໑. ກມ຺ມວິປາກຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ນນ຺ທວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກໂຏ ເອໂກ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ກິຣ ຣາຊຄຫວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ ສໍເວຊິໂຕ ສໍສາຣໂທສໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ຂີຓາສວານຎ຺ຫິ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກາຍິກທຸກ຺ຂໍ ປນ ໂຫຕິເຍວ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ນາຕິທູເຣ ຐາເນ ທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ນ ນມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຕຖາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາກຊນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກຠາເວນ ຊາຕໍ, ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາເກ ວາ ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປກາເຣ ວິປາກວຏ຺ຏສມຸທາເຍ ຕເທກເທສຠາເວນ ຊາຕໍ. ກິໍ ຕໍ? ທຸກ຺ຂໍ. ປຸຣາຓກມ຺ມວິປາກຊນ຺ຕິ ຈ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ອາພາຘສ຺ສ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂອປກ຺ກມິກອຸຕຸວິປຣິຓາມຊາທິຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ປຈຸຣຊເນຫິ ຂມິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ຕິຂິຓໍ, ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ພຫລໍ ວາ. ຂຣນ຺ຕິ ກກ຺ຂຬໍ. ກຏຸກນ຺ຕິ ອສາຕໍ. ອຘິວາເສນ຺ໂຕຕິ ອຸປຣິ ວາເສນ຺ໂຕ ສຫນ຺ໂຕ ຂມນ຺ໂຕ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ເວທນາປຣິຄ຺ຄາຫການໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວເສນ ສຕິມາ ສມ຺ປຊານນ຺ໂຕ ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອຍໍ ເວທນາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈາ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈເຍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກນ຺ເຕນ ຠິຊ຺ຊນສຠາວຕ຺ຕາ ຂຍຘມ຺ມາ ວຍຘມ຺ມາ ວິຣາຄຘມ຺ມາ ນິໂຣຘຘມ຺ມາ’’ຕິ ເວທນາຍ ອນິຈ຺ຈຕາສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ສໂຕກາຣິຕາຍ ສໂຕ, ອວິປຣີຕສຠາວປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ສມ຺ປຊາໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ສຕິເວປຸລ຺ລປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ກາຍເວທນາຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິຕາຍ ສໂຕ, ຕຖາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ສມ຺ປຊາໂນ. ອວິຫຎ຺ຎມາໂນຕິ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມນ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ ປຣິເທວຕິ ອຸຣຕ຺ຕາຬິໍ ກນ຺ທຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວິຍ ນ ວິຫຎ຺ຎມາໂນ ມຄ຺ເຄເນວ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕທຸກ຺ຂໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ເກວລໍ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ສຣີຣທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ ວິຍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາຕິ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ຕຖາ ນິສິນ຺ນໍ ອທ຺ທກ຺ຂິ.

ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ເອຕໍ ຕາທິສສ຺ສປິ ໂຣຄສ຺ສ ເວຊ຺ຊາທີຫິ ຕິກິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສຸກ຺ກາປຊ຺ຊນກາຣຓໍ ຂີຓາສວານໍ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອນຸປເລປິຕສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອວິຆາຕປຕ຺ຕິວິຠາວນໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພກມ຺ມຊຫສ຺ສາຕິ ປຫີນສພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣຫໂຕ ສພ຺ພານິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມານິ ປຫີນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ທາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ, ຍໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ຠິນ຺ນກິເລສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຘຸນມານສ຺ສ ປຸເຣ ກຕໍ ຣຊນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ຣາຄຣຊາທິມິສ຺ສຕາຍ ຣຊນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກປຏິສໍເວທເນນ ຕໍ ຘຸນນ຺ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ, ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣໂຕ ປນ ສາວຊ຺ຊກິຣິຍາຍ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖິ, ອນວຊ຺ຊກິຣິຍາ ຈ ຠວມູລສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລຕາຍ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຜລທານສມຕ຺ຖຕາຍ ອຠາວໂຕ ກິຣິຍມຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ.

ອມມສ຺ສາຕິ ຣູປາທີສຸ ກຕ຺ຖຈິ ມມນ຺ຕິ ຄຫຓາຠາວໂຕ ອມມສ຺ສ ມມງ຺ກາຣຣຫິຕສ຺ສ. ຍສ຺ສ ຫິ ມມງ຺ກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ອຕ຺ຕສິເນເຫນ ເວຊ຺ຊາທີຫິ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕິ. ອຣຫາ ປນ ອມໂມ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຣີຣຊຄ຺ຄເນປິ ອຸທາສີນຘາຕຸໂກວ. ຐິຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂອຆໍ ຕຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຖເລ ຐິຕສ຺ສ, ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ວາ ສນ຺ຘາວນສ຺ສ ອຠາເວນ ຐິຕສ຺ສ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຫິ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສໍສາເຣ ຘາວນ຺ຕິ ນາມ, ອຣຫາ ປນ ຕທຠາວໂຕ ຐິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ທສວິເຘ ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕ ອຣິຍຘມ຺ເມ ຐິຕສ຺ສ. ຕາທິໂນຕິ ‘‘ປຏິກູເລ ອປ຺ປຏິກູລສຎ຺ຎີ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຎ຺ຈວິຘາຍ ອຣິຍິທ຺ຘິຍາ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປນິຍາຍ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄເຕນ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ເອກສທິສຕາສງ຺ຂາເຕນ ຕາທີຠາເວນ ຕາທິໂນ. ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ຊນໍ ລເປຕເວຕິ ‘‘ມມ ເຠສຊ຺ຊາທີນິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຊນໍ ລປິຕຸໍ ກເຖຕຸໍ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ ສຣີເຣ ນິຣເປກ຺ຂຠາວໂຕ. ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ວິຍ ຫິ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ໂຕ ສຍເມວາຍໍ ກາໂຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕຕູຕິ ຂີຓາສວານໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ນາຠິກງ຺ຂາມິ ມຣຓໍ, ນາຠິກງ຺ຂາມິ ຊີວິຕໍ;

ກາລຎ຺ຈ ປຏິກງ຺ຂາມິ, ນິພ຺ພິສໍ ຠຕໂກ ຍຖາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໖໐໖);

ອຖ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຊນໍ ລເປຕເວ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິມນ຺ຕນວເສນ ລປາເປຕຸໍ ຂີຓາສວສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ຕາທິສສ຺ສ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ມຄ຺ເຄເນວ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ໂຣຄໍ ເວຊ຺ເຊຫິ ອຕິກິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ນິສີທຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ອຕິກິຈ຺ຉາປເນ ກາຣຓໍ ປກາເສສິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.