໒. ເຕກິຈ຺ຉກາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຕິຫິຕາ ວີຫີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຕກິຈ຺ຉກາຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊສຕ຺ເຖ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ. ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອໂສກໍ ນາມ ເຖຣໍ ພ຺ຍາຘິຕໍ ອໂຣຄມກາສິ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ໂຣຄາຠິຠູຕານໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສໍວິທຫິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉເກຫິ ຄພ຺ຠກາເລ ປຣິສ຺ສຍໍ ອປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິປາລິຕຕາຍ ເຕກິຈ຺ຉກາຣີຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລານຸຣູປານິ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສິປ຺ປານິ ຈ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວຑ຺ຒຕິ. ຕທາ ຈາຓກ຺ໂກ ສຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ກິຣິຍາສຸ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠນ຺ໂຕ ມໍ ອຠິຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິສ຺ສາປກໂຕ ຣຎ຺ຎາ ຈນ຺ທຄຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ຂິປາເປສິ. ເຕກິຈ຺ຉກາຣີ ປິຕຸ ພນ຺ຘນາຄາຣປ຺ປເວສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ສາຓວາສິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສໍເວຄກາຣຓໍ ເຖຣສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສິໂກ ເນສຊ຺ຊິໂກ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫໍ ອຄເຓນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມເມວ ກໂຣຕິ, ວິເສສໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ນ ອິມສ຺ສ ມມ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກາຕຸກາໂມ ສສ຺ສານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາເລ ເຂຕ຺ຕໂຄປກວຓ຺ເຓນ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິປ຺ປຓ຺ເຑນ຺ໂຕ –

໓໘໑. ‘‘ອຕິຫິຕາ ວີຫິ, ຂລຄຕາ ສາລີ;

ນ ຈ ລເຠ ປິຓ຺ຑໍ, ກຖມຫໍ ກສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. – ອາຫ; ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ –

໓໘໒. ‘‘ພຸທ຺ຘມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ອນຸສ຺ສຣ ປສນ຺ໂນ, ປີຕິຍາ ຜຸຏສຣີໂຣ ໂຫຫິສິ ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄ.

໓໘໓. ‘‘ຘມ຺ມມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ …ເປ… ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄ.

໓໘໔. ‘‘ສງ຺ຆມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ…ເປ… ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄ’’ຕິ. – ອາຫ; ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ –

໓໘໕. ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣສິ, ສີຕາ ເຫມນ຺ຕິກາ ອິມາ ຣຕ຺ໂຍ;

ມາ ສີເຕນ ປເຣໂຕ ວິຫຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ, ປວິສ ຕ຺ວໍ ວິຫາຣໍ ຜຸສິຕຄ຺ຄຬ’’ນ຺ຕິ. –

ອາຫ. ອຖ ເຖໂຣ –

໓໘໖. ‘‘ຜຸສິສ຺ສໍ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍ, ຕາຫິ ຈ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣິສ຺ສໍ;

ນາຫໍ ສີເຕນ ວິຫຎ຺ຎິສ຺ສໍ, ອນິຎ຺ຊິໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ. – ອາຫ;

ຕຕ຺ຖ ອຕິຫິຕາ ວີຫີຕິ ວີຫໂຍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ອຕິເນຕ຺ວາ ຐປິຕາ, ຕຕ຺ຖ ປຏິສາມິຕາ ຂລໂຕ ວາ ຆຣໍ ອຸປນີຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີຫິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອິຕຣມ຺ປິ ຘຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາລີ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວີຫິໂຕ ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ. ຂລຄຕາ ສາລີຕິ ຂລໍ ຘຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຣາສິວເສນ ມທ຺ທນຈາວນາທິວເສນ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານຘຎ຺ຎຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາລີນໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ, ອຸຠເຍນປິ ຄາເມ, ຄາມໂຕ ພຫິ ຈ ຘຎ຺ຎໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຐິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈ ລເຠ ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອວໍ ສຸລຠຘຎ຺ເຎ ສຸຠິກ຺ຂກາເລ ອຫໍ ປິຓ຺ຑມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠາມິ. ອິທານິ ກຖມຫໍ ກສ຺ສນ຺ຕິ ອຫໍ ກຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຖໍ ຊີວິສ຺ສາມີຕິ ປຣິຫາສເກຬິໍ ອກາສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ອຍໍ ວຣາໂກ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ມຍ຺ຫໍ ປກາເສສິ, ມຍາ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕາ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນ ມຍາ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍານຸສ຺ສຕິຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘມປ຺ປເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ອນຸສ຺ສຣ ປສນ຺ໂນຕິ ສວາສນາຍ ອວິຊ຺ຊານິທ຺ທາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄເມນ, ພຸທ຺ຘິຍາ ຈ ວິກສິຕຠາເວນ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປມາຓກຣານໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ອຠາວາ ອປຣິມາຓຄຸຓສມງ຺ຄິຕາຍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຕາຍ ຈ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ. ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ອຠິປ຺ປສາເທນ ປສນ຺ໂນ, ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໗໔; ສໍ. ນິ. ໕.໙໙໗) ອນຸສ຺ສຣ ອນຸ ອນຸ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ສຕິໍ ປວຕ຺ເຕຫິ, ປີຕິຍາ ຜຸຏສຣີໂຣ ໂຫຫິສິ. ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕວ ຜຣຓລກ຺ຂຓາຍ ປີຕິຍາ ສຕຕໍ ສພ຺ພທາ ຜຸຏສຣີໂຣ ປີຕິສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສຣີໂຣ ອຸພ຺ເພຄປີຕິຍາ ອຸທຄ຺ໂຄ ກາຍໍ ອຸທຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອາກາສໍ ລງ຺ຆິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຍ຺ຍາສິ. ຍໂຕ ສີຕຸຓ຺ເຫຫິ ວິຍ ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາຫິປິ ອນຠິຠູໂຕ ໂຫຫິສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຣິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ. ສງ຺ຆນ຺ຕິ ອຣິຍໍ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ຆໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອນຸສ຺ສຣາຕິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມໍ, ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓ ນິໂຍຊນວເສນ ອຕ຺ຕນິ ໂອວທິເຕ ປຸນ ມາໂຣ ວິເວກວາສໂຕ ນໍ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ຫິເຕສີຠາວໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣສີ’’ຕິ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອພ຺ໂຠກາເສ ເກນຈິ ອປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວິວຏງ຺ຄເຓ ວິຫຣສິ ອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປສິ. ເຫມນ຺ຕິກາ ຫິມປາຕສມເຍ ປຣິຍາປນ຺ນາ ອິມາ ສີຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສີເຕນ ປເຣໂຕ ອຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມາ ວິຫຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ ວິຆາຕໍ ມາ ອາປຊ຺ຊິ ມາ ກິລມິ. ຜຸສິຕຄ຺ຄຬໍ ປິຫິຕກວາຏໍ ເສນາສນໍ ປວິສ, ເອວໍ ເຕ ສຸຂວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ເສນາສນປຣິເຍສນາຍ ປໂຍຊນໍ, ເອຕ຺ເຖວາຫໍ ສຸຂວິຫາຣີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຜຸສິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜຸສິສ຺ສໍ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍຕິ ອປ຺ປມາຓໂຄຈຣຕາຍ ‘‘ອປ຺ປມຎ຺ຎາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຜຸສິສ຺ສໍ ຜຸສິສ຺ສາມິ, ກາເລນ ກາລໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ຕາຫິ ຈ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາຫິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຫິ ສຸຂິໂຕ ສຎ຺ຊາຕສຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປສ຺ສາມີຕິ. ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພກາເລ ສຸຂເມວ, ນ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໂຕ ນາຫໍ ສີເຕນ ວິຫຎ຺ຎິສ຺ສໍ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກປິ ຫິມປາຕສມເຍ ອຫໍ ສີເຕນ ນ ກິລມິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ອນິຎ຺ຊິໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອິຎ຺ຊິຕກາຣຓານໍ ພ຺ຍາປາທາທີນໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນິຎ຺ຊນາຍ ຈ ອຠາວໂຕ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂເນວ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣິສ຺ສາມີຕິ. ເອວໍ ເຖໂຣ ອິມໍ ຄາຖໍ ວທນ຺ໂຕເຍວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໘.໓໙-໔໔) –

‘‘ນຄເຣ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ, ເວຊ຺ໂຊ ອາສິໍ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ;

ອາຕຸຣານໍ ສທຸກ຺ຂານໍ, ມຫາຊນສຸຂາວໂຫ.

‘‘ພ຺ຍາຘິຕໍ ສມຓໍ ທິສ຺ວາ, ສີລວນ຺ຕໍ ມຫາຊຸຕິໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ເຠສຊ຺ຊມທທິໍ ຕທາ.

‘‘ອໂຣໂຄ ອາສິ ເຕເນວ, ສມໂຓ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ;

ອໂສໂກ ນາມ ນາເມນ, ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວິປສ຺ສິໂນ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ໂອສຘມທາສຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ອຏ຺ຐເມ ກປ຺ເປ, ສພ຺ໂພສຘສນາມໂກ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫປ຺ຜໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ພິນ຺ທຸສາຣຣຎ຺ໂຎ ກາເລ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິຍໍ ອິມາ ຄາຖາ ສງ຺ຄີຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕກິຈ຺ຉກາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.