໘. ສຸປ຺ປວາສາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ກຸຓ຺ຑິກາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ໂກລິຍານໍ ນຄເຣ. ກຸຓ຺ຑຘານວເນຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ກຸຓ຺ຑຘານສງ຺ຂາເຕ ວເນ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ກຸຓ຺ໂຑ ນາມ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ກຸຓ຺ຑຘານມິສ຺ສເກນ ຈ ພລິກມ຺ເມນ ຕຸສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕຖາ ຕຕ຺ຖ ພລິໍ ອຸປຫຣນ຺ຕິ, ເຕເນຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ກຸຓ຺ຑຘານວນນ຺ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກາ ຄາມປຕິກາ ອໂຫສິ, ສາປິ ຕສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນິວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕເນວ ປຣິປາລິຕຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຑິກາຕິ ໂວຫຣີຍິຕ຺ຖ. ອປຣຠາເຄ ຕຕ຺ຖ ໂກລິຍຣາຊາໂນ ນຄຣໍ ກາເຣສຸໍ, ຕມ຺ປິ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ກຸຓ຺ຑິກາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວນສຓ຺ເຑ ໂກລິຍຣາຊາໂນ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ວສນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ, ຕມ຺ປິ ກຸຓ຺ຑຘານວນນ຺ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ຠຄວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຓ຺ຑິກາຍໍ ວິຫຣຕິ ກຸຓ຺ຑຘານວເນ’’ຕິ.

ສຸປ຺ປວາສາຕິ ຕສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ນາມໍ. ໂກລິຍຘີຕາຕິ ໂກລິຍຣາຊປຸຕ຺ຕີ. ສາ ຫິ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກາ ປຓີຕທາຍິການໍ ສາວິການໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ຠຄວໂຕ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ນ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຫິ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປເນຕິ. ເທວສິກຎ຺ຈ ອຏ຺ຐສຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຠຕ຺ຕານິ ເທຕິ. ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຕໍ ກຸລໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ມຸຕ຺ຕຈາຄາ ປຍຕປາຓີ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣຕາ ຍາຈໂຍຄາ ທານສໍວິຠາຄຣຕາ. ອສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປຈ຺ຉິມຠວິໂກ ສາວກໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ເກນຈິເທວ ປາປກມ຺ເມນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິ, ສຕ຺ຕາຫຎ຺ຈ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ຈ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕີຕິ ຄພ຺ຠໍ ວຫຕິ, ຄພ຺ຠິນີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຕິ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ພ຺ຍາກຸລຄພ຺ຠາ. ຄພ຺ໂຠ ຫິ ປຣິປກ຺ໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ວິຊາຍນກາເລ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ອໂຘສິໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍນິມຸຂາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ໂຄ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ. ວິປຊ຺ຊມາໂນ ປນ ວິປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ໂຍນິມຄ຺ຄໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊຕິ, ສຍເມວ ວາ ໂຍນິມຄ຺ໂຄ ປິທຫຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕມາໂນ ພ຺ຍາກຸໂລ ມູຬ຺ຫຄພ຺ໂຠຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສາປິ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ເອວໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ’’ຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ຄພ຺ໂຠ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ. ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠວາສທຸກ຺ຂໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ, ມາຕຸ ຈສ຺ສາປິ ໂສຕາປນ຺ນາຍ ອຣິຍສາວິກາຍ ຕຖາ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ຊາຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຕີເຕ ກາສິກຣາເຊ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອໂກ ໂກສລຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ພເລນາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ມຣຓກາເລ ນິທ຺ຘມນທ຺ວາເຣນ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິມິຕ຺ຕພນ຺ຘເວ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ພລໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ຕໍ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ, ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ມາຕາ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍຸທ຺ເຘນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ສຎ຺ຈາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕຸ, ຕໂຕ ທາຣູທກຠຕ຺ຕປຣິກ຺ຂເຍນ ກິລນ຺ຕາ ນຄເຣ ມນຸສ຺ສາ ວິນາວ ຍຸທ຺ເຘນ ຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາທ຺ວາຣານິ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິ, ນຄເຣ ມນຸສ຺ສາ ຈູຬທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣູທການິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອຖ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ມາຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພາໂລ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປາຍໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉຖ, ອສ຺ສ ຈູຬທ຺ວາຣານິ ປິຘາຍ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘຕູຕິ ວເທຖາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄູຬ຺ຫສາສນໍ ປຫິຓິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຕຖາ ອກາສິ. ນາຄຣາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລຠນ຺ຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອທໍສຸ. ກຸມາໂຣ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ຕທາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນຄຣຣຸນ຺ຘນກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສງ຺ຂາຕາຍ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍາ ວສິ, ອວເສສໂຕ ປນ ສຕ຺ຕາຫໍ ນຄຣູປຣຸນ຺ຘເນນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິ. ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວໍ ອາປຊ຺ຊີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ໂສ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປາທມູເລ ‘‘ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ນາຄເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ຄຸຬທຘິໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ. ສຸປ຺ປວາສາປິ ‘‘ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ຕາຕາ’’ຕິ ເປສິຕຠາເວນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ຄພ຺ຠໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຊາຕາ. ເອວໍ ເຕ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ອີທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວທິໍສຸ.

ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫີຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ສມ຺ມາວິຕກ຺ເກຫິ. ອຘິວາເສຕີຕິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂໍ ສຫຕິ. ສາ ຫິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ, ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານທຸກ຺ຂໍ ອມນສິກຣເຓເນວ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຂມຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຘິວາເສຕີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕາຕິອາທິ ເຕສໍ ວິຕກ຺ການໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຠຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ໂລກນາໂຖ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ສາມໍ ສຍເມວ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອໂຫ ວຕ ພຸທ຺ໂຘ, ໂສ ຠຄວາ ເອວຣູປສ຺ສ ເອຕຣຫິ ມຍາ ອນຸຠວິຍມານສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ເອວໍຊາຕິກສ຺ສ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ອວິປຣີຕຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ. ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນຕາຍ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິສິທ຺ຘິ. ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ສີລທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ຈ ສາວກສງ຺ໂຆຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ອໂຫ ວຕ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ໂນ, ໂຍ ອຣິຍສງ຺ໂຆ ເອວຣູປສ຺ສ ອີທິສສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຍ ອນິວຕ຺ຕິປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສຸສຸຂໍ ວຕ ອໂຫ ວຕ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸຂໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏໍ ນິພ຺ພານໍ, ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ອີທິສໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິປຊ຺ຊມານາປິ ປຏິປນ຺ນາ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນິວຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂທ ວິຍ ປຏິປນ຺ນສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕມານຕ຺ໂຖປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ.

ສາມິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິໍ ໂກລິຍຣາຊປຸຕ຺ຕໍ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອຠາສິ. ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫີຕິ ມຍ຺ຫໍ ວຈເນນ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕານິ ວິກສິຕປທຸມສສ຺ສິຣີການິ ຠຄວໂຕ ຈຣຓານິ ຕວ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ, ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄນ ອຠິວາທນໍ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປາພາຘນ຺ຕິອາທີສຸ ອາພາໂຘຕິ ວິສຠາຄເວທນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍາ ເອກເທເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ສກລສຣີຣໍ ອຍປຏ຺ເຏນ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຄຓ຺ຫຕິ. ອາຕງ຺ໂກຕິ ກິຈ຺ຉຊີວິຕກໂຣ ໂຣໂຄ. ອຖ ວາ ຍາເປຕພ຺ພໂຣໂຄ ອາຕງ຺ໂກ, ອິຕໂຣ ອາພາໂຘ. ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ໂຣໂຄ ອາຕງ຺ໂກ, ພລວາ ອາພາໂຘ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາພາໂຘ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາຕງ຺ໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວທຕິ. ຄິລານສ຺ເສວ ຈ ອຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ, ກາເຍ ພລໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຄ຺ເຄລຎ຺ຎຕາຍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ກາຍສ຺ສ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ສຣີຣພລຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວທຕິ. ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ຐານນິສິນ຺ນຄມນສຍນສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສຸຂວິຫາຣຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວທຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫີຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ປຣມນ຺ຕິ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ. ເຕນ ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ຍຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸປ຺ປວາສາຍ ສາມິໂກ ໂກລິຍຣາຊປຸຕ຺ໂຕ. ສຸຂິນີ ໂຫຕູຕິ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຖາ ສຸປ຺ປວາສາຍ ເປສິຕວນ຺ທນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣສໍສູຈກໍ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ສຸຂູປສໍຫາຣໍ ຕສ຺ສາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄພ຺ຠວິປຕ຺ຕິມູລກທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ສຸຂູປສໍຫາຣໍ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂິນີ…ເປ… ອໂຣຄາ, ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ສຫ ວຈນາຕິ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ສເຫວ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຠຄວາ ຕຖາ ອໂວຈ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ຕມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຕຖາ ອຠາສິ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ – ສເຈ ຕຖາ ສຕ຺ຖາ ນາຈິກ຺ຂິສ຺ສາ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຕສ຺ສາ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ‘‘ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວຈນສມກາລເມວ ໂສ ຄພ຺ໂຠ ພ຺ຍາກຸລຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸເຂເນວ ພຫິ ນິກ຺ຂມິ, ເອວໍ ເຕສໍ ມາຕາປຸຕ຺ຕານໍ ໂສຕ຺ຖິ ອໂຫສິ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ. ຍຖາ ຫິ ປຏາຈາຣາຍ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄສມ຺ຠູເຕນ ໂສເກນ ອຸມ຺ມາທໍ ປຕ຺ວາ –

‘‘ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ ກາລກຕາ, ປນ຺ເຖ ມຍ຺ຫໍ ປຕີ ມໂຕ;

ມາຕາ ປິຕາ ຈ ຠາຕາ ຈ, ເອກຈິຕກມ຺ຫິ ຌາຍເຣ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໔໙໘) –

ວຕ຺ວາ ຊາຕຣູເປເນວ ຈຣນ຺ຕິຍາ ‘‘ສຕິໍ ປຏິລຠາຫິ ຠຄິນີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ອຸມ຺ມາໂທ ວູປສມິ, ຕຖາ ສຸປ຺ປິຍາປິ ອຸປາສິກາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸຍໍ ກເຕນ ມຫາວເຓນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນາ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ວເຓ ປາກຕິເກ ຊາເຕ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທີຕິ ເອວມາທີນິ ວຕ຺ຖູນິ ອິຘ ອຸທາຫຣິຕພ຺ພານີຕິ.

ເອວໍ, ຠນ຺ເຕຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາ ຠຄວາ ສປຸຕ຺ຕາຍ ມາຕຸຍາ ອໂຣຄຠາວໍ ອາສີສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ, ຕໍ ເອວເມວ. ນ ຫິ ກທາຈິ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອວມຕ຺ຖູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ‘‘ໂຫຕູ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາເນຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຠຄວຕາ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ປີຕິໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໂຕ ອຠິມຸຂຠາເວນ ນນ຺ທິຕ຺ວາ. ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ສມ຺ໂມທນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ເຕນ ວາ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ, ວຈນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ສກໍ ຆຣໍ ປຈ຺ຈາຍາສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ປຏິຄຈ຺ຉິ. ເຍ ປນ ‘‘ເຍນ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍທິປິ ຍ-ຕ-ສທ຺ທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ປຏິຍາຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ.

ວິຊາຕນ຺ຕິ ປຊາຕໍ, ປສຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘສ຺ສ ປພ຺ພຕາໂຣຫນໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທນໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ອຈ຺ຉຣາໂຍຄ຺ຄໍ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕາຕິ ສມ຺ຠາວເນ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຕິ ຘມ຺ມາລປນໍ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ.

ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ນາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອາຄຕາ, ເຕນ ອຏ຺ຐຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈອຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕາອຸເປກ຺ຂາປາຣມີຕິ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິຈຣິຍາຍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ…ເປ… ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂາ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕາ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຘາຣິຍມາເນ ສພ຺ພາວ ທິສາ ອນຸວິໂລເກສຸໍ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສິໍສຸ ໂລເກ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາວໍ ປກາເສນ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ເນສໍ ຄມນໍ ຕຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຄໂຕ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຄມນໍ ກຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ເຕສຎ຺ເຎວ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ. ເອວໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ວາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຫາຍ ຄຕາ, ອພ຺ຍາປາເທນ ພ຺ຍາປາທໍ, ອາໂລກສຎ຺ຎາຍ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ອວິກ຺ເຂເປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມວວຕ຺ຖາເນນ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຄຕາ, ຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊໍ ປທາເລຕ຺ວາ, ປາໂມຊ຺ເຊນ ອຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ມຫາວິປສ຺ສນາຫິ ຈຕູຫິ ຈ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ຕໍ ຕໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ປຫາຍ ຄຕາ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຄໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ປຖວີຘາຕຸຍາ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓໍ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓໍ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ, ອາກາສຘາຕຸຍາ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐລກ຺ຂຓໍ, ຣູປສ຺ສ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ, ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ, ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ, ພາວີສຕິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ, ທ຺ວາທສປທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ, ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວິສຸທ຺ຘີນໍ, ອມໂຕຄຘສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ອນຎ຺ຎຖໍ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ…ເປ… ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ, ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ…ເປ... ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາປິ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທຕິ. ເອວໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ສເທວເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ປຊາຍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຠຄວາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ຈ ເຕນ ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕສຸ ລພ຺ຠມານກປທວເສນ ວາ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ, ຍໍ ຣູປໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໑໖) ນເຍນ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ເຕຣສຫິ ວາເຣຫິ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສທ຺ທາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ, ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔).

ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສີອຕ຺ເຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາລໍ ຍໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທາທິນິມ຺ມຖນໍ ເອກສທິສໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ. ເຕນາຫ –

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໘).

ຄທອຕ຺ໂຖ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຍຖາວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ຍຖາວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ? ຍສ຺ມາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ເທວເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ, ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ໂສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວເນ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ອຄໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖໍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສກລໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຕຖໍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ, ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ອປເຣຫິປິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕເຖຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາ ສາ ຠຄວຕາ ສຸເມຘຠູເຕນ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ,

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຠິນີຫາຣໍ ສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ‘‘ອຫໍ ສເທວກໍ ໂລກໍ ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມິ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ທນ຺ໂຕ ທເມສ຺ສາມິ, ສນ຺ໂຕ ສເມສ຺ສາມິ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາເສສ຺ສາມິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາປຏິຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກິໍ ເມ ເອເກນ ຕິຓ຺ເຓນ, ປຸຣິເສນ ຖາມທສ຺ສິນາ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ສນ຺ຕາເຣສ຺ສໍ ສເທວກໍ.

‘‘ອິມິນາ ເມ ອຘິກາເຣນ, ກເຕນ ປຸຣິສຸຕ຺ຕເມ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາເຣມິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

‘‘ສໍສາຣໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ຕໂຍ ຠເວ;

ຘມ຺ມນາວໍ ສມາຣຸຍ຺ຫ, ສນ຺ຕາເຣສ຺ສໍ ສເທວກໍ.

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ພຸທ຺ໂຘ ເຫສ຺ສໍ ສເທວເກ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໕-໕໘);

ຕໍ ປເນຕໍ ມຫາປຏິຎ຺ຎໍ ສກລສ຺ສາປິ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມສມຸທາຍສ຺ສ ປວິຈຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມາທານານໍ ກາຣຓຠູຕໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ໂລກນາຍໂກ ຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ນິຣວເສສໂຕ ທານປາຣມິອາທໂຍ ສມຕິໍສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄາທໂຍ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ ປຣິພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ, ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ຠຣິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ອຸກ຺ກໍສາເປຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘິຈຣິຍໍ ປຣມໂກຏິໍ ປາເປຕ຺ວາ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ສາ ມຫາປຏິຎ຺ຎາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ນ ຕສ຺ສ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ວິຕຖໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ທີປງ຺ກຣທສພໂລ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄໂລ…ເປ… ກສ຺ສໂປ ຠຄວາຕິ ອິເມ ຈຕຸວີສຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ເອວໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ເຍ ເຕ ກຕາຠິນີຫາເຣຫິ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ລທ຺ຘພ຺ພາ ອານິສໍສາ, ເຕ ລຠິຕ຺ວາວ ອາຄໂຕຕິ ຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ມຫາປຏິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາຍ ມຫາກຣຸຓາຍ ໂລກນາໂຖ ມຫາທຸກ຺ຂສມ຺ພາຘປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຏິສ຺ສຣຓໍ, ອຫເມວ ນມິໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມຸສ຺ສາຫິຕມານໂສ ມຫາຠິນີຫາຣມກາສິ. ກຕ຺ວາ ຈ ຍຖາປຓິຘານໍ ສກລໂລກຫິຕສມ຺ປາທນາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຊີວິຕນິຣເປກ຺ໂຂ ປເຣສໍ ໂສຕປຖາຄມນມຕ຺ເຕນປິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສສມຸປ຺ປາທິກາ ອຕິທຸກ຺ກຣາ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ສມາຈຣນ຺ໂຕ ຍຖາ ມຫາໂພຘິຍາ ປຏິປຕ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາ ຐິຕິຠາຄິຍາ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສຠາຄິຍາວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິຣວເສເສ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ຕາເຍວ ມຫາກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ປວິເວກຣຕິໍ ປຣມຎ຺ຈ ສນ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂສຸຂໍ ປຫາຍ ພາລຊນພຫຸເລ ໂລເກ ເຕຫິ ສມຸປ຺ປາທິຕໍ ສມ຺ມານາວມານວິປ຺ປກາຣໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ວິເນຍ຺ຍຊນສ຺ສ ວິນຍເນນ ນິຣວເສສໍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ສໂມກ຺ກມນາກາໂຣ, ໂສ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ໂລກນາຖສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສປິ ມຫາຠິນີຫາຣກາລາທີສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ຈ ເອກສທິສຕາຍ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ຕີສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ສມານຣສາຍ ຕຖາຍ ມຫາກຣຸຓາຍ ສກລໂລກຫິຕາຍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖານິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓານິ. ຕານິ ຫິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສງ຺ຄາຫການໍ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິຕທຸຠຍເຫຕຸຠູຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ, ສມຸທຍສ຺ສ ອາຍູຫນຏ຺ໂຐ ນິທານຏ຺ໂຐ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ, ນິໂຣຘສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ວິເວກຏ຺ໂຐ ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ອມຕຏ຺ໂຐ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐຕິອາທີນໍ ຕພ຺ພິຠາຄານຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕສຠາວາວໂພຘວິພນ຺ຘກສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ປຏິລທ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫາຠິສມຍສງ຺ຂາຕາຍ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕານິ ຠຄວາ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍ ສຍເມວ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ຈ ມຄ຺ຄຎາຓານິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓານິ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທຎາຓານິ ຉອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ອຏ຺ຐມຄ຺ຄງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຎາຓານິ ທສພລຎາຓານິ ຈ ຕຖຠາເວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຠາວນາ – ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ນາສຸ ອຕີຕາສຸ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູສຸ ສຠາວກິຈ຺ຈາທິ ອວຕ຺ຖາວິເສສາທິ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘນາມໂຄຕ຺ຕາທິ ຈ ຊານິຕພ຺ພໍ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘສຸ ຈ ອຕິສຸຂຸມຕິໂຣຫິຕວິທູຣເທເສສຸປິ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທິວິເສໂສ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລເກ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ອນາຄຕາສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈາຕິ ອິມານິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓານິ ນາມ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຕີຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕).

ຕານິ ປເນຕານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕານິ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ອຘິຄຎ຺ຉີຕິ. ເອວມ຺ປິ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ມປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມປ຺ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ປຏິຠານປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ປຏິຠານປ຺ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘-໗໒໑).

ເອຕ຺ຖ ຈ ເຫຕຸອນຸສາເຣນ ອຣຓີຍໂຕ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈ ສງ຺ເຂປໂຕ ເຫຕຸຜລໍ ອຕ຺ໂຖ ນາມ. ປເຠທໂຕ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ, ນິພ຺ພານໍ, ຠາສິຕຕ຺ໂຖ, ວິປາໂກ, ກິຣິຍາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ໂມຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ. ໂສ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ເຈວ ປາເປຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປເຠທໂຕ ປນ ໂຍ ໂກຈິ ຜລນິພ຺ພຕ຺ຕນໂກ ເຫຕຸ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຠາສິຕໍ ກຸສລໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໙).

ອຖ ວາ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຫຕຸຜເລ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ເຍ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຍມ຺ຫາ ຘມ຺ມາ ເຕ ຘມ຺ມາ ຊາຕາ ຠູຕາ ສຎ຺ຊາຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ, ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊຣາມຣເຓ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຊຣາມຣຓນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຊາຕິຍາ, ຠເວ, ອຸປາທາເນ, ຕຓ຺ຫາຍ, ເວທນາຍ, ຜສ຺ເສ, ສຬາຍຕເນ, ນາມຣູເປ, ວິຎ຺ຎາເຓ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣສມຸທເຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣເຘ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ເວທລ຺ລໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ.

‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຍໍ ຍໍ ວາ ປນາຣພ຺ຠ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ…ເປ… ອວິກ຺ເຂໂປ ໂຫຕິ…ເປ… ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ. ອິເມສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ເຕສໍ ວິປາເກ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໗໒໔-໗໒໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ຍາ ປເນຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ ອພ຺ຍຠິຈາຣໂວຫາໂຣ ອຠິລາໂປ, ຕສ຺ມິໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ມາຄຘິກາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ມູລຠາສາຍ ‘‘ອຍໍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ອສຠາວນິຣຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ຎາເຓສຸ ໂຄຈຣກິຈ຺ຈໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ຎາຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຎາເຓ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ອິຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ສຍເມວ ຠຄວຕາ ອຘິຄຕານິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມາທິເກ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ອວິສໍວາທນວເສນ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເຎຍ຺ຍໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠຄວຕາ ສພ຺ພາກາເຣນ ຎາຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ອຘິຄຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ, ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໂຕ, ຠາເວຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ອິເມ ນາມ ເຕ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ.

ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຫາຕພ຺ພໍ ນາມ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຠຄວໂຕ ອນວເສສໂຕ ໂພຘິມູເລເຍວ ປຫີນໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ, ນ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ໂລຠໂທສໂມຫວິປຣີຕມນສິກາຣອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ປຖິນມິທ຺ຘໂກຘູປນາຫ- ມກ຺ຂປລາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍມາຍາສາເຐຍ຺ຍຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠມານາຕິມານມທປ຺ປມາທຕິວິຘາ- ກຸສລມູລທຸຈ຺ຈຣິຕວິສມວິປຣີຕສຎ຺ຎາ- ມລວິຕກ຺ກປປຎ຺ຈເອສນາຕຓ຺ຫາຈຕຸພ຺ພິຘວິປຣິເຍສອາສວຄນ຺ຖ- ໂອຆໂຍຄາຄຕິຕຓ຺ຫຸປາທານປຎ຺ຈາຠິນນ຺ທນນີວຣຓເຈໂຕຂິລເຈຕໂສວິນິພນ຺ຘ- ຉວິວາທມູລສຕ຺ຕານຸສຍອຏ຺ຐມິຈ຺ຉຕ຺ຕນວອາຆາຕວຕ຺ຖຸຕຓ຺ຫາ- ມູລກທສອກຸສລກມ຺ມປຖເອກວີສຕິ ອເນສນທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕາທິປ຺ປເຠທໍ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ສຫ ວາສນາຍ ປຫີນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ສມູຫຕໍ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ອິເມ ນາມ ເຕ ກິເລສາ ອປ຺ປຫີນາ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ.

ເຍ ຈິເມ ຠຄວຕາ ກມ຺ມວິປາກກິເລສູປວາທອາຓາວີຕິກ຺ກມປ຺ປເຠທາ ອນ຺ຕຣາຍິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ອລເມວ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ເອກນ຺ເຕນ ອນ຺ຕຣາຍາຍ. ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ນາລໍ ເຕ ປຏິເສວໂຕ ອນ຺ຕຣາຍາຍາ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ.

ໂຍ ຈ ຠຄວຕາ ນິຣວເສສວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓາຍ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຄໂຫ ສຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສິໂກ ສຕ຺ຕຕິໍສປ຺ປເຠໂທ ອຣິຍມຄ຺ຄປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ນິຍ຺ຍານິໂກ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂສ ເອກນ຺ເຕເນວ ນິຍ຺ຍາຕິ, ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ຂາຍ ໂຫຕິ, ຍໂຕ ນໍ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ຕຍາ ເທສິໂຕ ນ ນິຍ຺ຍາຕີ’’ຕິ ສຫ ຘມ຺ເມນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ເອວເມຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓປ຺ປຫານເທສນາວິເສສານໍ ອວິຕຖຠາວາວໂພຘນໂຕ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຕານິ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ນິຣຍຄຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິ, ເປຕຄຕິ, ມນຸສ຺ສຄຕິ, ເທວຄຕີຕິ ປຎ຺ຈ ຄຕິໂຍ, ຕາສຸ ສຎ຺ຊີວາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣຍາ, ກຸກ຺ກຸຬາທໂຍ ໂສຬສ ອຸສ຺ສທນິຣຍາ, ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍຕິ ສພ຺ເພປິເມ ເອກນ຺ຕທຸກ຺ຂຕາຍ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ນິຣຍາ, ຍຖາກມ຺ມຸນາ ຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ຄຕິ ຈາຕິ ນິຣຍຄຕິ, ຕິພ຺ພນ຺ຘກາຣສີຕນຣກາປິ ເອເຕສ຺ເວວ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ກິມິກີຏສຣີສປປກ຺ຂິໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍ ຕິຣິຍໍ ອຎ຺ຉິຕຠາເວນ ຕິຣຈ຺ຉານາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິ. ຂຸປ຺ປິປາສິຕຕ຺ຕາ ປຣທຕ຺ຕູປຊີວິນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫິກາທໂຍ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ປາກຏສຸຂໂຕ ອິຕາ ວິຄຕາຕິ ເປຕາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ເປຕຄຕິ, ກາລກຎ຺ຈິກາທິອສຸຣາປິ ເອເຕສ຺ເວວນ຺ໂຕຄຘາ. ປຣິຕ຺ຕທີປວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊມ຺ພຸທີປາທິຈຕຸມຫາທີປວາສິໂນ ມນໂສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ມນຸສ຺ສາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ມນຸສ຺ສຄຕິ. ຈາຕຸມຫາຣາຊິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນູປຄາຕິ ອິເມ ຉພ຺ພີສຕິ ເທວນິກາຍາ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ກີຬນ຺ຕິ ໂຊຕນ຺ຕິ ຈາຕິ ເທວາ, ເຕ ເອວ ຄຕີຕິ ເທວຄຕິ.

ຕາ ປເນຕາ ຄຕິໂຍ ຍສ຺ມາ ຕໍຕໍກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠວວິເສໂສ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘາ ກຏຕ຺ຕາ ຈ ຣູປໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຄຕິ ອິມິນາ ນາມ ກມ຺ມຸນາ ຊາຍຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ເອວໍ ວິຠາຄຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ວິສຸໍ ເອເຕ ສຕ຺ຕນິກາຍາ ເອວໍ ວິຠາຄຠິນ຺ນາ’’ຕິ ຍຖາສກໍ ເຫຕຸຜລວິຠາຄປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ຐານໂສ ເຫຕຸໂສ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ? ນິຣໂຍ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ, ເປຕ຺ຕິວິສໂຍ, ມນຸສ຺ສາ, ເທວາ. ນິຣຍຎ຺ຈາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຊານາມິ ນິຣຍຄາມິຎ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ນິຣຍຄາມິນິຎ຺ຈ ປຏິປທໍ, ຍຖາ ປຏິປນ຺ໂນ ຈ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣມ຺ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓).

ຕານິ ປເນຕານິ ຠຄວໂຕ ຎາຓານິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວິສເຍ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ຘາທິໂຍຄວິກລາວິກລຠາວາວໂພຘເນນ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂມຫາຣຊກ຺ຂຕາທິວິເສສວິຠາວນໍ ປຎ຺ຎາສາຍ ອາກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ, ອສ຺ສທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຣຊກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໑) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ຍຎ຺ຈ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປຣຊກ຺ໂຂ, ອຍໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂກ, ອຍໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໂກ, ອຍໍ ອນຸໂລມິກາຍໍ ຂນ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ, ອຍໍ ຍຖາຠູຕຎາເຓ ຐິໂຕ, ອຍໍ ກາມາສໂຍ, ນ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິອາສໂຍ, ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາສໂຍ, ນ ກາມາທິອາສໂຍ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິມສ຺ສ ກາມຣາໂຄ ອຕິວິຍ ຖາມຄໂຕ, ນ ປຏິຆາທິໂກ, ອິມສ຺ສ ປຏິໂຆ ອຕິວິຍ ຖາມຄໂຕ, ນ ກາມຣາຄາທິໂກ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອຘິໂກ, ນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ອິມສ຺ສ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອຘິໂກ, ນ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ, ອິມສ຺ສ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ ອຘິໂກ, ນ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ອິມສ຺ສ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ອຘິກໍ, ອິມສ຺ສ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ອິມສ຺ສ ມໂນສຸຈຣິຕໍ, ອຍໍ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິໂກ, ອຍໍ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິໂກ, ອຍໍ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ກິເລສາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຍໍ ນ ກມ຺ມາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນ ກິເລສາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນ ວິປາກາວຣເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍາທີນໍ ຍຖາຠູຕໍ ວິຠາວນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອາສຍານຸສຍຎາຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານາຕິ, ອນຸສຍໍ ຊານາຕິ, ຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ຠພ຺ພາຠພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໓).

ຍຎ຺ຈ ອຸປຣິມເຫຏ຺ຐິມປຸຣິມປຈ຺ຉິມກາເຍຫິ ທກ຺ຂິຓວາມອກ຺ຂິກຓ຺ຓໂສຕນາສິກໂສຕອໍສກູຏຫຕ຺ຖປາເທຫິ ອງ຺ຄຸລິອງ຺ຄຸລນ຺ຕເຣຫິ ໂລມກູເປຫິ ຈ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູທກຘາຣາປວຕ຺ຕນໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ວິວິຘວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິນິມ຺ມາປນກໍ ຠຄວໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍຎາຓໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣຕິ ອສາຘາຣຓໍ ສາວເກຫິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໖).

ຍຎ຺ຈ ຣາຄາທີຫິ ຊາຕິອາທີຫິ ຈ ອເນເກຫິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ຕໂຕ ນີຫຣິຕຸກາມຕາວເສນ ນານານເຍຫິ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຫາກຣຸໂຓກ຺ກມນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຎາຓໍ. ຍຖາຫ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໗-໑໑໘) –

‘‘ກຕມໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຍາ ຎາຓໍ? ພຫຸເກຫິ ອາກາເຣຫິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕິ, ອາທິຕ຺ໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕິ. ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕ, ປຍາໂຕ, ກຸມ຺ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ອຸປນີຍຕິ ໂລໂກ ອທ຺ຘຸໂວ, ອຕາໂຓ ໂລໂກ ອນຠິສ຺ສໂຣ, ອສ຺ສໂກ ໂລໂກ, ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ອູໂນ ໂລໂກ ອຕິຕ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທາໂສຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕິ.

‘‘ອຕາຍໂນ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ, ອເລໂຓ, ອສຣໂຓ, ອສຣຓີຠູໂຕ. ອຸທ຺ຘໂຕ ໂລໂກ ອວູປສນ຺ໂຕ, ສສລ຺ໂລ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ວິທ຺ໂຘ ປຸຖຸສລ຺ເລຫິ, ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣາວຣໂຓ ກິເລສປຎ຺ຊຣປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ອຓ຺ຑຠູໂຕ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕ ກຸລຄຸຓ຺ຑິກຊາໂຕ ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ອວິຊ຺ຊາວິສໂທສສໍລິຕ຺ໂຕ, ກິເລສກລລີຠູໂຕ, ຣາຄໂທສໂມຫຊຏາຊຏິໂຕ.

‘‘ຕຓ຺ຫາສງ຺ຆາຏປຏິມຸກ຺ໂກ, ຕຓ຺ຫາຊາເລນ ໂອຕ຺ຖໂຏ, ຕຓ຺ຫາໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫຕິ, ຕຓ຺ຫາສຎ຺ໂຎຊເນນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຓ຺ຫານຸສເຍນ ອນຸສໂຏ, ຕຓ຺ຫາສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕປ຺ປຕິ, ຕຓ຺ຫາປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ.

‘‘ທິຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏປຏິມຸກ຺ໂກ, ທິຏ຺ຐິຊາເລນ ໂອຕ຺ຖໂຏ, ທິຏ຺ຐິໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫຕິ, ທິຏ຺ຐິສຎ຺ໂຎຊເນນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ທິຏ຺ຐານຸສເຍນ ອນຸສໂຏ, ທິຏ຺ຐິສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕປ຺ປຕິ, ທິຏ຺ຐິປຣິຬາເຫນ ປຣິຑຍ຺ຫຕິ.

‘‘ຊາຕິຍາ ອນຸຄໂຕ, ຊຣາຍ ອນຸສໂຏ, ພ຺ຍາຘິນາ ອຠິຠູໂຕ, ມຣເຓນ ອພ຺ຠາຫໂຕ, ທຸກ຺ເຂ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

‘‘ຕຓ຺ຫາຍ ອຸຑ຺ຑິໂຕ, ຊຣາປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ມຈ຺ຈຸປາເສນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ມຫາພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ, ຣາຄພນ຺ຘເນນ ໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕພນ຺ຘເນນ ພທ຺ໂຘ, ມຫາສມ຺ພາຘປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ມຫາປລິໂພເຘນ ປລິພຸທ຺ໂຘ, ມຫາປປາເຕ ປຕິໂຕ, ມຫາກນ຺ຕາຣປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ມຫາສໍສາຣປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ມຫາວິທຸຄ຺ເຄ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ມຫາປລິເປ ປລິປນ຺ໂນ.

‘‘ອພ຺ຠາຫໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ, ອາທິຕ຺ໂຕ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ຣາຄຄ຺ຄິນາ ໂທສຄ຺ຄິນາ ໂມຫຄ຺ຄິນາ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ, ອຸນ຺ນີຕໂກ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ຫຎ຺ຎຕິ ນິຈ຺ຈມຕາໂຓ ປຕ຺ຕທຓ຺ໂຑ ຕກ຺ກໂຣ, ວຊ຺ຊພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ ອາຆາຕນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ, ອນາໂຖ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ປຣມກາຣຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາຠິຕຸນ຺ໂນ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ປີຬິໂຕ, ຄຘິໂຕ ນິຈ຺ຈໍ ປິປາສິໂຕ.

‘‘ອນ຺ໂຘ ອຈກ຺ຂຸໂກ, ຫຕເນຕ຺ໂຕ ອປຣິຓາຍໂກ, ວິປຖປກ຺ຂນ຺ໂທ ອຎ຺ຊສາປຣທ຺ໂຘ, ມໂຫຆປກ຺ຂນ຺ໂທ.

‘‘ທ຺ວີຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕີຫິ ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ວິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ໂຍຊິໂຕ, ຈຕູຫິ ຄນ຺ເຖຫິ ຄນ຺ຖິໂຕ, ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອຸປາທິຍຕິ, ປຎ຺ຈຄຕິສມາຣຸຬ຺ໂຫ, ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ຣຊ຺ຊຕິ, ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ໂອຕ຺ຖໂຏ, ຉຫິ ວິວາທມູເລຫິ ວິວທຕິ, ຉຫິ ຕຓ຺ຫາກາເຍຫິ ຣຊ຺ຊຕິ, ຉຫິ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ, ສຕ຺ຕຫິ ອນຸສເຍຫິ ອນຸສໂຏ, ສຕ຺ຕຫິ ສຎ຺ໂຎຊເນຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕຫິ ມາເນຫິ ອຸນ຺ນໂຕ, ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ອຏ຺ຐຫິ ມິຈ຺ຉຕ຺ເຕຫິ ນິຍ຺ຍາໂຕ, ອຏ຺ຐຫິ ປຸຣິສໂທເສຫິ ທຸສ຺ສຕິ, ນວຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູຫິ ອາຆາຕິໂຕ, ນວວິຘມາເນຫິ ອຸນ຺ນໂຕ, ນວຫິ ຕຓ຺ຫາມູລເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຣຊ຺ຊຕິ, ທສຫິ ກິເລສວຕ຺ຖູຫິ ກິລິສ຺ສຕິ, ທສຫິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູຫິ ອາຆາຕິໂຕ, ທສຫິ ອກຸສລກມ຺ມປເຖຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ທສຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ທສຫິ ມິຈ຺ຉຕ຺ເຕຫິ ນິຍ຺ຍາໂຕ, ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາປປຎ຺ເຈຫິ ປປຎ຺ຈິໂຕ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິຄເຕຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ, ໂລກສນ຺ນິວາໂສຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕິ.

‘‘ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ຕິຓ຺ໂຓ, ໂລໂກ ຈ ອຕິຓ຺ໂຓ. ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ມຸຕ຺ໂຕ, ໂລໂກ ຈ ອມຸຕ຺ໂຕ. ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ທນ຺ໂຕ, ໂລໂກ ຈ ອທນ຺ໂຕ. ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ສນ຺ໂຕ, ໂລໂກ ຈ ອສນ຺ໂຕ. ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ, ໂລໂກ ຈ ອນສ຺ສຕ຺ໂຖ. ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ໂລໂກ ຈ ອປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ປໂຫມິ ຂ຺ວາຫໍ ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣຕຸໍ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈຕຸໍ, ທນ຺ໂຕ ທເມຕຸໍ, ສນ຺ໂຕ ສເມຕຸໍ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາເສຕຸໍ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປຕຸນ຺ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ ໂອກ຺ກມຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໗-໑໑໘).

ເອວໍ ເອກູນນວຸຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ວິຠຊນໍ ກຕໍ.

ຍໍ ປນ ຍາວຕາ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ ຍຕ຺ຕກໍ ຎາຕພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາທິກສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ປໂຣປເທສນິຣເປກ຺ຂໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ຖໍ ອາກງ຺ຂມຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ສພ຺ພຖາ ອນວເສສສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈາວໂພຘໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ຕຕ຺ຖາວຣຓາຠາວໂຕ ນິສ຺ສງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິມຸປາທາຍ ອນາວຣຓຎາຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກເມວ ຫິ ຕໍ ຎາຓໍ ວິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິມຸເຂນ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ທຸວິເຘນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ອຎ຺ຎຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາຓານໍ ສາຘາຣຓຕາ ສພ຺ພວິສຍຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອິມາຍ ຍຸຕ຺ຕິຍາ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປາຬິ –

‘‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂຕມສງ຺ຂຕໍ ອນວເສສໍ ຊານາຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອນາວຣຓຎາຓໍ. ອຕີຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອນາວຣຓຎາຓໍ. ອນາຄຕໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອນາວຣຓຎາຓໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖ ອາວຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອນາວຣຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໑໙-໑໒໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ເອວເມຕານິ ຠຄວໂຕ ຉອສາຘາຣຓຎາຓານິ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຍຖາສກວິສຍສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ –

‘‘ສຕ຺ຕິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ – ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໗; ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໕) ເອວໍ ສຣູປໂຕ, ‘‘ຍາຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນກາມສຸຂລ຺ລິກຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ສຕິອາທິເຠທາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ຍາຍ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕິ ກິເລສນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ, ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສາ ‘ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອຣິຍສາວໂກ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ. ‘‘ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປວິຈຍລກ຺ຂໂຓ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຜຣຓລກ຺ຂໂຓ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອຸປສມລກ຺ຂໂຓ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂໂຓ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໂຕ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຕິມາ ໂຫຕິ ປຣເມນ ສຕິເນປກ຺ເກນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຈິຣກຕມ຺ປິ ຈິຣຠາສິຕມ຺ປິ ສຣິຕາ ໂຫຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໖໗) ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ໂຎປກາຣວເສນ ເອກກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ອຕ຺ຖິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມສຸ ສຕິ, ອຕ຺ຖິ ພຫິທ຺ຘາ ຘມ຺ເມສຸ ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ເຕສໍ ວິສຍວິຠາເຄນ ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໗໑) ຠາວນາວິຘິທສ຺ສນໂຕ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ? ຍາ ສຕິ…ເປ… ອນຸສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໗໘-໔໗໙) ຉນ຺ນວຸຕິຍາ ນຍສຫສ຺ສວິຠາເຄຫີຕິ ເອວໍ ນານາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ອຍເມວ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໕) ເອວໍ ສຣູປໂຕ. ສພ຺ພກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິຍຠາວກຣຕ຺ຕາ ອຣິຍຜລປ຺ປຏິລາຠກຣຕ຺ຕາ ຈ ອຣິໂຍ, ອຏ຺ຐວິຘຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ເອກນ຺ຕກາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ. ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄີຍຕິ, ສຍໍ ວາ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຕີຕິ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ. ‘‘ສມ຺ມາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາ ໂວທານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ ເອວໍ ວິເສສລກ຺ຂຓໂຕ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫວິຘມເນນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ. ຕຖາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ປຊຫນ຺ຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມາອຠິນິໂຣປນປຣິຄ຺ຄຫຓສມຸຏ຺ຐານໂວທານປຄ຺ຄຫອຸປຏ຺ຐານສມາທຫນານິ ຈ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ກິຈ຺ຈວິຠາຄໂຕ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂຓາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ທຸກ຺ຂາທິອາຣມ຺ມຓາ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ນິພ຺ພານເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ.

ເຕສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ກິຈ຺ຈໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ, ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ມຸສາວາທາເວຣມຓີຕິອາທິວິຠາຄາ ວິຣຕິໂຍປິ ເຈຕນາໂຍປິ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຕິໂຍວ, ສມ຺ມາວາຍາມສຕິໂຍ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ປນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ນານາ ເອວາຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຣຠາເຄສຸ ປວຕ຺ຕິວິຠາຄໂຕ, ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໘໙) ຠາວນາວິຘິໂຕ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຌານໍ ຠາເວຕິ…ເປ… ທຸກ຺ຂາປຏິປທໍ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໙໙) ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ນຍສຫສ຺ສວິຠາເຄຫີຕິ ເອວໍ ອເນກາກາຣໂຕ ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ສພ຺ພານິປິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ຍາ ຈ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕາສຸ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ວິຫຣິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຈ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີສຸ ສມ຺ປາທນປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິວເສນ ຍຖາຣຫໍ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕານິ ຠຄວໂຕ ຎາຓານິ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ຕຖາ ‘‘ອິທໍ ອິມສ຺ສ ຐານໍ, ອິທໍ ອຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອວິປຣີຕໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຜລສ຺ສ ກາຣຓາກາຣຓຊານນໍ, ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ກມ຺ມສມາທານສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ວິປາກນ຺ຕຣຊານນໍ, ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ນິຣຍຄາມິນີ ປຏິປທາ…ເປ… ອຍໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ສາສວານາສວກມ຺ມວິຠາຄຊານນໍ, ໐.ຂນ຺ຘາຍຕນາທີນໍ ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນາທິອເນກສຠາວໍ ນານາສຠາວຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມປ຺ປພນ຺ເຘ ອຍໍ ວິເສໂສ ຊາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍຖາຠູຕໍ ຘາຕຸນານຕ຺ຕຊານນໍ, ອນວເສສໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນາທິອຊ຺ຌາສຍາຘິມຸຕ຺ຕິຊານນໍ, ສທ຺ຘາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຕາຊານນໍ, ສໍກິເລສາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຌານວິໂມກ຺ຂາທິວິເສສຊານນໍ, ສຕ຺ຕານໍ ອປຣິມາຓາສຸ ຊາຕີສຸ ຕປ຺ປຏິພນ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ອນວເສສໂຕ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິຊານນໍ, ຫີນາທິວິຠາເຄຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຊານນໍ, ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕຸສຈ຺ຈຊານນນ຺ຕິ ອິມານິ ຠຄວໂຕ ທສພລຎາຓານິ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຍຖາສກໍ ວິສຍາວຄາຫນໂຕ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສາຘນໂຕ ຈ ຍຖາຠູຕວຸຕ຺ຕິຍາ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໘໐໙; ອ. ນິ. ໑໐.໒໑).

ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ເຈເຕສໍ ຎາຓານໍ ວເສນ, ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານວິຠາວນຎາຓາທີນໍ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍເຠທານໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານໍ ປຎ຺ຎາວິເສສານໍ ວເສນ ຠຄວາ ຕຖານິ ຎາຓານິ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາ ສາ ຠຄວໂຕ ອຠິຊາຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ຘມ຺ມວິນຍປຎ຺ຎາປນາ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ, ສາ ຕຖາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍທຕ຺ຖໍ ໂລກນາເຖນ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ປຕ຺ຖິຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ຈ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ອວິສໍວາທນໂຕ ອວິປຣີຕຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຍາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ສມຕິໍສປາຣມິປຣິປູຣຓາທິກໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕເຫຕຸໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ຐິໂຕວ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ສຸຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕາຫິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ –

‘‘ກາໂລ ເທວ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗) –

ອາຍາຈິໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພນິມິຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທານາຫໍ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ມຫາມາຍາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ ມາເສ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ມຫຕາ ປຣິຫາເຣນ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຠິຊາຕິໍ ປາປຸຓິ.

ອຠິຊາຕິກ຺ຂເຓ ປນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກ຺ຂເຓ ວິຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ອຍຎ຺ຫິ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິ ສງ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປິ ສມ຺ປເວຘິ, ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອປ຺ປມາໂຓ ໂອຠາໂສ ຜຣິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ສິຣິໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ວິຍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ຈກ຺ຂູນິ ປຏິລຠິໍສຸ, ພຘິຣາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ. ມູຄາ ສມາລປິໍສຸ, ຂຸຊ຺ຊາ ອຸຊຸຄຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ປງ຺ຄຸລາ ປທສາ ຄມນໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ພນ຺ຘນຄຕາ ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີຫິ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ສພ຺ພນິຣເຍສຸ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍິ, ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ຂຸປ຺ປິປາສາ ວູປສມິ, ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ຠຍໍ ນາໂຫສິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ໂຣໂຄ ວູປສມິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ປິຍໍວທາ ອເຫສຸໍ, ມຘຸເຣນາກາເຣນ ອສ຺ສາ ຫສິໍສຸ, ວາຣຓາ ຄຊ຺ຊິໍສຸ, ສພ຺ພຕູຣິຍານິ ສກໍ ສກໍ ນິນ຺ນາທໍ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ, ອຆຏ຺ຏິຕານິ ເອວ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖູປຄາທີນິ ອາຠຣຓານິ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ຣວິໍສຸ, ສພ຺ພທິສາ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາທຍມາໂນ ມຸທຸສີຕລວາໂຕ ວາຍິ, ອກາລເມໂຆ ວສ຺ສິ, ປຖວິໂຕປິ ອຸທກໍ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສ຺ສນ຺ທິ, ປກ຺ຂິໂນ ອາກາສຄມນໍ ວິຊຫິໍສຸ, ນທິໂຍ ອສນ຺ທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຘຸຣໍ ອຸທກໍ ອໂຫສິ, ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ເຕ ສູຣິເຍ ທິສ຺ສມາເນ ເອວ ອາກາສຄຕາ ສພ຺ພາ ໂຊຕິໂຍ ຊລິໍສຸ, ຐເປຕ຺ວາ ອຣູປາວຈເຣ ເທເວ ອວເສສາ ສພ຺ເພ ເທວາ ສພ຺ເພປິ ເນຣຍິກາ ທິສ຺ສມານຣູປາ ອເຫສຸໍ, ຕຣຸກຸຏ຺ຏກວາຏເສລາທໂຍ ອນາວຣຓຠູຕາ ອເຫສຸໍ, ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕາ ນາເຫສຸໍ, ສພ຺ພໍ ອນິຏ຺ຐຄນ຺ຘໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ໂຘ ວາຍິ, ສພ຺ເພ ຜລູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ຜລຘຣາ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນຕໂລ ອໂຫສິ, ຖລຊຊລຊາທີນິ ສພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ຣຸກ຺ຂານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຂນ຺ຘປທຸມານິ, ສາຂາສຸ ສາຂປທຸມານິ, ລຕາສຸ ລຕາປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ມຫີຕເລ ສິລາຕລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ຫຸຕ຺ວາ ທຓ຺ຑປທຸມານິ ນາມ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ອາກາເສ ໂອລມ຺ພກປທຸມານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ສມນ຺ຕໂຕ ປຸປ຺ຜວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ, ອາກາເສ ທິພ຺ພຕູຣິຍານິ ວຊ຺ຊິໍສຸ, ສກລທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມາລາຄຸຬໍ ວິຍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ພທ຺ຘມາລາກລາໂປ ວິຍ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕໍ ມາລາສນໍ ວິຍ ຈ ເອກມາລາມາລິນີ ວິປ຺ຜຸຣນ຺ຕວາຬພີຊນີ ປຸປ຺ຜຘູປຄນ຺ຘປຣິວາສິຕາ ປຣມໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ຕານິ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ອຸປຣິ ອຘິຄຕານໍ ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ນິມິຕ຺ຕຠູຕານິ ເອວ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ອເນກຈ຺ຉຣິຍປາຕຸຠາວປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕາ ຈາຍໍ ອຠິຊາຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ອເນນ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ປຕ຺ຖິຕາ, ຕສ຺ສາ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ເອກນ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ຕຖາວ ອໂຫສິ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ຕຖາ ເຍ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍາ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘວາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນວເສສໂຕ ສຍເມວ ຠຄວຕາ ວິນີຕາ. ເຍ ຈ ສາວກເວເນຍ຺ຍາ ຘມ຺ມເວເນຍ຺ຍາ ຈ, ເຕປິ ສາວກາທີຫິ ວິນີຕາ ວິນຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ຈາຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ອຠິປຕ຺ຖິຕາ, ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕສິທ຺ຘິຍາ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ອປິຈ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂຍ ໂຍ ສຠາໂວ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ, ໂສ ໂສ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລກໍ ວິຍ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ອວິປຣີຕໍ ອນວເສສໂຕ ຠຄວຕາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອວມ຺ປິ ອຠິສມ຺ໂພຘິ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ຕຖາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຖາ ຕຖາ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ເຕສໍ ເຕສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມເທວ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຕໍ ອວິຊຫນ຺ເຕເນວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນຍໂວຫາຣມຄ຺ຄໍ ອນຕິຘາວນ຺ເຕເນວ ຈ ຘມ຺ມຕໍ ວິຠາວນ຺ເຕນ ຍຖາປຣາຘໍ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ຍຖາຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸສາສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ເວເນຍ຺ຍາ ວິນີຕາ ອຣິຍຠູມິໍ ສມ຺ປາປິຕາຕິ ຘມ຺ມວິນຍປຎ຺ຎາປນາປິສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ຍຖາຠູຕວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ.

ຕຖາ ຍາ ສາ ຠຄວຕາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ປຖວິຍາທິຜສ຺ສເວທນາທິຣູປາຣູປສຠາວວິນິມຸຕ຺ຕາ ລຸຊ຺ຊນຠາວາຠາວໂຕ ໂລກສຠາວາຕີຕາ ຕມສາ ວິສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເກນຈິ ອໂນຠາສນີຍາ ໂລກສຠາວາຠາວໂຕ ເອວ ຄຕິອາທິຠາວຣຫິຕາ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ອນາຣມ຺ມຓາ ອມຕມຫານິພ຺ພານຘາຕຸ ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ອຸປາທີນໍ ເລສມຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຠາວໂຕ ອນຸປາທິເສສາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທາຍຕນໍ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ປຖວີ ນ ອາໂປ ນ ເຕໂຊ ນ ວາໂຍ ນ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ນ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ນ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ນາຍໍ ໂລໂກ ນ ປໂຣ ໂລໂກ ນ ຈ ອຸໂຠ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ, ຕຕ຺ຣາປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເນວ ອາຄຕິໍ ວທາມິ ນ ຄຕິໍ ນ ຐິຕິໍ ນ ຈຸຕິໍ ນ ອຸປປຕ຺ຕິໍ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ອນາຣມ຺ມຓເມເວຕໍ, ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິ (ອຸທາ. ໗໑).

ສາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ສມໂຖ, ສພ຺ພູປຘີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂານໍ ວູປສໂມ, ສພ຺ພາລຍານໍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ, ສພ຺ພວຏ຺ຏານໍ ອຸປຈ຺ເຉໂທ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕິລກ຺ຂໂຓຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຠາວສ຺ສ ກທາຈິປິ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ເອວເມຕາ ອຠິຊາຕິອາທິກາ ຕຖາ ຄໂຕ ອຸປຄໂຕ ອຘິຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຠຄວາ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາວິຘາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖາວິໂຘ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍຖາວິຘາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄສີເລນ ຜລສີເລນ ສພ຺ເພນປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີເລນ, ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ຜລສມາຘິນາ ສພ຺ເພນປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິນາ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຜລປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພາຍປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາຍ, ເທວສິກໍ ວລຎ຺ຊິຕພ຺ເພຫິ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣຫິ, ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອນນ຺ຕາປຣິມາຓເຠເທຫິ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາເວຫິ ສກລສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓຫິ, ອຍມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ຕຖາວິໂຘ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອາຍຸເວມຕ຺ຕໍ, ສຣີຣປ຺ປມາຓເວມຕ຺ຕໍ, ກຸລເວມຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາເວມຕ຺ຕໍ, ຣສ຺ມິເວມຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເວມຕ຺ເຕຫິ ສິຍາ ເວມຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາທີສຸ ວິສຸທ຺ຘີສຸ ສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸເຓສຸ ຈ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ອຖ ໂຂ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພິເສສາ ເຕ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວິຘາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕຖາວິໂຘ. ເອວໍ ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ. ວິຘຕ຺ໂຖ ເຈຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ, ຕຖາ ຫິ ໂລກິຍາ ວິຘຍຸຕ຺ຕຄຕສທ຺ເທ ປກາຣຕ຺ເຖ ວທນ຺ຕິ.

ກຖໍ ຕຖາ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາທີນໍ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນາວຣຓຎາຓປ຺ປຏິລາເຠນ ຈ ຠຄວໂຕ ກາຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາທີນໍ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິຆາຕາຠາວໂຕ ຍຖາ ຣຸຈິ ຕຖາ ຄຕໍ ຄຕິ ຄມນໍ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕເຖຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣເຓ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ຄຕນ຺ຕິ ອຄໂຕ. ໂສ ປນສ຺ສ ອຄຕຠາໂວ ມຈ຺ເຉຣທານປາຣມິອາທີສຸ ອວິປຣີຕໍ ອາທີນວານິສໍສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ຎາເຓຫີຕິ ຕເຖຫິ ຎາເຓຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ອຖ ວາ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕເມວ ວາ ປຎ຺ຈສຸປິ ຄຕີສຸ ຄຕໍ ຄມນໍ ເອຕສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຄໂຕ. ສອຸປາທິເສສອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສ຺ວາຍມສ຺ສ ອຄຕຠາໂວ ຕເຖຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາເຓຫີຕິ ເອວມ຺ປິ ຠຄວາ ຕເຖຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖາ ຄຕຠາເວນາຕິ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ຠາເວນ ອຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ປເນສ ຕຖາຄໂຕ, ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ? ສທ຺ຘມ຺ໂມ. ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕາວ ຍຖາ ຍຸຄນທ຺ຘສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ອນວເສສໂຕ ກິເລສປກ຺ຂໍ ສມູຫນນ຺ເຕນ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຄໂຕ. ຜລຘມ຺ໂມ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄານຸຣູປໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານວເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ປນ ຍຖາ ຄໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິວິທ຺ໂຘ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວູປສມາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ພຸທ຺ຘາທີຫິ ຕຖາ ຄໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ ຍຖາ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘຫິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິອາທິປ຺ປກາສນວເສນ ຈ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອາສຍາທິອນຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວຕາ ຕຖາ ຄໂຕ ຄທິໂຕ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ວາ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາ ຠຄວຕາ ເທສິໂຕ, ຕຖາ ຠຄວໂຕ ສາວເກຫິ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ສພ຺ໂພປິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ – ‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ, ຘມ຺ມໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໗; ສຸ. ນິ. ໒໔໐). ສ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ຈ ຘມ຺ໂມ, ເອວໍ ອຣິຍສງ຺ໂຆປິ ຍຖາ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຣຫິຕາຍ ຈ ປຏິປນ຺ເນຫິ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ປຸພ຺ພຠາຄສມຖວິປສ຺ສນາປຏິປທໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາ ວາ ຠຄວຕາ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທໂຍ ເທສິຕາ, ຕຖາວ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາ ຄທນໂຕ ຈ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ – ‘‘ຕຖາຄຕໍ ເທວມນຸສ຺ສປູຊິຕໍ, ສງ຺ຆໍ ນມສ຺ສາມ ສຸວຕ຺ຖິ ໂຫຕູ’’ຕິ. ສ຺ວາສ຺ສ ສາວກຠູໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕຕິ.

ອິທມ຺ປິ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວທີປເນ ມຸຂມຕ຺ຕກເມວ, ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ຕຖາຄໂຕວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວໍ ວຓ຺ເຓຍ຺ຍ. ອິທຎ຺ຫິ ຕຖາຄຕປທໍ ມຫຕ຺ຖໍ ມຫາຄຕິກໍ ມຫາວິສຍໍ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປມາທປທສ຺ສ ວິຍ ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ອຕ຺ຖຠາເວນ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຕິຕ຺ເຖນ ຘມ຺ມກຖິໂກ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ.

ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຍເຖວ ໂລເກ ປຸຣິມາ ມເຫສິໂນ,

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ປຫາຍ ກາມາທິມເລ ອເສສໂຕ,

ສມາຘິຎາເຓຫິ ຍຖາ ຄຕາ ຊິນາ;

ປຸຣາຕນາ ສກ຺ຍມຸນີ ຊຸຕິນ຺ຘໂຣ,

ຕຖາ ຄໂຕ ເຕນ ຕຖາຄໂຕ ມໂຕ.

‘‘ຕຖຎ຺ຈ ຘາຕາຍຕນາທິລກ຺ຂຓໍ,

ສຠາວສາມຎ຺ຎວິຠາຄເຠທໂຕ;

ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ຊິໂນຍມາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ.

‘‘ຕຖານິ ສຈ຺ຈານິ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ,

ຕຖາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສພ຺ພໂສ;

ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍາ ນຍໂຕ ວິຠາວິຕາ,

ຕຖາ ຄໂຕ ເຕນ ຊິໂນ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ອເນກເຠທາສຸປິ ໂລກຘາຕຸສຸ,

ຊິນສ຺ສ ຣູປາຍຕນາທິໂຄຈເຣ;

ວິຈິຕ຺ຕເຠເທ ຕຖເມວ ທສ຺ສນໍ,

ຕຖາຄໂຕ ເຕນ ສມນ຺ຕໂລຈໂນ.

‘‘ຍໂຕ ຈ ຘມ຺ມໍ ຕຖເມວ ຠາສຕິ,

ກໂຣຕິ ວາຈາຍ ນຸຣູປມຕ຺ຕໂນ;

ຄຸເຓຫິ ໂລກໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍິຣີຍຕິ,

ຕຖາຄໂຕ ເຕນປິ ໂລກນາຍໂກ.

‘‘ຕຖາ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ສພ຺ພໂສ,