໔. ຘນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ນຬມາລາຍ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ກຸມ຺ຠກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຘນິໂຍຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ເມນ ຊີວຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ຘນິຍສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສາລາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຉຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໔໒ ອາທໂຍ) ເທເສສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຕກິຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຘນິໂຍ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ວຕ ພຸທ຺ຘສາສນໍ, ຍຕ຺ຖ ເອກຣຕ຺ຕິປຣິຈເຍນາປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸຏິມຓ຺ຑນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຏິກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຠຄວຕາ ຄຣຫິໂຕ ສງ຺ຆິເກ ເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໘.໑-໗) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ;

ວິປິນຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ນຬມາລໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຈ ຕາວເທ;

ຕຕ຺ຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂອຆຕິຓ຺ຓມນາສວໍ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ນຬມາລມປູຊຍິໍ;

ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ມຫາວີຣໍ, ສພ຺ພໂລການຸກມ຺ປກໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ມາລມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘຸຕງ຺ຄສມາຘາເນນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕ຺ວາ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທິໍ ສາທິຍນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ອວຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂອວາທທານມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໒໒໘. ‘‘ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາ;

ສງ຺ຆິກໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນໍ.

໒໒໙. ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາ;

ອຫິ ມູສິກໂສພ຺ຠໍວ, ເສເວຖ ສຍນາສນໍ.

໒໓໐. ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາ;

ອິຕຣີຕເຣນ ຕຸສ຺ເສຍ຺ຍ, ເອກຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠາວເຍ’’ຕິ. – ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສຸຂຎ຺ເຈ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉ, ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອເປກ຺ຂວາຕິ ສາມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມຓຠາເວ ອເປກ຺ຂວາ ສິກ຺ຂາຍ ຕິພ຺ພຄາຣໂວ ຫຸຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວິຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເຈ, ອເນສນໍ ປຫາຍ ສາມຎ຺ຎສຸເຂນ ສເຈ ຊີວິຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຆິກໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຈີວຣໍ ປານໂຠຊນນ຺ຕິ ສງ຺ຆໂຕ ອາຠຕໍ ຈີວຣໍ ອາຫາຣໍ ນ ອວມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກລາໂຠ ນາມ ປຣິສຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສມ຺ຠເວນ ສາມຎ຺ຎສຸຂໍ ຫຕ຺ຖຄຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຫິ ມູສິກໂສພ຺ຠໍວາຕິ ອຫິ ວິຍ ມູສິກາຍ ຂຕພິລໍ ເສເວຖ ເສເວຍ຺ຍ ເສນາສນໍ. ຍຖາ ນາມ ສປ຺ໂປ ສຍມຕ຺ຕໂນ ອາສຍໍ ອກຕ຺ວາ ມູສິກາຍ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກເຕ ອາສເຍ ວສິຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ, ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ສຍໍ ເສນາສນກຣຓາ ສໍກິເລສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ວຸຕ຺ເຕ ອວຸຕ຺ເຕ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕເສເນວ ສາມຎ຺ຎສຸຂໍ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ຎຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິຕຣີຕເຣນ ຕຸສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ, ເຍນ ເກນຈິ ຫີເນນ ວາ ປຓີເຕນ ວາ ຍຖາລທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈເຍນ ສນ຺ໂຕສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຘມ຺ມນ຺ຕິ ອປ຺ປມາທຠາວໍ, ຕຎ຺ຫິ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນວຊ຺ຊໍ ສພ຺ພໍ ໂລກິຍສຸຂໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫິ ຌາຍນ຺ໂຕ, ປປ຺ໂປຕິ ວິປຸລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໒; ຘ. ປ. ໒໗).

ຘນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.