໓. ຕິກນິປາໂຕ

໑. ອປຣາສາມາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຕິກນິປາເຕ ປຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສານີຕິອາທິກາ ອປຣາຍ ສາມາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ກິນ຺ນຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ນເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬາປສຸຕາ ວິຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ກຸສລພີຊໂຣປນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ຈງ຺ກມິ. ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ສຬລປຸປ຺ຜານິ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊສິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ສາມາວຕິຍາ ສຫາຍິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ມຕກາເລ ສໍເວຄຊາຕາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຈິຕ຺ຕສມາຘານໍ ອລຠິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລິກາກາເລ ສຸຄໂຕວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໒໒-໒໙) –

‘‘ຈນ຺ທຠາຄານທີຕີເຣ, ອໂຫສິໍ ກິນ຺ນຣີ ຕທາ;

ອທ຺ທສາຫໍ ເທວເທວໍ, ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ນຣາສຠໍ.

‘‘ໂອຈິນິຕ຺ວານ ສຬລໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສທາສຫໍ;

ອຸປສິງ຺ຆິ ມຫາວີໂຣ, ສຬລໍ ເທວຄນ຺ຘິກໍ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ວິປສ຺ສີ ໂລກນາຍໂກ;

ອຸປສິງ຺ຆິ ມຫາວີໂຣ, ເປກ຺ຂມານາຍ ເມ ຕທາ.

‘‘ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕມໍ;

ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ຕໂຕ ປພ຺ພຕມາຣຸຫິໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ –

໓໙. ‘‘ປຓ຺ຓວີສຕິ ວສ຺ສານິ, ຍໂຕ ປພ຺ພຊິຕາຍ ເມ;

ນາຠິຊານາມິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສມໍ ລທ຺ຘໍ ກຸທາຈນໍ.

໔໐. ‘‘ອລທ຺ຘາ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕິໍ, ຈິຕ຺ເຕ ອວສວຕ຺ຕິນີ;

ຕໂຕ ສໍເວຄມາປາທິໍ, ສຣິຕ຺ວາ ຊິນສາສນໍ.

໔໑. ‘‘ພຫູຫິ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ, ອປ຺ປມາທຣຕາຍ ເມ;

ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ;

ອຊ຺ຊ ເມ ສຕ຺ຕມີ ຣຕ຺ຕິ, ຍໂຕ ຕຓ຺ຫາ ວິໂສສິຕາ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວູປສມໍ, ເຈໂຕສມຖມຄ຺ຄຜລສມາຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕວສໍ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ສໍເວຄມາປາທິນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ຘຣນ຺ເຕປິ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ປຈ຺ຉາ ກຖໍ ປາປຍິສ຺ສາມີຕິ ສໍເວຄໍ ຎາຓຸຕ຺ຣາສໍ ອາປຊ຺ຊິໍ. ສຣິຕ຺ວາ ຊິນສາສນນ຺ຕິ ກາຓກຈ຺ຉໂປປມາທິສຕ຺ຖຸໂອວາທໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໑໗; ມ. ນິ. ໓.໒໕໒) ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປຣາສາມາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸຕ຺ຕມາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິອາທິກາ ອຸຕ຺ຕມາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ເຄເຫ ຆຣທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຍ຺ຍການໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຊີວຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ພນ຺ຘຸມຣາຊາ ປຸຓ຺ຓມີທິວເສ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານານິ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ອຖ ມຫາຊນາ ຍຖາ ຣາຊາ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕເຖວ ປຸຓ຺ຓມີທິວເສ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ທາສິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ມຫາຣາຊາ ມຫາຊນາ ຈ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອຸໂປສຖສີລໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕີ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ອຸໂປສຖສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາວຕິໍເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປຏາຈາຣາຍ ເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຏາຈາຣາ ເຖຣີ ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ໂອວາທມທາສິ. ສາ ຕສ຺ສາ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໑-໒໑) –

‘‘ນຄເຣ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ, ພນ຺ຘຸມາ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ທິວເສ ປຸຓ຺ຓມາຍ ໂສ, ອຸປວສິ ອຸໂປສຖໍ.

‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ, ກຸມ຺ຠທາສີ ອຫໍ ຕຫິໍ;

ທິສ຺ວາ ສຣາຊກໍ ເສນໍ, ເອວາຫໍ ຈິນ຺ຕຍິໍ ຕທາ.

‘‘ຣາຊາປິ ຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ອຸປວສິ ອຸໂປສຖໍ;

ສຜລໍ ນູນ ຕໍ ກມ຺ມໍ, ຊນກາໂຍ ປໂມທິໂຕ.

‘‘ໂຍນິໂສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ທຸຄ຺ຄຈ຺ຈຎ຺ຈ ທລິທ຺ທຕໍ;

ມານສໍ ສມ຺ປຫໍສິຕ຺ວາ, ອຸປວສິໍ ອຸໂປສຖໍ.

‘‘ອຫໍ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສຸກຕໍ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ອຸພ຺ຠໂຍຊນມຸຄ຺ຄຕໍ;

ກູຏາຄາຣວຣູເປຕໍ, ມຫາສນສຸຠູສິຕໍ.

‘‘ອຈ຺ຉຣາ ສຕສຫສ຺ສາ, ອຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ມໍ ສທາ;

ອຎ຺ເຎ ເທເວ ອຕິກ຺ກມ຺ມ, ອຕິໂຣຈາມິ ສພ຺ພທາ.

‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິເທວຣາຊູນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ເຕສຏ຺ຐິຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຫຸຕ຺ວານ, ຠເວສຸ ສໍສຣາມຫໍ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ປວຣາ ໂຫມິ, ອຸໂປສຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຫຕ຺ຖິຍານໍ ອສ຺ສຍານໍ, ຣຖຍານຎ຺ຈ ສີວິກໍ;

ລຠາມິ ສພ຺ພເມເວຕໍ, ອຸໂປສຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂສຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິມຍໍ, ອໂຖປິ ຜລິກາມຍໍ;

ໂລຫິຕງ຺ຄມຍຎ຺ເຈວ, ສພ຺ພໍ ປຏິລຠາມຫໍ.

‘‘ໂກເສຍ຺ຍກມ຺ພລິຍານິ, ໂຂມກປ຺ປາສິການິ ຈ;

ມຫຄ຺ຆານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ, ສພ຺ພໍ ປຏິລຠາມຫໍ.

‘‘ອນ຺ນໍ ປານໍ ຂາທນີຍໍ, ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ;

ສພ຺ພເມຕໍ ປຏິລເຠ, ອຸໂປສຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ວຣຄນ຺ຘຎ຺ຈ ມາລຎ຺ຈ, ຈຸຓ຺ຓກຎ຺ຈ ວິເລປນໍ;

ສພ຺ພເມຕໍ ປຏິລເຠ, ອຸໂປສຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກູຏາຄາຣຎ຺ຈ ປາສາທໍ, ມຓ຺ຑປໍ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫໍ;

ສພ຺ພເມຕໍ ປຏິລເຠ, ອຸໂປສຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ສາຫໍ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ອຑ຺ຒມາເສ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອຸໂປສຖສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ –

໔໒. ‘‘ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ວິຫາຣາ ອຸປນິກ຺ຂມິໍ;

ອລທ຺ຘາ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕິໍ, ຈິຕ຺ເຕ ອວສວຕ຺ຕິນີ.

໔໓. ‘‘ສາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອຸປາຄຈ຺ຉິໍ, ຍາ ເມ ສທ຺ຘາຍິກາ ອຫຸ;

ສາ ເມ ຘມ຺ມມເທເສສິ, ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ.

໔໔. ‘‘ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ຍຖາ ມໍ ອນຸສາສິ ສາ;

ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ, ນິສີທິໍ ປີຕິສຸຂສມປ຺ປິຕາ;

ອຏ຺ຐມິຍາ ປາເທ ປສາເຣສິໍ, ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລິຍາ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອຸປາຄຈ຺ຉິໍ , ຍາ ເມ ສທ຺ຘາຍິກາ ອຫູຕິ ຍາ ມຍາ ສທ຺ຘາຕພ຺ພາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຈນາ ອໂຫສິ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສາຫໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍ ອຸປສງ຺ກມິໍ, ປຏາຈາຣາເຖຣິໍ ສທ຺ຘາຍ ວທຕິ. ‘‘ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸປຄຈ຺ຉິ, ຍາ ເມ ສາຘຍິກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ສາ ປຏາຈາຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຸກມ຺ປາຍ ມໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ, ຍາ ມຍ຺ຫໍ ສທຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ເມ ຘມ຺ມມເທເສສິ, ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍຕິ ສາ ປຏາຈາຣາ ເຖຣີ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ອິມານິ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອິມາ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ຂນ຺ຘາທິເກ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິຕ຺ວານາຕິ ຕສ຺ສາ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕາຍ ເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິເກ ຂນ຺ຘາທິວິຠາຄປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປາເປຕ຺ວາ ເທສິຕສຓ຺ຫສຸຂຸມວິປສ຺ສນາຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ. ຍຖາ ມໍ ອນຸສາສິ ສາຕິ ສາ ເຖຣີ ຍຖາ ມໍ ອນຸສາສິ ໂອວທິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິໍ. ກຖໍ? ປີຕິສຸຂສມປ຺ປິຕາຕິ ຌານມເຍນ ປີຕິສຸເຂນ ສມງ຺ຄີຠູຕາ. ອຏ຺ຐມິຍາ ປາເທ ປສາເຣສິໍ, ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລິຍາຕິ ອນວເສສໍ ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປທາເລຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ ປາເທ ປສາເຣສິໍ. ອິທເມວ ຈສ຺ສາ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ.

ອຸຕ຺ຕມາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອປຣາ ອຸຕ຺ຕມາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິອາທິກາ ອປຣາຍ ອຸຕ຺ຕມາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ກຸລທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສາວກໍ ເອກໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານສາ ຕີຓິ ໂມທການິ ອທາສິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂກສລຊນປເທ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໓໐-໓໖) –

‘‘ນຄເຣ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ, ກຸມ຺ຠທາສີ ອໂຫສຫໍ;

ມມ ຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຄຈ຺ຉໍ ອຸທກຫາຣິກາ.

‘‘ປນ຺ຖມ຺ຫິ ສມຓໍ ທິສ຺ວາ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ, ໂມທເກ ຕີຓິທາສຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ເອກນວຸຕິກປ຺ປານິ, ວິນິປາຕໍ ນ ຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕໍ ກຣິຕ຺ວານ, ສພ຺ພໍ ອນຸຠວິໍ ອຫໍ;

ໂມທເກ ຕີຓິ ທຕ຺ວານ, ປຕ຺ຕາຫໍ ອຈລໍ ປທໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ –

໔໕. ‘‘ເຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ມຄ຺ຄາ ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາ;

ຠາວິຕາ ເຕ ມຍາ ສພ຺ເພ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕາ.

໔໖. ‘‘ສຸຎ຺ຎຕສ຺ສານິມິຕ຺ຕສ຺ສ, ລາຠິນີຫໍ ຍທິຈ຺ຉກໍ;

ໂອຣສາ ຘີຕາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ນິພ຺ພານາຠິຣຕາ ສທາ.

໔໗. ‘‘ສພ຺ເພ ກາມາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ;

ວິກ຺ຂີໂຓ ຊາຕິສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕສ຺ສານິມິຕ຺ຕສ຺ສ, ລາຠິນີຫໍ ຍທິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎຕສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອນິມິຕ຺ຕສມາປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຫໍ ຍທິຈ຺ຉກໍ ລາຠິນີ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຍທາ ຍທາ, ຕໍ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕທາ ຕທາ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິປິ ຫິ ສຸຎ຺ຎຕາປ຺ປຓິຫິຕາທິນາມກສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕາທິເຠທໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ຜລໍ ສມ຺ຠວຕິ. ອຍໍ ປນ ເຖຣີ ສຸຎ຺ຎຕານິມິຕ຺ຕສມາປຕ຺ຕິໂຍວ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຎ຺ຎຕສ຺ສານິມິຕ຺ຕສ຺ສ, ລາຠິນີຫໍ ຍທິຈ຺ຉກ’’ນ຺ຕິ. ເຍຠຸຍ຺ຍວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ອປເຣ.

ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາຕິ ເຍ ເທວໂລກປຣິຍາປນ຺ນາ ເຍ ຈ ມນຸສ຺ສໂລກປຣິຍາປນ຺ນາ ວຕ຺ຖຸກາມາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ມຍາ ສມ຺ມເທວ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ອປຣິໂຠຄາຣຫາ ກຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ – ‘‘ອຠພ຺ໂພ, ອາວຸໂສ, ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິຍຠູໂຕ’’ຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປຣາ ອຸຕ຺ຕມາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທນ຺ຕິກາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທິວາວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມາຕິອາທິກາ ທນ຺ຕິກາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ຎກາເລ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ກິນ຺ນຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ກິນ຺ນເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ຕີ ວິຈຣມານາ ອທ຺ທສ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ປສນ຺ນມານສາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ອຸປາສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ວສມານາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ນາ ຫຕ຺ຖາໂຣຫກສ຺ສ ອຠິຣຸຫນຕ຺ຖາຍ ປາທໍ ປສາເຣນ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໘໖-໙໖) –

‘‘ຈນ຺ທຠາຄານທີຕີເຣ, ອໂຫສິໍ ກິນ຺ນຣີ ຕທາ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອປຣາຊິຕໍ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ, ເວທຊາຕາ ກຕຎ຺ຊລີ;

ສາລມາລໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອຠິປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ກິນ຺ນຣີເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຉຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊູນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ມນສາ ປຕ຺ຖິຕໍ ມຍ຺ຫໍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ.

‘‘ທສນ຺ນໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ, ມເຫສິຕ຺ຕມກາຣຍິໍ;

ໂອຈິຕຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວານ, ສໍສຣາມິ ຠເວສ຺ວຫໍ.

‘‘ກຸສລໍ ວິຊ຺ຊເຕ ມຍ຺ຫໍ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ປູຊາຣຫາ ອຫໍ ອຊ຺ຊ, ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ວິສຸທ຺ຘມນສາ ອຊ຺ຊ, ອເປຕມນປາປິກາ;

ສພ຺ພາສວປຣິກ຺ຂີຓາ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ສາລມາລາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອຸທານວເສນ –

໔໘. ‘‘ທິວາວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ຄິຊ຺ຌກູຏມ຺ຫິ ປພ຺ພເຕ;

ນາຄໍ ໂອຄາຫມຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ, ນທີຕີຣມ຺ຫິ ອທ຺ທສໍ.

໔໙. ‘‘ປຸຣິໂສ ອງ຺ກຸສມາທາຍ, ‘ເທຫິ ປາທ’ນ຺ຕິ ຍາຈຕິ;

ນາໂຄ ປສາຣຍີ ປາທໍ, ປຸຣິໂສ ນາຄມາຣຸຫິ.

໕໐. ‘‘ທິສ຺ວາ ອທນ຺ຕໍ ທມິຕໍ, ມນຸສ຺ສານໍ ວສໍ ຄຕໍ;

ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາເຘສິໍ, ຂລຸ ຕາຍ ວນໍ ຄຕາ’’ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ນາຄໍ ໂອຄາຫມຸຕ຺ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ນທິຍໍ ໂອຄາຫໍ ກຕ຺ວາ ໂອຄຍ຺ຫ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ. ‘‘ໂອຄຍ຺ຫ ມຸຕ຺ຕິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ປາໂຐ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ນທີຕີຣມ຺ຫິ ອທ຺ທສນ຺ຕິ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອປສ຺ສິໍ.

ກິໍ ກໂຣນ຺ຕນ຺ຕິ ເຈຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘ເທຫິ ປາທ’ນ຺ຕິ ຍາຈຕີຕິ ‘‘ປາທໍ ເທຫິ’’ອິຕິ ປິຏ຺ຐິອາໂຣຫນຕ຺ຖໍ ປາທໍ ປສາເຣຕຸໍ ສຎ຺ຎໍ ເທຕິ, ຍຖາປຣິຈິຕຎ຺ຫິ ສຎ຺ຎໍ ເທນ຺ໂຕ ອິຘ ຍາຈຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ທິສ຺ວາ ອທນ຺ຕໍ ທມິຕນ຺ຕິ ປກຕິຍາ ປຸພ຺ເພ ອທນ຺ຕໍ ອິທານິ ຫຕ຺ຖາຈຣິເຍນ ຫຕ຺ຖິສິກ຺ຂາຍ ທມິຕທມຖໍ ອຸປຄມິຕໍ. ກີທິສໍ ທມິຕໍ? ມນຸສ຺ສານໍ ວສໍ ຄຕໍ ຍໍ ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ອາຓາເປນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ທິສ຺ວາຕິ ໂຍຊນາ. ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາເຘສິໍ, ຂລຸ ຕາຍ ວນໍ ຄຕາຕິ ຂລູຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິທສ຺ສນໂຕ ປຈ຺ຉາ, ຕາຍ ຫຕ຺ຖິໂນ ກິຣິຍາຍ ເຫຕຸຠູຕາຍ, ວນໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາເຘສິໍເຍວ. ກຖໍ? ‘‘ອຍມ຺ປິ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ຫຕ຺ຖີ ຫຕ຺ຖິທມກສ຺ສ ວເສນ ທມຖໍ ຄໂຕ, ກສ຺ມາ ມນຸສ຺ສຠູຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສທມກສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວເສນ ທມຖໍ ນ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໍເວຄຊາຕາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມາຘິນາ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາເຘສິໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສມາຘາເນນ ສພ຺ພໂສ ກິເລເສ ເຂເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທນ຺ຕິກາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຸພ຺ພິຣິເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອມ຺ມ, ຊີວາຕິອາທິກາ ອຸພ຺ພິຣິຍາ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ມາຕາປິຕູສຸ ມງ຺ຄລໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ເຄຫນ຺ຕຣຄເຕສຸ ອທຸຕິຍາ ສຍໍ ເຄເຫ ໂອຫີນາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ເວລາຍ ຠຄວໂຕ ສາວກໍ ເອກໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣໍ ເຄຫທ຺ວາຣສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸກາມາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ປວິສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣ ເຄຫໍ ປວິຏ຺ເຐ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄນກາທີຫິ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ເຖໂຣ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ສາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ເຖໂຣ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕາວຕິໍເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ອຸຬາຣທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພິຣີຕິ ລທ຺ຘນາມາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ອໂຫສິ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ໂກສລຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ນີຕາ, ກຕິປຍສໍວຈ຺ຉຣາຕິກ຺ກເມນ ເອກໍ ຘີຕຣໍ ລຠິ. ຕສ຺ສາ ຊີວນ຺ຕີຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ຘີຕຣໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ອຸພ຺ພິຣິຍາ ອຠິເສກໍ ອທາສິ. ຘີຕາ ປນສ຺ສາ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ກາລມກາສິ. ມາຕາ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ສຣີຣນິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ, ຕໍ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ປຣິເທວຕິ. ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄຕາ ອຈິຣວຕີນທິຍາ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິເທວຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ວິປ຺ປລປສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມມ ຘີຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ວິປ຺ປລປາມິ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ຌາປິຕາ ຕວ ຘີຕໂຣ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ກຕຣ ສນ຺ຘາຍ ວິປ຺ປລປສີ’’ຕິ. ຕາສໍ ຕໍ ຕໍ ອາຬາຫນຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ –

໕໑. ‘‘ອມ຺ມ ຊີວາຕິ ວນມ຺ຫິ ກນ຺ທສິ, ອຕ຺ຕານໍ ອຘິຄຈ຺ຉ ອຸພ຺ພິຣິ;

ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ສພ຺ພາ ຊີວສນາມິກາ;

ເອຕມ຺ຫາຬາຫເນ ທຑ຺ຒາ, ຕາສໍ ກມນຸໂສຈສີ’’ຕິ. – ສອຸປຑ຺ຒຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ, ອມ຺ມ, ຊີວາຕິ ມາຕຸປຈາຣນາເມນ ຘີຕຸຍາ ອາລປນໍ, ອິທຎ຺ຈສ຺ສາ ວິປ຺ປລປນາກາຣທສ຺ສນໍ. ວນມ຺ຫິ ກນ຺ທສີຕິ ວນມຊ຺ເຌ ປຣິເທວສິ. ອຕ຺ຕານໍ ອຘິຄຈ຺ຉ ອຸພ຺ພິຣີຕິ ອຸພ຺ພິຣິ ຕວ ອຕ຺ຕານເມວ ຕາວ ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຫິ. ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານີຕິ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ. ສພ຺ພາ ຊີວສນາມິກາຕິ ຕາ ສພ຺ພາປິ ຊີວນ຺ຕິ, ຍາ ສມານນາມິກາ. ເອຕມ຺ຫາຬາຫເນ ທຑ຺ຒາຕິ ເອຕມ຺ຫິ ສຸສາເນ ຌາປິຕາ. ຕາສໍ ກມນຸໂສຈສີຕິ ຕາສຸ ຊີວນ຺ຕີນາມາສຸ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາສຸ ກໍ ສນ຺ຘາຍ ຕ຺ວໍ ອນຸໂສຈສິ ອນຸໂສກໍ ອາປຊ຺ຊສີຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣາ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາວິລາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາຐາຕາວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໒.໓໗-໖໐) –

‘‘ນຄເຣ ຫໍສວຕິຍາ, ອໂຫສິໍ ພາລິກາ ຕທາ;

ມາຕາ ຈ ເມ ປິຕາ ເຈວ, ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມໍສຸ ເຕ.

‘‘ມຊ຺ຌນ຺ຫິກມ຺ຫິ ສູຣິເຍ, ອທ຺ທສໍ ສມຓໍ ອຫໍ;

ວີຖິຍາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສຫໍ.

‘‘ໂຄນກາວິກຕິກາຫິ, ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ມມາສນໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ສນ຺ຕຕ຺ຕາ ກຸຖິຕາ ຠູມິ, ສູໂຣ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຐິໂຕ;

ມາລຸຕາ ຈ ນ ວາຍນ຺ຕິ, ກາໂລ ເຈເວຕ຺ຖ ເມຫິຕິ.

‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ຕມາສນມິທໍ, ຕວຕ຺ຖາຍ ມຫາມຸນິ;

ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ນິສີທ ມມ ອາສເນ.

‘‘ນິສີທິ ຕຕ຺ຖ ສມໂຓ, ສຸທນ຺ໂຕ ສຸທ຺ຘມານໂສ;

ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຍຖາຣນ຺ຘໍ ອທາສຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສຸກຕໍ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ອາສເນນ ສຸນິມ຺ມິຕໍ;