໑. ອຎ຺ຎຕຣາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ເຖຣີຄາຖານໍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາທິໂຕ ຍຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ປຏິລທ຺ຘາ, ຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາຍ ກຣີຍມານາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄາຖານໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວຕຸໍ ສຸກຣາ ໂຫຕິ ສຸປາກຏາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປກາເສຕຸໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ –

ອຍຎ຺ຫິ ໂລກນາໂຖ ‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕ຺ຍາທິນາ ວຸຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ກຕມຫາຠິນີຫາໂຣ ສມຕິໍສປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ອນຸກ຺ກເມນ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍາຍ ຈ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ –

‘‘ກາໂລ ໂຂ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗) –

ອາຍາຈິຕມນຸສ຺ສູປປຕ຺ຕິໂກ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ, ກຕປຎ຺ຈມຫາວິໂລກໂນ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ເຄເຫ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ ທສມາເສ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ລຸມ຺ພິນີວເນ ລທ຺ຘາຠິຊາຕິໂກ ວິວິຘາ ຘາຕິໂຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ມຫຕາ ປຣິຫາເຣນ ສມ຺ມເທວ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ວິວິຘນາຏກຊນປຣິວຸໂຕ ເທໂວ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕທສ຺ສເນນ ຊາຕສໍເວໂຄ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ, ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ, ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ກຓ຺ຑກໍ ອສ຺ສຣາຊໍ ອາຣຸຍ຺ຫ, ເທວຕາຫິ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕິກສມເຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ເຕເນວ ຣຕ຺ຕາວເສເສນ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຆຏິກາຣມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອານີເຕ ອຣຫຕ຺ຕທ຺ຘເຊ ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕາວເທວ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ, ປາສາທິເກນ ອິຣິຍາປເຖນ ອນຸກ຺ກເມນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕປພ຺ຠາເຣ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ມາຄຘຣາເຊນ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ຠຄ຺ຄວສ຺ສາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ສມຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອາຬາຣຸທການໍ ສມຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກຕ຺ວາ, ຕາຍ ອຣິຍຘມ຺ມປຏິເວຘສ຺ສາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’’ຕິ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ກຕິປາເຫນ ພລໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ວິສາຂາປຸຓ຺ຓມທິວເສ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ນທິຍາ ປຏິໂສຕໍ ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐາໂນ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ກາເຬນ ນາຄຣາເຊນ ອຠິຕ຺ຖຸຕິຄຸໂຓ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຈລຏ຺ຐາເນ ປາຈີນໂລກຘາຕຸອຠິມຸໂຂ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ, ສູຣິເຍ ອນຕ຺ຖງ຺ຄເຕເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ, ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ, ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອຘິຄຕໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ເຕເນວ ນເຍນ ອິຕຣສຕ຺ຕາເຫປິ ໂພຘິມຓ຺ເຑເຍວ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ຣາຊາຍຕນມູເລ ມຘຸປິຓ຺ຑິກໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ປຸນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ເຕ ນມນ຺ເຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິໂຕ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາທິເຠເທ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກຕປຏິຎ຺ໂຎ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາຬາຣຸທການໍ ກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ພຫຸປກາຣາ ໂຂ ເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ເຍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຍໍນູນາຫໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐) ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ມຫາໂພຘິໂຕ ພາຣາຓສິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸປເກນ ອາຊີວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ອນຸກ຺ກເມນ ອິສິປຕນໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາ ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຘມ຺ມຈກ຺ກປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸຂາ ອຏ຺ຐາຣສພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣໍ, ປກ຺ຂສ຺ສ ທຸຕິຍາຍໍ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣໍ, ປກ຺ຂສ຺ສ ຕຕິຍາຍໍ ມຫານາມຕ຺ເຖຣໍ, ຈຕຸຕ຺ຖິຍໍ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈມິຍໍ ປນ ປກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ (ມຫາວ. ໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙) ສພ຺ເພປິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຍສທາຣກປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສປຸຣິເສ, ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ, ຄຍາສີເສ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ປຸຣາຓຊຏິເລຕິ ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣປ຺ປມຸຂານິ ເອກາທສນຫຸຕານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ນຫຸຕໍ ສຣຓຕ຺ຕເຍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເວຬຸວນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາຫສາ ອຘິຄຕປຐມມຄ຺ເຄ ສຎ຺ຈຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ອຄ຺ຄຜລໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ເຕ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຠິຍາຈນາຍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ມານຕ຺ຖທ຺ເຘ ຎາຕເກ ຍມກປາຏິຫາຣິເຍນ ທເມຕ຺ວາ, ປິຕຣໍ ອນາຄາມິຜເລ, ມຫາປຊາປຕິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຏິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ນນ຺ທກຸມາຣໍ ຣາຫຸລກຸມາຣຎ຺ຈ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖາ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉິ.

ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຣິ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ອຖ ມຫາປຊາປຕິຍາ ໂຄຕມິຍາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕໂຕ ໂຣຫິນີນທີຕີເຣ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ (ສຸ. ນິ. ໘໖໘ ອາທໂຍ) ປຣິໂຍສາເນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກຸມາຣສຕານໍ ປາທປຣິຈາຣິກາ ເອກຊ຺ຌາສຍາວ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສພ຺ພາວ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາປຊາປຕິໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຊາປຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເອກວາຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ນາລຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເກເສ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ຕາ ສາກິຍານິໂຍ ອາທາຍ ເວສາລິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ທສພລໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຫເຓນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ອລຕ຺ຖ. ອິຕຣາ ປນ ສພ຺ພາປິ ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໔໐໒) ອາຄຕເມວ.

ເອວໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ປນ ມຫາປຊາປຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເສສາ ຈ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນນ຺ທໂກວາທປຣິໂຍສາເນ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໘) ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຸຖຸຠູເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄາມນິຄມຊນປທຣາຊຘານີສຸ ກຸລິຕ຺ຖິໂຍ ກຸລສຸຓ຺ຫາໂຍ ກຸລກຸມາຣິກາໂຍ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕໍ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ, ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ສໍສາເຣ ຈ ຊາຕສໍເວຄາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ມາຕາປິຕໂຣ ຎາຕເກ ຈ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ, ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ສຕ຺ຖຸໂນ ຈ ເຕສໍ ເຖຣານຎ຺ຈ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ຕິໂຍ ວາຍມນ຺ຕິໂຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກໍສຸ. ຕາຫິ ອຸທານາທິວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠາສິຕາ ຄາຖາ ປຈ຺ຉາ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ເອກກນິປາຕາທິວເສນ ສງ຺ຄີຕິໍ ອາໂຣປຍິໍສຸ ‘‘ອິມາ ເຖຣີຄາຖາ ນາມາ’’ຕິ. ຕາສໍ ນິປາຕາທິວິຠາໂຄ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຕຕ຺ຖ ນິປາເຕສຸ ເອກກນິປາໂຕ ອາທິ. ຕຕ຺ຖປິ –

໑. ‘‘ສຸຂໍ ສຸປາຫິ ເຖຣິເກ, ກຕ຺ວາ ໂຈເຬນ ປາຣຸຕາ;

ອຸປສນ຺ໂຕ ຫິ ເຕ ຣາໂຄ, ສຸກ຺ຂຑາກໍວ ກຸມ຺ຠິຍ’’ນ຺ຕິ. –

ອຍໍ ຄາຖາ ອາທິ. ຕສ຺ສາ ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຕີເຕ ກິຣ ອຎ຺ຎຕຣາ ກຸລຘີຕາ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ສາຂາມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາລິກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທສິ. ຕສ຺ສາ ຠຄວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສຸຄຕີສຸ ເອວ ສໍສຣນ຺ຕີ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ, ສໍສາເຣ ຊາຕສໍເວຄາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸນິສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ, ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວສາລິຍໍ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ຖິຣສນ຺ຕສຣີຣຕາຍ ເຖຣິກາຕິ ໂວຫຣິໍສຸ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ກຸລປ຺ປເທສາທິນາ ສມານຊາຕິກສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣສ຺ສ ມາຕາປິຕູຫິ ທິນ຺ນາ ປຕິເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວສນ຺ຕີ ສຕ຺ຖຸ ເວສາລິຄມເນ ສາສເນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ອຸປາສິກາ ຫຸຕ຺ວາ, ອປຣຠາເຄ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສາມິກສ຺ສາໂຣເຈສິ. ສາມິໂກ ນານຸຊານາຕິ. ສາ ປນ ກຕາຘິກາຣຕາຍ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ມຫານເສ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ປຈ຺ຈມາເນ ມຫຕີ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສາ ອຄ຺ຄິຊາລາ ສກລຠາຊນໍ ຕຏຕຏາຍນ຺ຕໍ ຌາຍຕິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕເທວາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຕ຺ຕຕຎ຺ຈ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຠຣຓໍ ວາ ອລງ຺ກາຣໍ ວາ ນ ຘາເຣຕິ. ສາ ສາມິເກນ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ, ຠທ຺ເທ, ອິທານິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ອາຠຣຓໍ ວາ ອລງ຺ກາຣໍ ວາ ນ ຘາເຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຄິຫິຠາເວ ອຠພ຺ພຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປສິ. ໂສ ວິສາໂຂ ອຸປາສໂກ ວິຍ ຘມ຺ມທິນ຺ນໍ ມຫຕາ ປຣິຫາເຣນ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ, ອຍ຺ເຍ, ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສາ ປກຕິຍາ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓເມວ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂໍ ສຸປາຫີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ. ສຸປາຫີຕິ ອາຓຕ຺ຕິວຈນໍ. ເຖຣິເກຕິ ອາມນ຺ຕນວຈນໍ. ກຕ຺ວາ ໂຈເຬນ ປາຣຸຕາຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ນິໂຍຊນໍ. ອຸປສນ຺ໂຕ ຫິ ເຕ ຣາໂຄຕິ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນໍ. ສຸກ຺ຂຑາກໍວາຕິ ອຸປສເມຕພ຺ພສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອສາຣຠາວນິທສ຺ສນໍ. ກຸມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ຕທາຘາຣສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕຸຈ຺ຉາທິຠາວນິທສ຺ສນໍ.

ສຸຂນ຺ຕິ ເຈຕໍ ອິຏ຺ຐາຘິວຈນໍ. ສຸເຂນ ນິທຸກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປາຫີຕິ ນິປຊ຺ຊນິທສ຺ສນຎ຺ເຈຕໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ, ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິຣິຍາປເຖ ສຸເຂເນວ ກປ຺ເປຫິ ສຸຂໍ ວິຫຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຖຣິເກຕິ ອິທໍ ຍທິປິ ຕສ຺ສາ ນາມກິຕ຺ຕນໍ, ປຈຸເຣນ ອນ຺ວຕ຺ຖສຎ຺ຎາຠາວໂຕ ປນ ຖິເຣ ສາສເນ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ, ຖິເຣຫິ ສີລາທິຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ວາ ໂຈເຬນ ປາຣຸຕາຕິ ປໍສຸກູລໂຈເຬຫິ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ຉາທິຕສຣີຣາ ຕໍ ນິວຕ຺ຖາ ເຈວ ປາຣຸຕາ ຈ. ອຸປສນ຺ໂຕ ຫິ ເຕ ຣາໂຄຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ວຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຕວ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກກາມຣາໂຄ ອຸປສນ຺ໂຕ ອນາຄາມິມຄ຺ຄຎາຓຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ໂຒ, ອິທານິ ຕທວເສສໍ ຣາຄໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓຄ຺ຄິນາ ທເຫຕ຺ວາ ສຸຂໍ ສຸປາຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸກ຺ຂຑາກໍວ ກຸມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ຕໍ ປກ຺ເກ ຠາຊເນ ອປ຺ປກໍ ຑາກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ມຫຕິຍາ ອຄ຺ຄິຊາລາຍ ປຈ຺ຈມານໍ ຌາຍິຕ຺ວາ ສຸສ຺ສນ຺ຕໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຍຖາ ວາ ອຸທກມິສ຺ເສ ຑາກພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈມາເນ ອຸທເກ ວິຊ຺ຊມາເນ ຕໍ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ, ອຸທເກ ປນ ຉິນ຺ເນ ອຸປສນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕວ ສນ຺ຕາເນ ກາມຣາໂຄ ອຸປສນ຺ໂຕ, ອິຕຣມ຺ປິ ວູປສເມຕ຺ວາ ສຸຂໍ ສຸປາຫີຕິ.

ເຖຣີ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາວິລາເສນ ຈ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣີ ໒.໑.໒໖-໓໐).

‘‘ໂກຓາຄມນພຸທ຺ຘສ຺ສ, ມຓ຺ຑໂປ ກາຣິໂຕ ມຍາ;

ຘຸວໍ ຕິຈີວຣໍທາສິໍ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂລກພນ຺ຘຸໂນ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ຊນປທໍ ຍາມິ, ນິຄເມ ຣາຊຘານິໂຍ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ປູຊິໂຕ ໂຫມິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ນາຄີວ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ, ວິຫຣາມິ ອນາສວາ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ, ວິໂມກ຺ຂາປິ ຈ ອຏ຺ຐິເມ;

ຉຬຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖຣີ ອຸທາເນນ຺ຕີ ຕເມວ ຄາຖໍ ອຠາສິ, ເຕນາຍໍ ຄາຖາ ຕສ຺ສາ ເຖຣິຍາ ຄາຖາ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ເຖຣິຍາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາຍ ອນວເສໂສ ຣາໂຄ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ວູປສມສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຣາຄວູປສເມເນວ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກິເລສານໍ ວູປສໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ສພ຺ເພສໍ ກິເລສຘມ຺ມານໍ ວູປສມສິທ຺ຘິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາຫິ, ໂຍ ໂມໂຫ ສຫໂຊ ມໂຕ;

ປຫາເນກຏ຺ຐຠາເວນ, ຣາເຄນ ສຣໂຓ ຫິ ໂສ’’ຕິ.

ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ສໍກິເລສານໍ ວູປສໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ເຕສໍ ວູປສໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມຖວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ, ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ວູປສມສິທ຺ຘິໂຕ. ເຕນ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສາປິ ປຫານສ຺ສ ສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫາເນນ ສີລສມ຺ປທາສິທ຺ຘິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປຫາເນນ ສມາຘິສມ຺ປທາສິທ຺ຘິ, ອິຕເຣຫິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາສິທ຺ຘິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ ປຫານາຠິສມໂຍປສິຊ຺ຌນໂຕ. ຍຖາ ຠາວນາຠິສມຍໍ ສາເຘຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ຕທຠາວໂຕ, ຕຖາ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍຎ຺ຈ ສາເຘຕິ ເອວາຕິ. ຈຕຸຣາຠິສມຍສິທ຺ຘິຍາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຕິວິຘກລ຺ຍາຓຕາ, ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິໂຍ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ປກາສິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຕຣາເຖຣີ ອປຎ຺ຎາຕາ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິວເສນ ອປາກຏາ, ເອກາ ເຖຣີ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຎ຺ຎຕຣາເຖຣີຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.