໓. ນນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ກມ຺ມວິປາກຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ນນ຺ທວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກໂຏ ເອໂກ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ກິຣ ຣາຊຄຫວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ ສໍເວຊິໂຕ ສໍສາຣໂທສໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ຂີຓາສວານຎ຺ຫິ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກາຍິກທຸກ຺ຂໍ ປນ ໂຫຕິເຍວ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ນາຕິທູເຣ ຐາເນ ທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ນ ນມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຕຖາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາກຊນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຠາເວນ ຊາຕໍ, ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາເກ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປກາເຣ ວິປາກວຏ຺ຏສມຸທາເຍ ຕເທກເທສຠາເວນ ຊາຕໍ. ກິໍ ຕໍ? ທຸກ຺ຂໍ. ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາກຊນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ອາພາຘສ຺ສ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂອປກ຺ກມິກອຸຕຸວິປຣິຓາມຊາທິຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຈຸຣຊເນຫິ ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ຕິຂິຓໍ, ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ພຫລໍ ວາ. ຂຣນ຺ຕິ ກກ຺ຂຬໍ. ກຏຸກນ຺ຕິ ອສາຕໍ. ອຘິວາເສນ຺ໂຕຕິ ອຸປຣິ ວາເສນ຺ໂຕ ສຫນ຺ໂຕ ຂມນ຺ໂຕ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເວທນາປຣິຄ຺ຄາຫການໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວເສນ ສຕິມາ ສມ຺ປຊານນ຺ໂຕ ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຍໍ ເວທນາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກນ຺ເຕນ ຠິຊ຺ຊນສຠາວຕ຺ຕາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ’’ຕິ ເວທນາຍ ອນິຈ຺ຈຕາສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ສໂຕກາຣິຕາຍ ສໂຕ, ອວິປຣີຕສຠາວປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ສມ຺ປຊາໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ສຕິເວປຸລ຺ລປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາຍ ສໂຕ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ສມ຺ປຊາໂນ. ອວິຫຎ຺ຎມາໂນຕິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມນ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວິຍ ນ ວິຫຎ຺ຎມາໂນ ມຄ຺ເຄເນວ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕທຸກ຺ຂໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ເກວລໍ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາຕິ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ຕຖາ ນິສິນ຺ນໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ.

ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ຕາທິສສ຺ສປິ ໂຣຄສ຺ສ ເວຊ຺ຊາທີຫິ ຕິກິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສຸກ຺ກາປຊ຺ຊນກາຣຓໍ ຂີຓາສວານໍ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອນຸປເລປິຕສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອວິຆາຕປຕ຺ຕິວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພກມ຺ມຊຫສ຺ສາຕິ ປຫີນສພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣຫໂຕ ສພ຺ພານິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມານິ ປຫີນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ, ຍໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຠິນ຺ນກິເລສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຘຸນມານສ຺ສ ປຸເຣ ກຕໍ ຣຊນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ຣາຄຣຊາທິມິສ຺ສຕາຍ ຣຊນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກປຏິສໍເວທເນນ ຕໍ ຘຸນນ຺ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ, ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣໂຕ ປນ ສາວຊ຺ຊກິຣິຍາຍ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖິ, ອນວຊ຺ຊກິຣິຍາ ຈ ຠວມູລສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລຕາຍ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຜລທານສມຕ຺ຖຕາຍ ອຠາວໂຕ ກິຣິຍມຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ.

ອມມສ຺ສາຕິ ຣູປາທີສຸ ກຕ຺ຖຈິ ມມນ຺ຕິ ຄຫຓາຠາວໂຕ ອມມສ຺ສ ມມງ຺ກາຣຣຫິຕສ຺ສ. ຍສ຺ສ ຫິ ມມງ຺ກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອຕ຺ຕສິເນເຫນ ເວຊ຺ຊາທີຫິ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕິ. ອຣຫາ ປນ ອມໂມ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຣີຣຊຄ຺ຄເນປິ ອຸທາສີນຘາຕຸໂກວ. ຐິຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂອຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຖເລ ຐິຕສ຺ສ, ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ວາ ສນ຺ຘາວນສ຺ສ ອຠາເວນ ຐິຕສ຺ສ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຫິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສໍສາເຣ ຘາວນ຺ຕິ ນາມ, ອຣຫາ ປນ ຕທຠາວໂຕ ຐິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ທສວິເຘ ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕ ອຣິຍຘມ຺ເມ ຐິຕສ຺ສ. ຕາທິໂນຕິ ‘‘ປຏິກູເລ ອປ຺ປຏິກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຈວິຘາຍ ອຣິຍິທ຺ຘິຍາ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປນິຍາຍ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄເຕນ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ເອກສທິສຕາສງ຺ຂາເຕນ ຕາທີຠາເວນ ຕາທິໂນ. ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ຊນໍ ລເປຕເວຕິ ‘‘ມມ ເຠສຊ຺ຊາທີນິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຊນໍ ລປິຕຸໍ ກເຖຕຸໍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ ສຣີເຣ ນິຣເປກ຺ຂຠາວໂຕ. ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ວິຍ ຫິ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕ ສຍເມວາຍໍ ກາໂຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕຕູຕິ ຂີຓາສວານໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນາຠິກງ຺ຂາມິ ມຣຓໍ, ນາຠິກງ຺ຂາມິ ຊີວິຕໍ;

ກາລຎ຺ຈ ປຏິກງ຺ຂາມິ, ນິພ຺ພິສໍ ຠຕໂກ ຍຖາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໖໐໖);

ອຖ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຊນໍ ລເປຕເວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິມນ຺ຕນວເສນ ລປາເປຕຸໍ ຂີຓາສວສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ຕາທິສສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ມຄ຺ເຄເນວ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ໂຣຄໍ ເວຊ຺ເຊຫິ ອຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສີທຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ອຕິກິຈ຺ຉາປເນ ກາຣຓໍ ປກາເສສິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ນນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓູເປຕຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕໂຣ ສປຣິຊນໍ ສກລຎ຺ຈ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ນນ຺ທຍນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ‘‘ນນ຺ໂທ’’ຕິ ນາມໍ ລຠິ. ຠຄວໂຕ ຠາຕາຕິ ຠຄວໂຕ ເອກປິຕຸປຸຕ຺ຕຕາຍ ຠາຕາ. ນ ຫິ ຠຄວໂຕ ສໂຫທຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ຈູຬມາຕຸປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ຫິ ໂສ ປຸຕ຺ໂຕ. ອນຠິຣໂຕຕິ ນ ອຠິຣໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຈຣິຍໍ ເອກາສນໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ເມຖຸນວິຣຕິໍ. ສນ຺ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ ປຐມຈິຕ຺ຕໂຕ ຍາວຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕຸໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ. ທຸຕິເຍນ ເຈຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປເທນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາປິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ອຸປສມ຺ປທກາເລ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ສທ຺ຘິໍ ສມາທິນ຺ນໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຠາເວນ ອນຸຏ຺ຐິຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ສິກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີນາຍາຕິ ຄິຫິຠາວາຍ. ອາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີຕິ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວມາໂຣເຈສີຕິ? ເອຕ຺ຖາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ຠຄວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊນ ເປສິເຕສຸ ສຫສ຺ສສຫສ຺ສປຣິວາເຣສຸ ທສສຸ ທູເຕສຸ ສຫ ປຣິວາເຣນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ເຕນ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖເຣນ ຄມນກາລໍ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄວຓ຺ຓນໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ຊາຕິຠູມິຄມນາຍ ຍາຈິໂຕ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸຕ຺ໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໕໕ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໘) ຄາຖາຍ ປິຕຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈເຣ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໖໙) ຄາຖາຍ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ຣາຊານໍ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ປນ ຣາຫຸລມາຕຸຄຸຓກຖໍ ນິສ຺ສາຍ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣີຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໔.໑໘ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກເຄຫປ຺ປເວສນວິວາຫມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫິ. ໂສປິ ຕຖາຄເຕ ຄາຣເວນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ໂສປານສີເສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ໂສປານມູເລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຣາຊງ຺ຄເຓ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ກຸມາໂຣ ນິວຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອນິຈ຺ຉາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາຣເວນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ‘‘ອິຘ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ, ‘‘ອຍ຺ເຍ ຠຄວາ, ນນ຺ທຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ວິນາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ເວເຄນ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສີຫປຎ຺ຊຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ວິຍ ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສສິ ນນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ‘‘ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ຫິ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊຖາຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມາຕຣາ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເປສິຕໍ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ, ສມຓ, ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມາຄຕໍ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ປຸເນກທິວສໍ ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໒ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ປິຕຣໍ ຕີສຸ ຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕປຏິຎ຺ໂຎ ນິຏ຺ຐິເຕ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ອນິຈ຺ຉາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ ກາເມສຸ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ວຸຕ຺ຕວຈນມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ…ເປ… ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ນໍ ຠຄວາ ເອວໍ ປພ຺ພາເຊສີຕິ? ‘‘ປຸເຣຕຣເມວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກາເມຫິ ນໍ ວິເວເຈຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປນ ອຸປາເຍນ ຕໂຕ ວິເວເຈຕ຺ວາ ອຸປຣິວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ນໍ ປຐມໍ ປພ຺ພາເຊສິ.

ສາກິຍານີຕິ ສກ຺ຍຣາຊຘີຕາ. ຊນປທກລ຺ຍາຓີຕິ ຊນປທມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓີ ຣູເປນ ອຸຕ຺ຕມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ, ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ. ສາ ຫິ ຍສ຺ມາ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬິກາ ນຈ຺ໂຈທາຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສກວຓ຺ຓໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ. ຉວິກລ຺ຍາຓໍ ມໍສກລ຺ຍາຓໍ ນຂກລ຺ຍາຓໍ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ ວຍກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີໂຣຠາເສນ ທສທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ອາໂລກໍ ກໂຣຕິ, ປິຍງ຺ຄຸສມາ ວາ ສຸວຓ຺ຓສມາ ວາ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສາ ຉວິກລ຺ຍາຓຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທາ ມຸຂປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກຕໍ ວິຍ ຣຕ຺ຕປວາຬຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ສທິສໍ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສາ ມໍສກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິ ນຂປຕ຺ຕານິ ມໍສໂຕ ອມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ລາຂາຣສປຣິກິຕານິ ວິຍ ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣຘາຣາສທິສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ນຂກລ຺ຍາຓຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສທນ຺ຕາ ສຸຜຸສິຕາ ປຣິສຸທ຺ຘປວາຬປນ຺ຕິສທິສາ ວຊິຣປນ຺ຕີ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິວສ຺ສສຕິກາປິ ສມານາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ ນິປ຺ປລິຕາ, ອຍມສ຺ສາ ວຍກລ຺ຍາຓຕາ. ສຸນ຺ທຣີ ຈ ໂຫຕິ ເອວຣູປຄຸຓສມນ຺ນາຄຕາ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ.

ຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນາທເຣ ສາມິວຈນໍ, ຆຣໂຕ ນິກ຺ຂມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຆຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຸປຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫີຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ, ວິປ຺ປກຕຸລ຺ລິຂິເຕຫິ ເກເສຫິ ອຸປລກ຺ຂິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຑ຺ຒຸລ຺ລິຂິເຕຫີ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອຸລ຺ລິຂນນ຺ຕິ ຈ ຜຓກາທີຫິ ເກສສຓ຺ຐາປນໍ, ‘‘ອຑ຺ຒກາຣວິຘານ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອປໂລເກຕ຺ວາຕິ ສິເນຫຣສວິປ຺ຜາຣສໍສູຈເກນ ອຑ຺ຒກ຺ຂິນາ ອາພນ຺ຘນ຺ຕີ ວິຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ມໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ປຸພ຺ເພປິ ‘‘ມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາກຸລຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຸນ ‘‘ມໍ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຸວຏນ຺ຕິ ສີຆໍ. ຕມນຸສ຺ສຣມາໂນຕິ ຕໍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ, ຕໍ ວາ ຕສ຺ສາ ອາກາຣສຫິຕໍ ວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ.

ຠຄວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາເຍນສ຺ສ ຣາຄໍ ວູປສເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິພເລນ ນໍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ຌາມເຂຕ຺ເຕ ຌາມຂາຓຸມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ນໍ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສານງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ເອກໍ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນສິ. ປາຬິຍໍ ປນ ເອກກ຺ຂເຓເນວ ສຕ຺ຖາຣາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄຕໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄມນໍ ອວຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ຫິ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍທິ ເອວໍ ກຖໍ ສມິຎ຺ຊນາທິນິທສ຺ສນໍ? ຕໍ ອນ຺ຕຣຘານນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕານິ ກກຸຏປາທານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ຕາສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິເສສໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ກກຸຏປາທານີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ພາຫຸມ຺ຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ. ຠຄວາ ຫິ ຕທາ ຕາທິສໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ, ຍຖາ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຸເຊ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ນີຍມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຠຄວຕາ ສເຈ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ຕາວຕິໍສເທວໂລກສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ປເວສນເມວ ວາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ສິຍາ, ຍຖານິສິນ຺ນສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ຕໍ ເທວໂລກໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ ໂລກວິວຣຓິທ຺ຘິກາເລ ວິຍ, ຕເມວ ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ຕຕ຺ຖ ເປເສຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ທິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໂຕ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ໂຍ ນິຫີນຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຠາໂວ, ຕສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຕໍ ມກ຺ກຏິໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ເທວໂລກສິຣິວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເນສິ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາເສ ວິເສສໂຕ ອຠິຣຕິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ກກຸຏປາທານີຕິ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓຕາຍ ປາຣາວຕສທິສປາທານິ. ຕາ ກິຣ ສພ຺ພາປິ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ປາທມກ຺ຂນເຕລທາເນນ ຕາທິສາ ສຸກຸມາຣປາທາ ອເຫສຸໍ. ປສ຺ສສິ ໂນຕິ ປສ຺ສສິ ນຸ. ອຠິຣູປຕຣາຕິ ວິສິຏ຺ຐຣູປຕຣາ. ທສ຺ສນີຍຕຣາຕິ ທິວສມ຺ປິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ອຕິຕ຺ຕິກຣຓຏ຺ເຐນ ປສ຺ສິຕພ຺ພຕຣາ. ປາສາທິກຕຣາຕິ ສພ຺ພາວຍວໂສຠາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ປສາທາວຫຕຣາ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ອວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ໂອໂລກາເປສິ? ສຸເຂເນວສ຺ສ ກິເລເສ ນີຫຣິຕຸໍ. ຍຖາ ຫິ ກຸສໂລ ເວຊ຺ໂຊ ອຸສ຺ສນ຺ນໂທສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິເນຫປານາທິນາ ປຐມໍ ໂທເສ ອຸກ຺ກິເລເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວມນວິເຣຈເນຫິ ສມ຺ມເທວ ນີຫຣາເປຕິ, ເອວໍ ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ຠຄວາ ອຸສ຺ສນ຺ນຣາຄໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ເທວຈ຺ຉຣາໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸກ຺ກິເລເທສິ ອຣິຍມຄ຺ຄເຠສຊ຺ເຊນ ອນວເສສໂຕ ນີຫຣິຕຸກາໂມຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີຕິ ຌາມງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄມກ຺ກຏີ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສິຕາ ຉິນ຺ນກຓ຺ຓນາສາ ປລຸຏ຺ຐມກ຺ກຏີ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ອຸປາທາຍ, ເອວເມວ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອຸປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານນ຺ຕິ ອຸປໂຍເຄ ສາມິວຈນໍ, ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຍວສມ຺ພນ຺ເຘ ວາ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ, ເຕນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປນິຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປນິຘາຍາຕິ ຈ ສມີເປ ຐເປຕ຺ວາ, ອຸປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂ຺ຍນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖີຕິ ຄຓນໍ. ກລຠາຄນ຺ຕິ ກລາຍປິ ຠາຄໍ, ເອກໍ ໂສຬສໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສຬສຘາ ຄຓິເຕ ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເອເກໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ, ໂສ ກລຠາໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕມ຺ປິ ກລຠາຄໍ ນ ອຸເປຕີຕິ ວທຕິ. ອຸປນິຘິນ຺ຕິ ‘‘ອິມາຍ ອຍໍ ສທິສີ’’ຕິ ອຸປມາຠາເວນ ຄເຫຕ຺ວາ ສມີເປ ຐປນມ຺ປິ.

ຍຕ຺ຖາຍໍ ອນຠິຣໂຕ, ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປາກຏຎ຺ຈາຕິ ຕໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິຍໍ ອາທຣຊນນຕ຺ຖໍ ອຠິຣມ, ນນ຺ທ, ອຠິຣມ, ນນ຺ທາ’’ຕິ ອາເມຑິຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຫໍ ເຕ ປາຏິໂຠໂຄຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ປາຏິໂຠຄໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ? ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອາຣມ຺ມເຓ ຣາໂຄ ທຬ຺ຫໍ ນິປຕິ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກາຣມ຺ມເຓ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ຊຫາເປຕຸນ຺ຕິ ປາຏິໂຠຄໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍໍ ສຄ຺ຄກຖາ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິທສ຺ສນໍ.

ອສ຺ໂສສຸນ຺ຕິ ກຖມສ຺ໂສສຸໍ? ຠຄວາ ຫິ ຕທາ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ນນ຺ເທ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄເຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ຍຖາ ນາມ ກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ອນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ອາຓິໍ ອຎ຺ຎາຍ ອາຓິຍາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ເອວເມວ ອາຈິຓ຺ຓວິສເຍ ຕສ຺ສ ຣາຄໍ ອາຄນ຺ຕຸກວິສເຍນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຸນ ຕທປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຄ຺ຄເຫຕຸໍ ກຕ຺ວາ ອປເນຕຸກາໂມ ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຕກວາເທນ ຈ ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ໂສສຸໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ, ຍຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານິໍສູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຠຕກວາເທນາຕິ ຠຕໂກຕິ ວາເທນ. ໂຍ ຫິ ຠຕິຍາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ຠຕໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ອຈ຺ຉຣາສມ຺ໂຠຄນິມິຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠຕໂກ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຕກວາເທນາ’’ຕິ. ອຸປກ຺ກິຕກວາເທນາຕິ ໂຍ ກຫາປຓາທີຫິ ກິຎ຺ຈິ ກິຓາຕິ, ໂສ ອຸປກ຺ກິຕໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍມ຺ປິ ອາຍສ຺ມາ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ກິຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປກ຺ກິຕໂກ’’ຕິ ເອວໍ ວຈເນນ. ອຖ ວາ ຠຄວໂຕ ອາຓາຍ ອຈ຺ຉຣາສມ຺ໂຠຄສງ຺ຂາຕາຍ ຠຕິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສງ຺ຂາຕໍ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕາຍ ຠຕິຍາ ຍາປເນ ຠຄວຕາ ຠຣິຍມາໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຠຕໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາ ອຈ຺ຉຣາສມ຺ໂຠຄສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ກຍໍ ອາທາຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາຓຕ຺ຕິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ ເຕນ ວິກ຺ກເຍນ ຠຄວຕາ ອຸປກ຺ກິໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸປກ຺ກິຕໂກ’’ຕິ.

ອຏ຺ຏີຍມາໂນຕິ ປີຬິຍມາໂນ ທຸກ຺ຂາປິຍມາໂນ. ຫຣາຍມາໂນຕິ ລຊ຺ຊມາໂນ. ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນຕິ ປາຏິກຸລ຺ຍໂຕ ທຫນ຺ໂຕ. ເອໂກຕິ ອສຫາໂຍ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ກິເລສກາເມຫິ ຈ ກາເຍນ ເຈວ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ວູປກຏ຺ໂຐ. ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ. ອາຕາປີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປວາ, ອາຕາເປຕິ ກິເລເສຕິ ອາຕາໂປ, ວີຣິຍໍ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ເປສິຕຕ຺ໂຕ ວິສ຺ສຏ຺ຐອຕ຺ຕຠາໂວ, ນິພ຺ພາເນ ວາ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ນ ຈິຣສ຺ເສວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ຠໂຕ ນ ຈິເຣເນວ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ທຸວິຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ ຈ, ອຍໍ ປນ ອຸຠຍຖາປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ມເທວາຕິ ເຫຕຸນາ ຈ ກາຣເຓນ ຈ. ອຄາຣສ຺ມາຕິ ຆຣໂຕ. ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ກສິວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມຎ຺ຫິ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕນ຺ຕິ ອຄາຣິຍໍ ນາມ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປພ຺ພຊນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອິຘ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສີຕິ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວາ ວິຫາສິ. ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕວ ຂີຓາ ຊາຕິ…ເປ… ອພ຺ຠຎ຺ຎາສີຕິ. ອິມິນາ ອສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຠູມິ ທສ຺ສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຂີຓາ ຊາຕີຕິ ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ, ນ ອນາຄຕາ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ເອວ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຍາ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປເຠທາ ຊາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ. ຕໍ ໂສ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກິເລສາຠາເວນ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ໂຫຕີຕິ ຊານເນນ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ວຸສິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຖໍ ປຣິວຸຕ຺ຖໍ ກຕໍ ຈຣິຕໍ, ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓເກນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ວຸຕ຺ຖວາໂສ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ກຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາວເສນ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາປິຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກາທໂຍ ຫິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ກຕກຣຓີໂຍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓີຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ກຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ‘‘ອິທານິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ ເອວໍ ໂສຬສກິຈ຺ຈຠາວາຍ ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ກິຈ຺ຈໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ ອິມສ຺ມາ ເອວໍປກາຣາ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານາ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມູລກາ ວິຍ ຣຸກ຺ຂາ, ເຕ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເອໂກ. ອຣຫຕນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ສາວການໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ເອໂກ ມຫາສາວໂກ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາຕິ ອຘິຄຕມຄ຺ຄາ ເອກາ ພ຺ຣຫ຺ມເທວຕາ. ສາ ຫິ ສຍໍ ອເສກ຺ຂຕ຺ຕາ ອເສກ຺ຂວິສຍໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ເສກ຺ຂາ ຫິ ຕໍ ຕໍ ເສກ຺ຂວິສຍໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິສຍເມວ ຊານນ຺ຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາຕິ ປຣິກ຺ຂີຓາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ມຊ຺ຌິມຍາເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາຕິ ອຕິອຸຕ຺ຕມວຓ຺ຓາ. ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ອນວເສເສນ ສມນ຺ຕໂຕ. ໂອຠາເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເຊຕວນໍ ເອໂກຠາສໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິທິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ‘‘ຕໍ ຠຄວໂຕ ປຏິເວເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີຫິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອາໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ອາຠວຄ຺ຄໍ ວາ ສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທິອາສວາ ວິຍາຕິ ອາສວາ. ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑) ເນສໍ ຈິຣປາຣິວາສິຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ອາຍຕໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ, ອາສວາ. ປຸຣິໂມ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ກິເລເສສຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ປຈ຺ຉິໂມ ກມ຺ເມປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກມ຺ມກິເລສາ ເອວ ອາສວາ, ອຖ ໂຂ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາປິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍເຍວ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໒) ວິວາທມູລຠູຕາ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນລີກຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໖) –

ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມິກໍ ກມ຺ມໍ ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ປຣູປຆາຕວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂຠູຕາ ຈ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາ.

ເຕ ປເນເຕ ອາສວາ ວິນເຍ – ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ທ຺ວິຘາ ອາຄຕາ. ສຬາຍຕເນ ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ, ອາສວາ – ກາມາສໂວ, ຠວາສໂວ, ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕) ຕິຘາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ. ອຠິຘມ຺ເມ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຘາ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄາມິນິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈຘາ ອາຄຕາ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາຍ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຉຘາ ອາຄຕາ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ (ມ. ນິ. ໑.໒໒) ເຕເຍວ ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ’’ຕິອາທີສຸ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຊານໂຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕) ອາສວານໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ເສກ຺ຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ອາທີສຸ ມຄ຺ໂຄ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໕໓) ນິພ຺ພານໍ. ອິຘ ປນ ອາສວານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂໂຍ ອນຸປ຺ປາໂທ ວາ ມຄ຺ໂຄ ວາ ‘‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອນາສວນ຺ຕິ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນາສວໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎໍ. ອຸຠຍວຈນໍ ມຄ຺ເຄ ວິຍ ຜເລປິ ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ຍຸຄນນ຺ຘຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຎາຓນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ເທວຕາຍ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ນນ຺ເທນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ສຫາຍຠິກ຺ຂູຫິ ຕຖາ ອຸປ຺ປຓ຺ຑິຍມາໂນ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ມຍາ ກຕໍ, ໂຍຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣານໍ ປຏິລາຠາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປາຏິໂຠຄໍ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ ໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ…ເປ… ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສ຺ສວາຕິ ປາຏິໂຠຄປ຺ປຏິສ຺ສວາ, ‘‘ອຈ຺ຉຣານໍ ປຏິລາຠາຍ ອຫໍ ປຏິຠູໂຕ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕຍາ ອຎ຺ຎາ ອາຣາຘິຕາຕິ ຎາຕເມຕໍ ມຍາ, ເທວຕາປິ ເມ ອາໂຣເຈສິ, ຕສ຺ມາ ນາຫໍ ປຏິສ຺ສວາ ອິທານິ ໂມເຈຕພ຺ໂພ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາວ ໂມຈິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍເທວ ໂຂ ເຕ ນນ຺ທາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍເທວາຕິ ຍທາ ເອວ. ເຕຕິ ຕວ. ມຸຕ຺ໂຕຕິ ປມຸຕ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ອາສເວຫິ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ອນນ຺ຕຣເມວາຫໍ ຕໂຕ ປາຏິໂຠຄໂຕ ມຸຕ຺ໂຕຕິ.

ໂສປິ ອາຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກາເລເຍວ ‘‘ຍເທວາຫໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຏິປທມ຺ປິ ອຄມາສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລກຍໂຕ ນ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ, ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣາ… ທກ຺ຂິຓາ… ອຸທ຺ຘໍ… ອໂຘ… ອນຸທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ອນຸທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ…ເປ… ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໙).

ເຕເນວ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ຍທິທໍ ນນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໓໐) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທສ຺ສ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສຸຂາທີສຸ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ນິຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ປງ຺ໂກຕິ ເຍນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລນ ອຣິຍມຄ຺ຄເສຕຸນາ ສພ຺ໂພ ທິຏ຺ຐິປງ຺ໂກ ສໍສາຣປງ຺ໂກ ເອວ ວາ ນິພ຺ພານປາຣຄມເນນ ຕິຓ຺ໂຓ. ມທ຺ທິໂຕ ກາມກຓ຺ຑໂກຕິ ເຍນ ສຕ຺ຕານໍ ວິຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ກາມກຓ຺ຑໂກ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ສພ຺ໂພ ກິເລສກາໂມ ສພ຺ໂພ ກາມວິສູໂກ ອຄ຺ຄຎາຓທຓ຺ເຑນ ມທ຺ທິໂຕ ຠຄ຺ໂຄ ອນວເສສໂຕ ມຖິໂຕ. ໂມຫກ຺ຂຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍຠູໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂາທິວິສຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ເຂປເນນ ໂມຫກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕີ ສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສມາໂຍຄໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສຸເຂສຸ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓສມາໂຍຄໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທຸກ຺ເຂສຸ ຈ ນ ເວຘຕິ ນ ກມ຺ປຕິ, ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕວິກາຣໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສຸຂທຸກ຺ເຂສູ’’ຕິ ຈ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ສພ຺ເພສຸປິ ໂລກຘມ຺ເມສຸ ນ ເວຘຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຍໂສຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໂສໂຊຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ, ຕໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວິຈຣຓໂຕ ຈ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ‘‘ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ເຕສໍ ອຍໍ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ – ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣຎ຺ຎໂກ ອຣຎ຺ເຎ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ກຕປຓ຺ຓກຸຏິຍໍ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາທີນິ ກຕ຺ວາ ໂຈຣິກາຍ ຊີວນ຺ຕາ ໂຈຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊນປທມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸພທ຺ຘາ ປລາຍມານາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ຄຫຓໍ ວາ ປຏິສຣຓໍ ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອວິທູເຣ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປາສາເຓ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິສຣຓໍ ໂຫຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີລສທິສໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ສມາທິຍຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສີລານິ ສມາທິຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິທານິ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ວິນາສຍນ຺ເຕສຸປິ ມາ ມນໍ ປໂທສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ກກຈູປມວິຘິໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໒໒ ອາທໂຍ) ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເຕ ຊານປທາ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຄເວສນ຺ຕາ ເຕ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສຸໍ. ເຕ ເຕສຸ ມໂນປໂທສມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ອກ຺ຂຓ຺ຑສີລາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ກາມາວຈຣເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐໂຈໂຣ ເຊຏ຺ຐເທວປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອິຕເຣ ຕສ຺ເສວ ປຣິວາຣາ.

ເຕ ອປຣາປຣໍ ສໍສຣນ຺ຕາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວໂລເກ ເຂເປຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐເທວປຸຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິນຄຣທ຺ວາເຣ ເກວຏ຺ຏຄາເມ ປຎ຺ຈສຕກຸລຄາມເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເກວຏ຺ຏສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຍໂສໂຊຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອິຕເຣປິ ອວເສສເກວຏ຺ຏານໍ ປຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ປຸພ຺ພສນ຺ນິວາເສນ ສພ຺ເພປິ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ສຫປໍສຸກີຬິຕໍ ກີຬນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ຍໂສໂຊ ເຕສໍ ອຄ຺ໂຄ ອໂຫສິ. ເຕ ສພ຺ເພວ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຊາລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນທິຕຬາກາທີສຸ ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ຊາເລ ຂິຕ຺ເຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ມຈ຺ໂຉ ອນ຺ໂຕຊາເລ ປາວິສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເກວຏ຺ຏາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕາ ມຈ຺ເຉ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ມຈ຺ຉໍ ພນ຺ຘິໍສູ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາປິ ສຫາຍກາ ມຈ຺ຉໍ ນາວາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນາວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ເອຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓກາຣຓໍ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຈ຺ຉໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ທສ຺ເສສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍໍ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ໂອສກ຺ກມາເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກາເປຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອຈິຣວຕິຍໍ ມຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມາຕຸຠຄິນີນຎ຺ຈ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ, ຕສ຺ສ ຠາຕິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວຎ຺ຈ ເຕເນວ ກຖາເປຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກປິລສຸຕ຺ຕໍ ເທເສສິ.

ສຕ຺ຖຸ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ເກວຏ຺ຏປຸຕ຺ຕາ ສໍເວຄຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ວິເວກວາສໍ ວສນ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄມໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຍໂສຊປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕຘາຕິ ເຕ ອິຘ. ເນວາສິເກຫີຕິ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສມາເນຫິ. ປຏິສມ຺ໂມທມານາຕິ ເນວາສິກຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກຈ຺ຈາວຸໂສ, ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຏິສນ຺ຖາຣວເສນ ສມ຺ໂມທນາຍ ກຕາຍ ‘‘ອາມາວຸໂສ, ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ປຸນ ສມ຺ໂມທມານາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທາ. ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍມານາຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປາປຸຓການິ ເສນາສນານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ເນວາສິເກຫິ ເຕສໍ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍານໍ, ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍານໍ, ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ເສນາສນານິ ສໍວິຘາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ທ຺ວາຣກວາຏານິ ວິວຣິຕ຺ວາ, ມຎ຺ຈປີຐກຏສາຣກາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຍຖາຐານໍ ຐປນາທິວເສນ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕາ ຈ.

ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາມຍມານາຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ເມ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຖ, ອິທໍ ຈີວຣໍ, ອິທໍ ຖາລກໍ, ອິທໍ ອຸທກຕຸມ຺ພໍ, ອິທໍ ເມ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣໍ ສໍໂຄປຍມານາ. ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຄຕຏ຺ເຐນ ອຸຈ຺ໂຈ ສທ຺ໂທ ເຍສນ຺ເຕ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ອກາຣສ຺ສ ອາກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ສມນ຺ຕໂຕ ປຕ຺ຖຏຏ຺ເຐນ ມຫນ຺ໂຕ ສທ຺ໂທ ເຍສນ຺ເຕ ມຫາສທ຺ທາ. ເກວຏ຺ຏາ ມຎ຺ເຎ ມຈ຺ຉວິໂລເປຕິ ເກວຏ຺ຏາ ວິຍ ມຈ຺ຉວິລຸມ຺ປເນ. ຍຖາ ນາມ ເກວຏ຺ຏາ ອຸທເກ ວຏ຺ຏນໂຕ ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ເກວຏ຺ຏາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ ມຈ຺ຉພນ຺ຘາ ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຊເລ ຊາລໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ປວິຏ຺ໂຐ ນ ປວິຏ຺ໂຐ, ຄຫິໂຕ ນ ຄຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ເຕ ມຈ຺ຉປຈ຺ຉິອາທີນິ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ມຫາຊເນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ມຈ຺ຉໍ ເທຖ, ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ມຈ຺ຉຜາລໍ ເທຖ, ອມຸກສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ມຫນ຺ໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ຂຸທ຺ທໂກ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປມາເນ ເຕສໍ ປຏິເສຘນາທິວເສນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕເຕຕິ ເຕ ເອເຕ. ກິໍນູຕິ ກິສ຺ສ ນຸ, ກິມຕ຺ຖໍ ນູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເມຕິ ເຕ ອິເມ. ປຓາເມມີຕິ ນີຫຣາມິ. ໂວຕິ ຕຸມ຺ເຫ. ນ ໂວ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິເກ ນ ວສິຕພ຺ພໍ. ເຍ ຕຸມ຺ເຫ ມາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣຖ, ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ວສນ຺ຕາ ກິໍ ນາມ ສາຣຸປ຺ປໍ ກຣິສ຺ສຖ, ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີເປຕິ. ເອວໍ ປຓາມິເຕສຸ ຈ ຠຄວຕາ ເຕສຸ ເອກຠິກ຺ຂຸປິ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫ ມຫາສທ຺ທມຕ຺ຕເກນ ອມ຺ເຫ ປຓາເມຖາ’’ຕິ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ປຏິວຈນໍ ອວຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ສພ຺ເພ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເອວໍ ປນ ເຕສໍ ອໂຫສິ ‘‘ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສາມາຕິ ອາຄຕາ, ເອວຣູປສ຺ສ ປນ ຄຣຸໂນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສທ຺ທໍ ກຣິມ຺ຫາ, ອມ຺ຫາກເມວ ໂທໂສຍໍ, ປຓາມິຕມ຺ຫາ ຕໂຕ, ນ ລທ຺ຘໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຖຸໍ, ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ໂອໂລເກຕຸໍ, ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ພລວໂທມນສ຺ສຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ສໍສາເມຕ຺ວາຕິ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ວຊ຺ຊີຕິ ເອວໍນາມໂກ ຊນປໂທ, ວຊ຺ຊີ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ວຊ຺ຊີ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຊ຺ຊີສູ’’ຕິ. ວຄ຺ຄຸມຸທາຕິ ເອວໍນາມ ໂລກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ເອກາ ນທີ. ‘‘ວຄ຺ຄມຸທາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຕ຺ຖກາເມນາຕິ ກິຎ຺ຈິ ປໂຍຊນໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ. ຫິເຕສິນາຕິ ອຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ, ‘‘ກິນ຺ຕິ ເມ ສາວກາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາ ປຣິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວາ ເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ເອສນສີເລນ. ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣເຂທໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ທູເຣປິ ເວເນຍ຺ຍສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸກມ຺ປນໂຕ ອນຸກມ຺ປເກນ. ຕເມວ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ມຍໍ ປຓາມິຕາ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທິປຈ຺ຈາສີສາຍ. ຍສ຺ມາ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາວ ປູເຊຕພ຺ພາ, ເຍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທກຣຓມຕ຺ເຕປິ ປຓາເມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຖາ ວິຫາຣໍ ກປ຺ເປມ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໂຍເຄນ ອປຓ຺ຓກປ຺ປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ຕາ ຍຖາຄຫິຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປນ຺ຕາ ຈຕຸອິຣິຍາປຖວິຫາຣໍ ກປ຺ເປມ ວິຫຣາມ. ຍຖາ ໂນ ວິຫຣຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອມ຺ເຫສຸ ວິຫຣນ຺ເຕສຸ, ຠຄວາ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສ, ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປູຊາຍ ອາຣາຘິໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕເນວນ຺ຕຣວສ຺ເສນາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ຕຣວສ຺ເສ ມຫາປວາຣຓໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາວ. ສພ຺ເພວ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກໍສູຕິ ສພ຺ເພເຍວ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓນ຺ຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂາ ອກໍສຸ. ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາສຸ ອິມາເຍວ ທ຺ເວ ອຠິຎ຺ຎາ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສ຺ສ ພຫູປກາຣາ, ນ ຕຖາ ທິພ຺ພໂສຕເຈໂຕປຣິຍອິທ຺ຘິວິຘຎາຓານີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍເມເວຕ຺ຖ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິຄມທສ຺ສນວເສນ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຕຖາ ຫິ ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ເຕ (ອ. ນິ. ໘.໑໑) ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຕ຺ຕຍເມວ ເທເສສິ, ນ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓາທີນໍ ອຠາວໂຕ. ເອວໍ ເຕສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິຊ຺ຊມານານິປິ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓາທີນິ ນ ອຸທ຺ຘຏານິ. ຉຬຠິຎ຺ຎາ ຫິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ວຄ຺ຄຸມຸທາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິວຬຎ຺ຊນໍ ວກ຺ຂຕິ.

ຍຖາຠິຣນ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາຠິຣຕິໍ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ຉາຍູທກວິປຕ຺ຕິໍ ວາ ອຜາສຸກເສນາສນໍ ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວໍ ວາ ອາຄມ຺ມ ອນຠິຣຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຜາສຸໍ ວິຫຣາມາ’’ຕິ ຈິຣວິຫາໂຣປິ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຠຄວຕິ ວິຫຣນ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາ ສຣເຓສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສີລານິ ວາ ສມາທິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທີນິ ວາ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕາສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕີສຸ ເຕສໍ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ວສຕິ, ຕທຠາເວ ປກ຺ກມຕິ. ຕທາ ຫິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ນາໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມີ’’ຕິ.

ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອທ຺ຘານຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ຈາຣິກາ ຈ ນາເມສາ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທູເຣປິ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖໍ ສຫສາ ຄມນໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ, ສາ ມຫາກສ຺ສປປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍາ ປນ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີປຏິປາຏິຍາ ເທວສິກໍ ໂຍຊນທ຺ຘໂຍຊນວເສນ ປິຓ຺ຑປາຕຈຣິຍາທີຫິ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ, ອຍເມວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຕທວສຣີຕິ ເຕນ ອວສຣິ, ຕໍ ວາ ອວສຣິ, ຕຕ຺ຖ ອວສຣິ, ປາວິສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ສໍ. ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເວສາລິຍນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິສາລີຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວສາລີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ລິຈ຺ຉວິຣາຊູນໍ ນຄເຣ. ມຫາວເນຕິ ມຫາວນໍ ນາມ ສຍໍຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນໍ. ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ຕາ ປນ ມຫາວນໍ ຫິມວນ຺ເຕນ ສຫ ເອກາພທ຺ຘໍ ອປຣິຈ຺ເຉທໍ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕໍ. ອິທໍ ຕາທິສໍ ນ ໂຫຕິ, ສປຣິຈ຺ເຉທໍ ມຫນ຺ຕໍ ວນນ຺ຕິ ມຫາວນໍ. ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ມຫາວເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກເຕ ອາຣາເມ ກູຏາຄາຣໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກຕາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິ ກູຏາຄາຣສາລາ ນາມ, ຕສ຺ສໍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍານນ຺ຕິ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣວາສີນໍ. ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ, ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ວາ ເຕຫິ ອຘິຄຕວິເສສໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາໂລກຊາຕາ ວິຍາຕິ ສຎ຺ຊາຕາໂລກາ ວິຍ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ຈນ຺ທສຫສ຺ສສູຣິຍສຫສ຺ເສຫິ ໂອຠາສິຕາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ເຕ ຍໂສຊປ຺ປມຸຂາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ພໂສ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣວິຘມເນນ ອາໂລກຠູຕາ ໂອຠາສຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເຕຫິ ຐິຕທິສາຍ ‘‘ອາໂລກຊາຕາ ວິຍ ເມ, ອານນ຺ທ, ເອສາ ທິສາ’’ຕິອາທິນາ ວຓ຺ຓຠຓນາປເທເສນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປສໍສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ອປ຺ປຏິກູລາຕິ ນ ປຏິກູລາ, ມນາປາ ມໂນຫຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທເສ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນາ ມເຫສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸກ຺ກູລວິກູລວິສມທຸຄ຺ຄາກາຣໍ, ອຖ ໂຂ ມນຸຎ຺ຎໍ ຣມຓີຍເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໙໘);

ປຫິເຓຍ຺ຍາສີຕິ ເປເສຍ຺ຍາສິ. ສຕ຺ຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນກາໂມຕິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ປເຫຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ອິຕິ ຠຄວາ ຍທຕ຺ຖໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຓາເມສິ, ຕມຕ຺ຖໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ທສ຺ສນກາມຕໍ ເຖຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອຫໍ ອິເມ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທກຣເຓ ປຓາເມສ຺ສາມິ, ອຖ ເຕ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ວິຍ ກສາຠິຆາເຕນ, ເຕນ ໂຈທິຕາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ມມາຣາຘນຕ຺ຖໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ຂິປ຺ປເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ເຕ ອຄ຺ຄຜລປ຺ປຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຕາຍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ທສ຺ສນກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ອາຓາເປສິ.

ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ຕຖາ ອາຓຕ຺ໂຕ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ປມຸເຂຕິ ສມ຺ມຸເຂ. ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທເກນ ອຄ຺ຄຜລສມາຘິນາ, ‘‘ອຣູປຊ຺ຌານປາທເກນາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອາເນຎ຺ເຊນ ສມາຘິນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄມນໍ ຊານນ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍເຍວ ສມາປຊ຺ຊິ? ເຕສໍ ອຕ຺ຕນາ ສມາປນ຺ນສມາປຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ, ເຕສໍ ປຸພ຺ເພ ປຓາມິຕານໍ ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ສມານສມ຺ໂຠຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອານຸຠາວທີປນຕ຺ຖໍ, ວິນາ ວຈີເຠເທນ ອຎ຺ຎພ຺ຍາກຣຓທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ປຸພ຺ເພ ປຓາມິຕານໍ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ອນຸຕ຺ຕຣສຸຂຸປ຺ປາທເນນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓປຏິສນ຺ຖາຣກຣຓຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ເຕປິ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍເຍວ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຕເມນ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາເຣນ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ໂກສຊ຺ຊາທີນໍ ປາຣິປນ຺ຕິກຘມ຺ມານໍ ສຸວິທູຣຠາວໂຕ ອິທ຺ຘິຍາ ມູລຠູເຕຫິ ອໂນຓມນາທີຫິ ໂສຬສຫິ ໂວທານຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄມນໂຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຍໍ ອນິຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ອາເນຎ຺ຊນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອໂນຓຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ເຊ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ອນຸຓ຺ຓຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ອນຠິຣຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣາເຄ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ອນປນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາເທ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ອນິສ຺ສິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ອປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຉນ຺ທຣາເຄ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກາມຣາເຄ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ວິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິເລເສ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ວິມຣິຍາທິກຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ກິເລສມຣິຍາທາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ເອກຕ຺ຕຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນານຕ຺ຕກິເລເສ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ສທ຺ຘາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ວີຣິເຍນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກສຊ຺ເຊ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ສຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປມາເທ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ສມາຘິນາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ປຎ຺ຎາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊໍ. ໂອຠາສຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາເຣ ນ ອິຎ຺ຊຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊ’’ນ຺ຕິ.

ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ຈ ຣູປວິຣາຄຠາວນາວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຌານານໍ ອາເນຎ຺ຊໂວຫາໂຣ. ເຕສໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມາປນ຺ນາ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິ ອາເນຎ຺ຊສມາຘີຕິ ໂປຣາຓາ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍາຕິ ອຕີຕາຍ. ນິກ຺ຂນ຺ເຕຕິ ນິຄ຺ຄເຕ, ອປຄເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ຠຄວາ ອຣິເຍນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓຕິ ອຸຄ຺ຄເຕ ອຣຸເຓ, ອຣຸໂຓ ນາມ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍ ສູຣິໂຍທຍໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຸຏ຺ຐິໂຕຠາໂສ. ນນ຺ທິມຸຂິຍາຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຣຸຓສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ເອວ ອຣຸຓປ຺ປຠາຍ ສູຣິຍາໂລກູປຊີວິໂນ ສຕ຺ເຕ ນນ຺ທາປນມຸຂິຍາ ວິຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຊາຕາຍ, ວິຠາຍມານາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ຕໂຕ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ. ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ຊາເນຍ຺ຍາສີຕິ ຠຄວາ ‘‘ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂູ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອິມິນາ ນາມ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ຕີ’’ຕິ, ອານນ຺ທ, ຍທິ ຕ຺ວໍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຕ ນປ຺ປຏິຠາເສຍ຺ຍາຕິ ໂລກິຍປຏິສມ຺ໂມທນໍ ສນ຺ຘາຍ ຍທິທໍ ເຕ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຠານໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ, ຕຍິທໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຕ ນ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ເສກ຺ໂຂ ອເສກ຺ຂໍ ສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣໍ ນ ຊານາສິ, ຕສ຺ມາ ມໍ ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂລກິຍປຏິສມ຺ໂມທນໍ ກາເຣຕຸໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິ. ອຫໍ ປນ ອິເມຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຏິສມ຺ໂມທເນເນວ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ອຫຎ຺ຈ, ອານນ຺ທ, ອິມານິ ຈ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສພ຺ເພວ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິນາ ນິສີທິມ຺ຫາ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕນາ ສມໍ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິສມາປຊ຺ຊນສມຕ຺ຖຕາສງ຺ຂາຕໍ ວສີຠາວຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນວເສສຣາຄາທິປ຺ປຫານສໍສິທ຺ຘິຕາທິສຠາວທີປນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຊິໂຕ ກາມກຓ຺ຑໂກຕິ ກຸສລປກ຺ຂວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ກຓ຺ຑກຠູໂຕ ກິເລສກາໂມ ເຍນ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລນ ອນວເສສໍ ຊິໂຕ ປຫີໂນ, ເອເຕນສ຺ສ ອນຸນຍາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຄາມກຓ຺ຏໂກ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຄາເມ ກຓ຺ຏໂກ ກຓ຺ຏກຏ຺ຐານິໂຍ ສກໂລ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ຍສ຺ສ ຊິໂຕຕິ. ຊໂຍ ຈສ຺ສ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເຕສໍ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອກ຺ໂກໂສ ຈ ຊິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວໂຘ ຈ ພນ຺ຘນຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສຸ ອກ຺ໂກສຊເຍນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕາຠາໂວ, ອິຕເຣນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ເຕນ ຕໍນິມິຕ຺ຕກສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ອນວເສສປ຺ປຫາເນນ ຕຕິຍມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ອກ຺ໂກສາທິຊຍວຈເນນ ຕຕິຍມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອກ຺ໂກສາທີນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕຂມນໍ ຕຕ຺ຖ ປກາສິຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຠຍຖາປິ ເນສໍ ວິໂຣຘາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ໂສ ຐິໂຕ ອເນໂຊຕິ ເອຊາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈລນກິເລສປຣິປນ຺ໂຖ, ເອຊາເຫຕູນໍ ອວເສສກິເລສານໍ ອຠາເວນ ອເນໂຊ, ອເນຊຕ຺ຕາເຍວ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ປຣວາທວາເຕຫິ ຈ ອກມ຺ປນີຍຕ຺ຕາ ຐິໂຕ ເອກຄ຺ຆນປພ຺ພຕສທິໂສ. ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ນ ເວຘຕິ ສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຂທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຠຄວາ ເຕສໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄເມນ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ເອກປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐປຍິຕ຺ວາ ມຸຂສມີເປ ກຕ຺ວາ. ຕຖາ ຫິ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຍໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ສຸປຏ຺ຐິຕາ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໓໗).

ອຖ ວາ ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ, ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິ’’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານສຕິໍ ກຕ຺ວາຕິ. ນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ຈ ສຕິຍາ ໂອຄາຫິຕພ຺ພໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິໂມ ປຈ຺ຉິໂມ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ, ອິຕໂຣ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຠາຄສມນ຺ນາຫາຣວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຕີຕິ ວາ ສຕິສີເສນ ຌານໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍ ກາຍຄຕາສຕິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑.໖໐໐) ວິຍ. ກຕມໍ ປນ ຕໍ ຌານນ຺ຕິ? ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສມາປນ຺ນໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຊ຺ຌານໍ. ກຖໍ ປເນຕໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ອາເນຎ຺ຊສມາຘິໂຍເຄນ ເຖຣສ຺ສ ສວິເສສໍ ນິຈ຺ຈລຠາວໍ ເກນຈິ ອກມ຺ປນີຍຕຎ຺ຈ ປພ຺ພໂຕປມາຍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຠາສີຕິ ຄາຖາຍ ເອວ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຈາຍໍ ນິສຊ຺ຊາ ເຖຣສ຺ສ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘາຍ, ອຖ ໂຂ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍ. ປຸພ຺ເພເຍວ ຫິ ສູກຣຂຕເລເຓ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໑) ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສີຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ເຖຣສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊສມາຘິໂຍເຄນ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ເກນຈິ ອກມ຺ປນີຍຕາສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາປິ ປພ຺ພໂຕ ເສໂລຕິ ຍຖາ ສິລາມໂຍ ເອກຄ຺ຆນສິລາປພ຺ພໂຕ, ນ ປໍສຸປພ຺ພໂຕ ນ ມິສ຺ສກປພ຺ພໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈໂລ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕມູໂລ ປກຕິວາເຕຫິ ອຈໂລ ອກມ຺ປນີໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂມຫກ຺ຂຍາ ຠິກ຺ຂຸ, ປພ຺ພໂຕວ ນ ເວຘຕີຕິ ໂມຫສ຺ສ ອນວເສສປ຺ປຫານາ ໂມຫມູລກຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພາກຸສລານໍ ປຫີນສພ຺ພາກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ຍຖາ ໂສ ປພ຺ພໂຕ ປກຕິວາເຕຫິ, ເອວໍ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ນ ເວຘຕິ ນ ກມ຺ປຕິ. ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວາ ຍສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ໂມຫກ຺ຂຍສ຺ສ ເຫຕຸ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຈຕູສຸ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອສມາປນ຺ນກາເລປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປພ຺ພໂຕ ວິຍ ນ ເກນຈິ ເວຘຕິ, ປເຄວ ສມາປນ຺ນກາເລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາວເສນ ກາເຍ ຄຕາຍ ກາຍາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕສນ຺ຕາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຠູໂຕ ເກສາທິໂກ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສໂກຏ຺ຐາສສມຸທາໂຍ ອິຘ ກາໂຍຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສູປຏ຺ຐິຕາຍາຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕຠູເຕ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕຠູເຕ ວາ ກາເຍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ. ກາ ປນາຍໍ ສຕິ, ຍາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສູປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ? ຍ຺ວາຍໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ເກສາ ໂລມາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໗; ມ. ນິ. ໑.໑໑໐; ຂຸ. ປາ. ໓.ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣ) ອຊ຺ຌຕ຺ຕເກສາທິໂກ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາໂຣ ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຍາ ປຏິກູລມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ກາເຍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ, ສາ ‘‘ກາຍຄຕາ ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຈາຍໍ, ເອວໍ ອານາປານຈຕຸອິຣິຍາປຖສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວເສນ ອຸທ຺ຘຸມາຕກວິນີລກາທິວເສນ ຈ ມນສິກາຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຣຫໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາວເສນ ກາເຍ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ‘‘ກາຍຄຕາ ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາຍຄຕາ ສຕິ ປຖວີອາທິກາ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ສສມ຺ຠາຣສງ຺ເຂປາທີສຸ ຈຕູສຸ ເຍນ ເກນຈິ ເອເກນາກາເຣນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຕິ ‘‘ກາຍຄຕາ ສຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຖໂຣ ປນ ຕຖາ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິເມວ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອິຘາປິ ຄາຖາຍ ເອວໍ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພຕາ ‘‘ນ ຈາຍໍ ນິສຊ຺ຊາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐາເນນ ວິປສ຺ສນໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ນິພ຺ພານາຘິຄມທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຕິ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ສຕິ ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມານໍ ສມາຘິວີຣິຍປຎ຺ຎານໍ ຍຖາສກໍ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທເນນ ສຫາຍຠາວໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຫີນປ຺ປຏິປກ຺ຂາ ຕໂຕ ເອວ ຕິກ຺ຂວິສທຠູຕາ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຍສໍວຣຓວເສນ ເອກຕ຺ຖສໂມສຣຓວເສນ ຈ ອວິປຣີຕສຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕີ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເອເຕນ ກາຍສງ຺ຂາຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕານຎ຺ຈ ອຸປາທາຣູປານໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ, ປຈ຺ຈເຍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ເຕສໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ສຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ສຕິສີເສນ ວາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນຎາຓປຣມ຺ປຣເມວ ທສ຺ເສຕິ. ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ກາເຍ ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູເຕສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ກາຍານຸປສ຺ສນາຍ ອຠາວິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ຕສ຺ສາ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປຏິເວເຘນ຺ໂຕ ເຕ ປິທຫນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ສໍວຸໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອເຕນ ຎາຓສໍວຣໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສຕຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມາຫິໂຕຕິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ສໍວຸໂຕ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຎາເຓ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ວຫນ຺ເຕ ວິປສ຺ສນາສມາຘິນາ ຕາວ ສຕຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສມາຫິໂຕ ອນຸໂລມຎາຓານນ຺ຕຣໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາໂຓທຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຊຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານມຕ຺ຕໂນຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສຸປິນນ຺ເຕປິ ອໂຄຈຣຠາວໂຕ, ອຣິຍານໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ອາເວຓິກຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣສ຺ສ ມຄ຺ຄຜລຎາຓສ຺ສ ສາຕິສຍວິສຍຠາວໂຕ ເອກນ຺ຕສຸຂາວຫໍ ນິພ຺ພານໍ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຊຎ຺ຎາ ຊາເນຍ຺ຍ, ມຄ຺ຄຜລຎາເຓຫິ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ອຣິຍານໍ ນິພ຺ພາເນ ອຘິມຸຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຣິຍາ ຫິ ອຘິຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິກາເລປິ ເອກນ຺ເຕເນວ ນິພ຺ພາເນ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ສ ສຕິ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸໂຕ, ຕໂຕ ເອວ ສຕຕໍ ສມາຫິໂຕ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂກຣເຓນ ນິພ຺ພານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ຄາຖາປທານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານມຸເຂນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຍ຺ຍານມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສຕິ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ເອເຕນ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸໂຕຕິ ຜສ຺ໂສ ອາຍຕນໍ ກາຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ຜສ຺ສາຍຕນານິ, ເຕສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ. ຜສ຺ສເຫຕຸເກສຸ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸ ຉສຸ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິເວທຍິເຕສຸ ຕຓ຺ຫາທີນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສໍວຸໂຕ, ເອເຕນ ເວທນານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມາຫິໂຕຕິ ສຕຕໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ວິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ສມາຫິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ຈາຍໍ ອວິກ຺ເຂໂປ ສພ຺ພໂສ ສຕິປຏ຺ຐານຠາວນາຍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕາຍ ໂຫຕິ. ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຫິ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ເນສຸ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນວເສສໂຕວ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມສຕີຕິ. ເອເຕນ ເສສສຕິປຏ຺ຐາເນ ທສ຺ເສຕິ. ຊຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານມຕ຺ຕໂນຕິ ເອວໍ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ສຍເມວ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ວາ ສຕິ ກາຍຄຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ກາຍສ຺ສ ຍຖາສຠາວປຣິຎ຺ຎາທີປເນນ ເຖຣສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ. ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ສໍວຸໂຕຕິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍວຣທີປເນນ ສຕຕວິຫາຣິວເສນ ເຖຣສ຺ສ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປ຺ປກາສິນີ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ. ສຕຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມາຫິໂຕຕິ ສມາປຕ຺ຕິພຫຸລຕາທສ຺ສເນນ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ທສ຺ສິຕາ. ເອວໍຠູໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຊຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານມຕ຺ຕໂນຕິ ກຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍາຠາວໂຕ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານເມວ ຊາເນຍ຺ຍ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉຕິ ປິລິນ຺ທາຕິສ຺ສ ນາມໍ, ວຈ຺ໂຉຕິ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ເຖຣໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີຕິ ‘‘ເອຫິ, ວສລ, ອເປຫິ, ວສລາ’’ຕິອາທິນາ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ໂວຫຣຕິ ອາລປຕິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູຕິ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ. ເຕ ເຖຣໍ ຕຖາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຣຫາວ ສມາໂນ ອປ຺ປຫີນວາສນຕ຺ຕາ ເອວໍ ຠຓຕີ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ໂທສນ຺ຕໂຣ ມຎ຺ເຎ ອຍໍ ເຖໂຣ ເອວໍ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍາ ຕໍ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ. ເກຈິ ປນາຫຸ – ‘‘ອິມໍ ເຖຣໍ ຠິກ຺ຂູ ‘ອຣຫາ’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູ ຜຣຸສວຈເນນ ເອວໍ ສມຸທາຈຣຕິ, ‘ອຠູໂຕ ເອວ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ’ຕິ ວາສນາວເສນ ຕສ຺ສ ຕຖາ ສມຸທາຈາຣໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຣິຍຠາວຎ຺ຈສ຺ສ ອສທ຺ທຫນ຺ຕາ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ ຠຄວໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຖຣສ຺ສ ໂທສນ຺ຕຣາຠາວໍ ປກາເສຕຸກາໂມ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາ ຕສ຺ສ ‘‘ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນາຍໍ ຕຖາ ສມຸທາຈຣຕິ, ນ ຜຣຸສວຈນາຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາຕິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ວຈ຺ຉ, ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣສີ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ວຈ຺ໂຉ ກິເລສວາສນາຍ ວສລວາທໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຕີເຕສຸປິ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂກ ອໂຫສີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ວາ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕໍ ອາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ມນສິ ກຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອາລປິ, ອຠາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມາ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ຖາຕິ ມາ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ໂອໂລກຍິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈ຺ຉສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຈ ອຸຊ຺ຌາຍນສ຺ສ ອຸສູຍນຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສມ຺ປທານວຈນໍ. ອິທານິສ຺ສ ອນຸຊ຺ຌາຍິຕພ຺ເພ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ໂຉ ໂທສນ຺ຕໂຣ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ວຈ຺ໂຉ ໂທສນ຺ຕໂຣ ໂທສຈິຕ຺ໂຕ ໂທເສນ ພ຺ຍາປາເທນ ທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວສລວາເທນ ນ ສມຸທາຈຣຕິ, ມຄ຺ເຄເນວ ຈສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂທ ສມຸຄ຺ຆາຕິໂຕ. ເອວໍ ອໂທສນ຺ຕຣຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ສ ຕຖາ ສມຸທາຈາຣສ຺ສ ປຸຣິມຊາຕິສິທ຺ຘໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຈ຺ຉສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓານີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕິອນ຺ຕເຣຫິ ອໂວມິສ຺ສານິ ອນນ຺ຕຣິຕານິ. ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາຕານີຕິ ສພ຺ພານິ ຕານິ ວຈ຺ຉສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປຏິປາຏິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ເອວ ຊາຕານິ, ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຕສ຺ສ ວສລວາໂທ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສມຸທາຈິຓ຺ໂຓຕິ ໂຍ ເອຕຣຫິ ຂີຓາສເວນປິ ສຕາ ປວຕ຺ຕິຍຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ວຈ຺ຉສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວສລວາໂທ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫນວເສນ ປຎ຺ຈຊາຕິສຕມຕ຺ຕໍ ກາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິກຕ຺ຕາ ສມຸທາຈິຓ຺ໂຓ ສມຸທາຈຣິໂຕ ອໂຫສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຫິ ຊາຕິສິທ຺ເຘນ ມາເນນ ຖທ຺ຘາ ອຎ຺ຎໍ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌາຈິຓ຺ໂຓ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ເຕນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕຖາ ສມຸທາຈິຓ຺ຓຠາເວນ, ເອເຕນສ຺ສ ຕຖາ ສມຸທາຈາຣສ຺ສ ກາຣຓໍ ວາສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກາ ປນາຍໍ ວາສນາ ນາມ? ຍໍ ກິເລສຣຫິຕສ຺ສາປິ ສນ຺ຕາເນ ອປ຺ປຫີນກິເລສານໍ ສມາຈາຣສທິສສມາຈາຣເຫຕຸຠູຕໍ, ອນາທິກາລຠາວິເຕຫິ ກິເລເສຫິ ອາຫິຕໍ ສາມຕ຺ຖິຍມຕ຺ຕໍ, ຕຖາຣູປາ ອຘິມຸຕ຺ຕີຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຎຍ຺ຍາວຣຓປ຺ປຫານວເສນ ຍຕ຺ຖ ກິເລສາ ປຫີນາ, ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕາເນ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕຖາ ກິເລສາ ນ ປຫີນາ, ຕຕ຺ຖ ສາວການໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ສນ຺ຕາເນ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ຕຖາຄໂຕວ ອນາວຣຓຎາຓທສ຺ສໂນ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ສຕິປິ ວສລສມຸທາຈາເຣ ໂທສນ຺ຕຣາຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຜລາຘິຄມວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍມ຺ຫິ ນ ມາຍາ ວສຕິ ນ ມາໂນຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຕໂທສປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ, ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ສມ຺ປຄ຺ຄຫວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອຸຓ຺ຓຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ ຈ ນ ວສຕິ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ ນ ປວຕ຺ຕຕິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ວີຕໂລໂຠ ອມໂມ ນິຣາໂສຕິ ໂຍ ຈ ຣາຄາທິປຣິຍາຍວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂລຠສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ວິຄຕຕ຺ຕາ ວີຕໂລໂຠ, ຕໂຕ ເອວ ຣູປາທີສຸ ກຕ຺ຖຈິ ມມາຍນາຠາວໂຕ ອມໂມ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ, ອນາຄຕານມ຺ປິ ຠວາທີນໍ ອນາສີສນໂຕ ນິຣາໂສ. ປນຸຓ຺ຓໂກໂຘຕິ ກຸຊ຺ຌນລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂກຘສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາ ປນຸຓ຺ຓໂກໂຘ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາຆາໂຕ. ອຠິນິພ຺ພຸຕຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ເອວໍ ມາຍາມານໂລຠໂກຘານໍ ສມຸຄ຺ຆາເຕນ ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ສພ຺ພສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ອຠິນິພ຺ພຸຕຈິຕ຺ໂຕ ສີຕິຠູໂຕ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສ ສມໂຓ ສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ຂີຓາສໂວ ສພ຺ພໂສ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ໂສ ເອວ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມຈຣິຍາຍ ຈ ສມໂຓ, ໂສ ເອວ ຈ ສພ຺ພໂສ ຠິນ຺ນກິເລສຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ. ເອວໍຠູໂຕ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຈ຺ໂຉ ໂສ ກຖໍ ໂທສນ຺ຕໂຣ ກິຎ຺ຈິ ກາຍກມ຺ມາທິໍ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເກວລໍ ປນ ວາສນາຍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ວສລວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີຕິ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສກ຺ກຸທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ຕາວ ອາຫຸ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ອິຘ ‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມາຘີ’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸລໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ, ປໂຫຕິ ຈ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວຕາ –

‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂາມິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ, ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ…ເປ… ວິຫຣາມິ. ກສ຺ສໂປປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວເທ ອາກງ຺ຂຕິ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) –

ອາທິນາ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣຉຬຠິຎ຺ຎາທິເຠເທ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ອຕ຺ຕນາ ສມສມຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ນ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ເຖໂຣ ຍມກປາຏິຫາຣິຍມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສາວກສາຘາຣຓານໍເຍວ ຌານາທີນໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາຕິ.

ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ກຖໍ ປນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ສມາຘີຕິ ວຸຕ຺ຕາ? ສມາຘານຏ຺ເຐນ. ໂກ ປນາຍໍ ສມາຘານຏ຺ໂຐ? ສມ຺ມເທວ ອາຘາຕພ຺ພຕາ. ຍາ ຫິ ເອສາ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປນີຍາ ພລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມຖພລໍ ວິປສ຺ສນາພລນ຺ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ພເລຫິ, ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕນິພ຺ພິທາວິຣາຄນິໂຣຘປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລຎາຓານີຕິ ອິເມສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ວເສນ ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫິ, ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ສມາຘີ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ເຕສໍ ອຸປຈາຣສມາຘິ ຈາຕິ ອິເມສໍ ນວນ຺ນໍ ສມາຘີນໍ ວເສນ ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ຕຖາ ວິຫຣິຕຸກາເມນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຐາເນສຸ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ເຕນ ອຣຫຕາ ອນາຄາມິນາ ວາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ກາລໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກສນ຺ຕານສ຺ສ ສມ຺ມເທວ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ອາຘາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ຕຖາ ສມາຘາຕພ຺ພຕາ ອິຘ ສມາຘານຏ຺ໂຐ, ເຕນາຍໍ ວິຫາໂຣ ສມາຘີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອວິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ. ເອເຕນສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖປິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມຎ຺ຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ –

‘‘ກຖໍ ທ຺ວີຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ໂສຬສຫິ ຎາຓຈຣິຍາຫິ ນວຫິ ສມາຘິຈຣິຍາຫິ ວສີຠາວຕາຍ ສຎ຺ຎານິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໘໓) –

ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວີຫິ ພເລຫີ’’ຕິ ທ຺ເວ ພລານິ ສມຖພລໍ ວິປສ຺ສນາພລນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ສາຍໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໖໗ ອາທໂຍ) ສໍວຓ຺ຓິຕາວ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເຖໂຣ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິ? ສຕ຺ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປາຍ. ອຍຎ຺ຫິ ມຫາເຖໂຣ ສພ຺ພາປິ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ສຕ຺ຕານຸຄ຺ຄເຫນ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ກໂຕ ອປ຺ປໂກປິ ສກ຺ກາໂຣ ວິເສສໂຕ ມຫປ຺ຜໂລ ມຫານິສໍໂສ ໂຫຕີຕິ.

ວຸຏ຺ຐາສີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ນິໂຣຘໍ ສມາປນ຺ໂນ ຫິ ອຣຫາ ເຈ ອຣຫຕ຺ຕຜລສ຺ສ, ອນາຄາມີ ເຈ ອນາຄາມິຜລສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທນ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ກຖໍ ຕສ຺ສ ທາຕຸກາມຕາ ຊາຕາ? ຍານິ ‘‘ຕານິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ເທວຕາສຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ປຣິຈາຣິກາ ກກຸຏປາທິນິໂຍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ມຫາກສ຺ສໂປ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ຄຈ຺ຉຖ ເຖຣສ຺ສ ທານໍ ເທຖາ’’ຕິ ສກ຺ເກນ ເປສິຕາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ທິພ຺ພາຫາຣໍ ທາຕຸກາມາ ຐິຕາ ເຖເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເທວໂລກເມວ ຄຕາ. ອິທານິ ປຸຣິມປ຺ປຏິກ຺ເຂປໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກທາຈິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ທານໍ ທາຕຸກາມາ ສກ຺ກສ຺ສ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ສຍເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂຠຊນານິ ອຸປເນນ຺ຕິໂຍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເຖເຣນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ເກນ ‘‘ກຫໍ ຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ໂນ ໂວ ເຖຣສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ ສກ຺ເກນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກເຖສີ’’ຕິ? ‘‘‘ທຸຄ຺ຄຕານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ເກນາກາເຣນ ຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາວ, ເທວາ’’ຕິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ຕຸມ຺ຫາທິສິໂຍ ເຖຣສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ກິໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ສຍໍ ທາຕຸກາໂມ, ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ຂຓ຺ຑທນ຺ໂຕ ປລິຕເກໂສ ໂອຠຄ຺ຄສຣີໂຣ ມຫລ຺ລໂກ ຕນ຺ຕວາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ, ສຸຊມ຺ປິ ອສຸຣຘີຕຣໍ ຕຖາຣູປິເມວ ມຫລ຺ລິກໍ ກຕ຺ວາ, ເອກໍ ເປສກາຣວີຖິໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕນ຺ຕໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉິ, ສຸຊາ ຕສຣໍ ປູເຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ…ເປ… ຕສຣໍ ປູເຣຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕໍ ວິນາຕີຕິ ປສາຣິຕຕນ຺ຕໍ ວິນນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສຣໍ ປູເຣຕີຕິ ຕສຣວຏ຺ຏິໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕີ ວິຍ. ເຍນ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຖໂຣ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕຊນສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພຫິນຄເຣ ສກ຺ເກນ ມາປິຕໍ ເປສກາຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ໂອລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄຊິຓ຺ຓສາລໍ ຕຕ຺ຖ ຈ ເຕ ຊາຍມ຺ປຕິເກ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູເປ ຕນ຺ຕວາຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມຫລ຺ລກກາເລປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອິເມຫິ ທຸຄ຺ຄຕຕຣາ ນຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ. ອິເມຫິ ທິນ຺ນໍ ສາກມຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິເມສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ເຄຫາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸຊໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ ອິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ວິຍ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທ. ຂເຓເນວ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຖໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕປິ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມເມວ ກໂຣນ຺ຕາ ໂຖກໍ ອາຄມຍິໍສຸ. ອຖ ສກ຺ໂກ ‘‘ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ເອໂກ ເຖໂຣ ວິຍ ຂາຍຕິ, ອຸປຘາເຣຫິ ຕາວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຖ, ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຊຓ຺ຓຸການິ ໂອລຸມ຺ພິຕ຺ວາ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກຕຣຕ຺ເຖໂຣ ນຸ ໂຂ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ໂຖກໍ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ‘‘ອກ຺ຂີນິ ເມ ຘູມາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນລາເຏ ຫຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂໍ ອຍ຺ໂຍ ໂນ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣວ ຈິຣສ຺ສໍ ເມ ກຸຏິທ຺ວາຣໍ ອາຄໂຕ. ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ກິຎ຺ຈິ ເຄເຫ’’ຕິ ອາຫ. ສຸຊາ ໂຖກໍ ອາກຸລາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ສາມີ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ສກ຺ໂກ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ລູຂໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫໍ ໂນ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມສໍ ເອວ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ຊຣາຊິຓ຺ຓານໍ ມຍາ ສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຆຏິໂອທນໍ ນາມ ຆຏິໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ, ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ, ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ…ເປ… ອທາສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຆຏິຍາຕິ ຠຕ຺ຕຆຏິໂຕ. ‘‘ຆຏິໂອທນ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຆຏິໂອທນໍ ນາມ ເທວານໍ ໂກຈິ ອາຫາຣວິເສໂສຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ກຸໂຕຈິ ຠາຊນໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ອເນກສູໂປ ໂສ ເອວ ອາຫາໂຣ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐປນກາເລ ກປຓານໍ ອຸປກປ຺ປນກລູຂາຫາໂຣ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ທິພ຺ພສຠາເວເນວ ອຏ຺ຐາສິ. ອເນກສູໂປຕິ ມຸຄ຺ຄມາສາທິສູເປຫິ ເຈວ ຂຊ຺ຊວິກຕີຫິ ຈ ອເນກວິຘສູໂປ. ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊໂນຕິ ນານາວິຘອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ໂຄ. ອເນກຣສພ຺ຍຎ຺ຊໂນຕິ ອເນເກຫິ ສູເປຫິ ເຈວ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ຈ ມຘຸຣາທິມູລຣສານຎ຺ເຈວ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສານຎ຺ຈ ອຠິພ຺ຍຎ຺ຊໂກ, ນານຄ຺ຄຣສສູປພ຺ຍຎ຺ຊໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ກິຣ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕກາເລ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ, ຕໂຕ ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອປ຺ເປສກ຺ໂຂ, ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຕິວິຍ ປຓີໂຕ ສກ຺ກສ຺ສ ໂຠຊນສທິໂສ. ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ‘‘ສກ຺ໂກ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠາຣິຍໍ ເຕ, ໂກສິຍ, ກມ຺ມໍ ກຕໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ເຕນ, ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ໂກຈິເທວ ທຸຄ຺ຄໂຕ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ວາ ລເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ມຍາ ທຸຄ຺ຄຕຕໂຣ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ທຸຄ຺ຄໂຕ ເທວຣຊ຺ຊສິຣິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ນາເມຕໍ, ມຍາ ປນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕໍ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປນ ວຕ຺ຕມາເນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈູຬຣຖເທວປຸຕ຺ໂຕ ມຫາຣຖເທວປຸຕ຺ໂຕ ອເນກວຓ຺ຓເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິເມ ຕໂຍ ເທວປຸຕ຺ຕາ ມມາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ມຫາເຕຊວນ຺ຕຕຣາ. ອຫໍ ເຕສຸ ເທວປຸຕ຺ເຕສຸ ‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’ຕິ ປຣິຈາຣິກາໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓສຸ ປລາຍິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປວິສາມິ. ເຕສຎ຺ຫິ ສຣີຣໂຕ ເຕໂຊ ມມ ສຣີຣໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ມມ ສຣີຣໂຕ ເຕໂຊ ເຕສໍ ສຣີຣໍ ນ ໂອຕ຺ຖຣຕິ. ໂກ ມຍາ ທຸຄ຺ຄຕຕໂຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫໍ ມາ ເອວໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ທານມທາສີ’’ຕິ. ‘‘ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາເນ ທິນ຺ເນ ມຍ຺ຫໍ ກຸສລໍ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກຸສລກຣຓໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸຊໍ ອາທາຍ ເຖຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ, ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ, ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກສິຍາຕິ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ. ປຸຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖຕິ ປຸຎ຺ເຎນ ປໂຍຊນໍ. ອຕ຺ຖີຕິ ວຈນເສໂສ. ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ປຖວິໂຕ ເວຫາສໍ ອຠິອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ. ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ອາກາສເມວ ປຣິຍາຍສທ຺ເທນ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂສງ຺ຂາເຕ ອາກາເສ ນ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາທິອາກາເສຕິ ວິເສເສນ຺ໂຕ ວທຕິ. ອໂຫ ທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຫຕິ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສກ຺ໂກ ຫິ ເທວານມິນ຺ໂທ, ‘‘ຍສ຺ມາ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຫຕ຺ເຖນ ຈິຕ຺ຕີກຕ຺ວາ ອນປວິທ຺ຘໍ ກາເລນ ປເຣສໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ອິທມີທິສໍ ມຍາ ທິພ຺ພໂຠຊນທານໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມາ ເຂຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ, ຕິວິຘາຍປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ ວຕ ມຍາ ທານໍ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ຫທຍພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ສມຸຄ຺ຄິຣນ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ທານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸຕ຺ຕມທານຠາວໍ ເຂຕ຺ຕງ຺ຄຕຠາວຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣມທານໍ ກສ຺ສເປ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ເອວໍ ປນ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸທາເນນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວາ ວິຫາເຣ ຐິໂຕເຍວ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຕນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສປສ຺ສ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສິ, ເຕນ ຈ ອຕ຺ຕມໂນ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘາ ອຸປກ຺ກິເລສວິນິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ທິພ຺ພປສາທໂສຕຘາຕຸ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈາປິ ຠຄວໂຕ ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຎາຓມຍາ ໂສຕຘາຕຸ ຕາທິສາ ເອວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາ. ອປິ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພາ. ສວນຏ຺ເຐນ ຈ ສຠາວຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ໂສຕຘາຕຸ, ໂສຕຘາຕຸຍາປິ ກິຈ຺ຈກຣເຓນ ໂສຕຘາຕຸ ວິຍາຕິ ໂສຕຘາຕຸ, ຕາຍ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ. ວິສຸທ຺ຘາຍາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ນິຣຸປກ຺ກິເລສາຍ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍາຕິ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສທ຺ທສ຺ສວເນນ ມານຸສິກມໍສໂສຕຘາຕຸໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕາຍ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຄຸຓວິເສເສ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ປຸຣິສາຕິສຍໍ ເທວາປິ ມນຸສ຺ສາປິ ອາທຣຊາຕາ ອຕິວິຍ ປິຫຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຣ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ສມາທາຍ ຕສ຺ສ ປຣິປູຣເຓນ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ. ນນຸ ຈາຍໍ ຄາຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠາສິຕາ, ເຖໂຣ ຈ ສພ຺ເພສໍ ຘຸຕວາທານໍ ອຄ຺ໂຄ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄຘໂຣ, ໂສ ກສ຺ມາ ເອເກເນວ ຘຸຕງ຺ເຄນ ກິຕ຺ຕິໂຕຕິ? ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ອຖ ວາ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ອິມິນາ ເທສນາສີເສນ ສພ຺ເພປິສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ‘‘ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໔໙) ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ກຸລານຸທ຺ທຍຕາຍ ຈສ຺ສ ສພ຺ພໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກວຕ຺ຕໍ ອກ຺ຂຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປກາສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສາຕິ ຈ ປິຫຍນ຺ຕີຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ປທານວຈນໍ, ຕໍ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສາຕິ ‘‘ອປ຺ປານິ ຈ ຕານິ ສຸລຠານິ ອນວຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໗; ອິຕິວຸ. ໑໐໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອປ຺ປານວຊ຺ຊສຸລຠຣູເປຫິ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຕ຺ຕານເມວ ຠຣນ຺ຕສ຺ສ. ອນຎ຺ຎໂປສິໂນຕິ ອາມິສສງ຺ຄຓ຺ຫເນນ ອຎ຺ເຎ ສິສ຺ສາທິເກ ໂປເສຕຸໍ ອນຸສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ອນຎ຺ຎໂປສິໂນ. ປທທ຺ວເຍນສ຺ສ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ວິຈຣຓໂຕ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕໍ ສຸຠຣຕໍ ປຣມຎ຺ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສາຕິ ເອກວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ເອກໍເຍວ ອິມໍ ອຕ຺ຕານໍ ຠຣຕິ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠໂຣ, ຕໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂປເສຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອນຎ຺ຎໂປສີ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠຣສ຺ສ ອນຎ຺ຎໂປສິໂນ. ປທທ຺ວເຍນປິ ຂີຓາສວຠາເວນ ອາຍຕິໍ ອນາທານຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເທວາ ປິຫຍນ຺ຕິ…ເປ… ສຕີມໂຕຕິ ຕໍ ອຄ຺ຄຜລາຘິຄເມນ ສພ຺ພກິເລສທຣຖປຣິຬາຫານໍ ວູປສເມນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸປສນ຺ຕໍ, ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສໂຕກາຣິຕາຍ ສຕິມນ຺ຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ຂີຓາສວໍ ສກ຺ກາທໂຍ ເທວາ ປິຫຍນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສີລາທິຄຸຓວິເສເສສຸ ພຫຸມານໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ອາທຣໍ ຊເນນ຺ຕິ, ປເຄວ ມນຸສ຺ສາຕິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປິຓ຺ຑປາຕິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອກາສນິກຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິການໍ ປາໂຕວ ຠຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິໂກປິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕເມວ, ອິຘ ປນ ປກຕິຠຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຕ ປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ນິຏ຺ຐາປນວເສນ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕານໍ. ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາເຬຕິ ເອຕ຺ຖ ກເຣຣີຕິ ວຣຸຓຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນາມໍ. ໂສ ກິຣ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ມຓ຺ຑປສ຺ສ ສາລາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ໂຫຕິ, ເຕນ ຄນ຺ຘກຸຏີປິ ‘‘ກເຣຣິກຸຏິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຓ຺ຑໂປປິ ສາລາປິ ‘‘ກເຣຣິມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ກເຣຣິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອວິທູເຣ ກເຕ ນິສີທນສາລສງ຺ຂາເຕ ມຓ຺ຑລມາເຬ. ຕິຓປຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ ອໂນວສ຺ສກໍ ‘‘ມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຕິມຸຕ຺ຕກາທິລຕາມຓ຺ຑໂປ ‘‘ມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ ອປເຣ.

ກາເລນ ກາລນ຺ຕິ ກາເລ ກາເລ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນາປິເກຕິ ມນວຑ຺ຒເກ, ປິຍຣູເປ ອິຏ຺ເຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຠາໂວ ຈ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ຈ ທ຺ວາຣວເສນ ຈ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອິຏ຺ຐາຠິມໂຕ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອນິຏ຺ຐາຠິມໂຕ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ. ຕຖາ ເອກສ຺ສ ທ຺ວາຣສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນິຏ຺ໂຐ. ວິປາກວເສນ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຸສລວິປາໂກ ຫິ ເອກນ຺ເຕນ ອິຏ຺ໂຐ, ອກຸສລວິປາໂກ ອນິຏ຺ໂຐ ເອວາຕິ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູເປ ປສ຺ສິຕຸນ຺ຕິ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ອຸປາສເກຫິ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປູຊາສກ຺ກາຣກຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປນີເຕສຸ ອາສນວິຕານາທີສຸ ນານາວິຣາຄສມຸຊ຺ຊລວຓ຺ຓສງ຺ຂາເຕ ຣຊນີເຍ ອຎ຺ເຎ ຈ ສວິຎ຺ຎາຓກຣູເປ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ປສ຺ສິຕຸໍ. ສທ຺ເທຕິ ຕເຖວ ອິສ຺ສຣຊນານໍ ເຄຫໍ ປວິຏ຺ໂຐ ເຕສໍ ປຍຸຕ຺ເຕ ຄີຕວາທິຕສທ຺ເທ ໂສຕຸໍ. ຄນ຺ເຘຕິ ຕຖາ ເຕຫິ ປູຊາສກ຺ກາຣວເສນ ອຸປນີເຕ ປຸປ຺ຜຘູມາທິຄນ຺ເຘ ຆາຍິຕຸໍ. ຣເສຕິ ເຕຫິ ທິນ຺ນາຫາຣປຣິໂຠເຄ ນານຄ຺ຄຣເສ ສາຍິຕຸໍ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຕິ ມຫຄ຺ຆປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓສຸ ອາສເນສຸ ນິສິນ຺ນກາເລ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ເສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຜຸສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາຠໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິທານິ ມໂນທ຺ວາຣິກອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓປ຺ປຏິລາຠໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສກ຺ກໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ກິໍ ປນ ອປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ອຍໍ ນໂຍ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ? ລພ຺ຠຕິ. ເຕສມ຺ປິ ຫິ ນິມນ຺ຕນສລາກຠຕ຺ຕາທິອຕ຺ຖໍ ຄາມໍ ຄຕກາເລ ອຸຬາຣວິຠວາ ອຸປາສກາ ຕຖາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ຕໍ ປນ ອນິຍຕໍ. ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ປນ ຕທາ ນິຈ຺ຈເມວ ຕຕ຺ຖ ປູຊາສກ຺ກາຣໍ ກຣິຍມານໍ ທິສ຺ວາ, ສກ຺ກາຣຄຣຸຕາຍ ອນິສ຺ສຣຓມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ, ອໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຫນ຺ທາວຸໂສ, ມຍມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ໂຫມາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຫນ຺ທາຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ລຈ຺ຉາມາຕິ ລຠິສ຺ສາມ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຕຕ຺ຖ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ເຕສໍ ຕໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມາທິສສ຺ສ ນາມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວສນ຺ຕາປິ ເອວໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ສລ຺ເລເຂ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຫນ຺ທ ເຕ ຕໂຕ ນິວາເຣຕ຺ວາ ສລ຺ເລຂວິຫາເຣ ນິໂຍເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຓ຺ຑລມາຬໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາສລ຺ເລຂານໍ ວເສນ ກິເລເສ ຘຸນິຕຸໍ ຕຓ຺ຫໍ ວິໂສເສຕຸໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ສໂຕ ເທວາ ປິຫຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາທຣຊາຕາ ປິຍາຍນ຺ຕິ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖທີປນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ໂນ ເຈ ສທ຺ທສິໂລກນິສ຺ສິໂຕຕິ ‘‘ອໂຫ ອຍ຺ໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປເຣຫິ ກິຕ຺ຕິຕພ຺ພສທ຺ທສງ຺ຂາຕໍ ສິໂລກໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ນິສ຺ສິໂຕ ນ ໂຫຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ໂທ ວາ ສມ຺ມຸຂາ ວຓ຺ຓຠຓນຖຸຕິໂຆໂສ, ສິໂລໂກ ປຣມ຺ມຸຂຠູຕາ ປສໍສາ ປຕ຺ຖຏຍສຕາ ວາ. ເສສໍ ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອຏ຺ຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສິປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສິປ຺ປໍ ຊານາຕີຕິ, ອາວຸໂສ, ອມ຺ເຫສຸ ອິຘ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ໂກ ນຸ ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາຊີວໍ ວິຊານາຕິ? ໂກ ກິໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂີຕິ ໂກ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສິປ຺ປາຈຣິຍກຸລໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ອາຄມໂຕ ປໂຍຄໂຕ ຈ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທີສຸ ກິໍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິ? ກຕຣໍ ສິປ຺ປໍ ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ອຄາຣຍ຺ຫຕາຍ ມຫປ຺ຜລຕາຍ ອກິຈ຺ຉສິທ຺ຘິຍາ ຈ ກຕຣໍ ສິປ຺ປໍ ອຄ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕມໍ? ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ຊີວິຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ເຖກຈ຺ເຈຕິ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ. ເຍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ເຕ. ເອວມາຫໍສູຕິ ເຕ ເອວໍ ຠຓິໍສຸ. ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອເສວ ນໂຍ. ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປນ຺ຕິ ຍໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນທມນສາຣຓໂຣຄຕິກິຈ຺ຉາທິເຠທໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສິປ຺ປໍ ອິຘ ‘‘ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອສ຺ສສິປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຖສິປ຺ປໍ ປນ ຣຖໂຍຄ຺ຄານໍ ທມນສາຣຓາທິວິຘານວເສນ ເຈວ ຣຖສ຺ສ ກຣຓວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘນຸສິປ຺ປນ຺ຕິ ອິສ຺ສາສສິປ຺ປໍ, ໂຍ ຘນຸພ຺ເພໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຖຣຸສິປ຺ປນ຺ຕິ ເສສອາວຸຘສິປ຺ປໍ. ມຸທ຺ທາສິປ຺ປນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ຄຓນສິປ຺ປໍ. ຄຓນສິປ຺ປນ຺ຕິ ອຈ຺ຉິທ຺ທກຄຓນສິປ຺ປໍ. ສງ຺ຂານສິປ຺ປນ຺ຕິ ສງ຺ກລນປຏຸປ຺ປາທນາທິວເສນ ປິຓ຺ຑຄຓນສິປ຺ປໍ. ຕໍ ຍສ຺ສ ປຄຸຓໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຣຸກ຺ຂມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ເອຕ຺ຖ ປຓ຺ຓານີ’’ຕິ ຄຓິຕຸໍ ຊານາຕິ. ເລຂາສິປ຺ປນ຺ຕິ ນານາກາເຣຫິ ອກ຺ຂຣລິຂນສິປ຺ປໍ, ລິປິຎາຓໍ ວາ. ກາເວຍ຺ຍສິປ຺ປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິນ຺ຕາວເສນ ວາ ປຣໂຕ ປຏິລທ຺ຘສຸຕວເສນ ວາ, ‘‘ອິມສ຺ສ ອຍມຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ນໍ ໂຍເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖວເສນ ວາ, ກິຎ຺ຈິເທວ ກພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ກພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠານວເສນ ວາ ຈິນ຺ຕາກວິອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ກວີນໍ ກພ຺ພກຣຓສິປ຺ປໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກວີ – ຈິນ຺ຕາກວິ, ສຸຕກວິ, ອຕ຺ຖກວິ, ປຏິຠານກວີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓໑).

ໂລກາຍຕສິປ຺ປນ຺ຕິ ‘‘ກາໂກ ເສໂຕ ອຏ຺ຐີນໍ ເສຕຕ຺ຕາ, ພລາກາ ຣຕ຺ຕາ ໂລຫິຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ປຣໂລກນິພ຺ພານານໍ ປຏິເສຘກໍ ວິຕຓ຺ຑສຕ຺ຖສິປ຺ປໍ. ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາສິປ຺ປນ຺ຕິ ອພ຺ເຠຍ຺ຍມາສຸຣກ຺ຂາທິນີຕິສຕ຺ຖສິປ຺ປໍ. ອິມານິ ກິຣ ທ຺ວາທສ ມຫາສິປ຺ປານິ ນາມ. ເຕເນວາຫ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສິປ຺ປານໍ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພສິປ຺ປາຍຕນານໍ ຊີວິກຕ຺ຖຕາຍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ອນິສ຺ສຣຓຠາວໍ, ສີລາທີນໍເຍວ ປນ ສຸປຣິສຸທ຺ຘານໍ ນິສ຺ສຣຓຠາວໍ, ຕໍ ສມງ຺ຄິໂນເຍວ ຈ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ອສິປ຺ປຊີວີຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທານໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ປຈ຺ຈຍາສາຍ ວິໂສສິຕຕ຺ຕາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ນ ກປ຺ເປຕີຕິ ອສິປ຺ປຊີວີ, ເອເຕນ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ທສ຺ເສຕິ. ລຫູຕິ ອປ຺ປກິຈ຺ຈຕາຍ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຈ ລຫຸ ອພຫຸລສມ຺ຠາໂຣ, ເອເຕນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສສິທ຺ຘໍ ສຸຠຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຕ຺ຖກາໂມຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖເມວ ກາເມຕີຕິ ອຕ຺ຖກາໂມ, ເອເຕນ ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖປຣິວຊ຺ຊນສ຺ສ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ທສ຺ເສຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິອນຕ຺ຖວິຣມຓປຣິທີປນໂຕ. ຍຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຠິຊ຺ຌາທ຺ຍປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ສໍຍເມນ ຍຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ເອເຕນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສ ອວຏ຺ຐິໂຕ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ປຏິປາຏິຍາ ປວຕ຺ຕິເຕຫິ ຈຕູຫິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ສໍໂຍຊນານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠວາທີສຸ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ.

ອໂນກສາຣີ ອມໂມ ນິຣາໂສຕິ ຕຖາ ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ ໂອກສງ຺ຂາເຕສຸ ຉສຸປິ ອາຍຕເນສຸ ຕຓ຺ຫາຠິສຣຓສ຺ສ ອຠາເວນ ອໂນກສາຣີ, ຣູປາທີສຸ ກຕ຺ຖຈິ ມມງ຺ກາຣາຠາວໂຕ ອມໂມ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນາສີສນໂຕ ນິຣາໂສ. ຫິຕ຺ວາ ມານໍ ເອກຈໂຣ ສ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອວໍຠູໂຕ ຈ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິສມກາລເມວ ອນວເສສໍ ມານໍ ຫິຕ຺ວາ ປຊຫິຕ຺ວາ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ອກຕ຺ວາ ປວິເວກກາມຕາຍ ຕຓ຺ຫາສຫາຍວິຣເຫນ ຈ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ເອກຈໂຣ, ໂສ ສພ຺ພໂສ ຠິນ຺ນກິເລສຕ຺ຕາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອສິປ຺ປຊີວີ’’ຕິອາທິນາ ໂລກິຍຄຸຓາ ກຖິຕາ, ‘‘ສພ຺ພຘິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓາ ກຖິຕາ. ຕຕ຺ຖ ອສິປ຺ປຊີວີຕິອາທິ ‘‘ວິຠເວ ຐິຕສ຺ເສວ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນ ສິປ຺ປໍ ນິສ຺ສາຍ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ສິປ຺ເປສຸ ສາຣຄ຺ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຘິສີລາທີສຸເຍວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ນວມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສຍານຸສຍຎາຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ນາມ. ຍຖາຫ –

‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ ມຫາຣຊກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ໒.໓໓໙).

ໂລກນ຺ຕິ ຕໂຍ ໂລກາ – ໂອກາສໂລໂກ, ສງ຺ຂາຣໂລໂກ, ສຕ຺ຕໂລໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຍາວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ,

ທິສາ ຠນ຺ຕິ ວິໂຣຈນາ;

ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ,

ເອຕ຺ຖ ເຕ ວຕ຺ຕຕີ ວໂສ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໓) ໂອກາສໂລໂກ. ‘‘ເອໂກ ໂລໂກ – ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ, ທ຺ເວ ໂລກາ – ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ຕໂຍ ໂລກາ – ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກາ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ, ປຎ຺ຈ ໂລກາ – ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ຉ ໂລກາ – ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ອາຍຕນານິ, ສຕ຺ຕ ໂລກາ – ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ, ອຏ຺ຐ ໂລກາ – ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ, ນວ ໂລກາ – ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ, ທສ ໂລກາ – ທສາຍຕນານິ, ທ຺ວາທສ ໂລກາ – ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ໂລກາ – ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໒) ສງ຺ຂາຣໂລໂກ. ‘‘ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ, ອສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ສຕ຺ຕໂລໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ສຕ຺ຕໂລໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ໂລກີຍຕິ ວິຈິຕ຺ຕາກາຣໂຕ ທິສ຺ສຕີຕິ ຈກ຺ກວາຬສງ຺ຂາໂຕ ໂລໂກ ໂອກາສໂລໂກ, ສງ຺ຂາໂຣ ລຸຊ຺ຊຕິ ປລຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂລໂກ, ໂລກີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎປາປໍ ຕພ຺ພິປາໂກ ຈາຕິ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ເຕສຸ ຠຄວາ ມຫາກຣຸຓາຍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຕຸກາໂມ ສຕ຺ຕໂລກໍ ໂອໂລເກສິ. ກຕມສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ໂອໂລເກສິ? ປຐມສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ. ຠຄວາ ຫິ ປລ຺ລງ຺ກສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ປຈ຺ຉິມຍາມາວສາເນ ‘‘ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ…ເປ… ສູຣິໂຍວ ໂອຠາສຍມນ຺ຕລິກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໑-໓; ກຖາ. ໓໒໑; ມຫາວ. ໑-໓) ອິມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ, ‘‘ອຫໍ ຕາວ ເອວໍ ສຸທຸຕ຺ຕຣໍ ສໍສາຣມໂຫຆໍ ອິມາຍ ຘມ຺ມນາວາຍ ສມຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປາເຣ ຐິໂຕ, ຫນ຺ທ ທານິ ໂລກມ຺ປິ ຕາເຣສ຺ສາມິ, ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ໂລໂກ’’ຕິ ໂລກໍ ໂວໂລເກສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂວໂລເກສີຕິ ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສິ, ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລກໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ອກາສິ. ອເນເກຫິ ສນ຺ຕາເປຫີຕິອາທິ ໂວໂລກິຕາກາຣທສ຺ສນໍ. ອເນເກຫິ ສນ຺ຕາເປຫີຕິ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ. ທຸກ຺ຂຎ຺ຫິ ສນ຺ຕາປນປີຬນຏ຺ເຐນ ສນ຺ຕາໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໗). ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂາທິວເສນ ເຈວ ຊາຕິອາທິວເສນ ຈ ອເນກປ຺ປກາຣໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນເກຫິ ສນ຺ຕາເປຫີ’’ຕິ. ອເນເກຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ສນ຺ຕປ຺ປມາເນ ປີຬິຍມາເນ ພາຘິຍມາເນ. ປຣິຬາເຫຫີຕິ ປຣິທາເຫຫິ. ປຣິຑຍ຺ຫມາເນຕິ ອິນ຺ຘນໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິນາ ສມນ຺ຕໂຕ ຑຍ຺ຫມາເນ. ຣາຄເຊຫີຕິ ຣາຄສມ຺ຠູເຕຫິ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຣາຄາທໂຍ ຫິ ຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນິທ຺ທຫນ຺ຕາ ວິຍ ວິພາເຘນ຺ຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄີ – ຣາຄຄ຺ຄິ, ໂທສຄ຺ຄິ, ໂມຫຄ຺ຄີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໓). ຍໂຕ ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍຎ຺ຈ ກິເລເສນ຺ຕີຕິ ກິເລສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິຑຍ຺ຫມາເນຕິ ເອເຕນ ຠຄວາ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂຕໍ, ເຕນ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອຠິຠູຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສນ຺ຕປ຺ປມາເນຕິ ອິມິນາ ປນ ເຕສໍ ກາລນ຺ຕຣທຸກ຺ຂຕໍ, ເຕນ ນິຣນ຺ຕໂຣປທ຺ທວຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ.