໒. ຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ພຫຸລານນ຺ຕິ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຕໂຍ ຊນາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ໂຆ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ຕໂຍ ຕໂຍ ເອວ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສມ຺ພຫຸລາ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍນ຺ຕິ ຘມ຺ມສຠາມຓ຺ຑເປ. ສາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປຏ຺ຐານກຣຓຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານສາລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ວິນຍໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ຕິ, ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ, ສາກຈ຺ຉໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສນ຺ນິປຕນວເສນ ປກຕິຍາ ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສາ ສາລາປິ ມຓ຺ຑໂປປິ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານສາລາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ນິຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ຘຣມານກາເລ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ. ສນ຺ນິສິນ຺ນານນ຺ຕິ ນິສຊ຺ຊນວເສນ ສງ຺ຄມ຺ມ ນິສິນ຺ນານໍ. ສນ຺ນິປຕິຕານນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕນວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ. ອຖ ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ວິຍ ອາທຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິສີທນວເສນ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ, ສມານຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ມາ ຈ ນິປຕນວເສນ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ. ອຍນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອນ຺ຕຣາກຖາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎາ ເອກາ ກຖາ, ອຖ ວາ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ລທ຺ຘສ຺ສ ສຸຄໂຕວາທສ຺ສ, ສາຍໍ ລຠິຕພ຺ພສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສວນສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາກຖາ, ສມຓສມາຈາຣສ຺ເສວ ວາ ອນ຺ຕຣາ ປວຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາ ເອກາ ກຖາຕິ ອນ຺ຕຣາກຖາ. ອຸທປາທີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ.

ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣາຊູນນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ມຫທ຺ຘນຕໂຣ ວາຕິອາທີສຸ ປຖວິຍໍ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ສຕ຺ຕຣຕນນິຈຍສງ຺ຂາຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຘນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫທ຺ຘໂນ, ທ຺ວີສຸ ອຍໍ ອຕິສເຍນ ມຫທ຺ຘໂນຕິ ມຫທ຺ຘນຕໂຣ. ວາສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ນິຈ຺ຈປຣິພ຺ພຍວເສນ ມຫນ຺ໂຕ ໂຠໂຄ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາໂຠໂຄ. ເທວສິກໍ ປວິສນອາຍຠູໂຕ ມຫນ຺ໂຕ ໂກໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາໂກໂສ. ອປເຣ ປນ ‘‘ເທວສິກໍ ປວິສນອາຍຠູຕໍ ມຓິສາຣເຜຄ຺ຄຸຄຸມ຺ພາທິເຠທຠິນ຺ນໍ ປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸ ຘນໍ, ຕເທວ ສາຣຄພ຺ຠາທີສຸ ນິຫິຕໍ ໂກໂສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວຊິໂຣ, ມຫານີໂລ, ອິນ຺ທນີໂລ, ມຣກໂຕ, ເວຬຸຣິໂຍ, ປທຸມຣາໂຄ, ຜຸສ຺ສຣາໂຄ, ກກ຺ເກຕໂນ, ປຸລາໂກ, ວິມໂລ, ໂລຫິຕງ຺ໂກ, ຜລິໂກ, ປວາໂຬ, ໂຊຕິຣໂສ, ໂຄມຸຕ຺ຕໂກ, ໂຄເມທໂກ, ໂສຄນ຺ຘິໂກ, ມຸຕ຺ຕາ, ສງ຺ໂຂ, ອຎ຺ຊນມູໂລ, ຣາຊປຏ຺ໂຏ, ອມຕໍສໂກ, ປິຍໂກ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈາຕິ ຈຕຸພ຺ພີສຕິ ມຓິ ນາມ. ສຕ຺ຕ ໂລຫານິ ກຫາປໂຓ ຈ ສາໂຣ ນາມ. ສຍນຈ຺ຉາທນປາວຸຣຓຄຊທນ຺ຕສິລາທີນິ ເຜຄ຺ຄຸ ນາມ. ຈນ຺ທນາຄຣຸກຸງ຺ກຸມຕຄຣກປ຺ປູຣາທິ ຄຸມ຺ພາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ອາທິສທ຺ເທນ ສາລິວີຫິອາທິມຸຄ຺ຄມາສາທິປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓເຠທໍ ຘຎ຺ຎວິກຕິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ມຫນ຺ຕໍ ວິຊິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາວິຊິໂຕ. ມຫນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວາຫໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາວາຫໂນ. ມຫນ຺ຕໍ ເສນາພລຎ຺ເຈວ ຖາມພລຎ຺ຈ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫພ຺ພໂລ. ອິຈ຺ຉິຕນິພ຺ພຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມນິປ຺ຜນ຺ນາ ມຫຕີ ອິທ຺ຘິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫິທ຺ຘິໂກ. ເຕຊສງ຺ຂາໂຕ ອຸສ຺ສາຫມນ຺ຕປຠຸສຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ອານຸຠາໂວ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫານຸຠາໂວ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐເມນ ອາຍສມ຺ປທາ, ທຸຕິເຍນ ວິຕ຺ຕູປກຣຓສມ຺ປທາ, ຕຕິເຍນ ວິຠວສມ຺ປທາ, ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຊນປທສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຈເມນ ຍານສມ຺ປທາ, ຉຏ຺ເຐນ ປຣິວາຣສມ຺ປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປທາ, ສຕ຺ຕເມນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐເມນ ປຠາວສມ຺ປທາ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ປກາສິຕາ ໂຫຕິ. ເຕນ ຍາ ສາ ສາມິສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອມຈ຺ຈສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເສນາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ຣຏ຺ຐສມ຺ປຕ຺ຕິ, ວິຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທຸຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຕ຺ຕ ປກຕິສມ຺ປທາ ຣາຊູນໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕາ ສພ຺ພາ ຍຖາຣຫໍ ປຣິທີປິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທານາທີຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ປຣິສໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ມຄຘານໍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ມາຄໂຘ. ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເສນິຍໂຄຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ເສນິໂຍ. ພິມ຺ພິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ສາຣພິມ຺ພິວຓ຺ຓຕາຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ນາມເມເວຕໍ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ປຣເສນໍ ຊິນາຕີຕິ ປເສນທິ. ໂກສລຣຏ຺ຐສ຺ສ ອຘິປຕີຕິ ໂກສໂລ. ອຍຎ຺ຈຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຣຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ປກຕາຕິ ອປຣິໂຍສິຕາ. ອຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣາກຖາ ອນິຏ຺ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາຍນ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ສາຍນ຺ເຫ ເອກໍ ສມຍໍ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສໍຫຣຓໂຕ ປຏິສລ຺ລານສງ຺ຂາຕາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ຠຄວາ ຫິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑປາຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍຖາສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ເຕສຸ ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລາທິທິວາຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄເຕສຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຍຖາກາລປຣິຈ຺ເຉເທ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຄມນໍ ອາຄມຍມານາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສກລວິຫາຣໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕິໂຍ ນິສິນ຺ນາ, ອິທານິ ເມ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສຠາມຓ຺ຑລໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ’’ຕິ ອາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ, ເກສຣສີໂຫ ວິຍ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍູຖໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ມຕ຺ຕວຣວາຣໂຓ ວິຍ ອກາຍຈາປລ຺ເລນ ຈາຣຸວິກ຺ກນ຺ຕຄມໂນ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕພາຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສມຸຊ຺ຊລາຍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ປຣິກ຺ເຂປວິລາສສມ຺ປນ຺ນາຍ ປຠສ຺ສຣເກຕຸມາລາລງ຺ກຕາຍ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕມຎ຺ຊິຏ຺ຐປຠສ຺ສຣານໍ ວເສນ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣໍສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິຍາ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍານຸຠາວາຍ ອນຸປມາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຍ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສກລວິຫາຣໍ ເອກາໂລກໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຸປຏ຺ຐານສາລໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ກປ຺ປມ຺ປິ ນ ກເຖສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາຍ ນຸຕ຺ຖາຕິ ກຕມາຍ ນຸ ຠວຖ. ‘‘ກາຍ ໂນຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ, ‘‘ກາຍ ນ຺ເວຕ຺ຖາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ກຕມາຍ ນຸ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ກຕມາຍ ນາມ ກຖາຍ ອິຘ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠວຖ, ກຕມາ ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖາ ມມາຄມນປຈ຺ຈຍາ ອນິຏ຺ຐິຕາ, ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓາຍ ປວາເຣສິ.

ນ ຂ຺ເວຕນ຺ຕິ ນ ໂຂ ເອຕໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ‘‘ນ ໂຂຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ນ ໂຂ ເອຕໍ ອິຈ຺ເຈວ ປທວິຠາໂຄ. ກຸລປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຊາຕິອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕານໍ. ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາຍ, ກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ຈ. ອຄາຣສ຺ມາຕິ ຆຣໂຕ, ຄຫຏ຺ຐຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຄາຣິຍນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ອຸປຄຕານໍ. ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປທໂຍຊນາ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ເນວ ຣາຊາຠິນີຕາ ນ ໂຈຣາຠິນີຕາ ນ ອິຓຏ຺ຏາ ນ ຊີວິຕປກຕາ ປພ຺ພຊິຕາ, ອຖ ໂຂ ສທ຺ຘາຍ ອຄາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕຣຫິ ເອວຣູປິໍ ຣາຊປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖຍ຺ຍາຖ, ຍໍ ເອວຣູປາຍ ກຖາຍ ກຖນໍ, ເອຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ນ ໂຂ ປຕິຣູປໍ ນ ຍຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ເນສໍ ປຕິຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຫິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິ ສາມິວຈນເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ທ຺ເວ ກາຕພ຺ພາ. ຘມ຺ມີ ກຖາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕາ ກຖາ, ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິປຣິທີປິນີ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສກຖາວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕາປິ ຫິ ຘມ຺ມກຖາ ຕເທກເທສາ ເອວາຕິ. ອຣິໂຍຕິ ເອກນ຺ຕຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ, ວິສຸທ຺ໂຘ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ວາ ອຣິໂຍ. ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຠູຕໍ ອກຖນໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວຈີສງ຺ຂາຣປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕວິເວກສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນຕ຺ຖໍ ວິເວກຏ຺ຐກາຍາ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ວິຫຣນ຺ຕາ ສເຈ ກທາຈິ ສນ຺ນິປຕຖ, ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘ອສ຺ສຸຕໍ ສາເວຕິ ສຸຕໍ ວາ ປຣິໂຍທເປຕີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສູປກາຣາຍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມກຖາ ວາ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອພ຺ຍາພາຘນຕ຺ຖໍ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ວິຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມນ ກຣຓີຍວຈເນນ ອໂນຕິຓ຺ຓານໍ ສາສເນ ໂອຕຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ສໍສາຣໂຕ ນິສ຺ສຣຓູປາຍໍ. ປຸຣິເມນ ວາ ອາຄມເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍ ນິໂຍເຊຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ອຘິຄມເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍ. ອຖ ວາ ປຸຣິເມນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ທີເປຕິ, ທຸຕິເຍນ ທຸຕິຍໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ທ຺ເວ ປຈ຺ຈຍາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ປຣໂຕ ຈ ໂຆໂສ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໑໒໗).

ປຸຣິເມນ ວາ ໂລກິຍສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມູລກາຣຓໍ ວິຠາເວຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກິຕ຺ຕິຕກາມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຌານາທິສມ຺ປຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຕຣາ ເຈວ ປຓີຕຕຣາ ຈາຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ອຣິຍວິຫາຣສຸຂານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຈ ກາມສຸຂໍ ໂລເກຕິ ໂລກສທ຺ໂທ ‘‘ຂນ຺ຘໂລໂກ ອາຍຕນໂລໂກ ຘາຕຸໂລໂກ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໓, ໗; ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒) ສງ຺ຂາເຣສຸ ອາຄໂຕ.

‘‘ຍາວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕິ,

ທິສາ ຠນ຺ຕິ ວິໂຣຈນາ;

ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກ,

ເອຕ຺ຖ ເຕ ວຕ຺ຕຕີ ວໂສ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໕໐໓) ໂອກາເສ ອາຄໂຕ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໙; ມ. ນິ. ໑.໒໘໓) ສຕ຺ເຕສຸ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຕໂລເກ ໂອກາສໂລເກ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອວີຈິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ເອຕສ຺ມິໍ ໂລເກ ຍໍ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຏິຈ຺ຈ ກິເລສກາມວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ກາມສຫຄຕໍ ສຸຂໍ. ຍຎ຺ຈິທໍ ທິວິຍໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຍຎ຺ຈ ອິທໍ ທິວິ ຠວໍ ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ຈ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ຣູປສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສ຺ສາຕິ ຍໍ ອາຄມ຺ມ ຕຓ຺ຫາ ຂີຍຕິ, ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ຈ ປຏິປສ຺ສມ຺ຠນວເສນ ປວຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂໍ ນາມ, ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສ຺ສ. ເອເຕຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ນິທ຺ເທໂສ, ເອຕານິ ສຸຂານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ອຸຠຍມ຺ປິ ສຸຂສາມຎ຺ເຎນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ກລໍ ນາຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ປາເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ໂສຬສິນ຺ຕິ ໂສຬສນ຺ນໍ ປູຣຓິໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຂໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ມນຸສ຺ສສຸຂໍ, ນາຄສຸປຓ຺ຓາທິໂລເກ ນາຄາທີຫິ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ ສຸຂໍ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິເທວໂລເກ ຉພ຺ພິຘໍ ກາມສຸຂນ຺ຕິ ຍໍ ເອກາທສວິເຘ ກາມໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ກາມສຸຂໍ, ຍຎ຺ຈ ອິທໍ ຣູປາຣູປເທເວສຸ ທິພ຺ພວິຫາຣຠູເຕສຸ ຣູປາຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ທິວິຍ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ໂລກິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ, ສກລມ຺ປິ ຕທຸຠຍໍ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຂສງ຺ຂາຕໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ໂສຬສ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກຠາຄໍ ໂສຬສຠາຄຄຸເຓ ລທ຺ຘໍ ເອກຠາຄສງ຺ຂາຕໍ ກລໍ ນ ອຄ຺ຆຕີຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕາ. ປາຬິຍໍ ອວິເສເສນ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສ຺ສ ອາຄຕຕ຺ຕາ ປຐມຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂສ຺ສາປິ ກລໍ ໂລກິຍໍ ນ ອຄ຺ຆຕິ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ປຖພ຺ຍາ ເອກຣຊ຺ເຊນ, ສຄ຺ຄສ຺ສ ຄມເນນ ວາ;

ສພ຺ພໂລກາຘິປຈ຺ເຈນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ວຣ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໘);

ໂສຕາປຕ຺ຕິສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕວ ນິຣຍາ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ, ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນ ຍາເປຕິ, ນນ຺ຕການິ ຈ ຘາເຣຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂສ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ, ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ…ເປ... ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ…ເປ… ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ…ເປ… ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ປຏິລາໂຠ, ໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາໂຠ, ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ປຏິລາໂຠ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໙໙໗).

ເອວໍ ຠຄວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂລກິຍສຸຂໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ ສາຕິສຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂເມວ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕິສຍນ຺ຕິ ຠາເຊສີຕິ.

ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.