໑໐. ພາຫິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ພາຫິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ທາຣຸຈີຣິໂຍຕິ ທາຣຸມຍຈີໂຣ. ສຸປ຺ປາຣເກຕິ ເອວໍນາມເກ ປຏ຺ຏເນ ວສຕິ. ໂກ ປນາຍໍ ພາຫິໂຍ, ກຖຎ຺ຈ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ອໂຫສິ, ກຖໍ ສຸປ຺ປາຣເກ ປຏ຺ຏເນ ປຏິວສຕີຕິ?

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີກຖາ – ອິໂຕ ກິຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຫໍສວຕີນຄເຣ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ໂຍ ສຕ຺ຖາຣາ ເອວໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປີຍຕິ, ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູປສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ເອທິເສ ຐາເນ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍໍ ຍຖາຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວໂລເກ ວສິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພາຫິຍຣຏ຺ເຐ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕໍ ພາຫິຍຣຏ຺ເຐ ຊາຕຕ຺ຕາ ພາຫິໂຍຕິ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ວຓິຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ພຫູນໍ ຠຓ຺ຑານໍ ນາວໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ.

ອຏ຺ຐເມ ວາເຣ ປນ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຠູມິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາໂຣປິຕຠຓ຺ໂຑ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິ. ນາວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕເທສໍ ອປຕ຺ວາວ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ວິປນ຺ນາ. ມຫາຊໂນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ໂຂ ອໂຫສິ. ພາຫິໂຍ ປນ ເອກໍ ນາວາຜລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຣນ຺ໂຕ ອູມິເວເຄນ ມນ຺ທມນ຺ທໍ ຂິປມາໂນ ຠສ຺ສິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ເທ ປຕິຕຕ຺ຕາ ຊາຕຣູເປເນວ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ນິປນ຺ໂນ. ປຣິສ຺ສມໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອສ຺ສາສມຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ລຊ຺ຊາຍ ຄຸມ຺ພນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉາທນໍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອກ຺ກນາຬານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາເກຫິ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ນິວາສນປາວຸຣຓານິ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ຉາເທສິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ທາຣຸຜລການິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາເກນ ອາວຸຓິຕ຺ວາ ນິວາສນປາວຸຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ຉາເທສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ທາຣຸມຍຈີຣຘາຣິຕາຍ ‘‘ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ‘‘ພາຫິໂຍ’’ຕິ ຈ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ຕໍ ເອກໍ ກປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມນ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ສເຈ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍວິເຘຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ກິນ຺ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອຍ຺ໂຍ ວຕ຺ຖໍ ທິຍ຺ຍມານໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອຸທາຫຸ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕາ ນານາທິສາຫິ ວຕ຺ຖານິ ອຸປເນສຸໍ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ນາຄມິສ຺ສໍ, ນຍິເມ ເອວໍ ມຍິ ປສີເທຍ຺ຍຸໍ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມານິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ເມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຖານິ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອໂຫ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ວຕາຍໍ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນມານສາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຣິໍສຸ.

ໂສປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ເທວາຍຕນໍ ອຄມາສິ. ມຫາຊໂນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເທວາຍຕນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ຈີຣຘາຣຓມຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ເອວໍວິຘໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ມຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວຸຕ຺ຕິນາ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສລ຺ລຫຸກປຣິກ຺ຂາໂຣ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ປນ ເຕຫິ ສມ຺ຠາວີຍມາໂນ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອມຎ຺ຎິ, ອຸປຣູປຣິ ຈສ຺ສ ສກ຺ກາຣຄຣຸກາໂຣ ອຠິວຑ຺ຒິ, ລາຠີ ຈ ອໂຫສິ ອຸຬາຣານໍ ປຈ຺ຈຍານໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ສຸປ຺ປາຣເກ ປຏິວສຕິ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກໂຕຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອາທເຣນ ອຸປຏ຺ຐານວເສນ ສກ຺ກໂຕ. ຄຣຸກໂຕຕິ ຄຸຓວິເສເສນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ຄຣຸກໂຕ. ມານິໂຕຕິ ມນສາ ສມ຺ຠາວນວເສນ ມານິໂຕ. ປູຊິໂຕຕິ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ປູຊາວເສນ ປູຊິໂຕ. ອປຈິໂຕຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕຫິ ມຄ຺ຄທານອາສນາຠິຫຣຓາທິວເສນ ອປຈິໂຕ. ລາຠີ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ປຓີຕປຓີຕານໍ ອຸປຣູປຣິ ອຸປນີຍມານານໍ ຈີວຣາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ລຠນວເສນ ລາຠີ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ສກ຺ກໂຕຕິ ສກ຺ກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຄຣຸກໂຕຕິ ຄຣຸກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ. ມານິໂຕຕິ ພຫຸມານິໂຕ ມນສາ ປິຍາຍິໂຕ ຈ. ປູຊິໂຕຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍາຠິປູຊາຍ ປູຊິໂຕ. ອປຈິໂຕຕິ ອປຈາຍນປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ສຸອຠິສງ຺ຂເຕ ປຓີຕປຓີເຕ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ສກ຺ກໂຕ. ຍສ຺ມິໍ ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ຄຣຸກໂຕ. ຍໍ ມນສາ ປິຍາຍນ຺ຕິ ພຫຸມຎ຺ຎນ຺ຕິ ຈ, ໂສ ມານິໂຕ. ຍສ຺ສ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ປູຊນວເສນ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ປູຊິໂຕ. ຍສ຺ສ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານຎ຺ຊລິກມ຺ມາທິວເສນ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ອປຈິໂຕ. ພາຫິຍສ຺ສ ປນ ເຕ ສພ຺ພເມຕໍ ອກໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ສຸປ຺ປາຣເກ ປຏິວສຕິ ສກ຺ກໂຕ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈີວຣໍ ໂສ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ວຕ຺ຖໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອຸປນາມນວເສນ ຈີວຣສ຺ສາປິ ‘‘ລາຠີ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິ ຣຫສິ ຄຕສ຺ສ. ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສາຕິ ເອກີຠູຕສ຺ສ ພຫູຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ຕສ຺ສ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ກຖໍ? ເຍ ໂຂ ເກຈິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ປູຊາສກ຺ກາຣາທີນຎ຺ຈ ອຣຫຠາເວນ ອຣຫນ຺ໂຕ, ເຍ ກິເລສາຣີນໍ ຫນເນນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ນາ, ເຕສຸ ອຫໍ ເອໂກຕິ.

ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ຠເວສາໂລຫິຕາ ພນ຺ຘຸສທິສາ ເອກໂຕ ກຕສມຓຘມ຺ມາ ເທວຕາ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາຕິ ປຸຣາຓກາເລ ຠວນ຺ຕເຣ ສາໂລຫິຕາ ມາຕຸຠູຕາ ເອກາ ເທວຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິໂມເຍວຕ຺ໂຖ ຄຫິໂຕ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ໂອສກ຺ກມາເນ ສາມເຓຣາທີນໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ຕາ ‘‘ຍາວ ສາສນໍ ນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ຐາ ເອກໍ ປພ຺ພຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຊີວິເຕ ສາລຍາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕຸ, ນິຣາລຍາ ອິມໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ເອກຣຕ຺ຕາຕິກ຺ກເມເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອິໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ເອວໍ ອກຕ຺ຖ, ມຍມ຺ປິ ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມ, ສຍເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓິ, ໂສປິ ຕເຖວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕເຣ ນິມນ຺ເຕສິ, ເຕປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕສຸ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ອນາຄາມີ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຕເຣ ປນ ປຎ຺ຈ ຊນາ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາປິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທເວສຸເຍວ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ຫິ ເອໂກ ປກ຺ກຸສາຕິ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ເອໂກ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ເອໂກ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ສຠິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ, ເອໂກ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ໂສ ອນາຄາມີ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາ ເທວຕາ’’ຕິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕປິ ຫິ ເທວຘີຕາ ວິຍ ເທໂວ ເອວ ເທວຕາຕິ ກຕ຺ວາ ເທວຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອິຘ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ເທວຕາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ຕສ຺ສ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສມນນ຺ຕຣເມວ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຊນານໍ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສມຓຘມ຺ມກຣຓໍ, ຕຕ຺ເຖກສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາໂວ, ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາໂວ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອິຕເຣ ປຎ຺ຈ ຊນາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ກາລານຸກາລໍ ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕິເຍວ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ພາຫິຍໍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທາຣຸຈີຣຘາຣິໍ ໂກຫຎ຺ເຎນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ເພ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິຍາ ຊີວິເຕ ອນເປກ຺ໂຂ ອຣຫຕາປິ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ອນຣຫາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນິກາມຍມາໂນ, ທສພລສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕາວເທວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ທາຣຸຈີຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ. ພາຫິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ອຸຬາຣໍ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອາກາເສ ຐິຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ‘‘ອຫໍ ເຕ ໂປຣາຓກສຫາໂຍ ຕທາ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕທາ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິທານິ ຕິຕ຺ຖິຍເວສຘາຣີ ອນຣຫາວ ສມາໂນ ‘ອຣຫາ ອຫ’ນ຺ຕິ ອິມໍ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣສີຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອຣຫາ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຕໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ມາ ເຕ ອໂຫສິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ອຣຫາ, ຄຈ຺ຉ ນໍ ປຍິຣຸປາສສ຺ສູ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ພາຫິຍສ຺ສ ທາຣຸຈີຣິຍສ຺ສ ປຸຣາຓສາໂລຫິຕາ ເທວຕາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸກມ຺ປິກາຕິ ອນຸຄ຺ຄຫສີລາ ກຣຸຓາຘິກາ. ອຕ຺ຖກາມາຕິ ຫິຕກາມາ ເມຕ຺ຕາຘິກາ. ປຸຣິມປເທນ ເຈຕ຺ຖ ພາຫິຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂາປນຍນກາມຕໍ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ທສ຺ເສຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ຫິຕູປສໍຫາຣໍ. ເຈຕສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ, ເຈໂຕສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ. ອຎ຺ຎາຍາຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຠວນວເສນ ອຸປສງ຺ກມິ. ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ’’ຕິອາທິປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາປຣິວິຕກ຺ກໍ ພາຫິຍໍ ສໂຫຒໍ ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອຣຫາ’’ຕິອາທິກໍ ເອຕໍ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານວຈນໍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອໂວຈ. ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອຣຫາຕິ ເອເຕນ ຕທາ ພາຫິຍສ຺ສ ອເສກ຺ຂຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນາປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນຕິ ເອເຕນ ເສກ຺ຂຠາວໍ, ອຸຠເຍນປິສ຺ສ ອນຣິຍຠາວເມວ ທີເປຕິ. ສາປິ ເຕ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຍາຍ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ ວາ ອສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນຕິ ອິມິນາ ປນສ຺ສ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິປທາຕິ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທໂຍ ຉ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ. ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍ ອຣິຍມຄ຺ເຄຕິ ປຏິປທາ. ອສ຺ສາຕິ ຠເວຍ຺ຍາສິ.

ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕາຘິມາໂນ ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ? ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຍ ສລ຺ເລຂຕາຍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ກິເລສານໍ ວິຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕາຘິມາໂນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນາຫຸ ‘‘ພາຫິໂຍ ປຐມາທິຌານຈຕຸກ຺ກລາຠີ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ກິເລສານໍ ອສມຸທາຈາຣໂຕ ອຣຫຕ຺ຕາຘິມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ ‘‘ສມ຺ຠາວນາຘິປ຺ປາໂຍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນິກາມຍມາໂນ’’ຕິ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຖ ພາຫິໂຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອໂຫ ຠາຣິຍໍ ວຕ ກມ຺ມໍ, ຍມຫໍ ອຣຫາຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ອຍຎ຺ຈ ‘ອຣຫຕ຺ຕຄາມິນີ ປຏິປທາປິ ເຕ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວທຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ໂກຈິ ອຣຫາ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ເກ ຈຣຫິ ເທວເຕ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຖາຕິ ປຸຈ຺ຉາຣມ຺ເຠ ນິປາໂຕ. ເກ ຈຣຫີຕິ ເກ ເອຕຣຫິ. ໂລເກຕິ ໂອກາສໂລເກ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຠາຊນໂລກຠູເຕ ສກລສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ກສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ມຍໍ ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມາຕິ. ອຸຕ຺ຕເຣສູຕິ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໂຕ ປຸພ຺ພຸຕ຺ຕຣທິສາຠາຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຣຫນ຺ຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣຫໍ. ອາຣກາ ຫິ ໂສ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ສຸວິທູຣວິທູເຣ ຐິໂຕ ມຄ຺ເຄນ ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາ. ອຣີນໍ ວາ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ກິເລສາຣໂຍ ອນວເສສໂຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຫຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ. ອຣານໍ ວາ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫໍ. ຍຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊາຠວຕຓ຺ຫາມຍນາຠິ ປຸຎ຺ຎາທິອຠິສງ຺ຂາຣາຣໍ ຊຣາມຣຓເນມິ ອາສວສມຸທຍມເຍນ ອກ຺ເຂນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕິຠວຣເຖ ສມາໂຍຊິຕໍ ອນາທິກາລປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ. ຕສ຺ສາເນນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຣິຍປາເທຫິ ສີລປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາຓຜຣສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ອຣາ ຫຕາ ວິຫຕາ ວິທ຺ຘໍສິຕາຕິ. ອຣຫຕີຕິ ວາ ອຣຫໍ. ຠຄວາ ຫິ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອຸຬາເຣ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈເຍ ປູຊາວິເສສຎ຺ຈ ອຣຫຕິ. ຣຫາຠາວໂຕ ວາ ອຣຫໍ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິກິເລສຕ຺ຕາ ປາປກິເລສສ຺ສາປິ ອສມ຺ຠວໂຕ ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວໂຕປິ ອຣຫນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຠຄວາ ຫິ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍ ຘມ຺ເມ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍໂຕ, ປຫາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໂຕ, ຠາເວຕພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຕໍ, ຠາເວຕພ຺ພຎ຺ຈ ຠາວິຕໍ;

ປຫາຕພ຺ພໍ ປຫີນໍ ເມ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໕໖໓; ມ. ນິ. ໒.໓໙໙; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໓໑);

ອປິຈ ກຸສເລ ຘມ຺ເມ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກໂຕ, ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກໂຕຕິອາທິນາ ສພ຺ພຕ຺ຕິກທຸກາທິວເສນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອວິປຣີຕໍ ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໙-໑໓໑) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຣຫຕ຺ຕາຍາຕິ ອຄ຺ຄຜລປ຺ປຏິລາຠາຍ. ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ຕໍ ສີລາທິປຏິປທາຘມ຺ມໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ມເມວ ວາ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ອຸປທິສຕິ ກເຖຕິ.

ສໍເວຊິໂຕຕິ ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ວຕ, ໂຠ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ, ເຍນາຫໍ ອນຣຫາວ ສມາໂນ ອຣຫາຕິ ອມຎ຺ຎິໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ນ ຊານິໍ, ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ ປນິທໍ ຊີວິຕໍ, ທຸຊ຺ຊານໍ ມຣຓ’’ນ຺ຕິ ສໍເວຄມາປາທິໂຕ, ເທວຕາວຈເນນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນາກາເຣນ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາວເທວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ. ສຸປ຺ປາຣກາ ປກ຺ກາມີຕິ ພຸທ຺ໂຘຕິ ນາມມປິ ສວເນນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓາຍ ປີຕິຍາ ສໍເວເຄນ ຈ ໂຈທິຍມານຫທໂຍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິປຣິວາເສນາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສເນວ ອຄມາສິ. ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໂຕ ຫິ ສາວຕ຺ຖິ ວີສໂຍຊນສເຕ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈາຍໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ອຄມາສິ. ຍທາ ສຸປ຺ປາຣກໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕທເຫວ ສາວຕ຺ຖິໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

ກຖໍ ປນາຍໍ ເອວໍ ອຄມາສີຕິ? ເທວຕານຸຠາເວນ, ‘‘ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິປຣິວາເສນາ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ວີສໂຍຊນສຕິກຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິຍໍ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍໍ ອຣຸຓໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສເນວ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ ໂຫຕີຕິ. ນຍິທໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວີສໂຍຊນສຕິເກ ມຄ຺ເຄ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນາຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເອກຣຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ໂສ ສກລສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ວສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມທິວເສ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

ຠຄວາປິ ພາຫິຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິປາກໍ ຄຕານິ, ຂຓນ຺ຕເຣ ປນ ປຣິປາກໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂສ ຈ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາເສ ກາຍາລສິຍວິໂມຈນຕ຺ຖໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເອຕຣຫິ ຠຄວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ກຸໂຕ ອາຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໂຕ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ທູຣໂຕ ອາຄໂຕສິ, ນິສີທ, ຕາວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມາຫິ, ອາຄຕກາເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ທກ຺ຂສີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ນ ຊານາມິ, ເອກຣຕ຺ເຕເນວມ຺ຫິ ກຕ຺ຖຈິປິ ຈິຣໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອນິສີທິຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາວ ວິສ຺ສມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຣມານຣູໂປ ສາວຕ຺ຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ວິໂຣຈມານໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ກຫນ຺ຕິ ກຕ຺ຖ. ນູຕິ ສໍສເຍ, ໂຂຕິ ປທປູຣເຓ, ກສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສ຺ສນກາມມ຺ຫາຕິ ທຏ຺ຐຸກາມາ ອມ຺ຫ. ມຍຎ຺ຫິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ໂຘ ວິຍ ຈກ຺ຂຸໍ, ພຘິໂຣ ວິຍ ໂສຕໍ, ມູໂຄ ວິຍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓໍ, ຫຕ຺ຖປາທວິກໂລ ວິຍ ຫຕ຺ຖປາເທ, ທລິທ຺ໂທ ວິຍ ຘນສມ຺ປທໍ, ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວິຍ ເຂມນ຺ຕຠູມິໍ, ໂຣຄາຠິຠູໂຕ ວິຍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ, ມຫາສມຸທ຺ເທ ຠິນ຺ນນາໂວ ວິຍ ມຫາກຸລ຺ລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຣມານຣູໂປຕິ ຕຣມານາກາໂຣ.

ປາສາທິກນ຺ຕິ ພາຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາເກຕຸມາລາລງ຺ກຕາຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໂສຠາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກາຍທສ຺ສນພ຺ຍາວຏສ຺ສ ຊນສ຺ສ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ປສາທາວຫໍ. ປສາທນີຍນ຺ຕິ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຉອສາຘາຣຓຎາຓອຏ຺ຐາຣສາເວຓິກ- ພຸທ຺ຘຘມ຺ມປ຺ປຠຸຕິອປຣິມາຓຄຸຓຄຓສມນ຺ນາຄຕາຍ ຘມ຺ມກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຣິກ຺ຂກຊນສ຺ສ ປສາທນີຍໍ ປສີທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ປສາທາຣຫໍ ວາ. ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍໂລລຠາວາປຄມເນນ ວູປສນ຺ຕປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສນ຺ຕມານສນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ນິພ຺ພິເສວນຠາວູປຄມເນນ ວູປສນ຺ຕມານສໍ. ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ທມຖໍ ສມຖຎ຺ຈ ອນຸປ຺ປຕ຺ວາ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ທນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣຕາຍ ເຈວ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຠາວໂຕ ທວາທິອຠາວໂຕ ຈ ກາເຍນ ທນ຺ຕໍ. ຄຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາຣຕາຍ ເຈວ ນິຣຕ຺ຖກວາຈາຠາວໂຕ ທວາທິອຠາວໂຕ ຈ ວາຈາຍ ຄຸຕ຺ຕໍ. ຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘມໂນສມາຈາຣຕາຍ ອຣິຍິທ຺ຘິໂຍເຄນ ອພ຺ຍາວຏອປ຺ປຏິສງ຺ຂານຸເປກ຺ຂາຠາວໂຕ ຈ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ນາຄນ຺ຕິ ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄມນໂຕ, ປຫີນານໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ປຸນານາຄມນໂຕ, ກສ຺ສຈິປິ ອາຄຸສ຺ສ ສພ຺ພຖາປິ ອກຣຓໂຕ, ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ຈ ອຄມນໂຕຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ນາຄໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາສາທິກນ຺ຕິ ອິມິນາ ຣູປກາເຍນ ຠຄວໂຕ ປມາຓຠູຕຕໍ ທີເປຕິ, ປສາທນີຍນ຺ຕິ ອິມິນາ ຘມ຺ມກາເຍນ, ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິອາທິນາ ເສເສຫິ ປມາຓຠູຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນ ຈຕຸປ຺ປມາຓິເກ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ອນວເສສໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຠຄວໂຕ ປມາຓຠາໂວ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍຠູຕຎ຺ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏສຣີໂຣ ປີຕິວິປ຺ຜາຣິຕວິວຏນິຈ຺ຈລໂລຈໂນ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອຓຕສຣີໂຣ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາເວມຊ຺ຌໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິມຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສມີປໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສມ຺ພາຫນ຺ໂຕ ປຣິຈຸມ຺ພນ຺ໂຕ ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ, ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຄໂຕຕິ ໂສຠນຄມນຕ຺ຕາ, ສຸນ຺ທຣໍ ຐານໍ ຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາ ຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ມາ ຄທຕ຺ຕາ ສຸຄໂຕ. ຄມນມ຺ປິ ຫິ ຄຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ໂສຠນໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ອນວຊ຺ຊໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ? ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ເຕນ ເຫສ ຄມເນນ ເຂມໍ ທິສໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄໂຕ, ອຎ຺ເຎປິ ຄເມຕີຕິ ໂສຠນຄມນຕ຺ຕາ ສຸຄໂຕ. ສຸນ຺ທຣຎ຺ເຈສ ຐານໍ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ຐານໍ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄໂຕ. ສມ຺ມາ ຈ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄໂຕ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີເນ ກິເລເສ ປຸນ ອປຈ຺ຈາຄມນໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ເຍ ກິເລສາ ປຫີນາ, ເຕ ກິເລເສ ນ ປຸເນຕິ ນ ປຈ຺ເຈຕິ ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຸຄໂຕ. ສກທາຄາມິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ…ເປ… ນ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕີຕິ ສຸຄໂຕ’’ຕິ (ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒໗).

ອຖ ວາ ສມ຺ມາ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ຕີສຸປິ ອວຕ຺ຖາສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຄຕຕ຺ຕາ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີປງ຺ກຣປາທມູລໂຕ ຫິ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑາ ຕາວ ສມຕິໍສປາຣມິປູຣິຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ໂກຏິໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ຫິຕສຸຂເມວ ປຣິພ຺ຣູຫນ຺ໂຕ ສສ຺ສຕໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ກາມສຸຂໍ ອຕ຺ຕກິລມຖນ຺ຕິ ອິເມ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນາສງ຺ຂາຕາຍ ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຕໂຕ ປຣໍ ສມຘິຄຕຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ອວິສຍາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ເອວມ຺ປິ ສມ຺ມາ ຄຕຕ຺ຕາ ສຸຄໂຕ. ສມ຺ມາ ເຈສ ຄທຕິ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຍຸຕ຺ຕເມວ ວາຈໍ ຠາສຕີຕິ ສຸຄໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ກາລວາທີ, ຠູຕວາທີ, ອຕ຺ຖວາທີ, ຘມ຺ມວາທີ, ວິນຍວາທີ, ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ກາເລນ ສາປເທສໍ ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ອຕ຺ຖສໍຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙; ມ. ນິ. ໓.໑໔).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍາ ສາ ວາຈາ ອຠູຕາ ອຕຈ຺ຉາ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາ, ຍາ ຈ ປເຣສໍ ອປ຺ປິຍາ ອມນາປາ, ນ ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ວາຈໍ ຠາສຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໘໖).

ເອວໍ ສມ຺ມາ ຄທຕ຺ຕາປິ ສຸຄໂຕ.

ຍໍ ມມສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ ຍໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປທິສນໍ ຈິຣກາລໍ ມມ ຌານວິໂມກ຺ຂາທິຫິຕາຍ ຕທຘິຄນ຺ຕພ຺ພສຸຂາຍ ຈ ສິຍາ. ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ ພາຫິຍາຕິ ຕວ ຘມ຺ມເທສນາຍ ນ ຕາວ ກາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອກາໂລປິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ຠຄວາ ກາລວາທີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ກາໂລຕິ ເຈຕ຺ຖ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກກາໂລ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕທາ ພາຫິຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປກ຺ກາປຣິປກ຺ກຠາໂວ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິຕຠາວມສ຺ສ ກາຣຓໍ ອປທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ຫາ’’ຕິ. ທຸຊ຺ຊານນ຺ຕິ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍານນ຺ຕິ ຊີວິຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຘມ຺ມານໍ ວຕ຺ຕນໍ ອວຕ຺ຕນໍ ວາຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ສມ຺ຠມວເສນ ‘‘ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍານ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ອເນກປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຊີວິຕໍ ອເນກຣູປາ ຈ ຕທນ຺ຕຣາຍາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ອຊ຺ເຊວ ກິຈ຺ຈມາຕປ຺ປໍ, ໂກ ຊຎ຺ຎາ ມຣຓໍ ສຸເວ;

ນ ຫິ ໂນ ສງ຺ຄຣໍ ເຕນ, ມຫາເສເນນ ມຈ຺ຈຸນາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໒໗໒; ເນຕ຺ຕິ. ໑໐໓);

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍເມວ ຕາວ ປຸຣກ຺ຂໂຣຕິ? ‘‘ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ອທິຏ຺ຐໂກສລ຺ເລນ ວາ’’ຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ‘‘ເທວຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນ຺ຕິມຠວິກຕ຺ຕາ ປນ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ເອວມາຫ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອປ຺ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ໂຫຕິ. ກິໍ ປນ ກາຣຓາ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາໂມວ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິ? ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລສຣີຣໍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏໍ, ອຕິພລວາ ປີຕິເວໂຄ, ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ຕາວ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ. ຍາວ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ສຓ຺ຐາຕິ, ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ວີສໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ທຣໂຖປິສ຺ສ ກາເຍ ພລວາ, ໂສປິ ຕາວ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕູ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ອາທຣຊນນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ເອວມກາສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕິຍວາຣໍ ຍາຈິໂຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂໍ ທຣຖປ຺ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕຎ຺ຈສ຺ສ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກາໂລ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາ ຕິຫາ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ມໍ ຍາຈສິ, ຍສ຺ມາ ວາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍານໍ ທຸຊ຺ຊານຕໍ ວທສິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ເຕ ປຣິປາກໍ ຄຕານິ, ຕສ຺ມາ. ຕິຫາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເຕຕິ ຕຍາ ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໍ ວທຕິ.

ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ສິກ຺ຂານໍ ວເສນ ສິກ຺ຂນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ປນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣູປາຍຕເນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູເປ ຣູປມຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວໍ, ເອວເມວ ເສສໍ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓນ ຫິ ເມ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕເມວ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປວິຊານນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປມາຓໍ. ທິຏ຺ຐາ ມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓມຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອາປາຖຄເຕ ຣູເປ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ນ ທຸສ຺ສຕິ, ນ ມຸຍ຺ຫຕິ, ເອວໍ ຣາຄາທິວິຣເຫນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓມຕ຺ຕເມວ ເມ ຊວນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓປ຺ປມາເຓເນວ ຊວນໍ ຐເປສ຺ສາມີຕິ.

ອຖ ວາ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປໍ, ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ນາມ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣຓໂວຏ຺ຐພ຺ພນສງ຺ຂາຕໍ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຕຍໍ. ຍຖາ ຕໍ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ນ ທຸສ຺ສຕິ, ນ ມຸຍ຺ຫຕິ, ເອວໍ ອາປາຖຄເຕ ຣູເປ ເຕເນວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນາທິປ຺ປມາເຓນ ຊວນໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ນາຫໍ ຕໍ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ທສ຺ສາມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອເສວ ນໂຍ ສຸຕມຸເຕ. ມຸຕນ຺ຕິ ຕທາຣມ຺ມຓວິຎ຺ຎາເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊເນນ ວິຎ຺ຎາຕາຣມ຺ມຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາເຕ ວິຎ຺ຎາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊນປ຺ປມາຓໍ. ຍຖາ ອາວຊ຺ຊນໍ ນ ຣຊ຺ຊຕິ, ນ ທຸສ຺ສຕິ, ນ ມຸຍ຺ຫຕິ, ເອວໍ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນປ຺ປມາເຓເນວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ພາຫິຍ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຕຍາ, ພາຫິຍ, ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ອນຸວຕ຺ຕນວເສນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

ອິຕິ ຠຄວາ ພາຫິຍສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ຕຣຸຈິຕາຍ ຉຫິ ວິຎ຺ຎາຓກາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉຬາຣມ຺ມຓເຠທຠິນ຺ນໍ ວິປສ຺ສນາຍ ວິສຍໍ ທິຏ຺ຐາທີຫິ ຈຕູຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ. ກຖໍ? ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣູປາຍຕນໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐໍ ນາມ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຕໍທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕເມວ, ນ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ກຕ຺ຕາ ວາ ກາເຣຕາ ວາ, ຍໂຕ ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈໍ, ອຸທຍພ຺ພຍປ຺ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂໍ, ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອນຕ຺ຕາຕິ ກຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊນາທີນໍ ໂອກາໂສຕິ? ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສຸຕາທີສຸປິ.

ອິທານິ ຎາຕຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຸປຣິ ສຫ ມຄ຺ຄຜເລນ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ພາຫິຍາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍທາ, ຍສ຺ມາ ວາ. ເຕຕິ ຕວ. ຕໂຕຕິ ຕທາ, ຕສ຺ມາ ວາ. ເຕນາຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐາທິນາ, ທິຏ຺ຐາທິປຏິພທ຺ເຘນ ຣາຄາທິນາ ວາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ພາຫິຍ, ຕວ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ເຍນ ວາ ກາຣເຓນ ທິຏ຺ຐາທີສຸ ມຍາ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອວິປຣີຕສຠາວາວໂພເຘນ ທິຏ຺ຐາທິມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕນ ວາ ກາຣເຓນ ທິຏ຺ຐາທິປຏິພທ຺ເຘນ ຣາຄາທິນາ ສຫ ນ ຠວິສ຺ສສິ, ຣຕ຺ໂຕ ວາ ທຸຏ຺ໂຐ ວາ ມູຬ຺ໂຫ ວາ ນ ຠວິສ຺ສສິ, ປຫີນຣາຄາທິກຕ຺ຕາ ເຕນ ວາ ທິຏ຺ຐາທິນາ ສຫ ປຏິພທ຺ໂຘ ນ ຠວິສ຺ສສີຕິ. ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍທາ ຍສ຺ມາ ວາ ຕ຺ວໍ ເຕນ ຣາເຄນ ວາ ຣຕ຺ໂຕ ໂທເສນ ວາ ທຸຏ຺ໂຐ ໂມເຫນ ວາ ມູຬ຺ໂຫ ນ ຠວິສ຺ສສິ, ຕທາ ຕສ຺ມາ ວາ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາທິເກ ນ ຠວິສ຺ສສິ, ຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ວາ ສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕ ວາ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີຫິ ອລ຺ລີໂນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ນ ຠວິສ຺ສສິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຂີຓາສວຠູມິ ທສ຺ສິຕາ.

ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ເນວິຘ ນ ຫຸຣໍ ນ ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ຍທາ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ເຕນ ຣາຄາທິນາ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐາທີສຸ ປຏິພທ຺ໂຘ ນ ຠວິສ຺ສສິ, ຕທາ ຕ຺ວໍ ເນວ ອິຘໂລເກ ນ ປຣໂລເກ ນ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ. ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ກິເລສທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຍເມວ ຫິ ອນ຺ໂຕ ອຍໍ ປຣິວຏຸມຠາໂວຕິ ອຍເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນ ‘‘ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາ’’ຕິ ປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ນາມ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ອນ຺ຕຣາຠວສ຺ສ ຫິ ຠາໂວ ອຠິຘມ຺ເມ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວ. ອນ຺ຕເຣນາຕິ ວຈນໍ ປນ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣທີປນໍ, ຕສ຺ມາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ເນວ ອິຘ ນ ຫຸຣໍ, ອປໂຣ ວິກປ຺ໂປ ນ ອຸຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ອນ຺ຕເຣນາຕິ ວຈນໍ ປນ ວິກປ຺ປນ຺ຕຣາຠາວທີປນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ເນວ ອິຘ ນ ຫຸຣໍ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣ ປນ ນ ອຎ຺ຎຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຍປິ ຈ ‘‘ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ສມ຺ຠເວສີ’’ຕິ ຈ ອິເມສໍ ສຸຕ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ອໂຍນິໂສ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິເຍວ ອນ຺ຕຣາຠໂວ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕປິ ຍສ຺ມາ ອວິຫາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນວເສສກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ນ ອນ຺ຕຣາຠວຠູໂຕຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈ ເຍ ຠູຕາ ເອວ, ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຂີຓາສວາ ປຸຣິມປເທ ຠູຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕພ຺ພິຣຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ຠວເມສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ຠເວສິໂນ, ອປ຺ປຫີນຠວສໍໂຍຊນຕ຺ຕາ ເສຂາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຈ. ຈຕູສຸ ວາ ໂຍນີສຸ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊສຕ຺ຕາ ຍາວ ອຓ຺ຑໂກສໍ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ນ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ, ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ວຕ຺ຖິໂກສໂຕ ຈ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠູຕາ ນາມ. ສໍເສທຊາ ໂອປປາຕິກາ ຈ ປຐມຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ສມ຺ຠເວສີ ນາມ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠູຕາ ນາມ. ເຍນ ວາ ອິຣິຍາປເຖນ ຊາຍນ຺ຕິ, ຍາວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕາວ ສມ຺ຠເວສິໂນ, ຕໂຕ ປຣໍ ຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ສຕິ ຫິ ອຸຊຸເກ ປາຬິອນຸຄເຕ ອຕ຺ເຖ ກິໍ ອນິທ຺ຘາຣິຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ອນ຺ຕຣາຠເວນ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ.

ເຍ ປນ ‘‘ສນ຺ຕານວເສນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອວິຈ຺ເຉເທນ ເທສນ຺ຕເຣສຸ ປາຕຸຠາໂວ ທິຏ຺ໂຐ, ຍຖາ ຕໍ ວີຫິອາທິອວິຎ຺ຎາຓກສນ຺ຕາເນ, ເອວໍ ສວິຎ຺ຎາຓກສນ຺ຕາເນປິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ເທສນ຺ຕເຣສຸ ປາຕຸຠາເວນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ສຕິ ອນ຺ຕຣາຠເວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ອິທ຺ຘິມໂຕ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕານຸຄຕິກໍ ກາຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ຂເຓນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ອິຘູປສງ຺ກມເນ ອິໂຕ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄມເນ ຍຸຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຍທິ ສພ຺ພຕ຺ເຖວ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນເທເສ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຍທິປິ ສິຍາ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ອິທ຺ຘິວິສໂຍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ. ຕໍ ອິຘາປິ ສມານໍ ‘‘ກມ຺ມວິປາໂກ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມວ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍສຠາວາ ຫິ ສຠາວຘມ຺ມາ, ເຕ ກຕ຺ຖຈິ ປຈ຺ຈຍວເສນ ວິຈ຺ຉິນ຺ນເທເສ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນເທເສ. ຕຖາ ຫິ ມຸຂໂຆສາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເທເສ ອາທາສປພ຺ພຕປ຺ປເທສາທິເກ ປຏິພິມ຺ພປຏິໂຆສາທິກໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຏິພິມ຺ພສ຺ສ ອຸທາຫຣຓຠາວສາຘນາທິໂກ ອນ຺ຕຣາຠວກຖາວິຈາໂຣ ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓສ຺ສ (ກຖາ. ໕໐໕; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໕໐໕) ຏີກາຍໍ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອປເຣ ປນ ‘‘ອິຘາຕິ ກາມຠໂວ, ຫຸຣນ຺ຕິ ອຣູປຠໂວ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ຣູປຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎ ‘‘ອິຘາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ, ຫຸຣນ຺ຕິ ພາຫິຣາຍຕນານິ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ’’ຕິ. ‘‘ອິຘາຕິ ວາ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ, ຫຸຣນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມາ, ອຸຠຍມນ຺ຕເຣນາຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ຕາວ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ຈຕຸຘາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫປຣິວຊ຺ຊນມຸເຂນ ອສຸຠທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ ທສ຺ສິຕາຕິ ເຫຏ຺ຐິມາຫິ ວິສຸທ຺ຘີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ເຂເປເນວ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ‘‘ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ຣາຄາທີນໍ ສມຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ໂຄ. ‘‘ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ນ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ຜລໍ. ‘‘ເນວິຘາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸປາທິເສສາ ປຣິນິພ຺ພານຘາຕຸ ກຖິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ພາຫິຍສ຺ສ…ເປ… ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈີ’’ຕິ.

ອິມາຍ ສໍຂິຕ຺ຕປທາຍ ເທສນາຍ ຕາວເທວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ, ນ ກາລນ຺ຕເຣ. ອນຸປາທາຍາຕິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອາສເວຫີຕິ ອາຠວຄ຺ຄໍ ອາໂຄຕ຺ຣຠຸໍ ສວນໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທິອາສວສທິສຕາຍ ຈ ‘‘ອາສວາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມຫິ ກາມຣາຄາທີຫິ. ວິມຸຈ຺ຈີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ວິມຸຈ຺ຈິ ນິສ຺ສຊ຺ຊິ. ໂສ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ເອວ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ຍຖາລທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາຍ ຕາວເທວ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ສໍສາຣໂສຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕວຏ຺ຏປຣິຍນ຺ໂຕ ອນ຺ຕິມເທຫຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ເອກູນວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຸ ປວຕ຺ຕາສຸ ຘມ຺ມຕາຍ ໂຈທິຍມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ປກ຺ກາມີ’’ຕິ.

ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ວີສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິຕ຺ວາ ຍຖາທານໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕນາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ ປຕ຺ເຕນ ວາ ຈີວເຣນ ວາ ສງ຺ຄຫໍ ນາກາສິ, ເຕນສ຺ສ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອຸປສມ຺ປທາຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນາໂຫສິ. ເກຈິ ປນາຫຸ – ‘‘ໂສ ກິຣ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ໂຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ໂຈຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໂລເຠນ ຕໍ ອຸສຸນາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫິ, ເຕນສ຺ສ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນ ອທາສີ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເຍສນໍ ຈຣມານໍ ເອກາ ເຘນຸ ເວເຄນ ອາປຕນ຺ຕີ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ພາຫິຍໍ ທາຣຸຈີຣິຍໍ ຄາວີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາ ອຘິປຕິຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນ ຈິຣໍ ປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ. ຄາວີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຕິ ເອກາ ຍກ຺ຂິນີ ຕຣຸຓວຈ຺ຉເຘນຸຣູປາ. ອຘິປຕິຕ຺ວາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ. ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ລທ຺ຘາຆາຕຕາຍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເນວ ເວຣິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສິງ຺ເຄນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ພາຫິຍສ຺ສ ສຣີຣໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອກສ຺ມິໍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອິທໍ ສຣີຣໍ ນຄຣໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຕ຺ວາ ຖູປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຕຖາ ອກໍສຸ. ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕກິຈ຺ຈໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠິສມ຺ປຣາຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ‘ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທຖ, ກທາ ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ມມ ຘມ຺ມໍ ສຸຕກາເລ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກທາ ປນສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ອຊ຺ເຊວ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ໂມ, ກຖໍ ໂສ ຕາວຕເກນ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ຘມ຺ມໍ ‘ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ’ຕິ ປມິຓຖ, ອເນການິ ຄາຖາສຫສ຺ສານິປິ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕານິ ນ ເສຍ຺ໂຍ, ອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ປນ ເອກມ຺ປິ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສຎ຺ຫິຕາ;

ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໑) –

ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ເກວລໍ ໂສ ປຣິນິພ຺ພານມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຠາເວນປິ ປູຊາຣໂຫ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ, ຍທິທໍ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໖) ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ…ເປ… ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໂຕ ປຈ຺ຉາ. ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນໂຕ ປຏິນິວຕ຺ໂຕ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ນຄຣໂຕ ພຫິ ເນຕ຺ວາ. ຌາເປຖາຕິ ທຫຖ. ຖູປຎ຺ຈສ຺ສ ກໂຣຖາຕິ ອສ຺ສ ພາຫິຍສ຺ສ ສຣີຣຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍຎ຺ຈ ກໂຣຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ – ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລກໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຘິສີລາທິປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐໍ ຈຣຖ, ຕໍ ໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສມານໍ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຈຣີຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ມຣຓກາລສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາວ ກາລກໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ມຎ຺ຈເກນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຖ, ຖູປຎ຺ຈສ຺ສ ກໂຣຖາຕິ.

ຕສ຺ສ ກາ ຄຕີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ຕສ຺ສ ກຕມາ ຄຕິ ອຸປປຕ຺ຕິ ຠວຠູຕາ, ຄຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ອຣິໂຍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາຕິ ກາ ນິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິສມ຺ປຣາໂຍຕິ ເປຈ຺ຈ ຠວຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຠວນິໂຣໂຘ ວາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕສ຺ສ ຖູປກຣຓາຓຕ຺ຕິຍາວ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາໂວ ອຕ຺ຖໂຕ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ, ເຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຕເກນ ນ ຊານິໍສຸ, ເຕ ‘‘ຕສ຺ສ ກາ ຄຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ປາກຏຕຣໍ ວາ ກາຣາເປຕຸກາມາ ຕຖາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ.

ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ເຑນ ອິໂຕ ຄໂຕ ປວຕ຺ໂຕຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ. ປຈ຺ຈປາທີຕິ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ. ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທິປຏິປທາຘມ຺ມໍ. ອຖ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານຘມ຺ມສ຺ສ. ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມໍ. ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຘມ຺ມເທສນາເຫຕຸ ນ ຈ ມໍ ວິເຫເສສິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂຍ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວິເຫເສຕິ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວິຫິໍສສຎ຺ຎີ ປຄຸຓໍ ນ ຠາສິໍ, ຘມ຺ມໍ ປຓີຕໍ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໙; ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ໒.໓໓໙). ອຖ ວາ ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓນ຺ຕິ ນ ຈ ອິມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍານເຫຕຸຠູຕໍ ອິມໍ ມມ ສາສນຘມ຺ມໍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ວິເຫເສຕິ. ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຫິ ສາສນໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມສຣີເຣ ປຫາຣໍ ເທຕິ ນາມ. ອຍໍ ປນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຖຣສ຺ສ ພາຫິຍສ຺ສ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ, ຕຖາ ປຣິນິພ຺ພຸຕານຎ຺ຈ ຂີຓາສວານໍ ຄຕິຍາ ປຈຸຣຊເນຫິ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ວິທິຕ຺ວາ. ອິມໍ ອຸທານນ຺ຕິ ອິມໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕປຣິນິພ຺ພານານຸຠາວທີປກໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ອາໂປ ຈ ນ ຄາຘຕິ, ປຖວີ ຈ ເຕໂຊ ຈ ວາໂຍ ຈ ນ ຄາຘຕິ, ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ກສ຺ມາ? ນິພ຺ພານສ຺ສ ອສງ຺ຂຕສຠາວຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ເລໂສປິ ສມ຺ຠວຕິ. ສຸກ຺ກາຕິ ສຸກ຺ກວຓ຺ຓຕາຍ ສຸກ຺ກາຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຄຫນກ຺ຂຕ຺ຕຕາຣກາ. ນ ໂຊຕນ຺ຕີຕິ ນ ຠາສນ຺ຕິ. ອາທິຈ຺ໂຈ ນປ຺ປກາສຕີຕິ ຕີສຸ ທີເປສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຂເຓ ອາໂລກຜຣຓສມຕ຺ໂຖ ອາທິຈ຺ໂຈປິ ອາຠາວເສນ ນ ທິພ຺ພຕິ. ນ ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທິມາ ຠາຕີຕິ ສຕິປິ ຠາສຸຣຠາເວ ກນ຺ຕສີຕລກິຣໂຓ ຈນ຺ໂທປິ ຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ອຠາວໂຕ ເອວ ອຕ຺ຕໂນ ຊຸຓ຺ຫາວິຠາສເນນ ນ ວິໂຣຈຕິ. ຍທິ ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາທໂຍ ນຕ຺ຖິ, ໂລກນ຺ຕໂຣ ວິຍ ນິຈ຺ຈນ຺ຘກາຣເມວ ຕໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອາສງ຺ກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕໂມ ຕຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕິ ຫິ ຣູປາຠາເວ ຕໂມ ນາມ ນ ສິຍາ.

ຍທາ ຈ ອຕ຺ຕນາ ເວທິ, ມຸນິ ໂມເນນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈມຸນນໂຕ ໂມນນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ກາຍໂມເນຍ຺ຍາທີຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຸນີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ອຣິຍສາວກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕເນວ ໂມນສງ຺ຂາເຕນ ປຏິເວຘຎາເຓນ ຍທາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຕ຺ຕນາ ສຍເມວ ອນຸສ຺ສວາທິເກ ປຫາຍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ເວທິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ‘‘ອເວທີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຎ຺ຎາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ຣູປາ ອຣູປາ ຈ, ສຸຂທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຖາຕິ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຊານນໂຕ ປຈ຺ຉາ. ຣູປາຕິ ຣູປຘມ຺ມາ, ເຕນ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠໂວ ເອກໂວກາຣຠໂວ ຈ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອຣູປາຕິ ອຣູປຘມ຺ມາ, ເຕນ ຣູເປນາມິສ຺ສີກໂຕ ອຣູປຠໂວ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ຈຕຸໂວກາຣຠໂວ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸຂທຸກ຺ຂາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຸຂທຸກ຺ຂໂຕປິ ວຏ຺ຏໂຕ. ອຖ ວາ ຣູປາຕິ ຣູປໂລກປຏິສນ຺ຘິໂຕ. ອຣູປາຕິ ອຣູປໂລກປຏິສນ຺ຘິໂຕ. ສຸຂທຸກ຺ຂາຕິ ກາມາວຈຣປຏິສນ຺ຘິໂຕ. ກາມຠໂວ ຫິ ພ຺ຍາມິສ຺ສສຸຂທຸກ຺ໂຂ. ເອວເມຕສ຺ມາ ສກລໂຕປິ ວຏ຺ຏໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຄາຖາທ຺ວເຍນປິ ຠຄວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພາຫິຍສ຺ສ ເອວຣູປາ ນິພ຺ພານຄຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທສມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ໂພຘິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.