໕. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ສາວຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມເກ ນຄເຣ. ຕຎ຺ຫິ ສວຕ຺ຖສ຺ສ ນາມ ອິສິໂນ ນິວາສຏ຺ຐາເນ ມາປິຕຕ຺ຕາ ສາວຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ກາກນ຺ທີ, ມາກນ຺ທີຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ຍໍກິຎ຺ຈິ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ສພ຺ພເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ສາວຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຖສມາໂຍເຄ ຈ ກິເມຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑມຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິປິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ສາວຕ຺ຖີຕິ.

‘‘ສພ຺ພທາ ສພ຺ພູປກຣຓໍ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສໂມຫິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມຸປາທາຍ, ສາວຕ຺ຖີຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔);

ຕສ຺ສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ, ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ເຊຕວເນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ຊິນາຕີຕິ ເຊໂຕ, ຣຎ຺ຎາ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຊເນ ຊິເຕ ຊາໂຕຕິ ເຊໂຕ, ມງ຺ຄລກມ຺ຍຕາຍ ວາ ຕສ຺ສ ເອວໍ ນາມເມວ ກຕນ຺ຕິ ເຊໂຕ. ວນຍຕີຕິ ວນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕນິ ຠຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນຸເກ ອິຕິ ວາ ວນໍ, ນານາວິຘກຸສຸມຄນ຺ຘສມ຺ໂມທມຕ຺ຕໂກກິລາທິວິຫງ຺ຄວິຣຸຕາລາເປຫິ ມນ຺ທມາຣຸຕຈລິຕຣຸກ຺ຂສາຂາປລ຺ລວຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ‘‘ເອຖ ມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ປາຓິໂນ ຍາຈຕິ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຊຕສ຺ສ ວນໍ ເຊຕວນໍ. ຕຎ຺ຫິ ເຊເຕນ ກຸມາເຣນ ໂຣປິຕໍ ສໍວທ຺ຘິຕໍ ປຣິປາລິຕໍ. ໂສວ ຕສ຺ສ ສາມີ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເຊຕວນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເຊຕວເນ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ຄຫິຕນາມວເສນ ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ ໂສ ມຫາເສຏ຺ຐິ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິຕາຍ ປນ ວິຄຕມລມຈ຺ເຉຣຕາຍ ກຣຸຓາທິຄຸຓສມງ຺ຄິຕາຍ ຈ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອນາຖານໍ ປິຓ຺ຑໍ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປາຓິໂນ ວິເສເສນ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ອາຣາໂມ, ປຸປ຺ຜຜລາທິໂສຠາຍ ນາຕິທູຣນາຈ຺ຈາສນ຺ນຕາທິປຎ຺ຈວິຘເສນາສນງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຣມນ຺ຕິ ອຠິຣມນ຺ຕິ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄເຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍເຍວ ອາເນຕ຺ວາ ຣເມຕີຕິ ອາຣາໂມ. ໂສ ຫິ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຄຫປຕິນາ ເຊຕສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ໂກຏິສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ເສນາສນານິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ວິຫາຣມຫໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອວໍ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິປຣິຈ຺ຈາເຄນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາຕິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ເຊຕວເນ’’ຕິ ວຈນໍ ປຸຣິມສາມິປຣິກິຕ຺ຕນໍ, ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມສາມິປຣິກິຕ຺ຕນໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິຈ຺ຈາຄວິເສສປຣິທີປເນນ ປຸຎ຺ຎກາມານໍ ອາຍຕິໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປາສາທກຣຓວເສນ ຠູມິວິກ຺ກຍລທ຺ຘາ ອຏ຺ຐາຣສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ອເນກໂກຏິອຄ຺ຆນກາ ຣຸກ຺ຂາ ຈ ເຊຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ຈຕຸປຎ຺ຎາສ ໂກຏິໂຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ. ອິຕິ ເຕສໍ ປຣິຈ຺ຈາຄປຣິກິຕ຺ຕເນນ ‘‘ເອວໍ ປຸຎ຺ຎກາມາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອຎ຺ເຎປິ ປຸຎ຺ຎກາເມ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິອາປຊ຺ຊເນ ນິໂຍເຊຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ຕາວ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ‘‘ເຊຕວເນ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຖ ເຊຕວເນ ວິຫຣຕິ, ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ເອກໍ ສມຍໍ ວິຫຣິຕຸນ຺ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫາ ‘‘ສມີປຕ຺ເຖ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍທິທໍ ສາວຕ຺ຖິຍາ ສມີເປ ເຊຕວນໍ, ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຄຈຣຄາມນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຫິສ຺ສ ສາວຕ຺ຖິວຈນໍ, ປພ຺ພຊິຕານຸຣູປນິວາສຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເສສວຈນນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ. ຈສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ຣູປສາຣິຍາ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນຕິ ປູຊາວຈນໍ. ຄຸຓວິເສເສຫິ ມຫນ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນຕິ ຫິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ເຣວໂຕຕິ ຂທິຣວນິກເຣວໂຕ, ນ ກງ຺ຂາເຣວໂຕ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕສາຓິປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓຍູໂປ, ປວາຬຘຊປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ສຕ຺ຕຣຕນສມຸຊ຺ຊລາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ຣາຊາ, ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄຄນມຊ຺ເຌ ຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອິເມ ອຄ຺ຄສາວກາ ມຫາສາວກາ ຈ ຠຄວໂຕ ປາເທ ວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂູ ເຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຠາສິ. ຠຄວາ ຫິ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ປຣເມນ ອຸປສເມນ ສມນ຺ນາຄເຕ ປຣມາຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ເຕສໍ ຄຸຓວິເສສປຣິກິຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ປສາທວເສນ ເອຕໍ ອາເມຑິຕໍ, ປສໍສາວເສນາຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ. ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ອປາກໂຏ, ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິໂກຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຊາໂຕ. ໂສ ຫິ ອຸຬາຣໂຠຄາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອວໍ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມ ໂລກິຍາ ອຸຠໂຕສຸຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິກ຺ຂານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ຈ ເອເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວທຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິ ຠຄວາ ຕທາ ເຕ ເຖເຣ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ອຠາສິ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຫິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ນິພ຺ພຈນໍ. ອຣິຍາ ປນ ພາຫິຕປາປຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ພາຫິຕປາໂປຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ສມຈຣິຍາ ສມໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໘໘). ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ພາຫິຕ຺ວາ ປາປເກ ຘມ຺ເມ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສທ຺ທສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສິຂາປຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ພາຫິຕ຺ວາຕິ ພຫິ ກຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານວເສນ ປຊຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປເກ ຘມ຺ເມຕິ ລາມເກ ຘມ຺ເມ, ທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕຘມ຺ເມ, ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ທ຺ວາທສາກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ, ກມ຺ມປຖວເສນ ທສາກຸສລກມ຺ມປເຖ, ປວຕ຺ຕິເຠທວເສນ ອເນກເຠທຠິນ຺ເນ ສພ຺ເພປິ ອກຸສລຘມ຺ເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ຈຣນ຺ຕິ ສທາ ສຕາຕິ ເຍ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພກາລໍ ຣູປາທີສຸ ຉສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສຕຕວິຫາຣວເສນ ສຕາ ສຕິມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ຈຣນ຺ຕິ. ສຕິຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປຊຎ຺ຎມ຺ປິ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂີຓສໍໂຍຊນາຕິ ຈຕູຫິປິ ອຣິຍມຄ຺ເຄຫິ ທສວິຘສ຺ສ ສໍໂຍຊນສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂີຓສໍໂຍຊນາ. ພຸທ຺ຘາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈສມ຺ໂພເຘນ ພຸທ຺ຘາ. ເຕ ຈ ປນ ສາວກພຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ຕິວິຘາ, ເຕສຸ ອິຘ ສາວກພຸທ຺ຘາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕ ເວ ໂລກສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ເຕ ເສຏ຺ຐຕ຺ເຖນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສງ຺ຂາເຕ ຘມ຺ເມ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠູຕສ຺ສ ວາ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ, ນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕມຕ຺ເຕຫິ, ນ ຊຏາຘາຣຓາທິມຕ຺ເຕນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຣາ ຘມ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕາ, ນານຊ຺ຌາສຍຕາຍ ປນ ສຕ຺ຕານໍ ເທສນາວິລາເສນ ອຠິລາປນານຕ຺ເຕນ ເທສນານານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຈມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.