໑໔. ສພ຺ພກາມິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທ຺ວິປາທໂກຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສພ຺ພກາມິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອພ຺ພຸທໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ປຏິປາກຕິກໍ ຐເປນ຺ຕໍ ເອກໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອພ຺ພຸທໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ປຏິປາກຕິກໍ ຐເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປານິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເອວ ຠຄວຕິ ເວສາລິຍໍ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພກາໂມຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຎາຕເກຫິ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫໍ ກາຣິໂຕ ນິສ຺ສຣຓຊ຺ຌາສຍຕາຍ ຆຣາວາສໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເວສາລິໍ ອຸປຄໂຕ ຎາຕິຆຣໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ປຕິວິໂຍຄທຸກ຺ຂິຕາ ກິສາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ອນລງ຺ກຕາ ກິລິຏ຺ຐວຕ຺ຖນິວສນາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທມານາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ກຣຸຓາປຸຣສ຺ສຣໍ ເມຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ ອນຸຠູຕາຣມ຺ມເຓ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ສຫສາ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ໂສ ເຕນ ກສາຫິ ຕາຬິໂຕ ອາຊານີໂຍ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ຕາວເທວ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ປຏິລທ຺ຘຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ, ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ສສຸໂຣ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ຘີຕຣໍ ອາທາຍ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ນໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕຸກາໂມ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກາເມສຸ ວິຣຕ຺ຕຠາວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ອນຸປລິຕ຺ຕຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

໔໕໓. ‘‘ທ຺ວິປາທໂກຍໍ ອສຸຈິ, ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ປຣິຫີຣຕິ;

ນານາກຸຓປປຣິປູໂຣ, ວິສ຺ສວນ຺ໂຕ ຕໂຕ ຕໂຕ.

໔໕໔. ‘‘ມິຄໍ ນິລີນໍ ກູເຏນ, ພຬິເສເນວ ອມ຺ພຸຊໍ;

ວານຣໍ ວິຍ ເລເປນ, ພາຘຍນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ.

໔໕໕. ‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ;

ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ເອເຕ, ອິຕ຺ຖິຣູປສ຺ມິ ທິສ຺ສເຣ.

໔໕໖. ‘‘ເຍ ເອຕາ ອຸປເສວນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ;

ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ກຏສິໍ ໂຆຣໍ, ອາຈິນນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວໍ.

໔໕໗. ‘‘ໂຍ ເຈຕາ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ສປ຺ປສ຺ເສວ ປທາ ສິໂຣ;

ໂສມໍ ວິສຕ຺ຕິກໍ ໂລເກ, ສໂຕ ສມຕິວຕ຺ຕຕິ.

໔໕໘. ‘‘ກາເມສ຺ວາທີນວໍ ທິສ຺ວາ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ;

ນິສ຺ສໂຏ ສພ຺ພກາເມຫິ, ປຕ຺ໂຕ ເມ ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິປາທໂກຕິ ຍທິປິ ອປາທກາທໂຍປິ ກາຍາ ອສຸຈີເຍວ, ອຘິກາຣວເສນ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ອຎ຺ເຎ ອສຸຈິຠູຕາປິ ກາຍາ ໂລຓມ຺ພິລາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ໂຠຊເນປິ ອຸປນີຍນ຺ຕິ, ນ ປນ ມນຸສ຺ສກາໂຍ, ຕສ຺ມາ ອສຸຈິຕຣສຠາວມສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວິປາທໂກ’’ຕິ ອາຫ. ອຍນ຺ຕິ ຕທາ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອສຸຈີຕິ ອສຸຈິ ເອວ, ນ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິປິ ສຸຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ປຣິຫີຣຕີຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ສມາໂນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ປຣິຫຣີຍຕິ. ນານາກຸຓປປຣິປູໂຣຕິ ເກສາທິອເນກປ຺ປກາຣກຸຓປຠຣິໂຕ. ວິສ຺ສວນ຺ໂຕ ຕໂຕ ຕໂຕຕິ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິສ຺ສ ເຊຄຸຈ຺ຉຠາວໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕານມ຺ປິ ຕໍ ວາຍາມໍ ນິປ຺ຜລໍ ກຕ຺ວາ ນວຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທີນິ ໂລມກູເປຫິ ຈ ເສທຊລ຺ລິກໍ ‘ວິສ຺ສວນ຺ໂຕເຍວ ປຣິຫີຣຕີ’ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອວໍ ເຊຄຸຈ຺ໂຉປິ ສມາໂນ ຈາຍໍ ກາໂຍ ກູຏາທີຫິ ວິຍ ມິຄາທິເກ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປາທີຫິ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊເນ ວຎ຺ເຈຕິເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມິຄ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມິຄໍ ນິລີນໍ ກູເຏນາຕິ ປາສວາກຣາທິນາ ກູເຏນ ນິລີນໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ມິຄໍ ວິຍ ເນສາໂທ. ວກ຺ຂມາໂນ ຫິ ອິວ-ສທ຺ໂທ ອິຘາປິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ພຬິເສເນວ ອມ຺ພຸຊນ຺ຕິ ອມ຺ພຸຊໍ ມຈ຺ຉໍ ອາມິສພທ຺ເຘນ ພຬິເສນ ວິຍ ພາຬິສິໂກ. ວານຣໍ ວິຍ ເລເປນາຕິ ຣຸກ຺ຂສິລາທີສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕນ ມກ຺ກຏເລເປນ ມກ຺ກຏໍ ວິຍ ມິຄລຸທ຺ໂທ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ພາເຘນ຺ຕີຕິ.

ເກ ປນ ພາເຘນ຺ຕີຕິ ອາຫ. ‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ’’ຕິອາທິ. ຣູປາທໂຍ ຫິ ປຎ຺ຈ ກາມໂກຏ຺ຐາສາ ວິເສສໂຕ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສຍາ ວິປລ຺ລາສູປນິສ຺ສເຍນ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ມໂນ ຣເມນ຺ໂຕ ກິເລສວຕ຺ຖຸຕາຍ ອນຕ຺ຖາວຫຠາວໂຕ ເຕ ພາເຘນ຺ຕິ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ…ເປ… ອິຕ຺ຖິຣູປສ຺ມິ ທິສ຺ສເຣ’’ຕິ.

ອິຕ຺ຖິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຘິກາຣວເສນ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຍ ເອຕາ ອຸປເສວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ເອຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ຣາຄາຠິຠູຕຈິຕ຺ຕາ ອຸປໂຠຄວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎາຍ ອຸປເສວນ຺ຕິ. ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ ກຏສິໍ ໂຆຣນ຺ຕິ ເຕ ຊາຕິອາທີຫິ ນິຣຍາທີຫິ ຈ ໂຆຣໍ, ຠຍານກໍ, ອນ຺ຘພາເລຫິ ອຠິຣມິຕພ຺ພໂຕ ກຏສິສງ຺ຂາຕໍ ສໍສາຣໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຣຓາທິນາ ວຑ຺ເຒນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຈິນນ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ.

ໂຍ ເຈຕາຕິ ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາເທນ ສປ຺ປສ຺ສ ສິຣໍ ວິຍ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ, ໂສ ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ວິສຊິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກາສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫໍ ສໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສມຕິວຕ຺ຕຕິ.

ກາເມສ຺ວາທີນວໍ ທິສ຺ວາຕິ ‘‘ອຏ຺ຐິກງ຺ກລູປມາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໔໑໗; ຈູຬວ. ໖໕; ມ. ນິ. ໑.໒໓໔) ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກິເລສກາເມສຸ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ອາທີນວໍ, ໂທສໍ, ທິສ຺ວາ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕຕິ ກາເມຫິ ຠເວຫິ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ເຂມໂຕ, ອນຸປທ຺ທວໂຕ, ທຏ຺ຐຸ, ທິສ຺ວາ. ສພ຺ພກາເມຫິປິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມຫິ ນິສ຺ສໂຏ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ກາມນີຍຏ຺ເຐນ ກາມາ, ເຕຫິ ຈ ເຖໂຣ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຕ຺ໂຕ ເມ ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ອາທິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐຄາຖາຍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສສຸໂຣ ‘‘ອຍໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸປລິຕ຺ໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ກາເມສຸ ປຕາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ຍຖາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ຄໂຕ. ເຖໂຣປິ ວສ຺ສສຕປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ອຸປສມ຺ປທາຍ ວີສວສ຺ສສຕິໂກ ປຖພ຺ຍາ ເຖໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ເວສາລິເກຫິ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ເຕຫິ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ສາສນສ຺ສ ອພ຺ພຸທໍ ໂສເຘຕ຺ວາ, ທຸຕິຍໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິໍ ສງ຺ຄາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ຘມ຺ມາໂສກກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ອພ຺ພຸທໍ ໂສເຘຫີ’’ຕິ ຕິສ຺ສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ສພ຺ພກາມິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຉກ຺ກນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.