໓. ຈາປາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ລຏ຺ຐິຫຕ຺ໂຖ ປຸເຣ ອາສີຕິອາທິກາ ຈາປາຍ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ຕີ, ອນຸກ຺ກເມນ ອຸປຈິຕກຸສລມູລາ ສມ຺ຠຕວິໂມກ຺ຂສມ຺ຠາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ວງ຺ຄຫາຣຊນປເທ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ມິຄລຸທ຺ທກຄາເມ ເຊຏ຺ຐກມິຄລຸທ຺ທກສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຈາປາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອໂຫສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອຸປໂກ ອາຊີວໂກ ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ພາຣາຓສິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສຕ຺ຖາຣາ ສມາຄໂຕ ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ, ກໍສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂກ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕) ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ –

‘‘ສພ຺ພາຠິຠູ ສພ຺ພວິທູຫມສ຺ມິ, ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນູປລິຕ຺ໂຕ;

ສພ຺ພຎ຺ຊໂຫ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ກມຸທ຺ທິເສຍ຺ຍໍ. (ຘ. ປ. ໓໕໓; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕);

‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ອຫຎ຺ຫິ ອຣຫາ ໂລເກ, ອຫໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ເອໂກມ຺ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສີຕິຠູໂຕມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸໂຕ.

‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ, ຄຈ຺ຉາມິ ກາສິນໍ ປຸຣໍ;

ອນ຺ຘີຠູຕສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ອາຫຎ຺ຉໍ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິ’’ນ຺ຕິ. (ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕) –

ສຕ຺ຖາຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຠາເວ ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕເນ ຈ ປເວທິເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ໂສ ‘‘ຫຸເປຍ຺ຍປາວຸໂສ, ອຣຫສິ ອນນ຺ຕຊິໂນ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໑.໒໘໕) ວຕ຺ວາ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວງ຺ຄຫາຣຊນປທໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ມິຄລຸທ຺ທກຄາມກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐກມິຄລຸທ຺ທໂກ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ທູຣໍ ມິຄວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຣຫນ຺ເຕ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ຈາປໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຄມາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ຕຠາຕຸເກຫິ. ສາ ຈສ຺ສ ຘີຕາ ອຠິຣູປາ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີຍາ.

ອຖ ໂຂ ອຸປໂກ ອາຊີວໂກ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ມິຄລຸທ຺ທກສ຺ສ ຆຣໍ ຄໂຕ ປຣິວິສິຕຸໍ ອຸປຄຕໍ ຈາປໍ ທິສ຺ວາ ຣາເຄນ ອຠິຠູໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠາຊເນນ ຠຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ເອກມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຈາປໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ຊີວາມິ, ໂນ ເຈ, ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຣາຫາໂຣ ນິປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມິຄລຸທ຺ທໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອຣຫນ຺ເຕ ນ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ? ສາ ‘‘ເອກທິວສເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ນາຄຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ມິຄລຸທ຺ທໂກ ຈ ຕາວເທວສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ. ອຸປໂກ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕຕິເຍວ. ໂສ ‘‘ວທຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປໂກ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ອິຕໂຣ ຊານາສິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອຊານນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ຆຣໍ ອາວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ນາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາມິ, ອປິຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມໍສຫາຣໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ມໍສຎ຺ຈ ວິກ຺ກິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຄວິໂກ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເອຕເທວ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍກສ຺ສ ເຄເຫ ກຕິປາຫໍ ວສາເປຕ຺ວາ ຕາທິເສ ທິວເສ ຆຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອທາສິ.

ອຖ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຕສໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸຠທ຺ໂທຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຈາປາ ຕສ຺ສ ໂຣທນກາເລ ‘‘ອຸປກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ, ອາຊີວກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ, ມໍສຫາຣກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕ, ມາ ໂຣທິ ມາ ໂຣທີ’’ຕິອາທິນາ ປຸຕ຺ຕໂຕສນຄີເຕນ ອຸປກໍ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສິ. ໂສ ‘‘ມາ ຕ຺ວໍ ຈາເປ ມໍ ‘ອນາໂຖ’ຕິ ມຎ຺ຎິ, ອຕ຺ຖິ ເມ ສຫາໂຍ ອນນ຺ຕຊິໂນ ນາມ, ຕສ຺ສາຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຈາປາ ‘‘ເອວມຍໍ ອຏ຺ຏີຍຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕຖາ ກເຖສິເຍວ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຕາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸມາຣທ຺ໂຘ. ຕາຍ ຕໍ ຕໍ ວຕ຺ວາ ອນຸນີຍມາໂນປິ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠິມຸໂຂ ປກ຺ກາມິ.

ຠຄວາ ຈ ເຕນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຈິກ຺ຂິ – ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຊ ‘ກຸຫິໍ ອນນ຺ຕຊິໂນ’ຕິ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຖາ’’ຕິ. ອຸປໂກປິ ‘‘ກຸຫິໍ ອນນ຺ຕຊິໂນ ວສຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ ອນນ຺ຕຊິໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຊານາຖ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ຊານາມິ, ກຸຫິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວສີ’’ຕິ? ‘‘ວງ຺ຄຫາຣຊນປເທ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຸປກ, ອິທານິ ມຫລ຺ລໂກ ຊາໂຕ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວິເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອວິເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ຊນາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອຍໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອວິຫໍ ອຸປປນ຺ນາເສ, ວິມຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂໂວ;

ຣາຄໂທສປຣິກ຺ຂີຓາ, ຕິຓ຺ຓາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກໍ.

‘‘ອຸປໂກປລຄຓ຺ໂຑ ຈ, ປກ຺ກຸສາຕິ ຈ ເຕ ຕໂຍ;

ຠທ຺ທິໂຍ ຂຓ຺ຑເທໂວ ຈ, ພາຫຸຣຄ຺ຄິ ຈ ສິງ຺ຄິໂຍ;

ເຕ ຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ທິພ຺ພໂຍຄໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໐໕);

ອຸປເກ ປນ ປກ຺ກນ຺ເຕ ນິພ຺ພິນ຺ທຫທຍາ ຈາປາ ທາຣກໍ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ອຸປເກນ ຄຕມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ອຸປເກນ ອຕ຺ຕນາ ຈ ກຖິຕຄາຖາໂຍ ອຸທານວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ –

໒໙໒. ‘‘ລຏ຺ຐິຫຕ຺ໂຖ ປຸເຣ ອາສິ, ໂສ ທານິ ມິຄລຸທ຺ທໂກ;

ອາສາຍ ປລິປາ ໂຆຣາ, ນາສກ຺ຂິ ປາຣເມຕເວ.

໒໙໓. ‘‘ສຸມຕ຺ຕໍ ມໍ ມຎ຺ຎມານາ, ຈາປິ ປຸຕ຺ຕມໂຕສຍິ;

ຈາປາຍ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິສ຺ສໍ ປຸໂນປຫໍ.

໒໙໔. ‘‘ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌິ ມຫາວີຣ, ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌິ ມຫາມຸນິ;

ນ ຫິ ໂກຘປເຣຕສ຺ສ, ສຸທ຺ຘິ ອຕ຺ຖິ ກຸໂຕ ຕໂປ.

໒໙໕. ‘‘ປກ຺ກມິສ຺ສຎ຺ຈ ນາຬາໂຕ, ໂກຘ ນາຬາຍ ວຈ຺ຉຕິ;

ພນ຺ຘນ຺ຕີ ອິຕ຺ຖິຣູເປນ, ສມເຓ ຘມ຺ມຊີວິໂນ.

໒໙໖. ‘‘ເອຫິ ກາຬ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ຠຸຎ຺ຊ ກາເມ ຍຖາ ປຸເຣ;

ອຫຎ຺ຈ ເຕ ວສີກຕາ, ເຍ ຈ ເມ ສນ຺ຕິ ຎາຕກາ.

໒໙໗. ‘‘ເອຕ຺ໂຕ ຈາເປ ຈຕຸພ຺ຠາຄໍ, ຍຖາ ຠາສສິ ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ;

ຕຍິ ຣຕ຺ຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ອຸຬາຣໍ ວຕ ຕໍ ສິຍາ.

໒໙໘. ‘‘ກາຬງ຺ຄິນິໍວ ຕກ຺ກາຣິໍ, ປຸປ຺ຜິຕໍ ຄິຣິມຸທ຺ຘນິ;

ຜຸລ຺ລໍ ທາລິມລຏ຺ຐິໍວ, ອນ຺ໂຕທີເປວ ປາຏລິໍ.

໒໙໙. ‘‘ຫຣິຈນ຺ທນລິຕ຺ຕງ຺ຄິໍ, ກາສິກຸຕ຺ຕມຘາຣິນິໍ;

ຕໍ ມໍ ຣູປວຕິໍ ສນ຺ຕິໍ, ກສ຺ສ ໂອຫາຍໍ ຄຈ຺ຉສິ.

໓໐໐. ‘‘ສາກຸນ຺ຕິໂກວ ສກຸຓິໍ, ຍຖາ ພນ຺ຘິຕຸມິຈ຺ຉຕິ;

ອາຫຣິເມນ ຣູເປນ, ນ ມໍ ຕ຺ວໍ ພາຘຍິສ຺ສສິ.

໓໐໑. ‘‘ອິມຎ຺ຈ ເມ ປຸຕ຺ຕຜລໍ, ກາຬ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຕຍາ;

ຕໍ ມໍ ປຸຕ຺ຕວຕິໍ ສນ຺ຕິໍ, ກສ຺ສ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉສິ.

໓໐໒. ‘‘ຊຫນ຺ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ສປ຺ປຎ຺ຎາ, ຕໂຕ ຎາຕີ ຕໂຕ ຘນໍ;

ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ມຫາວີຣາ, ນາໂຄ ເຉຕ຺ວາວ ພນ຺ຘນໍ.

໓໐໓. ‘‘ອິທານິ ເຕ ອິມໍ ປຸຕ຺ຕໍ, ທຓ຺ເຑນ ຉຸຣິກາຍ ວາ;

ຠູມິຍໍ ວາ ນິສຸມ຺ຠິສ຺ສໍ, ປຸຕ຺ຕໂສກາ ນ ຄຈ຺ຉສິ.

໓໐໔. ‘‘ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ສິງ຺ຄາລານໍ, ກຸກ຺ກຸຣານໍ ປທາຫິສິ;

ນ ມໍ ປຸຕ຺ຕກຕ຺ເຕ ຊມ຺ມິ, ປຸນຣາວຕ຺ຕຍິສ຺ສສິ.

໓໐໕. ‘‘ຫນ຺ທ ໂຂ ທານິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ກຸຫິໍ ກາຬ ຄມິສ຺ສສິ;

ກຕມໍ ຄາມນິຄມໍ, ນຄຣໍ ຣາຊຘານິໂຍ.

໓໐໖. ‘‘ອຫຸມ຺ຫ ປຸພ຺ເພ ຄຓິໂນ, ອສ຺ສມຓາ ສມຓມານິໂນ;

ຄາເມນ ຄາມໍ ວິຈຣິມ຺ຫ, ນຄເຣ ຣາຊຘານິໂຍ.

໓໐໗. ‘‘ເອໂສ ຫິ ຠຄວາ ພຸທ຺ໂຘ, ນທິໍ ເນຣຎ຺ຊຣໍ ປຕິ;

ສພ຺ພທຸກ຺ຂປ຺ປຫານາຍ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ປາຓິນໍ;

ຕສ຺ສາຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉໍ, ໂສ ເມ ສຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕິ.

໓໐໘. ‘‘ວນ຺ທນໍ ທານິ ເມ ວຊ຺ຊາສິ, ໂລກນາຖໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;

ປທກ຺ຂິຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວານ, ອາທິເສຍ຺ຍາສິ ທກ຺ຂິຓໍ.

໓໐໙. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ລພ຺ຠມມ຺ເຫຫິ, ຍຖາ ຠາສສິ ຕ຺ວຎ຺ຈ ເມ;

ວນ຺ທນໍ ທານິ ເຕ ວຊ຺ຊໍ, ໂລກນາຖໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ;

ປທກ຺ຂິຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວານ, ອາທິສິສ຺ສາມິ ທກ຺ຂິຓໍ.

໓໑໐. ‘‘ຕໂຕ ຈ ກາໂຬ ປກ຺ກາມິ, ນທິໍ ເນຣຎ຺ຊຣໍ ປຕິ;

ໂສ ອທ຺ທສາສິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ເທເສນ຺ຕໍ ອມຕໍ ປທໍ.

໓໑໑. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາທໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມໍ;

ອຣິຍໍ ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

໓໑໒. ‘‘ຕສ຺ສ ປາທານິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ກຕ຺ວານ ນໍ ປທກ຺ຂິຓໍ;

ຈາປາຍ ອາທິສິຕ຺ວານ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ລຏ຺ຐິຫຕ຺ໂຖຕິ ທຓ຺ຑຫຕ຺ໂຖ. ປຸເຣຕິ ປຸພ຺ເພ ປຣິພ຺ພາຊກກາເລ ຈຓ຺ຑໂຄຓກຸກ຺ກຸຣາທີນໍ ປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣຓໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ທານິ ມິຄລຸທ຺ທໂກຕິ ໂສ ອິທານິ ມິຄລຸທ຺ເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂຠຄສໍວາເສຫິ ມິຄລຸທ຺ໂທ ມາຄວິໂກ ຊາໂຕ. ອາສາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ. ‘‘ອາສຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຊ຺ຌາສຍເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປລິປາຕິ ກາມປງ຺ກໂຕ ທິຏ຺ຐິປງ຺ກໂຕ ຈ. ໂຆຣາຕິ ອວິທິຕວິປຸລານຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ ທາຣຸຓໂຕ ໂຆຣາ. ນາສກ຺ຂິ ປາຣເມຕເວຕິ ຕສ຺ເສວ ປລິປສ຺ສ ປາຣຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ເອຕຸໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອສກ຺ຂິ, ນ ອຠິສມ຺ຠຸນີຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ສນ຺ຘາຍ ອຸປໂກ ວທຕິ.

ສຸມຕ຺ຕໍ ມໍ ມຎ຺ຎມານາຕິ ອຕ຺ຕນິ ສຸຏ຺ຐຸ ມຕ຺ຕໍ ມທປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາມເຄຘວເສນ ລຄ຺ຄໍ ປມຕ຺ຕໍ ວາ ກຕ຺ວາ ມໍ ສລ຺ລກ຺ຂນ຺ຕີ. ຈາປາ ປຸຕ຺ຕມໂຕສຍີຕິ ມິຄລຸທ຺ທສ຺ສ ຘີຕາ ຈາປາ ‘‘ອາຊີວກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ມໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕີ ປຸຕ຺ຕໍ ໂຕເສສິ ເກຬາຍສິ. ‘‘ສຸປຕິ ມໍ ມຎ຺ຎມານາ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ສຸປຕີຕິ ມໍ ມຎ຺ຎມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈາປາຍ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາຕິ ຈາປາຍ ຕຍິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິເລສພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊິສ຺ສໍ ປຸໂນປຫນ຺ຕິ ປຸນ ທຸຕິຍວາຣມ຺ປິ ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ.

ອິທານິ ຕສ຺ສາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາປາ ຂມາເປນ຺ຕີ ‘‘ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌີຕິ ເກຬິກຣຓມຕ຺ເຕນ ມາ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌິ. ມຫາວີຣ, ມຫາມຸນີຕິ ອຸປກໍ ອາລປຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສາ ປຸພ຺ເພປິ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອິທານິປິ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມຕິ ກຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິຎ຺ຈ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕີ ‘‘ມຫາມຸນີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ນ ຫິ ໂກຘປເຣຕສ຺ສ, ສຸທ຺ຘິ ອຕ຺ຖິ ກຸໂຕ ຕໂປ’’ຕິ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອສຫນ຺ໂຕ ກຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທເມສ຺ສສິ, ກຖໍ ວາ ຕປໍ ຈຣິສ຺ສສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຖ ນາຬໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວິຕຸກາໂມສີຕິ ຈາປາຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປກ຺ກມິສ຺ສຎ຺ຈ ນາຬາໂຕ, ໂກຘ ນາຬາຍ ວຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ໂກ ອິຘ ນາຬາຍ ວສິສ຺ສຕິ, ນາຬາໂຕວ ອຫໍ ປກ຺ກມິສ຺ສາເມວ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສ ຊາຕຄາໂມ, ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ຈ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ອາສນ຺ນປເທເສ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພນ຺ຘນ຺ຕີ ອິຕ຺ຖິຣູເປນ, ສມເຓ ຘມ຺ມຊີວິໂນຕິ ຈາເປ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ເມນ ຊີວນ຺ເຕ ຘມ຺ມິເກ ປພ຺ພຊິເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອິຕ຺ຖິຣູເປນ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕາກປ຺ເປຫິ ພນ຺ຘນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐສິ. ເຍນາຫໍ ອິທານິ ເອທິໂສ ຊາໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຈາປາ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸກາມາ ‘‘ເອຫິ, ກາຬາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ກາຬວຓ຺ຓຕາຍ, ກາຬ, ອຸປກ, ເອຫິ ນິວຕ຺ຕສ຺ສຸ ມາ ປກ຺ກມິ, ປຸພ຺ເພ ວິຍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊ, ອຫຎ຺ຈ ເຍ ຈ ເມ ສນ຺ຕິ ຎາຕກາ, ເຕ ສພ຺ເພວ ຕຸຍ຺ຫໍ ມາ ປກ຺ກມິຕຸກາມຕາຍ ວສີກຕາ ວສວຕ຺ຕິໂນ ກຕາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປໂກ ‘‘ເອຕ຺ໂຕ ຈາເປ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈາເປຕິ ຈາເປ. ຈາປສທິສອງ຺ຄລຏ຺ຐິຕາຍ ຫິ ສາ, ຈາປາຕິ ນາມໍ ລຠິ, ຕສ຺ມາ, ຈາປາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕ຺ວໍ ຈາເປ, ຍຖາ ຠາສສິ, ອິທານິ ຍາທິສໍ ກເຖສິ, ອິໂຕ ຈຕຸພ຺ຠາຄເມວ ປິຍສມຸທາຈາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ຕຍິ ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຄາຠິຠູຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸຬາຣໍ ວຕ ຕໍ ສິຍາ, ອຫໍ ປເນຕຣຫິ ຕຍິ ກາເມສຸ ຈ ວິຣຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈາປາຍ ວຈເນ ນ ຕິຏ຺ຐາມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປຸນ, ຈາປາ, ອຕ຺ຕນິ ຕສ຺ສ ອາສຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາມາ ‘‘ກາຬງ຺ຄິນິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ, ກາຬາຕິ ຕສ຺ສາລປນໍ. ອງ຺ຄິນິນ຺ຕິ ອງ຺ຄລຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ. ອິວາຕິ ອຸປມາຍ ນິປາໂຕ. ຕກ຺ກາຣິໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ຄິຣິມຸທ຺ຘນີຕິ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຐິຕໍ ສຸປຸປ຺ຜິຕທາລິມລຏ຺ຐິໍ ວິຍ. ‘‘ອຸກ຺ກາຄາຣິ’’ນ຺ຕິ ຈ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຕ຺ຖິລຏ຺ຐິໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄິຣິມຸທ຺ຘນີຕິ ຈ ອິທໍ ເກນຈິ ອນຸປຫຕໂສຠຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ‘‘ກາລິງ຺ຄິນິ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑລຕາສທິສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຜຸລ຺ລໍ ທາລິມລຏ຺ຐິໍວາຕິ ປຸປ຺ຜິຕໍ ພີຊປູຣລຕໍ ວິຍ. ອນ຺ໂຕທີເປວ ປາຏລິນ຺ຕິ ທີປກພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຸປ຺ຜິຕປາຏລິຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ, ທີປຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂສຠາປາຏິຫາຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ.

ຫຣິຈນ຺ທນລິຕ຺ຕງ຺ຄິນ຺ຕິ ໂລຫິຕຈນ຺ທເນນ ອນຸລິຕ຺ຕສພ຺ພງ຺ຄິໍ. ກາສິກຸຕ຺ຕມຘາຣິນິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມກາສິກວຕ຺ຖຘຣໍ. ຕໍ ມນ຺ຕິ ຕາທິສໍ ມໍ. ຣູປວຕິໍ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ຣູປສມ຺ປນ຺ນໍ ສມານໍ. ກສ຺ສ ໂອຫາຍ ຄຈ຺ຉສີຕິ ກສ຺ສ ນາມ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ກສ຺ສ ວາ ເຫຕຸໂນ, ເກນ ກາຣເຓນ, ໂອຫາຍ ປຫາຍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉສິ.

ອິໂຕ ປຣມ຺ປິ ເຕສໍ ວຈນປຏິວຈນຄາຖາວ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເນ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ. ຕຕ຺ຖ ສາກຸນ຺ຕິໂກວາຕິ ສກຸຓລຸທ຺ໂທ ວິຍ. ອາຫຣິເມນ ຣູເປນາຕິ ເກສມຓ຺ຑນາທິນາ ສຣີຣຊຄ຺ຄເນນ ເຈວ ວຕ຺ຖາຠຣຓາທິນາ ຈ ອຠິສງ຺ຂາຣິເກນ ຣູເປນ ວຓ຺ເຓນ ກິຕ຺ຕິເມນ ຈາຕຸຣິເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມໍ ຕ຺ວໍ ພາຘຍິສ຺ສສີຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອິທານິ ມໍ ຕ຺ວໍ ນ ພາຘິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ.

ປຸຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ຜລໍ ປຸຕ຺ຕປສໂວ.

ສປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ, ສໍສາເຣ ອາທີນວວິຠາວິນິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕ ຫິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ປພ຺ພຊນ຺ຕິ ມຫາວີຣາ, ນາໂຄ ເຉຕ຺ວາວ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ, ອຍພນ຺ຘນໍ ວິຍ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາວີຣິຍາວ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ນ ນິຫີນວີຣິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຓ຺ເຑນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ທຓ຺ເຑນ. ຉຸຣິກາຍາຕິ ຂຸເຣນ. ຠູມິຍໍ ວາ ນິສຸມ຺ຠິສ຺ສນ຺ຕິ ປຖວິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ໂປຖນວິຊ຺ຌນາທິນາ ວິພາຘິສ຺ສາມິ. ປຸຕ຺ຕໂສກາ ນ ຄຈ຺ຉສີຕິ ປຸຕ຺ຕໂສກນິມິຕ຺ຕໍ ນ ຄຈ຺ຉິສ຺ສສິ.

ປທາຫິສີຕິ ທສ຺ສສິ. ປຸຕ຺ຕກຕ຺ເຕຕິ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ. ຊມ຺ມີຕິ ຕສ຺ສາ ອາລປນໍ, ລາມເກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ຄມນໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ຄມນຏ຺ຐານໍ ຊານິຕຸໍ ‘‘ຫນ຺ທ ໂຂ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ອິຕໂຣ ປຸພ຺ເພ ອຫໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສາສນໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິໍ, ອິທານິ ປນ ນິຍ຺ຍານິເກ ອນນ຺ຕຊິນສ຺ສ ສາສເນ ຐາຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຸມ຺ຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄຓິໂນຕິ ຄຓຘຣາ. ອສ຺ສມຓາຕິ ນ ສມິຕປາປາ. ສມຓມານິໂນຕິ ສມິຕປາປາຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຎິໂນ. ວິຈຣິມ຺ຫາຕິ ປູຣຓາທີສຸ ອຕ຺ຕານໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວທຕິ.

ເນຣຎ຺ຊຣໍ ປຕີຕິ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ນທິຍາ ສມີເປ ຕສ຺ສາ ຕີເຣ. ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ຠຄວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ.

ວນ຺ທນໍ ທານິ ເມ ວຊ຺ຊາສີຕິ ມມ ວນ຺ທນໍ ວເທຍ຺ຍາສິ, ມມ ວຈເນນ ໂລກນາຖໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວເທຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທກ຺ຂິຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວານ, ອາທິເສຍ຺ຍາສິ ທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາປິ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ປຸຎ຺ຎໂຕ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕິທານໍ ເທນ຺ໂຕ ປທກ຺ຂິຓໍ ອາທິເສຍ຺ຍາສິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ສຸຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຈ ເອວໍ ວທຕິ.

ເອຕໍ ໂຂ ລພ຺ຠມມ຺ເຫຫີຕິ ເອຕໍ ປທກ຺ຂິຓກຣຓໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອມ຺ເຫຫິ ຕວ ທາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ນ ນິວຕ຺ຕນໍ, ປຸພ຺ເພ ວິຍ ກາມູປໂຠໂຄ ຈ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕວ ວນ຺ທນໍ ວຊ຺ຊໍ ວກ຺ຂາມິ.

ໂສຕິ ກາໂຬ, ອທ຺ທສາສີຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖຸເທສນາຍໍ ສຈ຺ຈກຖາຍ ປຘານຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຈາປາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.