໒. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ນນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓູເປຕຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕໂຣ ສປຣິຊນໍ ສກລຎ຺ຈ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ນນ຺ທຍນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ‘‘ນນ຺ໂທ’’ຕິ ນາມໍ ລຠິ. ຠຄວໂຕ ຠາຕາຕິ ຠຄວໂຕ ເອກປິຕຸປຸຕ຺ຕຕາຍ ຠາຕາ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ສໂຫທຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ຈູຬມາຕຸປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ຫິ ໂສ ປຸຕ຺ໂຕ. ອນຠິຣໂຕຕິ ນ ອຠິຣໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຈຣິຍໍ ເອກາສນໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ເມຖຸນວິຣຕິໍ. ສນ຺ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ປຐມຈິຕ຺ຕໂຕ ຍາວຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕຸໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ. ທຸຕິເຍນ ເຈຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປເທນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ອຸປສມ຺ປທກາເລ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ສມາທິນ຺ນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຠາເວນ ອນຸຏ຺ຐິຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສິກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີນາຍາຕິ ຄິຫິຠາວາຍ. ອາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີຕິ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວມາໂຣເຈສີຕິ? ເອຕ຺ຖາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ຠຄວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊນ ເປສິເຕສຸ ສຫສ຺ສສຫສ຺ສປຣິວາເຣສຸ ທສສຸ ທູເຕສຸ ສຫ ປຣິວາເຣນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ເຕນ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖເຣນ ຄມນກາລໍ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄວຓ຺ຓນໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ຊາຕິຠູມິຄມນາຍ ຍາຈິໂຕ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸຕ຺ໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໕໕ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ຄາຖາຍ ປິຕຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈເຣ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໙) ຄາຖາຍ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ຣາຊານໍ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ປນ ຣາຫຸລມາຕຸຄຸຓກຖໍ ນິສ຺ສາຍ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣີຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໔.໑໘ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກເຄຫປ຺ປເວສນວິວາຫມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫິ. ໂສປິ ຕຖາຄເຕ ຄາຣເວນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ໂສປານສີເສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ໂສປານມູເລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຣາຊງ຺ຄເຓ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ກຸມາໂຣ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອນິຈ຺ຉາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາຣເວນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ‘‘ອິຘ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ, ‘‘ອຍ຺ເຍ ຠຄວາ, ນນ຺ທຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ວິນາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ເວເຄນ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສີຫປຎ຺ຊຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສສິ ນນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ‘‘ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ຫິ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊຖາຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມາຕຣາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເປສິຕໍ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ, ສມຓ, ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມາຄຕໍ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ປຸເນກທິວສໍ ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໒ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ປິຕຣໍ ຕີສຸ ຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕປຏິຎ຺ໂຎ ນິຏ຺ຐິເຕ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຉາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ກາເມສຸ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ວຸຕ຺ຕວຈນມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ…ເປ… ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ນໍ ຠຄວາ ເອວໍ ປພ຺ພາເຊສີຕິ? ‘‘ປຸເຣຕຣເມວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາເມຫິ ນໍ ວິເວເຈຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປນ ອຸປາເຍນ ຕໂຕ ວິເວເຈຕ຺ວາ ອຸປຣິວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ນໍ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊສິ.

ສາກິຍານີຕິ ສກ຺ຍຣາຊຘີຕາ. ຊນປທກລ຺ຍາຓີຕິ ຊນປທມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓີ ຣູເປນ ອຸຕ຺ຕມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ, ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ. ສາ ຫິ ຍສ຺ມາ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬິກາ ນຈ຺ໂຈທາຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສກວຓ຺ຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ. ຉວິກລ຺ຍາຓໍ ມໍສກລ຺ຍາຓໍ ນຂກລ຺ຍາຓໍ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ ວຍກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີໂຣຠາເສນ ທສທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ອາໂລກໍ ກໂຣຕິ, ປິຍງ຺ຄຸສມາ ວາ ສຸວຓ຺ຓສມາ ວາ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສາ ຉວິກລ຺ຍາຓຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທາ ມຸຂປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກຕໍ ວິຍ ຣຕ຺ຕປວາຬຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ສທິສໍ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສາ ມໍສກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິ ນຂປຕ຺ຕານິ ມໍສໂຕ ອມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ລາຂາຣສປຣິກິຕານິ ວິຍ ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣຘາຣາສທິສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ນຂກລ຺ຍາຓຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສທນ຺ຕາ ສຸຜຸສິຕາ ປຣິສຸທ຺ຘປວາຬປນ຺ຕິສທິສາ ວຊິຣປນ຺ຕີ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິວສ຺ສສຕິກາປິ ສມານາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ ນິປ຺ປລິຕາ, ອຍມສ຺ສາ ວຍກລ຺ຍາຓຕາ. ສຸນ຺ທຣີ ຈ ໂຫຕິ ເອວຣູປຄຸຓສມນ຺ນາຄຕາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ.

ຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ, ຆຣໂຕ ນິກ຺ຂມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຸປຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫີຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ, ວິປ຺ປກຕຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຸລ຺ລິຂນນ຺ຕິ ຈ ຜຓກາທີຫິ ເກສສຓ຺ຐາປນໍ, ‘‘ອຑ຺ຒກາຣວິຘານ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອປໂລເກຕ຺ວາຕິ ສິເນຫຣສວິປ຺ຜາຣສໍສູຈເກນ ອຑ຺ຒກ຺ຂິນາ ອາພນ຺ຘນ຺ຕີ ວິຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ມໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ປຸພ຺ເພປິ ‘‘ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາກຸລຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຸນ ‘‘ມໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຸວຏນ຺ຕິ ສີຆໍ. ຕມນຸສ຺ສຣມາໂນຕິ ຕໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ, ຕໍ ວາ ຕສ຺ສາ ອາກາຣສຫິຕໍ ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ.

ຠຄວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາເຍນສ຺ສ ຣາຄໍ ວູປສເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິພເລນ ນໍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ຌາມເຂຕ຺ເຕ ຌາມຂາຓຸມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສານງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ເອກໍ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນສິ. ປາຬິຍໍ ປນ ເອກກ຺ຂເຓເນວ ສຕ຺ຖາຣາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄຕໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄມນໍ ອວຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ຫິ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສມິຎ຺ຊນາທິນິທສ຺ສນໍ? ຕໍ ອນ຺ຕຣຘານນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕານິ ກກຸຏປາທານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ຕາສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິເສສໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ກກຸຏປາທານີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ພາຫຸມ຺ຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ. ຠຄວາ ຫິ ຕທາ ຕາທິສໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ, ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຸເຊ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ນີຍມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຠຄວຕາ ສເຈ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ຕາວຕິໍສເທວໂລກສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ປເວສນເມວ ວາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ສິຍາ, ຍຖານິສິນ຺ນສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ຕໍ ເທວໂລກໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລກວິວຣຓິທ຺ຘິກາເລ ວິຍ, ຕເມວ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ຕຕ຺ຖ ເປເສຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ທິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໂຕ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ໂຍ ນິຫີນຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຠາໂວ, ຕສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ເທວໂລກສິຣິວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເນສິ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ວິເສສໂຕ ອຠິຣຕິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ກກຸຏປາທານີຕິ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓຕາຍ ປາຣາວຕສທິສປາທານິ. ຕາ ກິຣ ສພ຺ພາປິ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ປາທມກ຺ຂນເຕລທາເນນ ຕາທິສາ ສຸກຸມາຣປາທາ ອເຫສຸໍ. ປສ຺ສສິ ໂນຕິ ປສ຺ສສິ ນຸ. ອຠິຣູປຕຣາຕິ ວິສິຏ຺ຐຣູປຕຣາ. ທສ຺ສນີຍຕຣາຕິ ທິວສມ຺ປິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອຕິຕ຺ຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ປສ຺ສິຕພ຺ພຕຣາ. ປາສາທິກຕຣາຕິ ສພ຺ພາວຍວໂສຠາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ປສາທາວຫຕຣາ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ໂອໂລກາເປສິ? ສຸເຂເນວສ຺ສ ກິເລເສ ນີຫຣິຕຸໍ. ຍຖາ ຫິ ກຸສໂລ ເວຊ຺ໂຊ ອຸສ຺ສນ຺ນໂທສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິເນຫປານາທິນາ ປຐມໍ ໂທເສ ອຸກ຺ກິເລເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວມນວິເຣຈເນຫິ ສມ຺ມເທວ ນີຫຣາເປຕິ, ເອວໍ ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ຠຄວາ ອຸສ຺ສນ຺ນຣາຄໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ເທວຈ຺ຉຣາໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸກ຺ກິເລເທສິ ອຣິຍມຄ຺ຄເຠສຊ຺ເຊນ ອນວເສສໂຕ ນີຫຣິຕຸກາໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີຕິ ຌາມງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄມກ຺ກຏີ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສິຕາ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສາ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ອຸປາທາຍ, ເອວເມວ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອຸປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານນ຺ຕິ ອຸປໂຍເຄ ສາມິວຈນໍ, ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຍວສມ຺ພນ຺ເຘ ວາ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ, ເຕນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປນິຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປນິຘາຍາຕິ ຈ ສມີເປ ຐເປຕ຺ວາ, ອຸປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂ຺ຍນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖີຕິ ຄຓນໍ. ກລຠາຄນ຺ຕິ ກລາຍປິ ຠາຄໍ, ເອກໍ ໂສຬສໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສຬສຘາ ຄຓິເຕ ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອເກໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ, ໂສ ກລຠາໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕມ຺ປິ ກລຠາຄໍ ນ ອຸເປຕີຕິ ວທຕິ. ອຸປນິຘິນ຺ຕິ ‘‘ອິມາຍ ອຍໍ ສທິສີ’’ຕິ ອຸປມາຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ສມີເປ ຐປນມ຺ປິ.

ຍຕ຺ຖາຍໍ ອນຠິຣໂຕ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປາກຏຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິຍໍ ອາທຣຊນນຕ຺ຖໍ ອຠິຣມ, ນນ຺ທ, ອຠິຣມ, ນນ຺ທາ’’ຕິ ອາເມຑິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫໍ ເຕ ປາຏິໂຠໂຄຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ປາຏິໂຠຄໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ? ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ຣາໂຄ ທຬ຺ຫໍ ນິປຕິ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມເຓ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ຊຫາເປຕຸນ຺ຕິ ປາຏິໂຠຄໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍໍ ສຄ຺ຄກຖາ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ.

ອສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ກຖມສ຺ໂສສຸໍ? ຠຄວາ ຫິ ຕທາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ນນ຺ເທ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄເຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ຍຖາ ນາມ ກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ອນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ອາຓິໍ ອຎ຺ຎາຍ ອາຓິຍາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ເອວເມວ ອາຈິຓ຺ຓວິສເຍ ຕສ຺ສ ຣາຄໍ ອາຄນ຺ຕຸກວິສເຍນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕທປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຄ຺ຄເຫຕຸໍ ກຕ຺ວາ ອປເນຕຸກາໂມ ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຕກວາເທນ ຈ ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ໂສສຸໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ, ຍຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານິໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຠຕກວາເທນາຕິ ຠຕໂກຕິ ວາເທນ. ໂຍ ຫິ ຠຕິຍາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ຠຕໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ອຈ຺ຉຣາສມ຺ໂຠຄນິມິຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠຕໂກ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຕກວາເທນາ’’ຕິ. ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນາຕິ ໂຍ ກຫາປຓາທີຫິ ກິຎ຺ຈິ ກິຓາຕິ, ໂສ ອຸປກ຺ກິຕໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ກິຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປກ຺ກິຕໂກ’’ຕິ ເອວໍ ວຈເນນ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ອາຓາຍ ອຈ຺ຉຣາສມ຺ໂຠຄສງ຺ຂາຕາຍ ຠຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສງ຺ຂາຕໍ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕາຍ ຠຕິຍາ ຍາປເນ ຠຄວຕາ ຠຣິຍມາໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຠຕໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ອຈ຺ຉຣາສມ຺ໂຠຄສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ກຍໍ ອາທາຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ເຕນ ວິກ຺ກເຍນ ຠຄວຕາ ອຸປກ຺ກິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປກ຺ກິຕໂກ’’ຕິ.

ອຏ຺ຏີຍມາໂນຕິ ປີຬິຍມາໂນ ທຸກ຺ຂາປິຍມາໂນ. ຫຣາຍມາໂນຕິ ລຊ຺ຊມາໂນ. ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນຕິ ປາຏິກຸລ຺ຍໂຕ ທຫນ຺ໂຕ. ເອໂກຕິ ອສຫາໂຍ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ກິເລສກາເມຫິ ຈ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ວູປກຏ຺ໂຐ. ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ. ອາຕາປີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປວາ, ອາຕາເປຕິ ກິເລເສຕິ ອາຕາໂປ, ວີຣິຍໍ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ເປສິຕຕ຺ໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐອຕ຺ຕຠາໂວ, ນິພ຺ພາເນ ວາ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນ ຈິຣສ຺ເສວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ຠໂຕ ນ ຈິເຣເນວ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ທຸວິຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ, ອຍໍ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ມເທວາຕິ ເຫຕຸນາ ຈ ກາຣເຓນ ຈ. ອຄາຣສ຺ມາຕິ ຆຣໂຕ. ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ກສິວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມຎ຺ຫິ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ອຄາຣິຍໍ ນາມ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປພ຺ພຊນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອິຘ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສີຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວາ ວິຫາສິ. ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕວ ຂີຓາ ຊາຕິ…ເປ… ອພ຺ຠຎ຺ຎາສີຕິ. ອິມິນາ ອສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຠູມິ ທສ຺ສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຂີຓາ ຊາຕີຕິ ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ, ນ ອນາຄຕາ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ເອວ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຍາ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປເຠທາ ຊາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ. ຕໍ ໂສ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກິເລສາຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ໂຫຕີຕິ ຊານເນນ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ວຸສິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຖໍ ປຣິວຸຕ຺ຖໍ ກຕໍ ຈຣິຕໍ, ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓເກນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ວຸຕ຺ຖວາໂສ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ກຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາວເສນ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາປິຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກາທໂຍ ຫິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ກຕກຣຓີໂຍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓີຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ກຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ‘‘ອິທານິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ ເອວໍ ໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍ ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ກິຈ຺ຈໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ ອິມສ຺ມາ ເອວໍປກາຣາ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານາ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມູລກາ ວິຍ ຣຸກ຺ຂາ, ເຕ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເອໂກ. ອຣຫຕນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ເອໂກ ມຫາສາວໂກ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາຕິ ອຘິຄຕມຄ຺ຄາ ເອກາ ພ຺ຣຫ຺ມເທວຕາ. ສາ ຫິ ສຍໍ ອເສກ຺ຂຕ຺ຕາ ອເສກ຺ຂວິສຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ເສກ຺ຂາ ຫິ ຕໍ ຕໍ ເສກ຺ຂວິສຍໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິສຍເມວ ຊານນ຺ຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາຕິ ປຣິກ຺ຂີຓາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ມຊ຺ຌິມຍາເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາຕິ ອຕິອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓາ. ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ອນວເສເສນ ສມນ຺ຕໂຕ. ໂອຠາເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເຊຕວນໍ ເອໂກຠາສໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິທິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ‘‘ຕໍ ຠຄວໂຕ ປຏິເວເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີຫິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອາໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ອາຠວຄ຺ຄໍ ວາ ສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທິອາສວາ ວິຍາຕິ ອາສວາ. ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑) ເນສໍ ຈິຣປາຣິວາສິຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ອາຍຕໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ, ອາສວາ. ປຸຣິໂມ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ກິເລເສສຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉິໂມ ກມ຺ເມປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກມ຺ມກິເລສາ ເອວ ອາສວາ, ອຖ ໂຂ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາປິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍເຍວ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໒) ວິວາທມູລຠູຕາ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນລີກຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໖) –

ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມິກໍ ກມ຺ມໍ ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ປຣູປຆາຕວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂຠູຕາ ຈ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາ.

ເຕ ປເນເຕ ອາສວາ ວິນເຍ – ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ທ຺ວິຘາ ອາຄຕາ. ສຬາຍຕເນ ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ, ອາສວາ – ກາມາສໂວ, ຠວາສໂວ, ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ຕິຘາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ. ອຠິຘມ຺ເມ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຘາ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄາມິນິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈຘາ ອາຄຕາ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຉຘາ ອາຄຕາ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ (ມ. ນິ. ໑.໒໒) ເຕເຍວ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ’’ຕິອາທີສຸ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຊານໂຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕) ອາສວານໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ອາທີສຸ ມຄ຺ໂຄ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໕໓) ນິພ຺ພານໍ. ອິຘ ປນ ອາສວານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂໂຍ ອນຸປ຺ປາໂທ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ‘‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອນາສວນ຺ຕິ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນາສວໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎໍ. ອຸຠຍວຈນໍ ມຄ຺ເຄ ວິຍ ຜເລປິ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ຍຸຄນນ຺ຘຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຎາຓນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ເທວຕາຍ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ນນ຺ເທນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສຫາຍຠິກ຺ຂູຫິ ຕຖາ ອຸປ຺ປຓ຺ຑິຍມາໂນ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ມຍາ ກຕໍ, ໂຍຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣານໍ ປຏິລາຠາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປາຏິໂຠຄໍ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ ໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ…ເປ… ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສ຺ສວາຕິ ປາຏິໂຠຄປ຺ປຏິສ຺ສວາ, ‘‘ອຈ຺ຉຣານໍ ປຏິລາຠາຍ ອຫໍ ປຏິຠູໂຕ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕຍາ ອຎ຺ຎາ ອາຣາຘິຕາຕິ ຎາຕເມຕໍ ມຍາ, ເທວຕາປິ ເມ ອາໂຣເຈສິ, ຕສ຺ມາ ນາຫໍ ປຏິສ຺ສວາ ອິທານິ ໂມເຈຕພ຺ໂພ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາວ ໂມຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍເທວ ໂຂ ເຕ ນນ຺ທາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍເທວາຕິ ຍທາ ເອວ. ເຕຕິ ຕວ. ມຸຕ຺ໂຕຕິ ປມຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ອາສເວຫິ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ອນນ຺ຕຣເມວາຫໍ ຕໂຕ ປາຏິໂຠຄໂຕ ມຸຕ຺ໂຕຕິ.

ໂສປິ ອາຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກາເລເຍວ ‘‘ຍເທວາຫໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຏິປທມ຺ປິ ອຄມາສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລກຍໂຕ ນ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣາ… ທກ຺ຂິຓາ… ອຸທ຺ຘໍ… ອໂຘ… ອນຸທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ອນຸທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ…ເປ… ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໙).

ເຕເນວ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ຍທິທໍ ນນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໓໐) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສຸຂາທີສຸ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ປງ຺ໂກຕິ ເຍນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລນ ອຣິຍມຄ຺ຄເສຕຸນາ ສພ຺ໂພ ທິຏ຺ຐິປງ຺ໂກ ສໍສາຣປງ຺ໂກ ເອວ ວາ ນິພ຺ພານປາຣຄມເນນ ຕິຓ຺ໂຓ. ມທ຺ທິໂຕ ກາມກຓ຺ຑໂກຕິ ເຍນ ສຕ຺ຕານໍ ວິຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ກາມກຓ຺ຑໂກ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ສພ຺ໂພ ກິເລສກາໂມ ສພ຺ໂພ ກາມວິສູໂກ ອຄ຺ຄຎາຓທຓ຺ເຑນ ມທ຺ທິໂຕ ຠຄ຺ໂຄ ອນວເສສໂຕ ມຖິໂຕ. ໂມຫກ຺ຂຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍຠູໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂາທິວິສຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ເຂປເນນ ໂມຫກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕີ ສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສມາໂຍຄໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສຸເຂສຸ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສມາໂຍຄໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທຸກ຺ເຂສຸ ຈ ນ ເວຘຕິ ນ ກມ຺ປຕິ, ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕວິກາຣໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສຸຂທຸກ຺ເຂສູ’’ຕິ ຈ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ສພ຺ເພສຸປິ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ນ ເວຘຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.