺ເຕຫິ ອາລຸຬິຕຕ຺ຕາ ອາວິລານິ ກທ຺ທມມິສ຺ສານິ ປານີຍານິ ປິວຕິ. ໂອຄາຫາຕິ ຕິຕ຺ຖໂຕ. ‘‘ໂອຄາຫ’’ນ຺ຕິປິ ປາຬິ. ອສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ. ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິໂຍ, ອຸປນິຆໍສິຍມາໂນປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຬາຣຠາເວນ ນ ກຸຊ຺ຌຕິ, ເຕນ ຕາ ຕໍ ຆໍສນ຺ຕິເຍວ. ຍູຖາຕິ ຫຕ຺ຖິຆຏາ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ກິຣ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍູຖວາເສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຆຏສຫສ຺ເສນ ນິພ຺ພາປິຕສນ຺ຕາໂປ ວິຍ ນິພ຺ພຸໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ຠທ຺ທສາລສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຈ ສມນ຺ຕໂຕ ອປ຺ປຫຣິຕກໍ ກຕ຺ວາ ສາຂາຠງ຺ເຄຫິ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ຠຄວໂຕ ມຸຂໂຘວນໍ ເທຕິ, ນ຺ຫາໂນທກໍ ອາຫຣຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ເທຕິ, ອຣຎ຺ຎໂຕ ມຘຸຣານິ ຜລານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຸປເນຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ໂສ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ, ຕໍ ປເທສໍ ອປ຺ປຫຣິຕຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ. ໂສຓ຺ຑາຍ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທາຣູນິ ຊາລາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປາສາຓຂຓ຺ຑານິ ຕາເປຕ຺ວາ ຕານິ ທຓ຺ຑເກຫິ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ຕຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຠຄວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ມມ ນ຺ຫານໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫານກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ປານີເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສີຕເລ ສຎ຺ຊາເຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິອາທິ ອຸຠິນ຺ນໍ ມຫານາຄານໍ ວິເວກສຸຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວິເວກໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເກຫິຈິ ອນາກິຓ຺ຓຠາວລທ຺ຘໍ ກາຍວິເວກໍ ຊານິຕ຺ວາ, ອິຕເຣ ປນ ວິເວກາ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ.

ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ຈ ປວິເວກາຠິຣຕິຍາ ສມານຊ຺ຌາສຍຠາວທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເອຕໍ ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຣຖອີສາສທິສທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເຄນ ພຸທ຺ຘນາຄສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ສເມຕິ ສໍສນ຺ທຕິ. ກຖໍ ສເມຕິ ເຈ? ຍເທໂກ ຣມຕີ ວເນ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘນາໂຄ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິມໍ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິເວກໍ ອຸປພ຺ຣູຫຍມາໂນ ອິທານິ ຍຖາ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ວເນ ອຣຎ຺ເຎ ຣມຕິ ອຠິຣມຕິ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖິອາທີຫິ ອາກິຓ຺ຓວິຫາຣໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິເວກໍ ອຸປພ຺ຣູຫຍມາໂນ ອິທານິ ເອໂກ ອສຫາໂຍ ວເນ ອຣຎ຺ເຎ ຣມຕິ ອຠິຣມຕິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເຄນ ສເມຕິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕນ ສເມຕີຕິ ກຕ຺ວາ ເອກີຠາວຣຕິຍາ ເອກສທິສໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປິຓ຺ໂຑລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຉຏ຺ເຐ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ປິຓ຺ຑໍ ອຸລມາໂນ ປຣິເຍສມາໂນ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ. ໂສ ກິຣ ປຣິຊິຓ຺ຓໂຠໂຄ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ໂສ ມຫນ຺ຕໍ ກປລ຺ລໍ ‘‘ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ກປລ຺ລປູຣໍ ຍາຄຸໍ ປິວຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ປູວຂຊ຺ຊກຎ຺ຈ ຂາທຕິ. ອຖສ຺ສ ມຫຄ຺ຆສຠາວໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໍ ນານຸຊານິ, ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ໂສ ຐເປນ຺ໂຕປິ ຆໍເສນ຺ໂຕວ ປຓາເມຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ຆໍເສນ຺ໂຕວ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຆໍສເນນ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄຓ຺ຫນກໍ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ, ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກໍ ອນຸຊານິ. ເຖໂຣ ອປເຣນ ສມເຍນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອິຕິ ໂສ ປຸພ຺ເພ ສວິເສສໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ອຸລຕີຕິ ປິຓ຺ໂຑໂລ, ໂຄຕ຺ເຕນ ປນ ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອຸຠຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອາຣຎ຺ຎໂກຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສນປຏິກ຺ຂິປເນນ ອຣຎ຺ເຎ ນິວາໂສ ອສ຺ສາຕິ ອາຣຎ຺ຎໂກ, ອາຣຎ຺ຎກຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕຖາ ຠິກ຺ຂາສງ຺ຂາຕານໍ ອາມິສປິຓ຺ຑານໍ ປາໂຕ ປິຓ຺ຑປາໂຕ, ປເຣຫິ ທິນ຺ນານໍ ປິຓ຺ຑານໍ ປຕ຺ເຕ ນິປຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸຎ຺ຉຕິ ຕໍ ຕໍ ກຸລໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ຄເວສຕີຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ປິຓ຺ຑາຍ ວາ ປຕິຕຸໍ ຈຣິຕຸໍ ວຕເມຕສ຺ສາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕີ, ປິຓ຺ຑປາຕີເຍວ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ. ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ປໍສູນໍ ອຸປຣິ ຐິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ປໍສຸກູລໍ ວິຍາຕິ ປໍສຸກູລໍ, ປໍສຸ ວິຍ ວາ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປໍສຸກູລໍ, ປໍສຸກູລສ຺ສ ຘາຣຓໍ ປໍສຸກູລໍ, ຕໍ ສີລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ປໍສຸກູລິໂກ. ສງ຺ຆາຏິອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສກສງ຺ຂາຕານິ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ຕິຈີວຣໍ, ຕິຈີວຣສ຺ສ ຘາຣຓໍ ຕິຈີວຣໍ, ຕໍ ສີລໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ເຕຈີວຣິໂກ. ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ຘຸຕວາໂທຕິ ຘຸໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘຸຕກິເລໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ກິເລສຘຸນນກຘມ຺ໂມ ວາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ຘຸໂຕ, ນ ຘຸຕວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ນ ຘຸໂຕ, ຘຸຕວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ເນວ ຘຸໂຕ, ນ ຘຸຕວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ຘຸໂຕ ເຈວ, ຘຸຕວາໂທ ຈາຕິ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ໂຍ ສຍໍ ຘຸຕຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ປຣໍ ຕທຕ຺ຖາຍ ສມາທເປຕິ, ອຍໍ ປຐໂມ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ນ ຘຸຕຘມ຺ເມ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ປຣໍ ສມາທເປຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ. ໂຍ ອຸຠຍຣຫິໂຕ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ. ໂຍ ປນ ອຸຠຍສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ. ເອວຣູໂປ ຈ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘຸຕວາໂທ’’ຕິ. ເອກເທສສຣູເປກເສສວເສນ ຫິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ນາມຣູປ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສມ຺ປໂຍຄໂຕ ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຈິຕ຺ຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອິຘ ປນ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍຕໍສມາປຕ຺ຕີສຸ ສມາຘິ ເອວ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕມນຸຍຸຕ຺ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກາເລນ ກາລໍ ຕີຓິ ນິມິຕ຺ຕານິ ມນສິ ກາຕພ຺ພານີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຘິຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໓.໑໐໓) ວິຍ ສມຖວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ປຸຣິໂມເຍວຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານປຣິກ຺ຂາຣສມ຺ປທາສມ຺ປນ຺ນໍ ອຘິຈິຕ຺ຕານຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ເອວໍ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕານຸໂຍໂຄ ມມ ສາສນານຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອນູປວາໂທຕິ ວາຈາຍ ກສ຺ສຈິປິ ອນຸປວທນໍ. ອນູປຆາໂຕຕິ ກາເຍນ ກສ຺ສຈິ ອຸປຆາຕາກຣຓໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ. ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອວີຕິກ຺ກມລກ຺ຂໂຓ ສໍວໂຣ. ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວເສນ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາ. ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນນ຺ຕິ ວິວິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຏ຺ຏນວິຣຫິຕໍ ເສນາສນໍ. ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄຕິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຘິຄມາຍ ຠາວນານຸໂຍໂຄ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ອນູປວາໂທຕິ ກສ຺ສຈິປິ ອຸປຣຸຊ຺ຌນວຈນສ຺ສ ອວທນໍ. ເຕນ ສພ຺ພມ຺ປິ ວາຈສິກໍ ສີລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນູປຆາໂຕຕິ ກາເຍນ ກສ຺ສຈິ ອຸປຆາຕສ຺ສ ປຣວິເຫຐນສ຺ສ ອກຣຓໍ. ເຕນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາຍິກໍ ສີລໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍາທິສໍ ປນິທໍ ອຸຠຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນນ຺ໂຕຄຘໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈສທ຺ໂທ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣຠູໂຕ ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ອຘິກຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ປາຕິໂມກ຺ເຂ ນິສ຺ສຍຠູເຕ ສໍວໂຣ. ໂກ ປນ ໂສຕິ? ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ. ອຸປສມ຺ປທເວລາຍຎ຺ຫິ ອວິເສເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລໍ ສມາທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຐິຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຣໍ ອຸປວາທູປຆາຕານໍ ອກຣຓວເສນ ສໍວໂຣ, ໂສ ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ ຈາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຖ ວາ ປາຕິໂມກ຺ເຂຕິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ຠຸມ຺ມໍ ຍຖາ ‘‘ເຈຕໂສ ອວູປສໂມ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໒). ເຕນ ປາຕິໂມກ຺ເຂນ ສາເຘຕພ຺ໂພ ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສງ຺ຄຫິໂຕ ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ສໍວໂຣຕິ ອິມິນາ ປນ ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສໍວຣານໍ ຄຫຓໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂສາຘນໍ ອິທໍ ສໍວຣຈຕຸກ຺ກໍ.

ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ຠຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄວິສ຺ສຊ຺ຊນານໍ ວເສນ ໂຠຊເນ ປມາຓຎ຺ຎຸຕາ. ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນນ຺ຕິ ຠາວນານຸກູລໍ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທິວິວິຕ຺ຕເສນາສນໍ. ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄຕິ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິກຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ອຘິຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ເຕ ສາເຘຕພ຺ເພ ຕສ຺ສ ນິປ຺ຜາທນຕ຺ຖໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາວເສນ ອາໂຍໂຄ. ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣສ຺ສ ອນູປວທນໍ, ອນູປຆາຕນໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ປຣິເຍສນປຏິຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ວິວິຕ຺ຕວາໂສ, ຍຖາວຸຕ຺ຕອຘິຈິຕ຺ຕານຸໂຍໂຄ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ໂອວາໂທ ອນຸສິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ສຕ຺ຕເມ ອປຸພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ. ຄາຖາຍ ອຘິເຈຕໂສຕິ ອຘິຈິຕ຺ຕວໂຕ, ສພ຺ພຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິເກນ ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕຕິ ນ ປມຊ຺ຊໂຕ, ອປ຺ປມາເທນ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມສຸ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຸນິໂນຕິ ‘‘ໂຍ ມຸນາຕິ ອຸໂຠ ໂລເກ, ມຸນິ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໖໙; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໑) ເອວໍ ອຸຠຍໂລກມຸນເນນ ໂມນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຎາຓໍ, ເຕນ ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ວາ ຂີຓາສໂວ ມຸນິ ນາມ, ຕສ຺ສ ມຸນິໂນ. ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂມນສ຺ສ ປເຖສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ຕີສຸ ວາ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂໂຕ. ອິທຎ຺ຈ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິນິຏ຺ຐິຕສິກ຺ໂຂ ຫິ ອຣຫາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສິກ຺ຂໂຕ, ອິມາຍ ສິກ຺ຂາຍ ມຸນິຠາວໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸນິໂນຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຈ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕານໍ ວເສນ ອຘິເຈຕໂສ, ຈຕຸສຈ຺ຈສມ຺ໂພຘປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອປ຺ປມາທວເສນ ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ, ມຄ຺ຄຎາຓສມນ຺ນາຄເມນ ມຸນິໂນຕິ ເອວເມເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຖ ວາ ‘‘ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ປທານໍ ເຫຕຸອຕ຺ຖຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ອປ຺ປມຊ຺ຊນເຫຕຸ ສິກ຺ຂນເຫຕຸ ຈ ອຘິເຈຕໂສຕິ.

ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນຕິ ຕາທິສສ຺ສ ຂີຓາສວມຸນິໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອິຏ຺ຐວິໂຍຄາທິວຕ຺ຖຸກາ ໂສກາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ຕາທິໂນຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ມຸນິໂນ ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣາຄາທີນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສເມນ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ. ສທາ ສຕີມໂຕຕິ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຕິຍາ ອວິຣຫິຕສ຺ສ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຘິເຈຕໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ‘‘ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ‘‘ມຸນິໂນ ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ເອເຕຫິ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ‘‘ມຸນິໂນ’’ຕິ ວາ ເອເຕນ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ, ‘‘ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕ’’ຕິ ເອເຕນ ຕາສໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສິກ຺ຂານໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ, ‘‘ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີຫິ ສິກ຺ຂາປາຣິປູຣິຍາ ອານິສໍໂສ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສຸນ຺ທຣີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໘. ອຏ຺ຐເມ ສກ຺ກໂຕຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓິໂຕເຍວ. ອສຫມານາຕິ ນ ສຫມານາ, ອຸສູຍນ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.