໕. ສຸຠາກມ຺ມາຣຘີຕຸເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຫຣາຫນ຺ຕິອາທິກາ ສຸຠາຍ ກມ຺ມາຣຘີຕາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ ອນຸກ຺ກເມນ ສມ຺ຠາວິຕກຸສລມູລາ ອຸປຈິຕວິໂມກ຺ຂສມ຺ຠາຣາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ຕີ ປຣິປກ຺ກຎາຓາ ຫຸຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓກາຣສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໂສຠາຍ ສຸຠາຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ ອໂຫສິ. ສາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖຸ ຣາຊຄຫປ຺ປເວສເນ ສຕ຺ຖຣິ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາທາ ເອກທິວສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ທິສ຺ວາ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຄພ຺ຠຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ຕາວເທວ ສຫສ຺ສນຍປຏິມຓ຺ຑິເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ຆຣາວາເສ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊິ. ຕໍ ຎາຕກາ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກາເມຫິ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕາ ປຫູຕຘນໍ ວິຠວຊາຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປໂລເຠນ຺ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕານໍ ຆຣາວາເສສຸ ກາເມສຸ ຈ ອາທີນວໍ ປກາເສນ຺ຕີ ‘‘ທຫຣາຫ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ຈຕຸວີສຕິຍາ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຕ ນິຣາເສ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິໂຍທເປນ຺ຕີ ຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ –

໓໓໙. ‘‘ທຫຣາຫໍ ສຸທ຺ຘວສນາ, ຍໍ ປຸເຣ ຘມ຺ມມສ຺ສຸຓິໍ;

ຕສ຺ສາ ເມ ອປ຺ປມຕ຺ຕາຍ, ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ອຫຸ.

໓໔໐. ‘‘ຕໂຕຫໍ ສພ຺ພກາເມສຸ, ຠຸສໍ ອຣຕິມຊ຺ຌຄໍ;

ສກ຺ກາຍສ຺ມິໍ ຠຍໍ ທິສ຺ວາ, ເນກ຺ຂມ຺ມເມວ ປີຫເຍ.

໓໔໑. ‘‘ຫິຕ຺ວານຫໍ ຎາຕິຄຓໍ, ທາສກມ຺ມກຣານິ ຈ;

ຄາມເຂຕ຺ຕານິ ຜີຕານິ, ຣມຓີເຍ ປໂມທິເຕ.

໓໔໒. ‘‘ປຫາຍຫໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ສາປເຕຍ຺ຍມນປ຺ປກໍ;

ເອວໍ ສທ຺ຘາຍ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປເວທິເຕ.

໓໔໓. ‘‘ເນຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎຎ຺ຫິ ປຕ຺ຖເຍ;

ໂຍ ຊາຕຣູປໍ ຣຊຕໍ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸນຣາຄເມ.

໓໔໔. ‘‘ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ວາ, ນ ໂພຘາຍ ນ ສນ຺ຕິຍາ;

ເນຕໍ ສມຓສາຣຸປ຺ປໍ, ນ ເອຕໍ ອຣິຍທ຺ຘນໍ.

໓໔໕. ‘‘ໂລຠນໍ ມທນຎ຺ເຈຕໍ, ໂມຫນໍ ຣຊວຑ຺ຒນໍ;

ສາສງ຺ກໍ ພຫຸອາຍາສໍ, ນຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ຘຸວໍ ຐິຕິ.

໓໔໖. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕາ ປມຕ຺ຕາ ຈ, ສໍກິລິຏ຺ຐມນາ ນຣາ;

ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎນ ພ຺ຍາຣຸທ຺ຘາ, ປຸຖູ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ເມຘຄໍ.

໓໔໗. ‘‘ວໂຘ ພນ຺ໂຘ ປຣິກ຺ເລໂສ, ຊານິ ໂສກປຣິທ຺ທໂວ;

ກາເມສຸ ອຘິປນ຺ນານໍ, ທິສ຺ສເຕ ພ຺ຍສນໍ ພຫຸໍ.

໓໔໘. ‘‘ຕໍ ມໍ ຎາຕີ ອມິຕ຺ຕາວ, ກິໍ ໂວ ກາເມສຸ ຍຸຎ຺ຊຖ;

ຊານາຖ ມໍ ປພ຺ພຊິຕໍ, ກາເມສຸ ຠຍທສ຺ສິນິໍ.

໓໔໙. ‘‘ນ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນ, ປຣິກ຺ຂີຍນ຺ຕິ ອາສວາ;

ອມິຕ຺ຕາ ວຘກາ ກາມາ, ສປຕ຺ຕາ ສລ຺ລພນ຺ຘນາ.

໓໕໐. ‘‘ຕໍ ມໍ ຎາຕີ ອມິຕ຺ຕາວ, ກິໍ ໂວ ກາເມສຸ ຍຸຎ຺ຊຖ;

ຊານາຖ ມໍ ປພ຺ພຊິຕໍ, ມຸຓ຺ຑໍ ສງ຺ຆາຏິປາຣຸຕໍ.

໓໕໑. ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ອຸຎ຺ໂຉ ຈ, ປໍສຸກູລຎ຺ຈ ຈີວຣໍ;

ເອຕໍ ໂຂ ມມ ສາຣຸປ຺ປໍ, ອນຄາຣູປນິສ຺ສໂຍ.

໓໕໒. ‘‘ວນ຺ຕາ ມເຫສີຫິ ກາມາ, ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ;

ເຂມຏ຺ຐາເນ ວິມຸຕ຺ຕາ ເຕ, ປຕ຺ຕາ ເຕ ອຈລໍ ສຸຂໍ.

໓໕໓. ‘‘ມາຫໍ ກາເມຫິ ສໍຄຈ຺ຉິໍ, ເຍສຸ ຕາຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອມິຕ຺ຕາ ວຘກາ ກາມາ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມາ ທຸຂາ.

໓໕໔. ‘‘ປຣິປນ຺ໂຖ ເອສ ຠໂຍ, ສວິຆາໂຕ ສກຓ຺ຏໂກ;

ເຄໂຘ ສຸວິສໂມ ເຈໂສ, ມຫນ຺ໂຕ ໂມຫນາມຸໂຂ.

໓໕໕. ‘‘ອຸປສຄ຺ໂຄ ຠີມຣູໂປ, ກາມາ ສປ຺ປສິຣູປມາ;

ເຍ ພາລາ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕິ, ອນ຺ຘຠູຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ.

໓໕໖. ‘‘ກາມປງ຺ເກນ ສຕ຺ຕາ ຫິ, ພຫູ ໂລເກ ອວິທ຺ທສູ;

ປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຊາຕິຍາ ມຣຓສ຺ສ ຈ.

໓໕໗. ‘‘ທຸຄ຺ຄຕິຄມນໍ ມຄ຺ຄໍ, ມນຸສ຺ສາ ກາມເຫຕຸກໍ;

ພຫຸໍ ເວ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂຣຄມາວຫໍ.

໓໕໘. ‘‘ເອວໍ ອມິຕ຺ຕຊນນາ, ຕາປນາ ສໍກິເລສິກາ;

ໂລກາມິສາ ພນ຺ຘນີຍາ, ກາມາ ມຣຓພນ຺ຘນາ.

໓໕໙. ‘‘ອຸມ຺ມາທນາ ອຸລ຺ລປນາ, ກາມາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປມາຖິໂນ;

ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ, ຂິປ຺ປໍ ມາເຣນ ໂອຑ຺ຑິຕໍ.

໓໖໐. ‘‘ອນນ຺ຕາທີນວາ ກາມາ, ພຫຸທຸກ຺ຂາ ມຫາວິສາ;

ອປ຺ປສ຺ສາທາ ຣຓກຣາ, ສຸກ຺ກປກ຺ຂວິໂສສນາ.

໓໖໑. ‘‘ສາຫໍ ເອຕາທິສໍ ກຕ຺ວາ, ພ຺ຍສນໍ ກາມເຫຕຸກໍ;

ນ ຕໍ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສາມິ, ນິພ຺ພານາຠິຣຕາ ສທາ.

໓໖໒. ‘‘ຣຓໍ ຕຣິຕ຺ວາ ກາມານໍ, ສີຕິຠາວາຠິກງ຺ຂິນີ;

ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫສ຺ສາມິ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂເຍ.

໓໖໓. ‘‘ອໂສກໍ ວິຣຊໍ ເຂມໍ, ອຣິຍຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ອຸຊຸໍ;

ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉາມິ, ເຍນ ຕິຓ຺ຓາ ມເຫສິໂນ.

໓໖໔. ‘‘ອິມໍ ປສ຺ສຖ ຘມ຺ມຏ຺ຐໍ, ສຸຠໍ ກມ຺ມາຣຘີຕຣໍ;

ອເນຊໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ, ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ຫິ ຌາຍຕິ.

໓໖໕. ‘‘ອຊ຺ຊຏ຺ຐມີ ປພ຺ພຊິຕາ, ສທ຺ຘາ ສທ຺ຘມ຺ມໂສຠນາ;

ວິນີຕຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ, ເຕວິຊ຺ຊາ ມຈ຺ຈຸຫາຍິນີ.

໓໖໖. ‘‘ສາຍໍ ຠຸຊິສ຺ສາ ອຓຓາ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ;

ສພ຺ພໂຍຄວິສໍຍຸຕ຺ຕາ, ກຕກິຈ຺ຈາ ອນາສວາ.

໓໖໗. ‘‘ຕໍ ສກ຺ໂກ ເທວສງ຺ເຆນ, ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ອິທ຺ຘິຍາ;

ນມສ຺ສຕິ ຠູຕປຕິ, ສຸຠໍ ກມ຺ມາຣຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ທຫຣາຫໍ ສຸທ຺ຘວສນາ, ຍໍ ປຸເຣ ຘມ຺ມມສ຺ສຸຓິນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ທຫຣາ ຕຣຸຓີ ເອວ ສຸທ຺ຘວສນາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອສ຺ໂສສິໍ. ຕສ຺ສາ ເມ ອປ຺ປມຕ຺ຕາຍ, ສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ອຫູຕິ ຍສ຺ມາ ຈ ຕສ຺ສາ ເມ ມຍ຺ຫໍ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາຍ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຍາ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິຍາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອຠິສມໂຍ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໒) ປຏິເວໂຘ ອໂຫສິ.

ຕໂຕຫໍ ສພ຺ພກາເມສຸ, ຠຸສໍ ອຣຕິມຊ຺ຌຄນ຺ຕິ ຕໂຕ ເຕນ ກາຣເຓນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຕຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ອຠິສມິຕຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ເສສຸ ທິພ຺ເພສຸ ຈາຕິ ສພ຺ເພສຸປິ ກາເມສຸ ຠຸສໍ ອຕິວິຍ ອຣຕິໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍ. ສກ຺ກາຍສ຺ມິໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ, ຠຍໍ ສປ຺ປຏິຠຍຠາວໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ, ເນກ຺ຂມ຺ມເມວ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນິພ຺ພານເມວ, ປີຫເຍ ປິຫຍາມິ ປຕ຺ຖຍາມິ.

ທາສກມ຺ມກຣານິ ຈາຕິ ທາເສ ຈ ກມ຺ມກາເຣ ຈ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ເຫຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາມເຂຕ຺ຕານີຕິ ຄາເມ ຈ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓວິຣຸຫນກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ຈ, ຄາມປຣິຍາປນ຺ນານິ ວາ ເຂຕ຺ຕານິ. ຜີຕານີຕິ ສມິທ຺ຘານິ. ຣມຓີເຍຕິ ມນຸຎ຺ເຎ. ປໂມທິເຕຕິ ປມຸທິເຕ, ໂຠຄກ຺ຂນ຺ເຘ ຫິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ, ມຓິກນກຣຊຕາທິປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸໍ. ອນປ຺ປກນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ, ປຫາຍາຕິ ໂຍຊນາ. ເອວໍ ສທ຺ຘາຍ ນິກ຺ຂມ຺ມາຕິ ‘‘ຫິຕ຺ວານຫໍ ຎາຕິຄຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ມຫນ຺ຕໍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ກມ຺ມກມ຺ມຜລານິ ຣຕນຕ຺ຕຍຎ຺ຈາຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໍ ສທ຺ຘາຍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຆຣໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປເວທິເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສຸຏ຺ຐຸ ປເວທິເຕ ອຣິຍວິນເຍ ອຫໍ ປພ຺ພຊິຕາ.

ເອວໍ ປພ຺ພຊິຕາຍ ປນ ເນຕໍ ອສ຺ສ ປຕິຣູປໍ, ຍທິທໍ ຉຑ຺ຑິຕານໍ ກາມານໍ ປຈ຺ຈາຄມນໍ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎຎ຺ຫິ ປຕ຺ຖເຍຕິ ອຫໍ ອກິຎ຺ຈນຠາວໍ ອປຣິຄ຺ຄຫຠາວເມວ ປຕ຺ຖຍາມິ. ໂຍ ຊາຕຣູປຣຊຕໍ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸນຣາຄເມຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວາ ກິຎ຺ຈິ ຘນຊາຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ໂສ ປຓ຺ຑິຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ກຖໍ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິເປຍ຺ຍ?

ຍສ຺ມາ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ວາ, ນ ໂພຘາຍ ນ ສນ຺ຕິຍາ ນ ມຄ຺ຄຎາຓາຍ ນ ນິພ຺ພານາຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຕໍ ສມຓສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕໍ ຊາຕຣູປຣຊຕາທິປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸ, ຕສ຺ສ ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສມຓານໍ ສາຣຸປ຺ປໍ ນ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ກປ຺ປຕິ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍານໍ ຊາຕຣູປຣຊຕ’’ນ຺ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ໔໔໖). ນ ເອຕໍ ອຣິຍທ຺ຘນນ຺ຕິ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖຸ ສທ຺ຘາທິຘນໍ ວິຍ ອຣິຍຘມ຺ມມຍມ຺ປິ ຘນໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ອຣິຍຠາວາວຫໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລຠນ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ໂລຠນນ຺ຕິ ໂລຠຸປ຺ປາທນໍ. ມທນນ຺ຕິ ມທາວຫໍ. ໂມຫນນ຺ຕິ ສມ຺ໂມຫຊນນໍ. ຣຊວຑ຺ຒນນ຺ຕິ ຣາຄຣຊາທິສໍວຑ຺ຒນໍ. ເຍນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ອາສງ຺ກາວຫຕ຺ຕາ ສຫ ອາສງ຺ກາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສາສງ຺ກໍ, ເຍນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ຍໂຕ ກຸໂຕ ອາສງ຺ກາວຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸອາຍາສນ຺ຕິ ສຊ຺ຊນຣກ຺ຂຓາທິວເສນ ພຫຸປຣິສ຺ສມໍ. ນຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ຘຸວໍ ຐິຕີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຘເນ ຘຸວຠາໂວ ຈ ຐິຕິຠາໂວ ຈ ນຕ຺ຖິ, ຈຎ຺ຈລມນວຏ຺ຐິຕເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕາ ປມຕ຺ຕາ ຈາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຘເນ ຣຕ຺ຕາ ສຎ຺ຊາຕຣາຄາ ທສກຸສລຘມ຺ເມສຸ ສຕິຍາ ວິປ຺ປວາເສນ ປມຕ຺ຕາ. ສໍກິລິຏ຺ຐມນາ ໂລຠາທິສໍກິເລເສນ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາວ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ຫິ ພ຺ຍາຣຸທ຺ຘາ, ປຸຖູ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ເມຘຄໍ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ, ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິຣຸທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຖູ ສຕ຺ຕາ ເມຘຄໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓໍ…ເປ… ມາຕາປິ ປຸຕ຺ເຕນ ວິວທຕິ ປຸຕ຺ໂຕປິ ມາຕຣາ ວິວທຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໘, ໑໗໘).

ວໂຘຕິ ມຣຓໍ. ພນ຺ໂຘຕິ ອທ຺ທຸພນ຺ຘນາທິພນ຺ຘນໍ. ປຣິກ຺ເລໂສຕິ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທາທິປຣິກິເລສາປຕ຺ຕິ. ຊານີຕິ ຘນຊານິ ເຈວ ປຣິວາຣຊານິ ຈ. ໂສກປຣິທ຺ທໂວຕິ ໂສໂກ ຈ ປຣິເທໂວ ຈ. ອຘິປນ຺ນານນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌສິຕານໍ. ທິສ຺ສເຕ ພ຺ຍສນໍ ພຫຸນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວຘພນ຺ຘນາທິເຠທໍ ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາທິໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ພຫຸໍ ພຫຸວິຘໍ ພ຺ຍສນໍ ອນຕ຺ໂຖ ກາເມສຸ ທິສ຺ສເຕວ.

ຕໍ ມໍ ຎາຕີ ອມິຕ຺ຕາວ, ກິໍ ໂວ ກາເມສຸ ຍຸຎ຺ຊຖາຕິ ຕາທິສໍ ມໍ ຍຖາ ກາເມສຸ ວິຣຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ເຫ ຎາຕີ ຎາຕກາ ສມານາ ອນຕ຺ຖກາມາ ອມິຕ຺ຕາ ວິຍ ກິໍ ເກນ ກາຣເຓນ ກາເມສຸ ຍຸຎ຺ຊຖ ນິໂຍເຊຖ. ຊານາຖ ມໍ ປພ຺ພຊິຕໍ, ກາເມສຸ ຠຍທສ຺ສິນິນ຺ຕິ ກາເມ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ມໍ ອາຊານາຖ, ກິໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນ, ປຣິກ຺ຂີຍນ຺ຕິ ອາສວາຕິ ກາມາສວາທໂຍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນ ນ ກທາຈິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕຫິ ເອວ ປຣິວຑ຺ຒນ຺ເຕວ. ເຕນາຫ – ‘‘ອມິຕ຺ຕາ ວຘກາ ກາມາ, ສປຕ຺ຕາ ສລ຺ລພນ຺ຘນາ’’ຕິ. ກາມາ ຫິ ອຫິຕາວຫຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ອມິຕ຺ຕາ, ມຣຓເຫຕຸຕາຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກສທິສຕ຺ຕາ ວຘກາ, ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາປິ ອນຕ຺ຖາວຫນຕາຍ ເວຣານຸພນ຺ຘສປຕ຺ຕສທິສຕ຺ຕາ ສປຕ຺ຕາ, ຣາຄາທີນໍ ສລ຺ລານໍ ພນ຺ຘນໂຕ ສລ຺ລພນ຺ຘນາ.

ມຸຓ຺ຑນ຺ຕິ ມຸຓ຺ຑິຕເກສໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ຕການິ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣປາຣຸປເນນ ສງ຺ຆາຏິປາຣຸຕໍ.

ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑຕິ ວິວຏທ຺ວາເຣ ຆເຣ ຆເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕ຺ວາ ລຠນກປິຓ຺ໂຑ. ອຸຎ຺ໂຉຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາ. ອນຄາຣູປນິສ຺ສໂຍຕິ ອນຄາຣານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍຠູໂຕ ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາໂຣ. ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊິຕາ ຊີວນ຺ຕິ.

ວນ຺ຕາຕິ ຉຑ຺ຑິຕາ. ມເຫສີຫີຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ມເຫສີຫິ. ເຂມຏ຺ຐາເນຕິ ກາມໂຍຄາທີຫິ ອນຸປທ຺ທວຏ຺ຐານຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ. ເຕຕິ ມເຫສໂຍ. ອຈລໍ ສຸຂນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ປຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕນ ກາມາ ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມາຫໍ ກາເມຫິ ສໍຄຈ຺ຉິນ຺ຕິ ອຫໍ ກທາຈິປິ ກາເມຫິ ນ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ ອາຫ – ‘‘ເຍສຸ ຕາຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ, ເຍສຸ ກາເມສຸ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາເນສຸ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ອນຕ຺ຖປຣິຕ຺ຕາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມາ ມຫາຠິຕາປຏ຺ເຐນ. ທຸຂາ ທຸກ຺ຂມຏ຺ເຐນ.

ປຣິປນ຺ໂຖ ເອສ ຠໂຍ ຍທິທໍ ກາມາ ນາມ ອວິທິຕວິປຸລານຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ. ສວິຆາໂຕ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕກຣຕ຺ຕາ. ສກຓ຺ຏໂກ ວິນິວິຊ຺ຌນຕ຺ຕາ. ເຄໂຘ ສຸວິສໂມ ເຈໂສຕິ ຄິທ຺ຘິເຫຕຸຕາຍ ເຄໂຘ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິສໂມ ມຫາປລິໂພໂຘ ໂສ. ທຸຣຕິກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ມຫນ຺ໂຕ. ໂມຫນາມຸໂຂ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ.

ອຸປສຄ຺ໂຄ ຠີມຣູໂປຕິ ອຕິຠິໍສນກສຠາໂວ, ມຫນ຺ໂຕ ເທວຕູປສຄ຺ໂຄ ວິຍ ອນຕ຺ຖກາທິທຸກ຺ຂາວຫນໂຕ. ສປ຺ປສິຣູປມາ ກາມາ ສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ.

ກາມປງ຺ເກນ ສຕ຺ຕາຕິ ກາມສງ຺ຂາເຕນ ປງ຺ເກນ ສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ.

ທຸຄ຺ຄຕິຄມນໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ນິຣຍາທິອປາຍຄາມິນໍ ມຄ຺ຄໍ. ກາມເຫຕຸກນ຺ຕິ ກາໂມປໂຠຄເຫຕຸກໍ. ພຫຸນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິເຠເທນ ພຫຸວິຘໍ. ໂຣຄມາວຫນ຺ຕິ ຣຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂຣຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິເຠທສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອາວຫນກໍ.

ເອວນ຺ຕິ ‘‘ອມິຕ຺ຕາ ວຘກາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອມິຕ຺ຕຊນນາຕິ ອມິຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກາ. ຕາປນາຕິ ສນ຺ຕາປນກາ, ຕປນີຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍກິເລສິກາຕິ ສໍກິເລສາວຫາ. ໂລກາມິສາຕິ ໂລເກ ອາມິສຠູຕາ. ພນ຺ຘນິຍາຕິ ພນ຺ຘຠູເຕຫິ ສໍໂຍຊເນຫິ ວຑ຺ຒິຕພ຺ພາ, ສໍໂຍຊນິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຣຓພນ຺ຘນາຕິ ຠວາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ປວຕ຺ຕກາຣຓໂຕ ຈ ມຣຓວິພນ຺ຘນາ.

ອຸມ຺ມາທນາຕິ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມານໍ ວິໂຍຄວເສນ ໂສກຸມ຺ມາທກຣາ, ວຑ຺ຒິຍາ ວາ ອຸປຣູປຣິມທາວຫາ. ອຸລ຺ລປນາຕິ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ລປາປນກາ. ‘‘ອຸລ຺ໂລລນາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອຸລ຺ໂລເລນ຺ໂຕ ສຸນໂຂ ວິຍ ອາມິສເຫຕຸ ສຕ຺ເຕ ອຸປຣູປຣິລາລນາ, ປຣາຠວາວຎ຺ຎາຕປາປນກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕປ຺ປມາຖິໂນຕິ ປຣິຬາຫຸປ຺ປາທນາທິນາ ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປມຖນສີລາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕປ຺ປມທ຺ທິໂນ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນ ‘‘ຈິຕ຺ຕປ຺ປມາທິໂນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປມາທາວຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍກິເລສາຍາຕິ ວິພາຘນາຍ ອຸປຕາປນາຍ ວາ. ຂິປ຺ປໍ ມາເຣນ ໂອຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ກາມາ ນາເມເຕ ມາເຣນ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ກຸມິນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ ສຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖາວຫນໂຕ.

ອນນ຺ຕາທີນວາຕິ ‘‘ໂລຠນໍ ມທນຎ຺ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ, ‘‘ອິຘ ສີຕສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຣກ຺ຂໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໗) ຈ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອປຣິຍນ຺ຕາທີນວາ ພຫຸໂທສາ. ພຫຸທຸກ຺ຂາຕິ ອາປາຍິກາທິພຫຸວິຘທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘາ. ມຫາວິສາຕິ ກຏຸກາສຍ຺ຫຜລຕາຍ ຫລາຫລາທິມຫາວິສສທິສາ. ອປ຺ປສ຺ສາທາຕິ ສຕ຺ຖຘາຣາຄຕມຘຸພິນ຺ທຸ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສາທາ. ຣຓກຣາຕິ ສາຣາຄາທິສໍວຑ຺ຒກາ. ສຸກ຺ກປກ຺ຂວິໂສສນາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອນວຊ຺ຊໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ວິນາສກາ.

ສາຫນ຺ຕິ ສາ ອຫໍ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ກາເມ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕາທິສນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ. ກຕ຺ວາຕິ ອິຕິ ກຕ຺ວາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຕໍ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສາມີຕິ ຕໍ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ວນ຺ຕກາເມ ປຸນ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ. ນິພ຺ພານາຠິຣຕາ ສທາຕິ ຍສ຺ມາ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພກາລໍ ນິພ຺ພານາຠິຣຕາ, ຕສ຺ມາ ນ ຕໍ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສາມີຕິ ໂຍຊນາ.

ຣຓໍ ຕຣິຕ຺ວາ ກາມານນ຺ຕິ ກາມານໍ ຣຓໍ ຕຣິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ມຍາ ກາຕພ຺ພໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສໍປຫາຣໍ ກຕ຺ວາ. ສີຕິຠາວາຠິກງ຺ຂິນີຕິ ສພ຺ພກິເລສທຣຖປຣິຬາຫວູປສເມນ ສີຕິຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຠິກງ຺ຂນ຺ຕີ. ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂເຍຕິ ສພ຺ເພສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ຂຍຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ ອຠິຣຕາ.

ເຍນ ຕິຓ຺ຓາ ມເຫສິໂນຕິ ເຍນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ມເຫສິໂນ ສໍສາຣມໂຫຆໍ ຕິຓ຺ຓາ, ອຫມ຺ປິ ເຕຫິ ຄຕມຄ຺ຄໍ ອນຸຄຈ຺ຉາມິ, ສີລາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸປາປຸຓາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຣິຍຜລຘມ຺ເມ ຐິຕໍ. ອເນຊນ຺ຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘ ເອຊຕາຍ ອເນຊນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ອຄ຺ຄຜລໍ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ຌາຍຕີຕິ ຕເມວ ຜລຊ຺ຌານໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ.

ອຊ຺ຊຏ຺ຐມີ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ປພ຺ພຊິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຊ຺ຊ ອຏ຺ຐມທິວໂສ, ອິໂຕ ອຕີເຕ ອຏ຺ຐມິຍໍ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຕິ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ. ສທ຺ຘມ຺ມໂສຠນາຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາຘິຄເມນ ໂສຠນາ.

ຠຸຊິສ຺ສາຕິ ທາສຠາວສທິສານໍ ກິເລສານໍ ປຫາເນນ ຠຸຊິສ຺ສາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິອິຓາປຄເມນ ອຓຓາ.

ອິມາ ກິຣ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ເຖຣິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປສໍສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣາ ປສໍສີຍມານາ ອຍໍ ເຖຣີ ຍສ຺ມາ ເທເວຫິ ຈ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ຕາວເທວ ຕາວຕິໍເສຫິ ເທເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕໍ ສກ຺ໂກ ເທວສງ຺ເຆນ, ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ອິທ຺ຘິຍາ;

ນມສ຺ສຕິ ຠູຕປຕິ, ສຸຠໍ ກມ຺ມາຣຘີຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕີສຸ ກາມຠເວສຸ ຠູຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຕິ ອິສ຺ສໂຣຕິ ກຕ຺ວາ ຠູຕປຕີຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ສຸຠໍ ກມ຺ມາຣຘີຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ເທວິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ນມສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຠາກມ຺ມາຣຘີຕຸເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວີສຕິນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.