໕. ອຸພ຺ພິຣິເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອມ຺ມ, ຊີວາຕິອາທິກາ ອຸພ຺ພິຣິຍາ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ມາຕາປິຕູສຸ ມງ຺ຄລໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ເຄຫນ຺ຕຣຄເຕສຸ ອທຸຕິຍາ ສຍໍ ເຄເຫ ໂອຫີນາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ເວລາຍ ຠຄວໂຕ ສາວກໍ ເອກໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣໍ ເຄຫທ຺ວາຣສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸກາມາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ປວິສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣ ເຄຫໍ ປວິຏ຺ເຐ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄນກາທີຫິ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ເຖໂຣ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ສາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ເຖໂຣ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕາວຕິໍເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຸຬາຣທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພິຣີຕິ ລທ຺ຘນາມາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ອໂຫສິ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ໂກສລຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ນີຕາ, ກຕິປຍສໍວຈ຺ຉຣາຕິກ຺ກເມນ ເອກໍ ຘີຕຣໍ ລຠິ. ຕສ຺ສາ ຊີວນ຺ຕີຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ຘີຕຣໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ອຸພ຺ພິຣິຍາ ອຠິເສກໍ ອທາສິ. ຘີຕາ ປນສ຺ສາ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ກາລມກາສິ. ມາຕາ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ສຣີຣນິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ຕໍ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ປຣິເທວຕິ. ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຕາ ອຈິຣວຕີນທິຍາ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິເທວຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ວິປ຺ປລປສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມມ ຘີຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ວິປ຺ປລປາມິ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ຌາປິຕາ ຕວ ຘີຕໂຣ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ກຕຣ ສນ຺ຘາຍ ວິປ຺ປລປສີ’’ຕິ. ຕາສໍ ຕໍ ຕໍ ອາຬາຫນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ –

໕໑. ‘‘ອມ຺ມ ຊີວາຕິ ວນມ຺ຫິ ກນ຺ທສິ, ອຕ຺ຕານໍ ອຘິຄຈ຺ຉ ອຸພ຺ພິຣິ;

ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ສພ຺ພາ ຊີວສນາມິກາ;

ເອຕມ຺ຫາຬາຫເນ ທຑ຺ຒາ, ຕາສໍ ກມນຸໂສຈສີ’’ຕິ. – ສອຸປຑ຺ຒຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ, ອມ຺ມ, ຊີວາຕິ ມາຕຸປຈາຣນາເມນ ຘີຕຸຍາ ອາລປນໍ, ອິທຎ຺ຈສ຺ສາ ວິປ຺ປລປນາກາຣທສ຺ສນໍ. ວນມ຺ຫິ ກນ຺ທສີຕິ ວນມຊ຺ເຌ ປຣິເທວສິ. ອຕ຺ຕານໍ ອຘິຄຈ຺ຉ ອຸພ຺ພິຣີຕິ ອຸພ຺ພິຣິ ຕວ ອຕ຺ຕານເມວ ຕາວ ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຫິ. ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານີຕິ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ. ສພ຺ພາ ຊີວສນາມິກາຕິ ຕາ ສພ຺ພາປິ ຊີວນ຺ຕິ, ຍາ ສມານນາມິກາ. ເອຕມ຺ຫາຬາຫເນ ທຑ຺ຒາຕິ ເອຕມ຺ຫິ ສຸສາເນ ຌາປິຕາ. ຕາສໍ ກມນຸໂສຈສີຕິ ຕາສຸ ຊີວນ຺ຕີນາມາສຸ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາສຸ ກໍ ສນ຺ຘາຍ ຕ຺ວໍ ອນຸໂສຈສິ ອນຸໂສກໍ ອາປຊ຺ຊສີຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣາ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາວິລາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຐາຕາວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໓໗-໖໐) –

‘‘ນຄເຣ ຫໍສວຕິຍາ, ອໂຫສິໍ ພາລິກາ ຕທາ;

ມາຕາ ຈ ເມ ປິຕາ ເຈວ, ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມໍສຸ ເຕ.

‘‘ມຊ຺ຌນ຺ຫິກມ຺ຫິ ສູຣິເຍ, ອທ຺ທສໍ ສມຓໍ ອຫໍ;

ວີຖິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສຫໍ.

‘‘ໂຄນກາວິກຕິກາຫິ, ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ມມາສນໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸຖິຕາ ຠູມິ, ສູໂຣ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຐິໂຕ;

ມາລຸຕາ ຈ ນ ວາຍນ຺ຕິ, ກາໂລ ເຈເວຕ຺ຖ ເມຫິຕິ.

‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕມາສນມິທໍ, ຕວຕ຺ຖາຍ ມຫາມຸນິ;

ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ນິສີທ ມມ ອາສເນ.

‘‘ນິສີທິ ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ, ສຸທນ຺ໂຕ ສຸທ຺ຘມານໂສ;

ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຍຖາຣນ຺ຘໍ ອທາສຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສຸກຕໍ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ອາສເນນ ສຸນິມ຺ມິຕໍ;

ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຸພ຺ເພຘໍ, ຕິໍສໂຍຊນວິຕ຺ຖຕໍ.

‘‘ໂສຓ຺ຓມຍາ ມຓິມຍາ, ອໂຖປິ ຜລິກາມຍາ;

ໂລຫິຕງ຺ຄມຍາ ເຈວ, ປລ຺ລງ຺ກາ ວິວິຘາ ມມ.

‘‘ຕູລິກາວິກຕິກາຫິ, ກຏ຺ຏິສ຺ສຈິຕ຺ຕກາຫິ ຈ;

ອຸທ຺ຘເອກນ຺ຕໂລມີ ຈ, ປລ຺ລງ຺ກາ ເມ ສຸສຓ຺ຐິຕາ.

‘‘ຍທາ ອິຈ຺ຉາມິ ຄມນໍ, ຫາສຂິຑ຺ຑສມປ຺ປິຕາ;

ສຫ ປລ຺ລງ຺ກເສຏ຺ເຐນ, ຄຈ຺ຉາມິ ມມ ປຕ຺ຖິຕໍ.

‘‘ອສີຕິເທວຣາຊູນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ສຕ຺ຕຕິຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ.

‘‘ຠວາຠເວ ສໍສຣນ຺ຕີ, ມຫາໂຠຄໍ ລຠາມຫໍ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ຠເວ ສໍສຣາມິ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ;

ອຎ຺ເຎ ຠເວ ນ ຊານາມິ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ກຸເລ ປຊາຍາມິ, ຂຕ຺ຕິເຍ ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ;

ອຸຈ຺ຈາກຸລີນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂທມນສ຺ສໍ ນ ຊານາມິ, ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາປນໍ ມມ;

ເວວຓ຺ຓິຍໍ ນ ຊານາມິ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຘາຕິໂຍ ມໍ ອຸປຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຂຸຊ຺ຊາ ເຈລາປິກາ ພຫູ;

ອງ຺ເກນ ອງ຺ກໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຎ຺ຎາ ນ຺ຫາເປນ຺ຕິ ໂຠເຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາ ຣເມນ຺ຕິ ມໍ ສທາ;

ອຎ຺ຎາ ຄນ຺ຘໍ ວິລິມ຺ປນ຺ຕິ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ມຓ຺ຑເປ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ, ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ວສນ຺ຕິຍາ;

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ປລ຺ລງ຺ໂກ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ.

‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ມຍ຺ຫໍ, ຈຣິໂມ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ອຊ຺ຊາປິ ຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ເອກາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ເຕ ປນ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ປກາເສນ຺ຕີ –

໕໒. ‘‘ອພ຺ພຫີ ຕວ ເມ ສລ຺ລໍ, ທຸທ຺ທສໍ ຫທຍສ຺ສິຕໍ;

ຍໍ ເມ ໂສກປເຣຕາຍ, ຘີຕຸໂສກໍ ພ຺ຍປານຸທິ.

໕໓. ‘‘ສາຊ຺ຊ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ລາຫໍ, ນິຈ຺ຉາຕາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ;

ພຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສງ຺ຆຎ຺ຈ, ອຸເປມິ ສຣຓໍ ມຸນິ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອພ຺ພຫີ ວຕ ເມ ສລ຺ລໍ, ທຸທ຺ທສໍ ຫທຍສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອນຸປຈິຕກຸສລສມ຺ຠາເຣຫິ ຍາຖາວໂຕ ທຸທ຺ທສໍ ມມ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ປີຬາຊນນໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓໂຕ ອນ຺ໂຕ ຕຸທນໂຕ ຈ ‘‘ສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ໂສກໍ ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ອພ຺ພຫີ ວຕ ນີຫຣິ ວຕ. ຍໍ ເມ ໂສກປເຣຕາຍາຕິ ຍສ຺ມາ ໂສເກນ ອຠິຠູຕາຍ ມຍ຺ຫໍ ຘີຕຸໂສກໍ ພ຺ຍປານຸທິ ອນວເສສໂຕ ນີຫຣິ, ຕສ຺ມາ ອພ຺ພຫີ ວຕ ເມ ສລ຺ລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ສາຊ຺ຊ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ລາຫນ຺ຕິ ສາ ອຫໍ ອຊ຺ຊ ສພ຺ພໂສ ອຸທ຺ຘຏຕຓ຺ຫາສລ຺ລາ ຕໂຕ ເອວ ນິຈ຺ຉາຕາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ. ມຸນິນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘໍ ຕທຸປເທສິຕມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປເຠທໍ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູຫສງ຺ຂາຕໍ ສງ຺ຆຎ຺ຈ, ອນຸຕ຺ຕເຣຫິ ເຕຫິ ໂຍຊນໂຕ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວິນາສນໂຕ ຈ ສຣຓໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ປຣາຍຓນ຺ຕິ, ອຸເປມິ ອຸປຄຈ຺ຉາມິ ພຸຊ຺ຌາມິ ເສວາມິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸພ຺ພິຣິເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.