໑. ຣາຊທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣາຊທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ, ອິໂຕ ຈຕຸທ຺ທເສ ກປ຺ເປ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ເອກທິວສໍ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ວນນ຺ຕໍ ອຸປຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ອມ຺ພາຏກຜລໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຕ຺ຖວາຫກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຫາຣາຊໍ ເວສ຺ສວຓໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘຠາວໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ຣາຊທຕ຺ໂຕຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ວາຓິຊ຺ຊວເສນ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ອຎ຺ຎຕຣາ ຄຓິກາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປຣມໂສຠຄ຺ຄໂຍຄໂຕ ທິວເສ ທິວເສ ສຫສ຺ສໍ ລຠຕິ. ອຖ ໂສ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ທິວເສ ທິວເສ ຕສ຺ສາ ຄຓິກາຍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ເຂເປຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມນ຺ໂຕ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວຬຸວນໍ ອຄມາສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສຸສາເນ ວສຕິ. ຕທາ ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕາຍ ຄຓິກາຍ ສຫ ວສຕິ. ສາ ຈ ຄຓິກາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມຫຄ຺ຆຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ຘຸຕ຺ຕປຸຣິເສຫິ ຕໍ ມາຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຣຕນໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ໂອຈຣກມນຸສ຺ເສ ເປເສສຸໍ. ເຕ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຕສ຺ສາ ຄຓິກາຍ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຉວິອາທີນິ ອນຸປຫຈ຺ເຈວ ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ເຑສຸໍ. ຣາຊທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ສຸສາເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ຄຓິກາຍ ກເຬວຣໍ ປຏິກ຺ກຸລໂຕ ມນສິ ກາຕຸໍ ອຸປຄໂຕ ກຕິປຍວາເຣ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອຈິຣມຕຠາວໂຕ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີຫິ ອນຸປຫຕຉວິຕາຍ ວິສຠາຄວຕ຺ຖຸຕາຍ ຈ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກາມຣາຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄຕຣມານໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ເອກມນ຺ຕໍ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໔.໕໕-໕໙) –

‘‘ວິປິເນ ພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວານ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອປຣາຊິຕໍ;

ອມ຺ພາຏກໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ສຍມ຺ຠຸສ຺ສ ອທາສຫໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຜລມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ –

໓໑໕. ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອທ຺ທສ ອິຕ຺ຖິມຸຊ຺ຌິຕໍ;

ອປວິທ຺ຘໍ ສຸສານສ຺ມິໍ, ຂຊ຺ຊນ຺ຕິໍ ກິມິຫີ ຜຸຏໍ.

໓໑໖. ‘‘ຍຎ຺ຫິ ເອເກ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຕໍ ທິສ຺ວານ ປາປກໍ;

ກາມຣາໂຄ ປາຕຸຣຫຸ, ອນ຺ໂຘວ ສວຕີ ອຫຸໍ.

໓໑໗. ‘‘ໂອຣໍ ໂອທນປາກມ຺ຫາ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ອປກ຺ກມິໍ;

ສຕິມາ ສມ຺ປຊາໂນຫໍ, ເອກມນ຺ຕໍ ອຸປາວິສິໍ.

໓໑໘. ‘‘ຕໂຕ ເມ ມນສີກາໂຣ, ໂຍນິໂສ ອຸທປຊ຺ຊຖ;

ອາທີນໂວ ປາຕຸຣຫຸ, ນິພ຺ພິທາ ສມຕິຏ຺ຐຖ.

໓໑໙. ‘‘ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ເມ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ປຎ຺ຈ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂນໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ອາມກສຸສານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ເຈຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຘາຍ ເຖໂຣ ສຍໍ ວທຕິ. ອິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ຖີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸກ຺ກໂສຓິຕໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຠາເວນ ສໍຫຎ຺ຎຕີຕິ ຖີ, ມາຕຸຄາໂມ. ເອວຎ຺ຈ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຎ຺ຌາທີສຸ ປນ ຕໍສທິສຕາຍ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ ຈ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ. ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິກເຬວຣໍ ວທຕິ. ອຸຊ຺ຌິຕນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ອຸຊ຺ຌນິຍຕ຺ຕາ ເອວ ອປວິທ຺ຘໍ ອນເປກ຺ຂຠາເວນ ຂິຕ຺ຕໍ. ຂຊ຺ຊນ຺ຕິໍ ກິມິຫີ ຜຸຏນ຺ຕິ ກິມີຫິ ປູຣິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊມານໍ.

ຍຎ຺ຫິ ເອເກ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຕໍ ທິສ຺ວານ ປາປກນ຺ຕິ ຍໍ ອປຄຕາຍຸອຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓຕາຍ ມຕໍ ກເຬວຣໍ ປາປກໍ ນິຫີນໍ ລາມກໍ ເອເກ ໂຈກ຺ຂຊາຕິກາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກາມຣາໂຄ ປາຕຸຣຫູຕິ ຕສ຺ມິໍ ກຸຓເປ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສ຺ສ ພລວຕາຍ ກາມຣາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ປາຕຸຣໂຫສິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອນ຺ໂຘວ ສວຕີ ອຫຸນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກເຬວເຣ ນວຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ອສຸຈິໍ ສວຕິ ສນ຺ທນ຺ເຕ ອສຸຈິຠາວສ຺ສ ອທສ຺ສເນນ ອນ຺ໂຘ ວິຍ ອໂຫສິໍ. ເຕນາຫ –

‘‘ຣຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ຣາໂຄ ສຫເຕ ນຣ’’ນ຺ຕິ ຈ.

‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອນ຺ຘກຣໂຓ ອຈກ຺ຂຸກຣໂຓ’’ຕິ ຈ ອາທິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ຕກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນ ອວສວຕ຺ຕິ ກິເລສສ຺ສ ວາ ວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘‘ອນ຺ໂຘວ ອສຕິ ອຫຸ’’ນ຺ຕິ ປາຬິໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ກາມຣາເຄນ ອນ຺ໂຘ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ສຕິຣຫິໂຕ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ຕທຸຠຍໍ ປນ ປາຬິຍໍ ນຕ຺ຖິ.

ໂອຣໍ ໂອທນປາກມ຺ຫາຕິ ໂອທນປາກໂຕ ໂອຣໍ, ຍາວຕາ ກາເລນ ສຸປຣິໂຘຕຕິນ຺ຕຕຓ຺ຑຸລນາຬິຍາ ໂອທນໍ ປຈຕິ, ຕໂຕ ໂອຣເມວ ກາລໍ, ຕໂຕປິ ລຫຸກາເລນ ຣາຄໍ ວິໂນເທນ຺ໂຕ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ອປກ຺ກມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິຕສ຺ສ ເມ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ອປກ຺ກມິໍ ອປສກ຺ກິໍ. ອປກ຺ກນ຺ໂຕວ ສຕິມາ ສມ຺ປຊາໂນຫໍ ສມຓສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຕິປຏ຺ຐານມນສິກາຣວເສນ ສຕິມາ, ສມ຺ມເທວ ຘມ຺ມສຠາວຊານເນນ ສມ຺ປຊາໂນ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຸປາວິສິໍ, ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິໍ. ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈ ຕໂຕ ເມ ມນສີກາໂຣ, ໂຍນິໂສ ອຸທປຊ຺ຊຖາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ຣາຊທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.