໒. ມຸຈລິນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຸຈລິນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ມຸຈລິນ຺ທວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ມຸຈລິນ຺ທມູເລຕິ ເອຕ຺ຖ ມຸຈລິນ຺ໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ ນີປຣຸກ຺ໂຂ. ໂສ ‘‘ນິຈຸໂລ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ສມີເປ. ເກຈິ ປນ ‘‘ມຸຈໂລຕິ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນາມໍ, ຕໍ ວນເຊຏ຺ຐກຕາຍ ປນ ມຸຈລິນ຺ໂທຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມຫາ ອກາລເມໂຆຕິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນມຫາເມໂຆ. ໂສ ຫິ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຸທປາທິ. ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຕ຺ຕາຫໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນວຸຏ຺ຐິກາ ອໂຫສິ. ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີຕິ ສາ ຈ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາ ອຸທກຜຸສິຕສມ຺ມິສ຺ເສນ ສີຕວາເຕນ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິພ຺ຠມນ຺ເຕນ ທຸສິຕທິວສຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທິນີ ນາມ ອໂຫສິ. ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາມ ນາຄຣາຊາຕິ ຕສ຺ເສວ ມຸຈລິນ຺ທຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ນາຄຠວນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫານຸຠາໂວ ນາຄຣາຊາ. ສກຠວນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນໂຕ. ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສຕ຺ຕວາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໂຠເຄຫິ ຠຄວໂຕ ກາຍໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ. ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ວິຫຈ຺ຈາຕິ ຠຄວໂຕ ມຸທ຺ຘປ຺ປເທສສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຕໂນ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ປສາເຣຕ຺ວາ. ‘‘ຜຓໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ນາຄຣາຊສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຠຄວາ ຈ ມຍ຺ຫໍ ຠວນສມີເປ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ໂນ, ອຍຎ຺ຈ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາ ວຕ຺ຕຕິ, ວາສາຄາຣມສ຺ສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ປາສາທໍ ນິມ຺ມິນິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ‘‘ເອວໍ ກເຕ ກາຍສາໂຣ ຄຫິໂຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ທສພລສ຺ສ ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣສິ. ‘‘ປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ໂລຫປາສາເທ ຠຓ຺ຑາຄາຣຄພ຺ຠປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ຂນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ເຫຏ຺ຐາໂລຫປາສາທປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘໔). ‘‘ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ສຕ຺ຖາ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກິຣ ນາຄຣາຊສ຺ສ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ຠຄວາ ປນ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ຕຎ຺ຈ ຐານໍ ສຸປິຫິຕວາຕປານໍ ສຸຜຸສິຕອຄ຺ຄຬທ຺ວາຣໍ ກູຏາຄາຣໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ຕຖາ ກຣິຕ຺ວາ ຐານກາຣຓປຣິທີປນໍ. ໂສ ຫິ ‘‘ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕໍ ພາຘຍິຕ຺ຖ, ມາ ອຸຓ຺ຫໍ, ມາ ຑໍສາທິສມ຺ຜສ຺ໂສ ພາຘຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕຖາ ກຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຍ ອຸຓ຺ຫເມວ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ເມໂຆ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຸຓ຺ຫໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ມາ ພາຘຍິຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອຸຓ຺ຫຄ຺ຄຫຓໍ ໂຠຄປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ວິປຸລຠາວກຣເຓ ກາຣຓກິຕ຺ຕນໍ. ຂຸທ຺ທເກ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນາຄສ຺ສ ສຣີຣສມ຺ຠູຕາ ອຸສ຺ມາ ພາເຘຍ຺ຍ, ວິປຸລຠາວກຣເຓນ ປນ ຕາທິສໍ ‘ມາ ອຸຓ຺ຫໍ ພາຘຍິຕ຺ຖາ’ຕິ ຕຖາ ກຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ.

ວິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸພ຺ພິທ຺ຘໍ, ເມຆວິຄເມນ ທູຣີຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຄຕວລາຫກນ຺ຕິ ອປຄຕເມຆໍ. ເທວນ຺ຕິ ອາກາສໍ. ວິທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິທານິ ວິຄຕວລາຫໂກ ອາກາໂສ, ນຕ຺ຖິ ຠຄວໂຕ ສີຕາທິອຸປທ຺ທໂວ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ. ວິນິເວເຐຕ຺ວາຕິ ອປເນຕ຺ວາ. ສກວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຣູປໍ. ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ. ມາຓວກວຓ຺ຓນ຺ຕິ ກຸມາຣກຣູປໍ.

ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ວິເວກສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທິໂນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຂເມວ ໂຫຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ຊານິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ວິເວກສຸຂານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸໂຂ ວິເວໂກຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຘິວິເວໂກ ສຸໂຂ. ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສນ຺ໂຕເສນ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ. ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປກາສິຕຘມ຺ມສ຺ສ ວິສ຺ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ. ປສ຺ສໂຕຕິ ຕໍ ວິເວກໍ, ຍໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ນາມ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິຍພລາຘິຄເຕນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປນຠາໂວ, ເອເຕນ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂມຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ສໍຍໂມ ອວິຫິໍສນຠາໂວ ສຸໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ.

ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກຕິ ວິຄຕຣາຄຕາປິ ໂລເກ ສຸຂາ. ກີທິສີ? ກາມານໍ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ, ຍາ ກາມານໍ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ວິຄຕຣາຄຕາປິ ສຸຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອເຕນ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ອສ຺ມິມານສ຺ສ ໂຍ ວິນໂຍຕິ ອິມິນາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອສ຺ມິມານສ຺ສ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕນາຫ ‘‘ເອຕໍ ເວ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຣຫຕ຺ເຕນ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫີຕິ.

ປຐມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ພຫຸລານນ຺ຕິ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຕໂຍ ຊນາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ໂຆ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ຕໂຍ ຕໂຍ ເອວ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສມ຺ພຫຸລາ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມສຠາມຓ຺ຑເປ. ສາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປຏ຺ຐານກຣຓຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານສາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ວິນຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ, ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສນ຺ນິປຕນວເສນ ປກຕິຍາ ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສາ ສາລາປິ ມຓ຺ຑໂປປິ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານສາລາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ຘຣມານກາເລ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ສນ຺ນິສິນ຺ນານນ຺ຕິ ນິສຊ຺ຊນວເສນ ສງ຺ຄມ຺ມ ນິສິນ຺ນານໍ. ສນ຺ນິປຕິຕານນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕນວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ. ອຖ ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ວິຍ ອາທຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິສີທນວເສນ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ, ສມານຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມາ ຈ ນິປຕນວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ. ອຍນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອນ຺ຕຣາກຖາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎາ ເອກາ ກຖາ, ອຖ ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ລທ຺ຘສ຺ສ ສຸຄໂຕວາທສ຺ສ, ສາຍໍ ລຠິຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາກຖາ, ສມຓສມາຈາຣສ຺ເສວ ວາ ອນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາ ເອກາ ກຖາຕິ ອນ຺ຕຣາກຖາ. ອຸທປາທີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ມຫທ຺ຘນຕໂຣ ວາຕິອາທີສຸ ປຖວິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສຕ຺ຕຣຕນນິຈຍສງ຺ຂາຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຘນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫທ຺ຘໂນ, ທ຺ວີສຸ ອຍໍ ອຕິສເຍນ ມຫທ຺ຘໂນຕິ ມຫທ຺ຘນຕໂຣ. ວາສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ນິຈ຺ຈປຣິພ຺ພຍວເສນ ມຫນ຺ໂຕ ໂຠໂຄ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາໂຠໂຄ. ເທວສິກໍ ປວິສນອາຍຠູໂຕ ມຫນ຺ໂຕ ໂກໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາໂກໂສ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເທວສິກໍ ປວິສນອາຍຠູຕໍ ມຓິສາຣເຜຄ຺ຄຸຄຸມ຺ພາທິເຠທຠິນ຺ນໍ ປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸ ຘນໍ, ຕເທວ ສາຣຄພ຺ຠາທີສຸ ນິຫິຕໍ ໂກໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຊິໂຣ, ມຫານີໂລ, ອິນ຺ທນີໂລ, ມຣກໂຕ, ເວຬຸຣິໂຍ, ປທຸມຣາໂຄ, ຜຸສ຺ສຣາໂຄ, ກກ຺ເກຕໂນ, ປຸລາໂກ, ວິມໂລ, ໂລຫິຕງ຺ໂກ, ຜລິໂກ, ປວາໂຬ, ໂຊຕິຣໂສ, ໂຄມຸຕ຺ຕໂກ, ໂຄເມທໂກ, ໂສຄນ຺ຘິໂກ, ມຸຕ຺ຕາ, ສງ຺ໂຂ, ອຎ຺ຊນມູໂລ, ຣາຊປຏ຺ໂຏ, ອມຕໍສໂກ, ປິຍໂກ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພີສຕິ ມຓິ ນາມ. ສຕ຺ຕ ໂລຫານິ ກຫາປໂຓ ຈ ສາໂຣ ນາມ. ສຍນຈ຺ຉາທນປາວຸຣຓຄຊທນ຺ຕສິລາທີນິ ເຜຄ຺ຄຸ ນາມ. ຈນ຺ທນາຄຣຸກຸງ຺ກຸມຕຄຣກປ຺ປູຣາທິ ຄຸມ຺ພາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ອາທິສທ຺ເທນ ສາລິວີຫິອາທິມຸຄ຺ຄມາສາທິປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓເຠທໍ ຘຎ຺ຎວິກຕິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ມຫນ຺ຕໍ ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາວິຊິໂຕ. ມຫນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວາຫໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາວາຫໂນ. ມຫນ຺ຕໍ ເສນາພລຎ຺ເຈວ ຖາມພລຎ຺ຈ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫພ຺ພໂລ. ອິຈ຺ຉິຕນິພ຺ພຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມນິປ຺ຜນ຺ນາ ມຫຕີ ອິທ຺ຘິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫິທ຺ຘິໂກ. ເຕຊສງ຺ຂາໂຕ ອຸສ຺ສາຫມນ຺ຕປຠຸສຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ອານຸຠາໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫານຸຠາໂວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐເມນ ອາຍສມ຺ປທາ, ທຸຕິເຍນ ວິຕ຺ຕູປກຣຓສມ຺ປທາ, ຕຕິເຍນ ວິຠວສມ຺ປທາ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຊນປທສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຈເມນ ຍານສມ຺ປທາ, ຉຏ຺ເຐນ ປຣິວາຣສມ຺ປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປທາ, ສຕ຺ຕເມນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐເມນ ປຠາວສມ຺ປທາ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ. ເຕນ ຍາ ສາ ສາມິສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອມຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເສນາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຣຏ຺ຐສມ຺ປຕ຺ຕິ, ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທຸຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕ ປກຕິສມ຺ປທາ ຣາຊູນໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕາ ສພ຺ພາ ຍຖາຣຫໍ ປຣິທີປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທານາທີຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ມຄຘານໍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ມາຄໂຘ. ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເສນິຍໂຄຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ເສນິໂຍ. ພິມ຺ພິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ສາຣພິມ຺ພິວຓ຺ຓຕາຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນາມເມເວຕໍ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ປຣເສນໍ ຊິນາຕີຕິ ປເສນທິ. ໂກສລຣຏ຺ຐສ຺ສ ອຘິປຕີຕິ ໂກສໂລ. ອຍຎ຺ຈຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຣຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ປກຕາຕິ ອປຣິໂຍສິຕາ. ອຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ອນິຏ຺ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາຍນ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ສາຍນ຺ເຫ ເອກໍ ສມຍໍ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສໍຫຣຓໂຕ ປຏິສລ຺ລານສງ຺ຂາຕາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑປາຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ເຕສຸ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທິທິວາຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄເຕສຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຄມນໍ ອາຄມຍມານາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສກລວິຫາຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິໂຍ ນິສິນ຺ນາ, ອິທານິ ເມ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສຠາມຓ຺ຑລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ອາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ, ເກສຣສີໂຫ ວິຍ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍູຖໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ມຕ຺ຕວຣວາຣໂຓ ວິຍ ອກາຍຈາປລ຺ເລນ ຈາຣຸວິກ຺ກນ຺ຕຄມໂນ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕພາຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສມຸຊ຺ຊລາຍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ປຣິກ຺ເຂປວິລາສສມ຺ປນ຺ນາຍ ປຠສ຺ສຣເກຕຸມາລາລງ຺ກຕາຍ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣານໍ ວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາຍ ອນຸປມາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຍ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສກລວິຫາຣໍ ເອກາໂລກໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຸປຏ຺ຐານສາລໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ກປ຺ປມ຺ປິ ນ ກເຖສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາຍ ນຸຕ຺ຖາຕິ ກຕມາຍ ນຸ ຠວຖ. ‘‘ກາຍ ໂນຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ, ‘‘ກາຍ ນ຺ເວຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກຕມາຍ ນຸ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມາຍ ນາມ ກຖາຍ ອິຘ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠວຖ, ກຕມາ ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖາ ມມາຄມນປຈ຺ຈຍາ ອນິຏ຺ຐິຕາ, ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓາຍ ປວາເຣສິ.

ນ ຂ຺ເວຕນ຺ຕິ ນ ໂຂ ເອຕໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ນ ໂຂຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ນ ໂຂ ເອຕໍ ອິຈ຺ເຈວ ປທວິຠາໂຄ. ກຸລປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຊາຕິອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕານໍ. ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາຍ, ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ຈ. ອຄາຣສ຺ມາຕິ ຆຣໂຕ, ຄຫຏ຺ຐຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ອຸປຄຕານໍ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທໂຍຊນາ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ເນວ ຣາຊາຠິນີຕາ ນ ໂຈຣາຠິນີຕາ ນ ອິຓຏ຺ຏາ ນ ຊີວິຕປກຕາ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຖ ໂຂ ສທ຺ຘາຍ ອຄາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປິໍ ຣາຊປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ, ຍໍ ເອວຣູປາຍ ກຖາຍ ກຖນໍ, ເອຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ໂຂ ປຕິຣູປໍ ນ ຍຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ເນສໍ ປຕິຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຫິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ທ຺ເວ ກາຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມີ ກຖາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕາ ກຖາ, ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິປຣິທີປິນີ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສກຖາວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕາປິ ຫິ ຘມ຺ມກຖາ ຕເທກເທສາ ເອວາຕິ. ອຣິໂຍຕິ ເອກນ຺ຕຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ, ວິສຸທ຺ໂຘ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ວາ ອຣິໂຍ. ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຠູຕໍ ອກຖນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວຈີສງ຺ຂາຣປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕວິເວກສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນຕ຺ຖໍ ວິເວກຏ຺ຐກາຍາ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ວິຫຣນ຺ຕາ ສເຈ ກທາຈິ ສນ຺ນິປຕຖ, ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘ອສ຺ສຸຕໍ ສາເວຕິ ສຸຕໍ ວາ ປຣິໂຍທເປຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສູປກາຣາຍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມກຖາ ວາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອພ຺ຍາພາຘນຕ຺ຖໍ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ວິຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ກຣຓີຍວຈເນນ ອໂນຕິຓ຺ຓານໍ ສາສເນ ໂອຕຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ສໍສາຣໂຕ ນິສ຺ສຣຓູປາຍໍ. ປຸຣິເມນ ວາ ອາຄມເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍ ນິໂຍເຊຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອຘິຄມເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍ. ອຖ ວາ ປຸຣິເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ທີເປຕິ, ທຸຕິເຍນ ທຸຕິຍໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໑໒໗).

ປຸຣິເມນ ວາ ໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມູລກາຣຓໍ ວິຠາເວຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກິຕ຺ຕິຕກາມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຌານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕຣາ ເຈວ ປຓີຕຕຣາ ຈາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ອຣິຍວິຫາຣສຸຂານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈ ກາມສຸຂໍ ໂລເກຕິ ໂລກສທ຺ໂທ ‘‘ຂນ຺ຘໂລໂກ ອາຍຕນໂລໂກ ຘາຕຸໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໓, ໗; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒) ສງ຺ຂາເຣສຸ ອາຄໂຕ.

‘‘ຍາວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ,

ທິສາ ຠນ຺ຕິ ວິໂຣຈນາ;

ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ,

ເອຕ຺ຖ ເຕ ວຕ຺ຕຕີ ວໂສ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໓) ໂອກາເສ ອາຄໂຕ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໙; ມ. ນິ. ໑.໒໘໓) ສຕ຺ເຕສຸ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຕໂລເກ ໂອກາສໂລເກ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອວີຈິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ເອຕສ຺ມິໍ ໂລເກ ຍໍ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຏິຈ຺ຈ ກິເລສກາມວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ກາມສຫຄຕໍ ສຸຂໍ. ຍຎ຺ຈິທໍ ທິວິຍໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຍຎ຺ຈ ອິທໍ ທິວິ ຠວໍ ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ຈ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ຣູປສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສ຺ສາຕິ ຍໍ ອາຄມ຺ມ ຕຓ຺ຫາ ຂີຍຕິ, ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສ຺ສ. ເອເຕຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ນິທ຺ເທໂສ, ເອຕານິ ສຸຂານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ອຸຠຍມ຺ປິ ສຸຂສາມຎ຺ເຎນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ກລໍ ນາຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ໂສຬສິນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ປູຣຓິໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຂໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ, ນາຄສຸປຓ຺ຓາທິໂລເກ ນາຄາທີຫິ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ ສຸຂໍ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິເທວໂລເກ ຉພ຺ພິຘໍ ກາມສຸຂນ຺ຕິ ຍໍ ເອກາທສວິເຘ ກາມໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ກາມສຸຂໍ, ຍຎ຺ຈ ອິທໍ ຣູປາຣູປເທເວສຸ ທິພ຺ພວິຫາຣຠູເຕສຸ ຣູປາຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ທິວິຍ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ໂລກິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ, ສກລມ຺ປິ ຕທຸຠຍໍ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສງ຺ຂາຕໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ໂສຬສ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກຠາຄໍ ໂສຬສຠາຄຄຸເຓ ລທ຺ຘໍ ເອກຠາຄສງ຺ຂາຕໍ ກລໍ ນ ອຄ຺ຆຕີຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕາ. ປາຬິຍໍ ອວິເສເສນ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຐມຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂສ຺ສາປິ ກລໍ ໂລກິຍໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຖພ຺ຍາ ເອກຣຊ຺ເຊນ, ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມເນນ ວາ;

ສພ຺ພໂລກາຘິປຈ຺ເຈນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວຣ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໘);

ໂສຕາປຕ຺ຕິສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕວ ນິຣຍາ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນ ຍາເປຕິ, ນນ຺ຕການິ ຈ ຘາເຣຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂສ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ…ເປ... ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ…ເປ… ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ…ເປ… ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ປຏິລາໂຠ, ໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາໂຠ, ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ປຏິລາໂຠ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໙໙໗).

ເອວໍ ຠຄວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂລກິຍສຸຂໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ສາຕິສຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂເມວ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕິສຍນ຺ຕິ ຠາເຊສີຕິ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ກຸມາຣກາຕິ ທາຣກາ. ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ເຊຕວນນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາສທ຺ໂທ ‘‘ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໔໔; ໑໐.໗໕), ‘‘ຊນາ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ມຎ຺ຈ ຕ຺ວຎ຺ຈ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໘) ກາຣເຓ ອາຄໂຕ. ‘‘ອທ຺ທສາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຠາຊນໍ ໂຘວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ຂເຓ. ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ອນ຺ຕຣາ ໂວສານມາປາທີ’’ຕິອາທີສຸ ເວມຊ຺ເຌ. ‘‘ອປິຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂປທາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໑) ວິວເຣ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ວິວເຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຈ ເຊຕວນສ຺ສ ຈ ວິວເຣຕິ, ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໂຍຄໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ເຊຕວນ’’ນ຺ຕິ. ອີທິເສສຸ ຐາເນສຸ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຄາມຎ຺ຈ ນທິຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ທຸຕິຍປເທນປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອຫິໍ ທຓ຺ເຑນ ຫນນ຺ຕີຕິ ພິລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐີຫິ ໂປເຖນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຕ ທາຣເກ ອຫິໍ ທຓ຺ເຑນ ຫນນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ກຸມາຣກາ ອິມໍ ອຫິໍ ທຓ຺ເຑນ ຫນຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຑໍສນຠເຍນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິເມ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ອິມໍ ປຫຣນ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອໂຫ ອວິຊ຺ຊາຍ ນິກຕິໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມສໍເວຄໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ເຕເນວ ຈ ຘມ຺ມສໍເວເຄນ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ອຕ຺ຕສຸຂາຍ ປຣທຸກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສຍໍ ປຣຕ຺ຖ ສຸຂໍ ນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ເອວເມເກ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ສຸຂປຣິເຍສນໍ ອາຍຕິໍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ເອກນ຺ເຕນ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣວິເຫສາວິນິມຸຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສຸຂຠາຄິໂນ ວຕ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສວເສເນເວຕມ຺ປິ ສຕ຺ຖາ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ເຕຫິ ກຸມາຣເກຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ ປຣວິເຫຐນໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ອາທີນວໂຕ ວິທິຕ຺ວາ ປຣວິເຫສາຍ ປຣານຸກມ຺ປາຍ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ອາທີນວານິສໍສວິຠາວນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂກາມານີຕິ ເອກນ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂສ຺ສ ອິຈ຺ຉນໂຕ ສຸຂານຸຄິທ຺ຘານິ. ຠູຕານີຕິ ປາຓິໂນ. ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ວິຫິໍສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຓ຺ເຑນາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ທຓ຺ເຑນ ວາ ເລຑ຺ຑຸສຕ຺ຖປາຓິປ຺ປຫາຣາທີຫິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ທຓ຺ເຑນາຕິ ທຓ຺ຑເນນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ສຸຂກາມານິ ສພ຺ພຠູຕານິ ຊາຕິອາທິນາ ຆຏ຺ຏນວເສນ ວຈີທຓ຺ເຑນ ວາ ປາຓິມຸຄ຺ຄຣສຕ຺ຖາທີຫິ ໂປຖນຕາຬນຈ຺ເຉທນາທິວເສນ ສຣີຣທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ຐາປນວເສນ ຘນທຓ຺ເຑນ ວາຕິ ອິເມສຸ ທຓ຺ເຑສຸ ເຍນ ເກນຈິ ທຓ຺ເຑນ ວິຫິໍສຕິ ວິເຫເຐຕິ ທຸກ຺ຂໍ ປາເປຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂເມສາໂນ, ເປຈ຺ຈ ໂສ ນ ລຠເຕ ສຸຂນ຺ຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຂໍ ເອສນ຺ໂຕ ຄເວສນ຺ໂຕ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ເປຈ຺ຈ ປຣໂລເກ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ ທິພ຺ພສຸຂໍ ນິພ຺ພານສຸຂນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ສຸຂໍ ນ ລຠຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຕນ ທຓ຺ເຑນ ທຸກ຺ຂເມວ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເປຈ຺ຈ ໂສ ລຠເຕ ສຸຂນ຺ຕິ ໂຍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ໂນ ‘‘ຍຖາຫໍ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູໂລ, ເອວໍ ສພ຺ເພປີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕວິຣຕິອາທີສຸ ຐິໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເກນຈິ ທຓ຺ເຑນ ສພ຺ພານິປິ ຠູຕານິ ນ ຫິໍສຕິ ນ ພາຘຕິ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣໂລເກ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ, ເທວຠູໂຕ ທິພ຺ພສຸຂໍ, ອຸຠຍໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ລຠຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕາທິສສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອວສ຺ສໍຠາວິຕາຍ ຕໍ ສຸຂໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ລຠເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມຄາຖາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສກ຺ກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕີຕິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິເກສຸ ຈຕູສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸ ປຣິປູຣິຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣວິເສສສ຺ສ ຜລຠູເຕນ ‘‘ອິໂຕ ປຣໍ ມຍ຺ຫໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸສ຺ສຫຊາເຕນ ວິຍ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒມາເນນ ສກ຺ກາຣາທິນາ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຫິ ຍມກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂຫຆໍ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ຠຄວໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖຍານມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ, ກຫໍ ນຣາສໂຠ, ກຫໍ ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ສກຏສເຕຫິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາເຓປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ວິຍ. ສພ຺ພໍ ຕໍ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໒໘໒) ເຕສຸ ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍາວຕາ ໂຂ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ຆາ ວາ ຄຓາ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກສງ຺ຆມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຍຖຣິວາຍໍ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖).

ສ຺ວາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ອຸທໂກໂຆ ວິຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຸພ຺ເພ ອກຕປຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາຍ ຈ ອສກ຺ກຕາ ອຄຣຸກຕາ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທນ ປນ ວິເສສໂຕ ວິປນ຺ນໂສຠາ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ນິປ຺ປຠາ ນິຕ຺ເຕຊາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຕາທິສໍ ຠຄວໂຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ ອິສ຺ສາປກຕາ ‘‘ເອວໍ ອິເມ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາວ ປລາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸສູຍາ ວິສຸຄ຺ຄາຣໍ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສນ຺ຕາ ປຣິຠາສນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອສກ຺ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຠຄວໂຕ ສກ຺ກາຣໍ ອສຫມານາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຄາເມ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ຈ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ໂຣເສນ຺ຕິ ວິເຫເສນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສພ຺ຠາຫີຕິ ອສຠາໂຍຄ຺ຄາຫິ ສຠາຍໍ ສາຘຸຊນສມູເຫ ວຕ຺ຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕາຫິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜຣຸສາຫີຕິ ກກ຺ຂຬາຫິ ມມ຺ມຈ຺ເຉທິກາຫິ. ອກ຺ໂກສນ຺ຕີຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ຂຸໍເສນ຺ຕິ. ປຣິຠາສນ຺ຕີຕິ ຠຓ຺ຑນວເສນ ຠຍໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂຣເສນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ປຣສ຺ສ ໂຣໂສ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນຸທ຺ຘໍສນວເສນ ໂຣສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ວິເຫເສນ຺ຕີຕິ ວິເຫເຐນ຺ຕິ, ວິວິເຘຫິ ອາກາເຣຫິ ອຜາສຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ກຖໍ ປເນເຕ ສມນ຺ຕປາສາທິເກ ຠຄວຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ອກ຺ໂກສາທີນິ ປວຕ຺ເຕສຸນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຫີນລາຠສກ຺ກາຣຕາຍ ອຸປຫຕຈິຕ຺ຕາ ປຖວິໍ ຂຓິຕ຺ວາ ປກ຺ຂລນ຺ຕາ ວິຍ ອວເຓ ເວຬຸຣິຍມຓິມ຺ຫິ ວຓໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ວິຍ ຈ ສຸນ຺ທຣິກໍ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ອວຓ຺ຓໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສາທີນິ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ສຸນ຺ທຣີວຕ຺ຖຸ ປຣໂຕ ສຸນ຺ທຣີສຸຕ຺ເຕ (ອຸທາ. ໓໘) ປາຬິຍໍເຍວ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຍເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິມາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ…ເປ… ວິເຫເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ອິສ຺ສາປກຕານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ເຕຫິ ກເຕ ວິປ຺ປກາເຣ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕຫິ ຈ ປເຣຫິ ກເຕ ອຸປກາເຣ ຕາທິຠາວານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຄາເມ ອຣຎ຺ເຎ ສຸຂທຸກ຺ຂຜຸຏ຺ໂຐຕິ ຄາເມ ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຸເຂນ ທຸກ຺ເຂນ ຈ ຜຸຏ຺ໂຐ ສຸຂທຸກ຺ຂານິ ອນຸຠວນ຺ໂຕ, ເຕສໍ ວາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ. ເນວຕ຺ຕໂຕ ໂນ ປຣໂຕ ທເຫຖາຕິ ‘‘ອຫໍ ສຸຂິໂຕ, ອຫໍ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ມມ ສຸຂໍ, ມມ ທຸກ຺ຂໍ, ປເຣນິທໍ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ເນວ ອຕ຺ຕໂຕ ນ ປຣໂຕ ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ຐເປຖ. ກສ຺ມາ? ນ ເຫຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ປໂຣຕິ ວາ ປຣສ຺ສາຕິ ວາ ປສ຺ສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ສງ຺ຂາຣາ ເອວ ປນ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ສຸຂທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ເທສນາສີສໍ, ສພ຺ພສ຺ສາປິ ໂລກຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ນາຫໍ ກ຺ວຈນິ, ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈນຕສ຺ມິໍ, ນ ຈ ມມ ກ຺ວຈນິ, ກຕ຺ຖຈິ ກິຎ຺ຈນຕຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈຕຸໂກຏິກໍ ສຸຎ຺ຎຕໍ ວິຠາເວສິ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂຕ ປຣໂຕ ຈ ອທຫນສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຜຸສນ຺ຕິ ຜສ຺ສາ ອຸປຘິໍ ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ເອເຕ ສຸຂເວທນີຍາ ທຸກ຺ຂເວທນີຍາ ຈ ຜສ຺ສາ ນາມ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາຕໍ ອຸປຘິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຍຖາສກໍ ວິສຍໍ ຜຸສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ ຫິ ເວທນາ ສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ສຸເຂ ເອວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທຸວິຘສມ຺ຜສ຺ສວເສເນວາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ກຕາ.

ຍຖາ ປນ ເຕ ຜສ຺ສາ ນ ຜຸສນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຣຸປຘິໍ ເກນ ຜຸເສຍ຺ຍຸໍ ຜສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂສ ຫິ ຂນ຺ຘູປຘິຍາ ອສຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ເຕ ຜສ຺ສາ ຜຸເສຍ຺ຍຸໍ, ນ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ອກ຺ໂກສາທິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ອິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ພໂສ ນິຣຸປຘິຠາເວເຍວ ໂຍຄໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ຄາຖໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ເອວໍ ອິມິນາ ອຸທາເນນ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຸປາສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໂກຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລນາມໂກ ໂກສເລສຸ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕໍນິວາສິຕາຍ ຕຕ຺ຖ ວາ ຊາໂຕ ຠໂວຕິ ວາ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໂກ. ອຸປາສໂກຕິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຸປາສກຠາວສ຺ສ ປເວທິຕຕ຺ຕາ ອຸປາສໂກ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທິໂກ ພຸທ຺ຘມາມໂກ, ຘມ຺ມມາມໂກ, ສງ຺ຆມາມໂກ. ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນາຕິ ອຸທ຺ຘາຣໂສຘາປນາທິນາ ເກນຈິເທວ ກຕ຺ຕພ຺ເພນ. ຕີເຣຕ຺ວາຕິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອຍໍ ກິຣ ອຸປາສໂກ ປຸພ຺ເພ ອຠິຓ຺ຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍິຣຸປາສຕິ, ໂສ ກຕິປຍໍ ກາລໍ ພຫຸກຣຓີຍຕາຍ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນໍ ນາຠິສມ຺ໂຠສິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຸປາສກ, ອິມໍ ປຣິຍາຍມກາສິ, ຍທິທໍ ອິຘາຄມນາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຣສ຺ສນ຺ຕິ ຈິເຣນ. ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ວາຣໍ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ໂຍ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິຘ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາຄມນາຍ ໂຍ ອຍໍ ອຊ຺ຊ ກໂຕ ວາໂຣ, ຕໍ ອິມໍ ຈິເຣນ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອກາສີຕິ. ຈິຣປຏິກາຫນ຺ຕິ ຈິຣປຏິໂກ ອຫໍ, ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກຫິຈິ ເກຫິຈີຕິ ເອກຈ຺ເຈຫິ ເອກຈ຺ເຈຫິ. ອຖ ວາ ເກຫິຈິ ເກຫິຈີຕິ ເຍຫິ ວາ ເຕຫິ ວາ. ຕຕ຺ຖ ຄາຣວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຖຣິ ອຠິປ຺ປສນ຺ນສ຺ສ ຫິ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນຘມ຺ມສ຺ສວເນສຸ ວິຍ ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອາທໂຣ ໂຫຕິ. ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອວສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ, ອິຕຣໍ ກຣຓີຍໍ. ປຐມໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພໍ ກຣຓີຍໍ. ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ກິຈ຺ຈໍ, ມຫນ຺ຕໍ ກຣຓີຍໍ. ພ຺ຍາວໂຏຕິ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ. ເອວາຫນ຺ຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ປກາເຣນ ອຫໍ ນາສກ຺ຂິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ, ນ ອຄາຣວາທິນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ທຸລ຺ລເຠ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕລາເຠ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ສກິຎ຺ຈນຠາເວນ ກິຈ຺ຈປສຸຕຕາຍ ກຸສລນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ນ ອກິຎ຺ຈນສ຺ສາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖປຣິທີປນເມວ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂໍ ວຕ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ກິຎ຺ຈີຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ຣູປາທີສຸ ເອກວຕ຺ຖຸມ຺ປິ ‘‘ມເມຕ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນ ໂຫຕິ ນຕ຺ຖິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ສຸຂໍ ວຕ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ອໂຫ ສຸຂເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ໂຫສີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ອຕີຕກາລວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ນ ໂຫຕິ ກິຎ຺ຈີຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນໍ ຍສ຺ສ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ປຣິຄ຺ຄຫຘມ຺ມວເສນ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສາປິ ສງ຺ຄເຫ ສຕິ ຍຸຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ ອຖ ວາ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປມ຺ປິ ກິຎ຺ຈນໍ ປລິໂພຘຊາຕໍ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນາຠາວໂຕ ເອວ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອກິຎ຺ຈນຕ຺ຕໍ ສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ສຸຂໍ ວຕໍ, ອໂຫ ສຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສ ປນ ນ ໂຫຕິ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ເຈ, ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສາ’’ຕິ. ໂຍ ຈຕູຫິປິ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຫິ ໂສຬສກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ໂມ ກຕກິຈ຺ໂຈ, ຕໂຕ ເອວ ປຏິເວຘພາຫຸສຈ຺ເຈນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ຕສ຺ສ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອກິຎ຺ຈນຠາເວ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສກິຎ຺ຈນຠາເວ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສກິຎ຺ຈນໍ ປສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນານໍ ອາມິສກິຎ຺ຈນານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຕາຍ ສກິຎ຺ຈນໍ, ສກິຎ຺ຈນຕ຺ຕາ ເອວ ອລທ຺ຘານຎ຺ຈ ລທ຺ຘານຎ຺ຈ ກາມານໍ ປຣິເຍສນາຣກ຺ຂຓເຫຕຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີຍວເສນ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄຫຓວເສນ ຈ ວິຫຎ຺ຎມານໍ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ປສ຺ສາຕິ ຘມ຺ມສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ວທຕິ. ຊໂນ ຊນສ຺ມິໍ ປຏິພນ຺ຘຣູໂປຕິ ສຍໍ ອຎ຺ໂຎ ຊໂນ ສມາໂນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຊເນ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ, ມມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຏິພນ຺ຘສຠາໂວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຎ຺ຎຕິ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ –

‘‘ປຸຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖິ ຘນມ຺ມຕ຺ຖິ, ອິຕິ ພາໂລ ວິຫຎ຺ຎຕິ;

ອຕ຺ຕາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປຸຕ຺ຕາ ກຸໂຕ ຘນ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໖໒) –

ອາທີຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ທີເປຕພ຺ໂພຕິ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຄພ຺ຠິນີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ. ທຫຣາຕິ ຕຣຸຓີ. ມາຓວິກາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘີຕາຍ ໂວຫາໂຣ. ປຊາປຕີຕິ ຠຣິຍາ. ຄພ຺ຠິນີຕິ ອາປນ຺ນສຕ຺ຕາ. ອຸປວິຊຎ຺ຎາຕິ ອຊ຺ຊ ສຸເວຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕວິຊາຍນກາລາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂກ ສຠຣິໂຍ ວາທປຕ຺ຖສ຺ສເມ ຐິໂຕ, ເຕນ ນໍ ສປຊາປຕິກໍ ປຣິພ຺ພາຊກໂວຫາເຣນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ. ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິກຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ອາລປຕິ. ເຕລນ຺ຕິ ຕິລເຕລໍ. ເຕລສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ວິຊາຕາຍ ປສວທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກາຣຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສປ຺ປິໂລຓາທິໍ ອາຫຣາຕິ ອາຓາເປຕິ. ຍໍ ເມ ວິຊາຕາຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍໍ ເຕລາທິ ມຍ຺ຫໍ ວິຊາຕາຍ ພຫິນິກ຺ຂນ຺ຕຄພ຺ຠາຍ ອຸປກາຣາຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ປຣິພ຺ພາຊິກາຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ກຸໂຕຕິ ກສ຺ມາ ຐານາ, ຍໂຕ ຎາຕິກຸລາ ວາ ມິຕ຺ຕກຸລາ ວາ ເຕລາທິໍ ອາຫເຣຍ຺ຍໍ, ຕໍ ຐານໍ ເມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕລໍ ອາຫຣາມີຕິ ວຕ຺ຕມານສມີປຕາຍ ວຕ຺ຕມານໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ສປ຺ປິສ຺ສ ວາ ເຕລສ຺ສ ວາຕິ ຈ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອຄ຺ຄິໂຕ ວາ ອຸທກໂຕ ວາ ມິຖຸເຠທາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໒໘໖; ທີ. ນິ. ໒.໑໕໒; ອຸທາ. ໗໖) ວິຍ. ສປ຺ປິສ຺ສ ວາ ເຕລສ຺ສ ວາຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ສາມິວຈນໍ, ສປ຺ປິ ຈ ເຕລຎ຺ຈ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຕຸໍ ປິວິຕຸໍ ທີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສປ຺ປິສ຺ສ ວາ ເຕລສ຺ສ ວາຕິ ອວຍວສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ. ສປ຺ປິເຕລສມຸທາຍສ຺ສ ຫິ ອວຍໂວ ອິຘ ຍາວທຕ຺ຖສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂນ ນີຫຣິຕຸນ຺ຕິ ຠາຊເນນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ພຫິ ເນຕຸໍ ໂນ ທີຍຕິ, ອຸຈ຺ຉທ຺ທິຕ຺ວານາຕິ ວມິຕ຺ວາ, ຍໍນູນ ທເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອຫໍ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕລໍ ກຓ຺ຐມຕ຺ຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ຍຖາປີຕໍ ວມິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຈິສ຺ສາມິ, ຍໍ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິມິສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ອຄ຺ຄິນາ ຌາຍິສ຺ສຕິ, ເຕລໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ກມ຺ເມ ອຸປເນສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຸທ຺ຘໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ວມນວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ນີຫຣິຕຸໍ. ນ ປນ ອໂຘຕິ ວິຣິຎ຺ຈນວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ນີຫຣິຕຸໍ ນ ປນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຘິກໍ ປີຕໍ ສຍເມວ ມຸຂໂຕ ນິຄ຺ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປິວິຕ຺ວາ ອາສຍສ຺ສ ອຣິຕ຺ຕຕາຍ ອນິຄ຺ຄເຕ ວມນວິເຣຈນໂຍຄໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອລຠນ຺ໂຕ ວາ ເກວລໍ ທຸກ຺ຂາຫິ ເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ອາວຏ຺ຏຕິ ຈ ປຣິວຏ຺ຏຕິ ຈ. ທຸກ຺ຂາຫີຕິ ທຸກ຺ຂມາຫິ. ຕິພ຺ພາຫີຕິ ພຫລາຫິ ຕິຂິຓາຫິ ວາ. ຂຣາຫີຕິ ກກ຺ຂຬາຫິ. ກຏຸກາຫີຕິ ອຕິວິຍ ອນິຏ຺ຐຠາເວນ ທາຣຸຓາຫິ. ອາວຏ຺ຏຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອາວຏ຺ຏຕິ. ປຣິວຏ຺ຏຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ນິປນ຺ໂນປິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ປຣິໂຕ ຂິປນ຺ໂຕ ວຏ຺ຏຕິ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕ ອາວຏ຺ຏຕິ, ສມນ຺ຕໂຕ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕ ປຣິວຏ຺ຏຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສກິຎ຺ຈນສ຺ສ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາປຣິໂຠຄເຫຕຸກາ ອຍໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ອກິຎ຺ຈນສ຺ສ ປນ ສພ຺ພໂສ ອຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖປ຺ປກາສນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂິໂນ ວຕາຕິ ສຸຂິໂນ ວຕ ສປ຺ປຸຣິສາ. ເກ ປນ ເຕຕິ? ເຍ ອກິຎ຺ຈນາ, ເຍ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈນສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄຫກິຎ຺ຈນສ຺ສ ຈ ອຠາເວນ ອກິຎ຺ຈນາ, ເກສໍ ປນິທໍ ກິຎ຺ຈນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ – ‘‘ເວທຄຸໂນ ຫິ ຊນາ ອກິຎ຺ຈນາ’’ຕິ, ເຍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ເວທໍ ຄຕາ ອຘິຄຕາ, ເຕນ ວາ ເວເທນ ນິພ຺ພານໍ ຄຕາຕິ ເວທຄຸໂນ, ເຕ ອຣິຍຊນາ ຂີຓາສວປຸຄ຺ຄລາ ອນວເສສຣາຄາທິກິຎ຺ຈນານໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອກິຎ຺ຈນາ ນາມ. ອສຕິ ຫິ ຣາຄາທິກິຎ຺ຈເນ ກຸໂຕ ປຣິຄ຺ຄຫກິຎ຺ຈນສ຺ສ ສມ຺ຠໂວ. ເອວໍ ຄາຖາຍ ປຸຣິມຠາເຄນ ອຣຫນ຺ເຕ ປສໍສິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄນ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊເນ ຄຣຫນ຺ໂຕ ‘‘ສກິຎ຺ຈນໍ ປສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ເອວໍ ອິມາຍປິ ຄາຖາຍ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

ຉຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ເອກປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ເອກປຸຕ຺ຕໂກຕິ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ອນຸກມ຺ປິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ, ປິຍາຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ປິໂຍ, ມນສ຺ສ ວຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ມນາໂປ. ສຣີຣໂສຠາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ທສ຺ສນີຍຏ຺ເຐນ ປິໂຍ, ສີລາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມຕາຍ ມນາໂປ. ກເລຕິ ສຕ຺ເຕ ເຂເປຕີຕິ ກາໂລ, ມຣຓໍ. ຕໍ ກໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ກາລງ຺ກໂຕ, ກາເລນ ວາ ມຈ຺ຈຸນາ ກໂຕ ນຏ຺ໂຐ ອທສ຺ສນໍ ຄໂຕຕິ ກາລງ຺ກໂຕ, ມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ພຫຸລາ ອຸປາສກາຕິ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ພຫູ ອຸປາສກາ ມຕປຸຕ຺ຕອຸປາສກສ຺ສ ສຫໂສກີຠາເວນ ຍາວ ອາຬາຫນາ ປຈ຺ຉໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຕສຣີຣສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕາ ຍຖານິວຕ຺ຖາວ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສີສໍນ຺ຫາຕາ ວຕ຺ຖານິ ປີເຬຕ຺ວາ ອໂນຕາເປຕ຺ວາວ ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອຸປາສກໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສກວິໂນທນໍ ຘມ຺ມໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອລ຺ລເກສາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອລ຺ລວຕ຺ຖາຕິ ອຸທເກນ ຕິນ຺ຕວຕ຺ຖາ. ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສປິ ທິວາ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊານນ຺ຕາປິ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ຠຄວາ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປາສກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕຸມ຺ເຫ ອຸປາສກາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ໂອຕາປິຕສຸທ຺ຘວຕ຺ຖາ ສາຍນ຺ເຫ ອາຄຈ຺ຉຖ, ອຊ຺ຊ ປນ ອລ຺ລວຕ຺ຖາ ອລ຺ລເກສາ ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ອິຘາຄຕາ, ຕໍ ກິໍ ກາຣຓນ຺ຕິ. ເຕນ ມຍນ຺ຕິ ເຕນ ປຸຕ຺ຕວິໂຍຄຊນິຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເປນ ພລວໂສກາຠິຠູຕຕາຍ ເອວໍຠູຕາ ມຍໍ ອິຘູປສງ຺ກມນ຺ຕາຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ປິຍວຕ຺ຖຸສມ຺ຠວາ ໂສກທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສາທໂຍ, ອສຕິ ປິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສພ຺ພໂສ ເອເຕ ນ ສນ຺ຕີຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖປ຺ປກາສນໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ປິຍຣູປສ຺ສາທຄຘິຕາເສຕິ ປິຍສຠາເວສຸ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ ສຸຂເວທນສ຺ສາເທນ ຄຘິຕາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ. ຄຘິຕາເສຕິ ຫິ ຄຘິຕາອິຈ຺ເຈວຕ຺ໂຖ. ເສຕິ ວາ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປິຍຣູປາ ນາມ ຈກ຺ຂາທໂຍ ປຸຕ຺ຕທາຣາທໂຍ ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ກິຎ຺ຈ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ຈກ຺ຂຸ ໂລເກ …ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬນິ. ເຫມກມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໕໕).

‘‘ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ, ຄວສ຺ສໍ ທາສໂປຣິສໍ;

ຖິໂຍ ພນ຺ຘູ ປຸຖຸ ກາເມ, ໂຍ ນໂຣ ອນຸຄິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຈ. (ສຸ. ນິ. ໗໗໕);

ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ປິຍຣູເປສຸ ອສ຺ສາເທນ ຄິທ຺ຘາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກ ປນ ເຕ ປິຍຣູປສ຺ສາທຄຘິຕາຕິ ເຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ເທວກາຍາ ປຸຖຸມນຸສ຺ສາ ຈາ’’ຕິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທໂຍ ພຫຸເທວສມູຫາ ເຈວ ຊມ຺ພຸທີປກາທິກາ ພຫຸມນຸສ຺ສາ ຈ. ອຆາວິໂນຕິ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິຕາ. ປຣິຊຸນ຺ນາຕິ ຊຣາໂຣຄາທິວິປຕ຺ຕິຍາ ໂຍພ຺ພນາໂຣຄ຺ຍາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຣິຫີນາ. ຍຖາລາຠວເສນ ວາຍມຕ຺ໂຖ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ກາມຎ຺ເຈກນ຺ຕສຸຂສມປ຺ປິຕານໍ ເທວານໍ ທຸກ຺ຂຊຣາໂຣຄາ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕທນຕິວຕ຺ຕສຠາວຕາຍ ປນ ເຕປິ ‘‘ອຆາວິໂນ’’ຕິ ‘‘ປຣິຊຸນ຺ນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສມ຺ປິ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຊຣາຍ ເຈຕສິກໂຣຄສ຺ສ ຈ ວເສນ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປິຍວຕ຺ຖຸວິສຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠູປຄມນໂຕ ຘາຕຸຕ຺ຕຍິສ຺ສຣຕາຍ ມຈ຺ຈຸຣາຊສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ວສໍ ຫຕ຺ຖເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ເຍ ເວ ທິວາ’’ຕິອາທິນາ ວິວຏ຺ຏໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເວ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕາຕິ ‘‘ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທິວສຠາເຄ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຈ ທຬ຺ຫໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາທປ຺ປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ຕິ. ຊຫນ຺ຕິ ປິຍຣູປນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ປິຍຣູປໍ ປິຍຊາຕິກໍ ຈກ຺ຂາທິປິຍວຕ຺ຖຸໍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄຊຫເນນ ຊຫນ຺ຕິ. ເຕ ເວ ຂຓນ຺ຕິ ອຆມູລໍ, ມຈ຺ຈຸໂນ ອາມິສໍ ທຸຣຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ອຆສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລຠູຕໍ, ມຈ຺ຈຸນາ ມຣເຓນ ອາມສິຕພ຺ພໂຕ ອາມິສໍ, ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ເກຫິຈິປິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ທຸຣຕິວຕ຺ຕໍ, ສຫ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕຓ຺ຫໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓກຸທາເລນ ຂຓນ຺ຕິ, ເລສມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນວເສສນ຺ຕາ ອຸມ຺ມູລຍນ຺ຕີຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ –

‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທໍ, ປມາໂທ ມຈ຺ຈຸໂນ ປທໍ;

ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ນ ມີຍນ຺ຕິ, ເຍ ປມຕ຺ຕາ ຍຖາ ມຕາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໑) –

ອາທີຫິ ສຸຕ຺ຕປເທຫິ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພຕິ.

ສຕ຺ຕມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສຸປ຺ປວາສາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ກຸຓ຺ຑິກາຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ໂກລິຍານໍ ນຄເຣ. ກຸຓ຺ຑຘານວເນຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ກຸຓ຺ຑຘານສງ຺ຂາເຕ ວເນ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ກຸຓ຺ໂຑ ນາມ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ, ກຸຓ຺ຑຘານມິສ຺ສເກນ ຈ ພລິກມ຺ເມນ ຕຸສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສ ຕຖາ ຕຕ຺ຖ ພລິໍ ອຸປຫຣນ຺ຕິ, ເຕເນຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ກຸຓ຺ຑຘານວນນ຺ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກາ ຄາມປຕິກາ ອໂຫສິ, ສາປິ ຕສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນິວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕເນວ ປຣິປາລິຕຕ຺ຕາ ກຸຓ຺ຑິກາຕິ ໂວຫຣີຍິຕ຺ຖ. ອປຣຠາເຄ ຕຕ຺ຖ ໂກລິຍຣາຊາໂນ ນຄຣໍ ກາເຣສຸໍ, ຕມ຺ປິ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ກຸຓ຺ຑິກາຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວນສຓ຺ເຑ ໂກລິຍຣາຊາໂນ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ວສນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ, ຕມ຺ປິ ກຸຓ຺ຑຘານວນນ຺ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ຠຄວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກຸຓ຺ຑິກາຍໍ ວິຫຣຕິ ກຸຓ຺ຑຘານວເນ’’ຕິ.

ສຸປ຺ປວາສາຕິ ຕສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ນາມໍ. ໂກລິຍຘີຕາຕິ ໂກລິຍຣາຊປຸຕ຺ຕີ. ສາ ຫິ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກາ ປຓີຕທາຍິການໍ ສາວິການໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ຠຄວໂຕ ຍຸຕ຺ຕຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ນ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຫິ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປເນຕິ. ເທວສິກຎ຺ຈ ອຏ຺ຐສຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕປາຏິປຸຄ຺ຄລິກຠຕ຺ຕານິ ເທຕິ. ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຕໍ ກຸລໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ມຸຕ຺ຕຈາຄາ ປຍຕປາຓີ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣຕາ ຍາຈໂຍຄາ ທານສໍວິຠາຄຣຕາ. ອສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປຈ຺ຉິມຠວິໂກ ສາວກໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ຕໍ ຄພ຺ຠໍ ເກນຈິເທວ ປາປກມ຺ເມນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິ, ສຕ຺ຕາຫຎ຺ຈ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ຈ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຄພ຺ຠໍ ຘາເຣຕີຕິ ຄພ຺ຠໍ ວຫຕິ, ຄພ຺ຠິນີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຕິ ສຕ຺ຕ ອຫານິ ພ຺ຍາກຸລຄພ຺ຠາ. ຄພ຺ໂຠ ຫິ ປຣິປກ຺ໂກ ສມ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ວິຊາຍນກາເລ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ອໂຘສິໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍນິມຸຂາຠິມຸໂຂ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ກຕ຺ຖຈິ ອລຄ຺ໂຄ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ. ວິປຊ຺ຊມາໂນ ປນ ວິປຣິວຕ຺ຕນວເສນ ໂຍນິມຄ຺ຄໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ນິປຊ຺ຊຕິ, ສຍເມວ ວາ ໂຍນິມຄ຺ໂຄ ປິທຫຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມຊວາເຕຫິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕມາໂນ ພ຺ຍາກຸໂລ ມູຬ຺ຫຄພ຺ໂຠຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສາປິ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ເອວໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ’’ຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ຄພ຺ໂຠ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ. ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ຠວາສທຸກ຺ຂໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ, ມາຕຸ ຈສ຺ສາປິ ໂສຕາປນ຺ນາຍ ອຣິຍສາວິກາຍ ຕຖາ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ຊາຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຕີເຕ ກາສິກຣາເຊ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອໂກ ໂກສລຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ພເລນາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ມຣຓກາເລ ນິທ຺ຘມນທ຺ວາເຣນ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິມິຕ຺ຕພນ຺ຘເວ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ພລໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ຕໍ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ, ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ມາຕາ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍຸທ຺ເຘນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ສຎ຺ຈາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕຸ, ຕໂຕ ທາຣູທກຠຕ຺ຕປຣິກ຺ຂເຍນ ກິລນ຺ຕາ ນຄເຣ ມນຸສ຺ສາ ວິນາວ ຍຸທ຺ເຘນ ຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາທ຺ວາຣານິ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘິ, ນຄເຣ ມນຸສ຺ສາ ຈູຬທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທາຣູທການິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອຖ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ມາຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພາໂລ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປາຍໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉຖ, ອສ຺ສ ຈູຬທ຺ວາຣານິ ປິຘາຍ ນຄຣໍ ອຸປຣຸນ຺ຘຕູຕິ ວເທຖາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄູຬ຺ຫສາສນໍ ປຫິຓິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຕຖາ ອກາສິ. ນາຄຣາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອລຠນ຺ຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອທໍສຸ. ກຸມາໂຣ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ຕທາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ນຄຣຣຸນ຺ຘນກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສງ຺ຂາຕາຍ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍາ ວສິ, ອວເສສໂຕ ປນ ສຕ຺ຕາຫໍ ນຄຣູປຣຸນ຺ຘເນນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິ. ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວໍ ອາປຊ຺ຊີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ໂສ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປາທມູເລ ‘‘ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ນາຄເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ຄຸຬທຘິໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ. ສຸປ຺ປວາສາປິ ‘‘ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ຕາຕາ’’ຕິ ເປສິຕຠາເວນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ຄພ຺ຠໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຊາຕາ. ເອວໍ ເຕ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ອີທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວທິໍສຸ.

ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫີຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຕິປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ສມ຺ມາວິຕກ຺ເກຫິ. ອຘິວາເສຕີຕິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂໍ ສຫຕິ. ສາ ຫິ ຠຄວໂຕ ສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ, ອຣິຍສງ຺ຆສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຠາວໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານທຸກ຺ຂໍ ອມນສິກຣເຓເນວ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຂມຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຘິວາເສຕີ’’ຕິ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕາຕິອາທິ ເຕສໍ ວິຕກ຺ການໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຠຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ໂລກນາໂຖ ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ສາມໍ ສຍເມວ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອໂຫ ວຕ ພຸທ຺ໂຘ, ໂສ ຠຄວາ ເອວຣູປສ຺ສ ເອຕຣຫິ ມຍາ ອນຸຠວິຍມານສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ເອວໍຊາຕິກສ຺ສ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ອວິປຣີຕຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ. ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນຕາຍ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິສິທ຺ຘິ. ຕສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ເຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ສີລທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ຈ ສາວກສງ຺ໂຆຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ອໂຫ ວຕ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ໂນ, ໂຍ ອຣິຍສງ຺ໂຆ ເອວຣູປສ຺ສ ອີທິສສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘາຍ ອນິວຕ຺ຕິປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສຸສຸຂໍ ວຕ ອໂຫ ວຕ ສຸຏ຺ຐຸ ສຸຂໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏໍ ນິພ຺ພານໍ, ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ອີທິສໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິປຊ຺ຊມານາປິ ປຏິປນ຺ນາ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນິວຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສທ຺ໂທ ວິຍ ປຏິປນ຺ນສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕມານຕ຺ໂຖປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ.

ສາມິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິໍ ໂກລິຍຣາຊປຸຕ຺ຕໍ. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອຠາສິ. ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫີຕິ ມຍ຺ຫໍ ວຈເນນ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕານິ ວິກສິຕປທຸມສສ຺ສິຣີການິ ຠຄວໂຕ ຈຣຓານິ ຕວ ສິຣສາ ວນ຺ທາຫິ, ອຸຕ຺ຕມງ຺ເຄນ ອຠິວາທນໍ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປາພາຘນ຺ຕິອາທີສຸ ອາພາໂຘຕິ ວິສຠາຄເວທນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍາ ເອກເທເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ສກລສຣີຣໍ ອຍປຏ຺ເຏນ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຄຓ຺ຫຕິ. ອາຕງ຺ໂກຕິ ກິຈ຺ຉຊີວິຕກໂຣ ໂຣໂຄ. ອຖ ວາ ຍາເປຕພ຺ພໂຣໂຄ ອາຕງ຺ໂກ, ອິຕໂຣ ອາພາໂຘ. ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ໂຣໂຄ ອາຕງ຺ໂກ, ພລວາ ອາພາໂຘ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາພາໂຘ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາຕງ຺ໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວທຕິ. ຄິລານສ຺ເສວ ຈ ອຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ, ກາເຍ ພລໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນິຄ຺ເຄລຎ຺ຎຕາຍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ກາຍສ຺ສ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ສຣີຣພລຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວທຕິ. ຜາສຸວິຫາຣນ຺ຕິ ຐານນິສິນ຺ນຄມນສຍນສງ຺ຂາເຕສຸ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສຸຂວິຫາຣຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ວທຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ‘‘ສຸປ຺ປວາສາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫີຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ປຣມນ຺ຕິ ວຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ. ເຕນ ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ຍຖາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກລິຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸປ຺ປວາສາຍ ສາມິໂກ ໂກລິຍຣາຊປຸຕ຺ໂຕ. ສຸຂິນີ ໂຫຕູຕິ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຖາ ສຸປ຺ປວາສາຍ ເປສິຕວນ຺ທນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣສໍສູຈກໍ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ສຸຂູປສໍຫາຣໍ ຕສ຺ສາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປກາເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄພ຺ຠວິປຕ຺ຕິມູລກທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິກ຺ເຂປມຸເຂນ ສຸຂູປສໍຫາຣໍ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂິນີ…ເປ… ອໂຣຄາ, ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ສຫ ວຈນາຕິ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ສເຫວ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຠຄວາ ຕຖາ ອໂວຈ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ຕມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂີຓຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຕຖາ ອຠາສິ. ອປເຣ ປນ ວທນ຺ຕິ – ສເຈ ຕຖາ ສຕ຺ຖາ ນາຈິກ຺ຂິສ຺ສາ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຕສ຺ສາ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ‘‘ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວຈນສມກາລເມວ ໂສ ຄພ຺ໂຠ ພ຺ຍາກຸລຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸເຂເນວ ພຫິ ນິກ຺ຂມິ, ເອວໍ ເຕສໍ ມາຕາປຸຕ຺ຕານໍ ໂສຕ຺ຖິ ອໂຫສິ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ. ຍຖາ ຫິ ປຏາຈາຣາຍ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄສມ຺ຠູເຕນ ໂສເກນ ອຸມ຺ມາທໍ ປຕ຺ວາ –

‘‘ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ ກາລກຕາ, ປນ຺ເຖ ມຍ຺ຫໍ ປຕີ ມໂຕ;

ມາຕາ ປິຕາ ຈ ຠາຕາ ຈ, ເອກຈິຕກມ຺ຫິ ຌາຍເຣ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໔໙໘) –

ວຕ຺ວາ ຊາຕຣູເປເນວ ຈຣນ຺ຕິຍາ ‘‘ສຕິໍ ປຏິລຠາຫິ ຠຄິນີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ອຸມ຺ມາໂທ ວູປສມິ, ຕຖາ ສຸປ຺ປິຍາປິ ອຸປາສິກາ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸຍໍ ກເຕນ ມຫາວເຓນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນາ ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ວເຓ ປາກຕິເກ ຊາເຕ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທີຕິ ເອວມາທີນິ ວຕ຺ຖູນິ ອິຘ ອຸທາຫຣິຕພ຺ພານີຕິ.

ເອວໍ, ຠນ຺ເຕຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຍຖາ ຠຄວາ ສປຸຕ຺ຕາຍ ມາຕຸຍາ ອໂຣຄຠາວໍ ອາສີສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ, ຕໍ ເອວເມວ. ນ ຫິ ກທາຈິ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ວຈນສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອວມຕ຺ຖູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອປເຣ ‘‘ໂຫຕູ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາເນຕ຺ວາ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຠຄວຕາ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ປີຕິໂສມນສ຺ສປຏິລາຠໂຕ ອຠິມຸຂຠາເວນ ນນ຺ທິຕ຺ວາ. ອນຸໂມທິຕ຺ວາຕິ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ສມ຺ໂມທນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ເຕນ ວາ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ວາຈາຍ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ, ວຈນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ. ສກໍ ຆຣໍ ປຈ຺ຈາຍາສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ປຏິຄຈ຺ຉິ. ເຍ ປນ ‘‘ເຍນ ສກໍ ຆຣ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍທິປິ ຍ-ຕ-ສທ຺ທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ປຏິຍາຍິຕ຺ວາ’’ຕິ ປາຐເສໂສ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ.

ວິຊາຕນ຺ຕິ ປຊາຕໍ, ປສຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ອນ຺ຘສ຺ສ ປພ຺ພຕາໂຣຫນໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທນໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ອຈ຺ຉຣາໂຍຄ຺ຄໍ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕາຕິ ສມ຺ຠາວເນ, ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຕິ ຘມ຺ມາລປນໍ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ.

ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ນາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອາຄຕາ, ເຕນ ອຏ຺ຐຄຸຓສມນ຺ນາຄເຕນ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈອຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕາອຸເປກ຺ຂາປາຣມີຕິ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິຈຣິຍາຍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ…ເປ… ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂາ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕາ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຘາຣິຍມາເນ ສພ຺ພາວ ທິສາ ອນຸວິໂລເກສຸໍ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສິໍສຸ ໂລເກ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາວໍ ປກາເສນ຺ຕາ, ຕຎ຺ຈ ເນສໍ ຄມນໍ ຕຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ, ຕຖາ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຄໂຕ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຄມນໍ ກຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ເຕສຎ຺ເຎວ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ. ເອວໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ວາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຫາຍ ຄຕາ, ອພ຺ຍາປາເທນ ພ຺ຍາປາທໍ, ອາໂລກສຎ຺ຎາຍ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ອວິກ຺ເຂເປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມວວຕ຺ຖາເນນ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຄຕາ, ຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊໍ ປທາເລຕ຺ວາ, ປາໂມຊ຺ເຊນ ອຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ມຫາວິປສ຺ສນາຫິ ຈຕູຫິ ຈ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ຕໍ ຕໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ປຫາຍ ຄຕາ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຄໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ປຖວີຘາຕຸຍາ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓໍ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓໍ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ, ອາກາສຘາຕຸຍາ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐລກ຺ຂຓໍ, ຣູປສ຺ສ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ, ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ, ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ, ພາວີສຕິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ, ທ຺ວາທສປທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອິທ຺ຘິປາທານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພລານໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ, ອຣິຍສ຺ສ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ວິສຸທ຺ຘີນໍ, ອມໂຕຄຘສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ອນຎ຺ຎຖໍ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ…ເປ… ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ, ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ…ເປ... ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາປິ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທຕິ. ເອວໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ສເທວເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ປຊາຍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຠຄວາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ຈ ເຕນ ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕສຸ ລພ຺ຠມານກປທວເສນ ວາ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ, ຍໍ ຣູປໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໑໖) ນເຍນ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ເຕຣສຫິ ວາເຣຫິ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສທ຺ທາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ, ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔).

ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສີອຕ຺ເຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາລໍ ຍໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທາທິນິມ຺ມຖນໍ ເອກສທິສໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ. ເຕນາຫ –

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໘).

ຄທອຕ຺ໂຖ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຍຖາວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ຍຖາວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ? ຍສ຺ມາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ເທວເທໂວ ສກ຺ການໍ ອຕິສກ຺ໂກ, ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຕິພ຺ຣຫ຺ມາ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸທໂສ ວສວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສິທ຺ຘິ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ, ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ໂສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ວິຍ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວເນ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕວ ອຄໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖໍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສກລໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຕຖໍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ, ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ອປເຣຫິປິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາວິໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕເຖຫິ ອຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄຕຠາເວນ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາ ສາ ຠຄວຕາ ສຸເມຘຠູເຕນ ທີປງ຺ກຣທສພລສ຺ສ ປາທມູເລ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ,

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອຠິນີຫາຣໍ ສມ຺ປາເທນ຺ເຕນ ‘‘ອຫໍ ສເທວກໍ ໂລກໍ ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣສ຺ສາມິ, ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ທນ຺ໂຕ ທເມສ຺ສາມິ, ສນ຺ໂຕ ສເມສ຺ສາມິ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖ ອສ຺ສາເສສ຺ສາມິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ປຣິນິພ຺ພາເປສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາປຏິຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກິໍ ເມ ເອເກນ ຕິຓ຺ເຓນ, ປຸຣິເສນ ຖາມທສ຺ສິນາ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ສນ຺ຕາເຣສ຺ສໍ ສເທວກໍ.

‘‘ອິມິນາ ເມ ອຘິກາເຣນ, ກເຕນ ປຸຣິສຸຕ຺ຕເມ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາເຣມິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

‘‘ສໍສາຣໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ຕໂຍ ຠເວ;

ຘມ຺ມນາວໍ ສມາຣຸຍ຺ຫ, ສນ຺ຕາເຣສ຺ສໍ ສເທວກໍ.

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ພຸທ຺ໂຘ ເຫສ຺ສໍ ສເທວເກ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໕-໕໘);

ຕໍ ປເນຕໍ ມຫາປຏິຎ຺ຎໍ ສກລສ຺ສາປິ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ມສມຸທາຍສ຺ສ ປວິຈຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສມາທານານໍ ກາຣຓຠູຕໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ໂລກນາຍໂກ ຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ນິຣວເສສໂຕ ທານປາຣມິອາທໂຍ ສມຕິໍສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄາທໂຍ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິຏ຺ຐານານິ ປຣິພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ, ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ຠຣິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ອຸກ຺ກໍສາເປຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘິຈຣິຍໍ ປຣມໂກຏິໍ ປາເປຕ຺ວາ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ສາ ມຫາປຏິຎ຺ຎາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ນ ຕສ຺ສ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ວິຕຖໍ ອຕ຺ຖິ. ຕຖາ ຫິ ທີປງ຺ກຣທສພໂລ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄໂລ…ເປ… ກສ຺ສໂປ ຠຄວາຕິ ອິເມ ຈຕຸວີສຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ເອວໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ເຍ ເຕ ກຕາຠິນີຫາເຣຫິ ໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ລທ຺ຘພ຺ພາ ອານິສໍສາ, ເຕ ລຠິຕ຺ວາວ ອາຄໂຕຕິ ຕາຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ມຫາປຏິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍາຍ ມຫາກຣຸຓາຍ ໂລກນາໂຖ ມຫາທຸກ຺ຂສມ຺ພາຘປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຏິສ຺ສຣຓໍ, ອຫເມວ ນມິໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມຸສ຺ສາຫິຕມານໂສ ມຫາຠິນີຫາຣມກາສິ. ກຕ຺ວາ ຈ ຍຖາປຓິຘານໍ ສກລໂລກຫິຕສມ຺ປາທນາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຊີວິຕນິຣເປກ຺ໂຂ ປເຣສໍ ໂສຕປຖາຄມນມຕ຺ເຕນປິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສສມຸປ຺ປາທິກາ ອຕິທຸກ຺ກຣາ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ສມາຈຣນ຺ໂຕ ຍຖາ ມຫາໂພຘິຍາ ປຏິປຕ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍາ ສໍກິເລສຠາຄິຍາ ຐິຕິຠາຄິຍາ ວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສຠາຄິຍາວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ນິຣວເສເສ ໂພຘິສມ຺ຠາເຣ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ຕາເຍວ ມຫາກຣຸຓາຍ ສຎ຺ໂຈທິຕມານໂສ ປວິເວກຣຕິໍ ປຣມຎ຺ຈ ສນ຺ຕໍ ວິໂມກ຺ຂສຸຂໍ ປຫາຍ ພາລຊນພຫຸເລ ໂລເກ ເຕຫິ ສມຸປ຺ປາທິຕໍ ສມ຺ມານາວມານວິປ຺ປກາຣໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ວິເນຍ຺ຍຊນສ຺ສ ວິນຍເນນ ນິຣວເສສໍ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປສິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ສໂມກ຺ກມນາກາໂຣ, ໂສ ປຣໂຕ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ໂລກນາຖສ຺ສ ສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສປິ ມຫາຠິນີຫາຣກາລາທີສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ຈ ເອກສທິສຕາຍ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ຕີສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ສມານຣສາຍ ຕຖາຍ ມຫາກຣຸຓາຍ ສກລໂລກຫິຕາຍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖານິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓານິ. ຕານິ ຫິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ, ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສງ຺ຄາຫການໍ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິຕທຸຠຍເຫຕຸຠູຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ, ສມຸທຍສ຺ສ ອາຍູຫນຏ຺ໂຐ ນິທານຏ຺ໂຐ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ, ນິໂຣຘສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ວິເວກຏ຺ໂຐ ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ອມຕຏ຺ໂຐ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐຕິອາທີນໍ ຕພ຺ພິຠາຄານຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕສຠາວາວໂພຘວິພນ຺ຘກສ຺ສ ສໍກິເລສປກ຺ຂສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ປຏິລທ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫາຠິສມຍສງ຺ຂາຕາຍ ອວິປຣີຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕານິ ຠຄວາ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ໂຍ ສຍເມວ ອາຄໂຕ ອຘິຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຍຖາ ຈ ມຄ຺ຄຎາຓານິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓານິ ຈຕຸປຏິສມ຺ຠິທາຎາຓານິ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທຎາຓານິ ຉອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ອຏ຺ຐມຄ຺ຄງ຺ຄວິຠາວນຎາຓານິ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຎາຓານິ ທສພລຎາຓານິ ຈ ຕຖຠາເວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຠາວນາ – ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນາທິເຠທຠິນ຺ນາສຸ ອຕີຕາສຸ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູສຸ ສຠາວກິຈ຺ຈາທິ ອວຕ຺ຖາວິເສສາທິ ຂນ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘນາມໂຄຕ຺ຕາທິ ຈ ຊານິຕພ຺ພໍ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ເຘສຸ ຈ ອຕິສຸຂຸມຕິໂຣຫິຕວິທູຣເທເສສຸປິ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍວິເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘຣສຜສ຺ສາທິວິເສໂສ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕອາມລເກ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ອນາຄຕາສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຈາຕິ ອິມານິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓານິ ນາມ. ຍຖາຫ –

‘‘ອຕີຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ອນາຄຕໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍເສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໕).

ຕານິ ປເນຕານິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓສ຺ສ ອວິສໍວາທນໂຕ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕານິ ຠຄວາ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ອຘິຄຎ຺ຉີຕິ. ເອວມ຺ປິ ຕຖານິ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ຕຖາ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ຘມ຺ມປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມປ຺ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ປຏິຠານປ຺ປເຠທສ຺ສ ສລ຺ລກ຺ຂຓວິຠາວນວວຕ຺ຖານກຣຓສມຕ຺ຖໍ ປຏິຠານປ຺ປເຠທຄຕໍ ຎາຓໍ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຕ຺ເຖ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຕຕ຺ຣ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ, ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໘-໗໒໑).