໑໘. ຈຕ຺ຕາລີສນິປາໂຕ

໑. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຕ຺ຕາລີສນິປາເຕ ນ ຄເຓນ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ເວເທໂຫ ນາມ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ພຸທ຺ຘມາມໂກ, ຘມ຺ມມາມໂກ, ສງ຺ຆມາມໂກ ອຸປາສໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖທິວເສ ປາໂຕວ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ມຫານິສຠຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ຕຕິຍສາວກໍ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕວາທານໍ, ຍທິທໍ ນິສໂຠ’’ຕິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ອຸປາສໂກ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ຘມ຺ມກຖາວສາເນ ມຫາຊເນ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ‘‘ມຫາ ໂຂ, ອຸປາສກ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ. ‘‘ກິຕ຺ຕໂກ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ສາມເຓຣມ຺ປິ ວິຫາເຣ ອເສເສຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ອຸປາສໂກ ສຕ຺ຖຸ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖຸ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຸປາສກສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ທກ຺ຂິໂຓທກາວສາເນ ຍາຄຸອາທີນິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕວິສ຺ສຄ຺ຄໍ ອກາສິ. ອຸປາສໂກປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ມຫານິສຠຕ຺ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອຸປາສໂກ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວ ປວິສຖ, ສຕ຺ຖາປິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ນ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ອຸປາສກາ’’ຕິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ເຖຣໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ມຫານິສຠຕ຺ເຖໂຣ, ຠນ຺ເຕ, ‘ສຕ຺ຖາປິ ເຄເຫ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປວິສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓຫິ ອຕິເຣກຄຸໂຓ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ວຓ຺ຓມຈ຺ເຉຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ເອວມາຫ – ‘‘ອຸປາສກ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂໍ ອາຄມຍມານາ ເຄເຫ ນິສີທາມ, ໂສ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເອວໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອຸທິກ຺ຂຕິ, ມຍໍ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສາມ, ໂສ ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍເຍວ ວສຕິ, ມຍໍ ຉນ຺ເນ ວສາມ, ໂສ ອພ຺ໂຠກາເສເຍວ ວສຕີ’’ຕິ ຠຄວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ອຍຎ຺ເຈຕສ຺ສ ຄຸໂຓ’’ຕິ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປູຣຍມາໂນ ວິຍ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖສິ.

ອຸປາສໂກ ປກຕິຍາປິ ຊລມານປທີໂປ ເຕເລນ ອາສິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປສນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘຸຕວາທານໍ ອຄ຺ຄຠາວຕ຺ຖາຍ ປຕ຺ຖນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຕິຈີວຣານິ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຕ ທິວເສ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ, ອິມິນາຫໍ ນ ອຎ຺ຎໍ ເທວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ສກ຺ກມາຣພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ປຕ຺ເຖມິ, ອິທໍ ປນ ເມ ກມ຺ມໍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຫານິສຠຕ຺ເຖເຣນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ ປາປຸຓນຕ຺ຖາຍ ເຕຣສຘຸຕງ຺ຄຘຣານໍ ອຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ອຘິກາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ອິມິນາ ປຕ຺ຖິຕໍ, ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມນາປໍ ເຕ ຐານໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ອນາຄເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາວສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕ຺ວໍ ຕຕິຍສາວໂກ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປາສໂກ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິຍ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອມຎ຺ຎິຕ຺ຖ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ, ສີລໍ ສມາທາຍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ, ນານປ຺ປກາຣໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ, ກາລໍ ກຕ຺ວາ, ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຣິຊິຓ຺ຓພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ສຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕເມ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ, ມຫນ຺ຕໍ ໂກລາຫລໍ ໂຫຕິ. ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ເທວຕາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ສາສນໍ ອສ຺ໂສສິ. ຕສ຺ສ ຈ ນິວາສນສາຏໂກ ເອໂກເຍວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ. ປາຣຸປນໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກເມວ. ໂສ ສກລນຄເຣ ‘‘ເອກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ເກນຈິເທວ ກິຈ຺ເຈນ ສນ຺ນິປາເຕ ສຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີນໍ ສນ຺ນິປາເຕ ສຕິ ສຍໍ ເຄເຫ ອຈ຺ຉຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠຕິ, ກິໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສສິ, ທິວາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ມາຕຸຄາມຊາຕິກາ ນາມ ຣຕ຺ຕິໍ ໂສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ທິວາ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ທິວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຫິເຍວ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມາສິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ວຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ອາທາຍ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ສິເນຣຸໍ ມນ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ສາຄຣໍ ນິມ຺ມເຖນ຺ໂຕ ວິຍ, ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ປຐມຍາມສ຺ມິໍເຍວ ສກລສຣີຣໍ ປູຣຍມານາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ປາຣຸຕວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ອາທີນວສຫສ຺ສໍ ທສ຺ສຍມານໍ ມຈ຺ເຉຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ປາຣຸປນໍ ນຕ຺ຖິ, ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ນາມ ພຫິ ວິຈຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ອຖສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຐມຍາເມ ມຊ຺ຌິມຍາເມປິ ຕເຖວ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕເຖວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເຖວ ອທາຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ຕເຖວ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕທາ ໂສ ‘‘ຍໍ ວາ ໂຫຕຸ ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາປິ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ຐເປສິ. ຕໂຕ ວາມຫຕ຺ຖໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ‘‘ຊິຕໍ ເມ, ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ຕໂຍ ວາເຣ ນທິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ພນ຺ຘຸມຣາຊາ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ຈ ນາມ ‘‘ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ສທ຺ໂທ ອມນາໂປ ໂຫຕິ. ໂສ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເອຕໍ ປຸຈ຺ຉ ກິໍ ວທສີ’’ຕິ. ໂສ ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ອວເສສາ ຫຕ຺ຖິຍານາທີນິ ອາຣຸຍ຺ຫ ອສິຈມ຺ມາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣເສນໍ ຊິນນ຺ຕິ, ນ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຫໍ ປນ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ກູຏໂຄຓສ຺ສ ມຸຄ຺ຄເຣນ ສີສໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ປລາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ມຈ຺ເຉຣຈິຕ຺ຕໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປາຣຸຕວຕ຺ຖໍ ທສພລສ຺ສ ອທາສິໍ, ຕໍ ເມ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ເຫ, ຠເຓ, ທສພລສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ນ ຊານິມ຺ຫ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຊານີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ເປເສສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຕຸຓ຺ຫີນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຐມໍ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ອທາສິ. ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ປນ ມຍ຺ຫໍ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ທສພລສ຺ເສວ ອທາສິ. ຣາຊາປິ ‘‘ກິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕມ຺ປິ ເຕນ ວຕ຺ຖຍຸຄໍ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິປິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖຍຸຄານິ ເປເສສິ, ໂສ ຕານິປິ ອທາສິ. ຣາຊາ ອຎ຺ຎານິປິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ເອວໍ ຍາວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຕ຺ຖຍຸຄານິ ເປເສສິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ເອກໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ເອກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖຍຸຄານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິໍສຍຸຄານິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ໂສ ສຕ຺ຖຸ ວິສ຺ສາສິໂກ ຊາໂຕ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ເອກທິວສໍ ສີຕສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ອຕ຺ຕນາ ປາຣຸຕຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ທຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ກມ຺ພເລນ ອິມສ຺ມິໍ ປູຕິກາເຍ ອຸປນີເຕນາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຎ຺ຈສ຺ສ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ປາໂຕວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ກມ຺ພເລ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກມ຺ພໂລ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ຣາຊາ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອສ ກມ຺ພໂລ, ອມ຺ເຫຫິ ເອກສາຏກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປູຊິໂຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ມຍໍ ປູຊິຕາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາສິ, ນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປກາຣຠູຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຏ຺ຐຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພຏ຺ຐກໍ ນາມ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສປິ ‘‘ອຏ຺ຐຏ຺ຐກໍ ນາລ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ສລາກຠຕ຺ຕານິ ອຸປນິພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ປຸນ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນ຺ຕເຣ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິຍຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ຊງ຺ຆວິຫາຣໍ ຈຣຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນທີຕີເຣ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸວາເຕ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຐເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອນຸວາໂຕ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາ, ຠນ຺ເຕ, ກໂຣຖາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ເກນຈິ ປຣິຫານິ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ.

ຆເຣປິສ຺ສ ຠຄິນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄິນີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຣິຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວຣູປໍ ພາລໍ ໂຍຊນສເຕນ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ສາ ເຄຫງ຺ຄເຓ ຐິຕາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ທິນ຺ນຠຕ຺ຕໍ ມາ ເອສ ຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກລລສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ອິຕຣາ ທິສ຺ວາ ‘‘ພາເລ, ຕ຺ວໍ ມໍ ຕາວ ອກ຺ໂກສ ວາ ປຫຣ ວາ, ເອວຣູປສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິສ຺ສ ປຕ຺ຕໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກລລໍ ທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ປຏິສງ຺ຂານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ກລລໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ. ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຓີຕຠຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸມຘຸຣສ຺ສ ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາສິຕ຺ເຕນ ປທຸມຄພ຺ຠວຓ຺ເຓນ ສປ຺ປິນາ ວິຊ຺ໂຊຕມານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອຍໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂອຠາສຊາໂຕ, ເອວໍ ໂອຠາສຊາຕໍ ເມ ສຣີຣໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ.

ເຕປິ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ຍາວຕາຍຸກໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຸປາສໂກ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ອສີຕິໂກຏິວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອິຕຣາປິ ຕາທິສສ຺ເສວ ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕເມວ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ອານຍິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ອນິຏ຺ຐວິປາກສ຺ສ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ປຕິກຸລໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕາຍ ອຸມ຺ມາຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສກລສຣີຣໍ ອຸຄ຺ຆາຏິຕວຈ຺ຈກຸຏິ ວິຍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ຊາຕໍ. ເສຏ຺ຐິກຸມາໂຣ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເສຏ຺ຐິກຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ນີຫຣຖ, ນີຫຣຖາ’’ຕິ ອາຠຕນິຍາເມເນວ ກຸລຆຣໍ ເປເສສິ. ສາ ເອເຕເນວ ນີຫາເຣນ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕາ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ກສ຺ສປທສພໂລ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຕສ຺ສ ຆນໂກຏ຺ຏິມາຫິ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຫິ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຫິ ໂຍຊນຸພ຺ເພຘໍ ເຈຕິຍໍ ອາຣຠິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ເຈຕິເຍ ກຣີຍມາເນ ສາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕາ, ກິໍ ເມ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑໍ ຠຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກໍ ກາເຣສິ ຣຕນາຍຕໍ ວິທຕ຺ຖິວິຕ຺ຖິນ຺ນໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລຸພ຺ເພຘໍ. ຕໂຕ ຫຣິຕາລມໂນສິລາປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ອຸປ຺ປລຫຕ຺ຖເກ ອາທາຍ ເຈຕິຍກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ເອກາ ອິຏ຺ຐກາປນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉມານາ ຆຏນິຏ຺ຐກາຍ ອູນາ ໂຫຕິ, ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ວຑ຺ຒກິໍ ອາຫ – ‘‘ອິມໍ ອິຏ຺ຐກໍ ເອຕ຺ຖ ຐເປຖາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຠທ຺ທເກ ກາເລ ອາຄຕາສິ, ສຍເມວ ຐເປຫີ’’ຕິ. ສາ ອາຣຸຍ຺ຫ ເຕເລນ ຫຣິຕາລມໂນສິລາປິຓ຺ຑໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຕນ ພນ຺ຘເນນ ອິຏ຺ຐກໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຏ຺ຐຫິ ອຸປ຺ປລຫຕ຺ຖເກຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ກາຍໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ວາຍຕຸ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ອຖ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຍສ຺ສ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐມໍ ເຄຫໍ ນີຕາ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ ອຸທປາທິ. ນຄເຣປິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາຫ – ‘‘ຕທາ ອິຘ ອານີຕາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ກຫໍ ສາ’’ຕິ? ‘‘ກຸລເຄເຫ ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອາເນຖ ນໍ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕາຍ ປຸຏ຺ຐາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ‘‘ຕາຕາ, ມຍາ ອາຠຣຓຠຓ຺ເຑນ ເຈຕິຍໍ ປູຊິຕໍ, ອາຠຣຓໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອາເນຖ ນໍ, ປິຬນ຺ຘນໍ ລຠິສ຺ສຕີຕິ. ເຕ ອານຍິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ສຫ ຆຣປເວສເນນ ສກລເຄຫໍ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ເຈວ ນີລຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ ຈ ວາຍິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປຐມໍ ຕວ ສຣີຣໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ວາຍິ, ອິທານິ ປນ ເຕ ສຣີຣໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ. ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ສາ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ວຕ ພຸທ຺ຘສາສນ’’ນ຺ຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ໂຍຊນິກໍ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍໍ ກມ຺ພລກຎ຺ຈຸເກນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣຖຈກ຺ກປ຺ປມາເຓຫິ ສຸວຓ຺ຓປທຸເມຫິ ອລງ຺ກຣິ. ເຕສໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ ໂອລມ຺ພກາ ໂຫນ຺ຕິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເສຏ຺ຐິກຎ຺ຎາປິ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຣາຊກຸເລ ເຊຏ຺ຐຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕສຸ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ກຸມາຣສ຺ສ ວສນຄາເມ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ. ໂສ ມາຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ສາຏກໍ ເມ, ອມ຺ມ, ເທຫິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ໂຘຕວຕ຺ຖໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຖູລໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ອຎ຺ຎໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຍາທິເສ ເຄເຫ ມຍໍ ຊາຕາ, ນຕ຺ຖິ ໂນ ອິໂຕ ສຸຂຸມຕຣສ຺ສ ປຏິລາຠາຍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ລຠນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉາມິ ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຊ຺ເຊວ ຕຸຍ຺ຫໍ ພາຣາຓສິນຄເຣ ຣຊ຺ຊປຏິລາຠມ຺ປິ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ໂສ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ – ‘‘ກຫໍ ຄມິສ຺ສຕິ? ອິຘ ວາ ເອຕ຺ຖ ວາ ເຄເຫ ນິສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ປນ ປຸຎ຺ຎນິຍາເມນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ຈ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ກາລງ຺ກຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ໂຫຕິ.

ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ເອກາ ຘີຕາວ ອຕ຺ຖິ, ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ອຣາຊກໍ ຣຊ຺ຊໍ ນສ຺ສຕິ, ໂກ ຣາຊາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຫຫິ, ຕ຺ວໍ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ປຸໂຣຫິໂຕ ອາຫ – ‘‘ພຫຸໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຜຸສ຺ສຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມາ’’ຕິ. ເຕ ກຸມຸທວຓ຺ເຓ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວິຘໍ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ຣຖສ຺ມິໍເຍວ ຐເປຕ຺ວາ ຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສຸໍ. ຣໂຖ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ອໂຫສິ. ‘‘ປຣິຈເຍນ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ, ນິວຕ຺ເຕມາ’’ຕິ ເກຈິ ອາຫໍສຸ. ປຸໂຣຫິໂຕ ‘‘ມາ ນິວຕ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣໂຖ ກຸມາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອາໂຣຫນສຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປາຣຸປນກຓ຺ຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ປາທຕລານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ, ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ອຍໍ ທີໂປ, ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ເອສ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຸນປິ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ປຸນປິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ.

ອຖ ກຸມາໂຣ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ເກນ ກມ຺ເມນ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣາຊາ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເທວຕ຺ຕໍ ຄໂຕ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຕິ ທິວສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຘີຕາ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ ເທວ, ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກຣິສ຺ສາມິ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕາວເທວ ອຠິເສກມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ, ອຸຍ຺ຍານໍ ອາເນຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກໍ ອກໍສຸ. ອຖສ຺ສ ກຕາຠິເສກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ວຕ຺ຖໍ ອຸປຫຣິໍສຸ. ໂສ ‘‘ກິມິທໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນິວາສນວຕ຺ຖໍ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຕາຕາ, ຖູລ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິໂຠຄວຕ຺ເຖສຸ ອິໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ເອວຣູປໍ ນິວາເສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຎ຺ເຎ ປຸຎ຺ຎວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ, ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອາຫຣຖ, ລຠິສ຺ສາມ ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອາຫຣິໍສຸ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ອຸທກໍ ອາທາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ຕາວເທວ ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ປຸນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາຍໍ ປຈ຺ຉິມາຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາຍນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ສພ຺ພທິສາສຸ ອຏ຺ຐຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ເອກໍ ທິພ຺ພທຸສ຺ສໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທຣຎ຺ໂຎ ວິຊິເຕ ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມາ ສຸຕ຺ຕໍ ກນ຺ຕິໍສູຕິ ເອວໍ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິ.

ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເອກທິວສໍ ເທວີ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອໂຫ ຕປສ຺ສີ’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ຎາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກິມິທໍ, ເທວີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ອຕິມຫຕີ ເຕ, ເທວ, ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘານໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓໍ ອກຕ຺ຖ, ອິທານິ ອນາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ກຸສລໍ ນ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ທສ຺ສາມ, ສີລວນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອສຸຎ຺ໂຎ, ເທວ, ຊມ຺ພຸທີໂປ ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ຕຸມ຺ເຫ ທານເມວ ສຊ຺ເຊຖ, ອຫໍ ອຣຫນ຺ເຕ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ປຸນທິວເສ ປາຈີນທ຺ວາເຣ ທານໍ ສຊ຺ຊາເປສິ. ເທວີ ປາໂຕວ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອຸປຣິປາສາເທ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸຂາ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ເອຕິສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ສ຺ເວວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ນາເຫສຸໍ, ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກປຓຍາຈການໍ ອທໍສຸ. ປຸນທິວເສ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕເຖວ ອກາສິ, ປຸນທິວເສ ປຈ຺ຉິມທ຺ວາເຣ. ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ສຊ຺ຊິຕທິວເສ ປນ ເທວິຍາ ຕເຖວ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິຍາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ຕານໍ ປທຸມວຕິຍາ ປຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ມຫາປທຸມປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠາຕິເກ ອາມນ຺ເຕສິ, ‘‘ມາຣິສາ, ນນ຺ທຣາຊາ, ຕຸມ຺ເຫ ນິມນ຺ເຕຕິ, ອຘິວາເສຖ ຕສ຺ສາ’’ຕິ. ເຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ, ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຈສຕາ, ເທວ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຊ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ສທ຺ຘິໍ ເທວິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຣ ເນສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ, ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຣາຊາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ເທວີ, ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍໍ ປຸຎ຺ເຎນ ນ ຫາຍິສ຺ສາມ. ອມ຺ຫາກໍ ຍາວຊີວໍ ອິຘ ນິວາສາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓສາລາສຕານິ ປຎ຺ຈຈງ຺ກມນສຕານີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ນິວາສນຏ຺ຐານານິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສາເປສຸໍ.

ເອວໍ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ ເທວິໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ອນາຄເຕເຍວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຓາ. ມຫາປທຸມປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ຌານກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ເສສາປີຕິ ສພ຺ເພວ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ. ປຸນທິວເສ ເທວີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ, ຘູປໍ ທຕ຺ວາ ເຕສໍ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍນ຺ຕີ ນິສິນ຺ນາ ອາຄມນໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຊານາຫິ, ກິໍ ອຍ຺ຍານໍ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປທຸມສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈງ຺ກມນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸຕສຣີຣໍ ກິໍ ກເຖສ຺ສຕິ? ໂສ ນິທ຺ທາຍຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປາເທ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ປາທານໍ ສີຕລຕາຍ ເຈວ ຖທ຺ຘຕາຍ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ທຸຕິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ຕຕິຍສ຺ສາຕິ ສພ຺ເພສໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ຄໂຕ. ‘‘ກຫໍ, ຕາຕ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸຕາ, ເທວີ’’ຕິ ອາຫ. ເທວີ ກນ຺ທນ຺ຕີ ໂຣທນ຺ຕີ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນາຄເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຘຸກີຬິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອາຄຕໍ ເທວິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ຠທ຺ເທ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ນປ຺ປມຊ຺ຊິ, ນິໂຣຄາ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕຕິ ‘‘ເອວຣູປານມ຺ປິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ມຣຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ກຸໂຕ ໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ. ໂສ ນຄຣໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຸຍ຺ຍານເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ, ສຍໍ ສມຓປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ເທວີປິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊິເຕ ອຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຍ຺ຍາເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ.

ເຕສຸ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ສຕ຺ຖຣິ ຕຕ຺ຖ ປຏິວສນ຺ເຕ ອຍໍ ປິປ຺ປລິມາຓໂວ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຫາຕິຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄເຣ ໂກສິຍໂຄຕ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒມານານໍ ປິປ຺ປລິມາຓວສ຺ສ ວີສຕິເມ, ຠທ຺ທາຍ ໂສຬສເມ ວສ຺ເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຸລວໍໂສ ນາມ ປຕິຏ຺ຐເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອຕິວິຍ ນິປ຺ປີຬຍິໍສຸ. ມາຓໂວ ອາຫ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂສຕປເຖ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ມາ ກເຖຖ. ອຫໍ ຍາວ ຕຸມ຺ເຫ ຘຣຖ, ຕາວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຈ຺ຈເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ກຕິປາຫໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ກຖຍິໍສຸ. ໂສປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ກເຖຕິເຍວ.

ມາຓໂວ ‘‘ມມ ມາຕຣໍ ສຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພກາເມຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກາເຣຫິ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຊ຺ຊນຆຏ຺ຏນາທິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນ ຕໍ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ເນຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ເຈວ ນານາອລງ຺ກາເຣຫິ ຈ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອມ຺ມ, ເອວຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ລຠນ຺ໂຕ ເຄເຫ ວສິສ຺ສາມິ ອລຠນ຺ໂຕ ນ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎວາ ທິນ຺ນທາໂນ ກຕາຠິນີຫາໂຣ, ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ເອກໂກວ ອກາສິ, ອທ຺ຘາ ເອເຕນ ສຫກຕປຸຎ຺ຎາ ສຸວຓ຺ຓຣູປປຏິຠາຄາວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພກາເມຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ຍຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໂຠເຄຫິ ສມາເນ ກຸເລ ເອວຣູປໍ ທາຣິກໍ ປສ຺ສຖ, ອິມເມວ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ເຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ນາມ ເອຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມທ຺ທຣຏ຺ຐໍ ນາມ ອິຕ຺ຖາກໂຣ, ມທ຺ທຣຏ຺ຐໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄຣໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ຠທ຺ທາຍ ຘາຕີ ຠທ຺ທໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ, ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ, ສິຣິຄພ຺ເຠ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຕາ ຕຕ຺ຖ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ອວິນີຕາ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ’’ຕິ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຣູປກ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍຘີຕາ ເມ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທສິໍ, ‘‘ອຍໍ ປນ ເມ ອຍ຺ຍຘີຕາຍ ນິວາສນປຏິຄ຺ຄາຫິກາຍາປິ ອສທິສາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາ ເຕ ສາມິຘີຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ກິໍ ເອສາ, ອິມາຍ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາຍ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍຘີຕາ ອຠິຣູປຕຣາ, ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ນາຍ ປທີປກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສຣີໂຣຠາເສເນວ ຕມໍ ວິຘມຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ຕໍ ຂຸຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຣເຖ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ໂກສິຍໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອາຄມນໍ ນິເວທຍິໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຫາຕິຕ຺ຖຄາເມ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ, ຕາຕາ, ສມຊາຕິໂຄຕ຺ຕວິຠໂວ ອມ຺ຫາກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ທສ຺ສາມິ ທາຣິກ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຕ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິໍສຸ ‘‘ລທ຺ຘາ ທາຣິກາ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປິປ຺ປລິມາຓວສ຺ສ ອາໂຣຈຍິໍສຸ ‘‘ລທ຺ຘາ ກິຣ ທາຣິກາ’’ຕິ. ມາຓໂວ ‘‘ອຫໍ ‘ນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ອິເມ ‘ລທ຺ຘາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣໂຫຄໂຕ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິ ‘‘ຠທ຺ທາ, ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໂຠຄານຸຣູປໍ ຆຣາວາສໍ ລຠຕຸ, ອຫໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິນີ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຠທ຺ທາປິ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ກິຣ ມໍ ທາຕຸກາໂມ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຓໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣໂຫຄຕາ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໂຠຄານຸຣູປໍ ຆຣາວາສໍ ລຠຕຸ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສີ’’ຕິ. ທ຺ເວປິ ປຓ຺ຓານິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອິທໍ ກສ຺ສ ປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປິປ຺ປລິມາຓເວນ ຠທ຺ທາຍ ປຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ກສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ຠທ຺ທາຍ ປິປ຺ປລິມາຓວສ຺ສ ປຫິຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ທ຺ເວປິ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ທາຣການໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຜາເລຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຕໍສມານໍ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ອິໂຕ ເອຕ຺ໂຕ ຈ ເປເສສຸໍ. ອິຕິ ກຸມາຣສ຺ສ ກຸມາຣິກາຍ ຈ ສທິສໍ ປຓ຺ຓໍ ໂລກສ຺ສາທຣຫິຕເມວາຕິ ອນິຈ຺ຉມານານໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ.

ຕໍ ທິວສໍເຍວ ປິປ຺ປລິມາຓໂວ ເອກໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ ຄນ຺ຖາເປສິ ຠທ຺ທາປິ. ຕານິ ສຍນມຊ຺ເຌ ຐເປສຸໍ ຠຸຕ຺ຕສາຍມາສາ ອຸໂຠປິ ‘‘ສຍນໍ ອາຣຸຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມາຓໂວ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍນໍ ອາຣຸຫິ. ຠທ຺ທາ ວາມປສ຺ເສນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຍສ຺ສ ປສ຺ເສ ປຸປ຺ຜານິ ມິລາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ວິຊານິສ຺ສາມ, ອິມໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ ນ ອລ຺ລິຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຣີຣສມ຺ຜສ຺ສຠເຍນ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ອໂນກ຺ກມນ຺ຕາວ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ, ທິວາ ປນ ຫສິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາໂຫສິ. ເຕ ໂລກາມິເສນ ອສໍສຏ຺ຐາ ຍາວ ມາຕາປິຕໂຣ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ກຸຏຸມ຺ພໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເຕສຸ ກາລງ຺ກເຕສຸ ວິຈາຣຍິໍສຸ. ມຫຕີ ມາຓວສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິ – ເອກທິວສໍ ສຣີຣໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓໍ ເອວ ມຄຘນາຬິຍາ ທ຺ວາທສນາຬິມຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍນ຺ຕພທ຺ຘານິ ສຏ຺ຐິມຫາຕຬາການິ, ກມ຺ມນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊນິໂກ, ອນຸຣາຘປຸຣປມາຓາ ຈຸທ຺ທສ ຄາມາ, ຈຸທ຺ທສ ຫຕ຺ຖານີການິ, ຈຸທ຺ທສ ອສ຺ສານີການິ, ຈຸທ຺ທສ ຣຖານີການິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ອລງ຺ກຕອສ຺ສໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ນງ຺ຄເລຫິ ຠິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ກາກາທໂຍ ສກຸເຓ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທາທິປາຓເກ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ອິເມ ກິໍ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາເທ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອເຕຫິ ກຕໍ ປາປໍ ກສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ເອເຕຫິ ກຕໍ ປາປໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ເມ ກຣິສ຺ສຕິ ສຕ຺ຕອສີຕິໂກຏິຘນໍ, ກິໍ ທ຺ວາທສໂຍຊໂນ ກມ຺ມນ຺ໂຕ, ກິໍ ຍນ຺ຕພທ຺ຘານິ ຕຬາການິ, ກິໍ ຈຸທ຺ທສ ຄາມາ, ສພ຺ພເມຕໍ ຠທ຺ທາຍ ກາປິລານິຍາ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຠທ຺ທາປິ ກາປິລານີ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນ຺ຕຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕໂຍ ຕິລກຸມ຺ເຠ ປຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ຘາຕີຫິ ປຣິວຸຕາ ນິສິນ຺ນາ ກາເກ ຕິລປາຓເກ ຂາທມາເນ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມາ, ກິໍ ອິເມ ຂາທນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປາຓເກ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ‘‘ອກຸສລໍ ກສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈຕຸຫຕ຺ຖວຕ຺ຖໍ ນາຬິໂກທນມຕ຺ຕຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຍທິ ປເນຕໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຊເນນ ກຕໍ ອກຸສລໍ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ຠວສຫສ຺ເສນປິ ວຏ຺ຏໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ອຍ຺ຍປຸຕ຺ເຕ ອາຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ມາຓໂວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ນ຺ຫຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ໂຠຊນໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ທ຺ເວປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຊເນ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຣໂຫຄຕາ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ມາຓໂວ ຠທ຺ທໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມໍ ຆຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຕ຺ວໍ ກິຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ອາຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ສກຏສຫສ຺ສານິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ສພ຺ພໍ, ຍາ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຆເຣ ສຕ຺ຕອສີຕິໂກຏິໂຍ ຍນ຺ຕພທ຺ຘສຏ຺ຐິຕຬາກາທິເຠທາ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ນິຍ຺ຍາເທມີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍ, ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສິນ຺ນາ. ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕສໍ ອາທິຕ຺ຕປຓ຺ຓກຸຏິ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ກສາຍຣສປີຕານິ ວຕ຺ຖານິ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕ ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເກເສ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ, ເຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ, ຖວິກາສຸ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ປາສາທໂຕ ໂອຕຣິໍສຸ. ເຄເຫ ທາເສສຸ ວາ ກມ຺ມກເຣສຸ ວາ ນ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານິ.

ອຖ ເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ທາສຄາມທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອາກປ຺ປກຸຕ຺ຕວເສນ ທາສຄາມວາສິໂນ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ເຕ ໂຣທນ຺ຕາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອມ຺ເຫ, ອນາເຖ ກໂຣຖ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມຍໍ, ‘ຠເຓ, ອາທິຕ຺ຕປຓ຺ຓສາລາ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ’ຕິ ປພ຺ພຊິມ຺ຫາ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອເກກໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກໂຣມ, ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ນປ຺ປໂຫຕິ. ຕຸມ຺ເຫວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສີສໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠຸຊິສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ໂຣທນ຺ຕານໍເຍວ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຖໂຣ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ, ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ, ສກລຊມ຺ພຸທີປຄ຺ຆນິກາ ອິຕ຺ຖີ ມຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ໂກຈິເທວ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ ‘ອິເມ ປພ຺ພຊິຕາປິ ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ກໂຣນ຺ຕີ’ຕິ, ໂກຈິ ປາເປນ ມນໍ ປທູເສຕ຺ວາ ອປາຍປູຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ອິມໍ ປຫາຍ ມຍ຺ຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ໂສ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ເວຘາປຖໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຠທ຺ທາປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕາທິສິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ມມ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘ອິເມ ປພ຺ພຊິຕາປິ ວິນາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ເຫສຸ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມຫາຊໂນ ອປາຍປູຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ. ອິມສ຺ມິໍ ທ຺ເວຘາປເຖ ຕ຺ວໍ ເອກໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫເມເກນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍ, ປພ຺ພຊິຕານໍ ມາຕຸຄາໂມ ປລິໂພໂຘ, ‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ວິນາ ນ ຠວນ຺ຕີ’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫຖ, ວິນາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປປຣິມາເຓ ອທ຺ຘາເນ ກໂຕ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ອຊ຺ຊ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ທກ຺ຂິຓຊາຕິກາ ນາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທກ຺ຂິຓມຄ຺ໂຄ ວຏ຺ຏຕິ, ມຍໍ ມາຕຸຄາມາ ນາມ ວາມຊາຕິກາ, ອມ຺ຫາກໍ ວາມມຄ຺ໂຄ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນາ. ເຕສໍ ທ຺ເວຘາຠູຕກາເລ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ‘‘ອຫໍ ຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸປພ຺ພເຕ ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕີ ວິຍ ວິຣວມານາ ກມ຺ປິ, ອາກາເສ ອສນິສທ຺ໂທ ວິຍ ປວຕ຺ຕິ, ຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸປພ຺ພໂຕ ອຸນ຺ນທິ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເວຬຸວນມຫາວິຫາເຣ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຖວີກມ຺ປນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສ ນຸ ໂຂ ປຖວີ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ປິປ຺ປລິມາຓໂວ ຈ ຠທ຺ທາ ຈ ກາປິລານີ ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕສໍ ວິໂຍຄຏ຺ຐາເນ ອຸຠິນ຺ນໍ ຄຸຓພເລນ ອຍໍ ປຖວີກມ຺ໂປ ຊາໂຕ. ມຍາປິ ເອເຕສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອສີຕິມຫາເຖເຣສຸ ກຎ຺ຈິປິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາລນ຺ທາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ພຫຸປຸຕ຺ຕກນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ນິສີທນ຺ໂຕ ປນ ອຎ຺ຎຕຣປໍສຸກູລິໂກ ວິຍ ອນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອິຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ຕສກຏຈກ຺ກກູຏາຄາຣາທິປ຺ປມາຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິປ຺ຜຣນ຺ຕິໂຍ ວິຘາວນ຺ຕິໂຍ ຈນ຺ທສຫສ຺ສສູຣິຍສຫສ຺ສອຸຄ຺ຄມນກາໂລ ວິຍ ກຸຣຸມານາ ຕໍ ວນນ຺ຕໍ ເອໂກຠາສໍ ອກໍສຸ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສິຣິຍາ ສມຸຊ຺ຊລຕາຣາຄເຓນ ວິຍ ຄຄນໍ, ສຸປຸປ຺ຜິຕກມລກຸວລເຍນ ວິຍ ສລິລໍ, ວນນ຺ຕໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ນາມ ຂນ຺ໂຘ ເສໂຕ ໂຫຕິ, ປຕ຺ຕານິ ນີລານິ, ປກ຺ການິ ຣຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ສຕສາໂຂ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓວ ອໂຫສິ.

ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ອຫໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອຓໂຕຓໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມິ, ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ ‘‘ກສ຺ສປ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ມຫາປຖວິຍາ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ສາປິ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕໍ ຊານຕາ ຕຍາ ກໂຕ ນິປຈ຺ຈກາໂຣ ມຍ຺ຫໍ, ໂລມມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນິສີທ, ກສ຺ສປ, ທາຍຊ຺ຊໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປທມທາສິ. ທຕ຺ວາ ພຫຸປຸຕ຺ຕກນິຄ຺ໂຣຘມູລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວິຈິຕ຺ຕໍ, ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ສຣີຣໍ ສຕ຺ຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ, ໂສ ກຎ຺ຈນມຫານາວາຍ ປຈ຺ຉາພທ຺ໂຘ ວິຍ ສຕ຺ຖຸ ປທານຸປທິກໍ ອນຸຄຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ໂຖກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສຊ຺ຊາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ ‘‘ນິສີທິຕຸກາໂມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣຸປິຕປຏປິໂລຕິກສງ຺ຆາຏິໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຈີວຣໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ກສ຺ສປ, ປຏປິໂລຕິກສງ຺ຆາຏີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມມ ສງ຺ຆາຏິຍາ ມຸທຸຠາວໍ ກເຖຕິ, ປາຣຸປິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປາຣຸປຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ປາຣຸປິສ຺ສສິ, ກສ຺ສປາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິວາສນໍ ລຠນ຺ໂຕ ປາຣຸປິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ອິມໍ ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລໍ ຘາເຣຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ? ມຍາ ຫິ ອິມສ຺ສ ປໍສຸກູລສ຺ສ ຄຫິຕທິວເສ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ, ອິມໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓຈີວຣໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ປຣິຕ຺ຕຄຸເຓນ ຘາເຣຕຸໍ, ປຏິພເລເນວິທໍ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓສມຕ຺ເຖນ ຊາຕິປໍສຸກູລິເກນ ຘາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕສິ.

ເອວໍ ປນ ຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາຣຸຕຈີວຣໍ ຠຄວາ ປາຣຸປິ, ສຕ຺ຖຸ ຈີວຣໍ ເຖໂຣ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອເຈຕນາປິ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ອກຕ຺ຖ, ອຕ຺ຕນາ ປາຣຸຕຈີວຣໍ ສາວກສ຺ສ ທິນ຺ນປຸພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕີ ວິຍ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ປິ. ເຖໂຣປິ ‘‘ລທ຺ຘໍ ທານິ ມຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິໂຠຄຈີວຣໍ, ກິໍ ເມ ອິທານິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸນ຺ນຕິໍ ອກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກເຍວ ເຕຣສ ຘຸຕຄຸເຓ ສມາທາຍ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໓໙໘-໔໒໐) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ປູຊໍ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ.

‘‘ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຊນຕາ, ອາໂມທິຕປໂມທິຕາ;

ເຕສຸ ສໍເວຄຊາເຕສຸ, ປີຕິ ເສ ອຸທປຊ຺ຊຖ.

‘‘ຎາຕິມິຕ຺ເຕ ສມາເນຕ຺ວາ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ;

ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ມຫາວີໂຣ, ຫນ຺ທ ປູຊໍ ກໂຣມເສ.

‘‘ສາຘູຕິ ເຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ, ຠິຍ຺ໂຍ ຫາສໍ ຊນິໍສຸ ເມ;

ພຸທ຺ຘສ຺ມິໍ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ກາຫາມ ປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈຍໍ.

‘‘ອຄ຺ຆິຍໍ ສຸກຕໍ ກຕ຺ວາ, ສຕຫຕ຺ຖສມຸຄ຺ຄຕໍ;

ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖປຕ຺ຖຏໍ, ວິມານໍ ນຠມຸຄ຺ຄຕໍ.

‘‘ກຕ຺ວານ ຫມ຺ມິຍໍ ຕຕ຺ຖ, ຕາລປນ຺ຕີຫິ ຈິຕ຺ຕິຕໍ;

ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ເຈຕິຍໍ ປູຊຍຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘວ ຊລິໂຕ, ກິໍສຸໂກ ອິວ ຜຸລ຺ລິໂຕ;

ອິນ຺ທລຏ຺ຐີວ ອາກາເສ, ໂອຠາເສຕິ ຈຕຸທ຺ທິສາ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ກຕ຺ວານ ກຸສລໍ ພຫຸໍ;

ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວານ, ຕິທສໍ ອຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ສຫສ຺ສຍຸຕ຺ຕໍ ຫຍວາຫິໍ, ທິພ຺ພຍານມຘິຏ຺ຐິໂຕ;

ອຸພ຺ພິທ຺ຘໍ ຠວນໍ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕຠູມໍ ສມຸຄ຺ຄຕໍ.

‘‘ກູຏາຄາຣສຫສ຺ສານິ, ສພ຺ພໂສຓ຺ຓມຍາ ອຫຸໍ;

ຊລນ຺ຕິ ສກເຕເຊນ, ທິສາ ສພ຺ພາ ປຠາສຍໍ.

‘‘ສນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎປິ ນິຍ຺ຍູຫາ, ໂລຫິຕງ຺ຄມຍາ ຕທາ;

ເຕປິ ໂຊຕນ຺ຕິ ອາຠາຍ, ສມນ຺ຕາ ຈຕຸໂຣ ທິສາ.

‘‘ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ກູຏາຄາຣາ ສຸນິມ຺ມິຕາ;

ມຓິມຍາປິ ໂຊຕນ຺ຕິ, ທິສາ ທສ ສມນ຺ຕໂຕ.

‘‘ເຕສໍ ອຸຊ຺ໂຊຕມານານໍ, ໂອຠາໂສ ວິປຸໂລ ອຫຸ;

ສພ຺ເພ ເທເວ ອຠິໂຠມິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຏ຺ຐິກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ອຸພ຺ພິທ຺ໂຘ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ, ປຖວິໍ ອາວສິໍ ອຫໍ.

‘‘ຕເຖວ ຠທ຺ທເກ ກປ຺ເປ, ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂຫສຫໍ;

ສກກມ຺ມາຠິຣທ຺ໂຘມ຺ຫິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈຕຸທີປມ຺ຫິ ອິສ຺ສໂຣ;

ຕຕ຺ຖາປິ ຠວນໍ ມຍ຺ຫໍ, ອິນ຺ທລຏ຺ຐີວ ອຸຄ຺ຄຕໍ.

‘‘ອາຍາມໂຕ ຈຕຸພ຺ພີສໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ ທ຺ວາທສ;

ຣມ຺ມຓໍ ນາມ ນຄຣໍ, ທຬ຺ຫປາກາຣໂຕຣຓໍ.

‘‘ອາຍາມໂຕ ປຎ຺ຈສຕໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ຕທຑ຺ຒກໍ;

ອາກິຓ຺ຓໍ ຊນກາເຍຫິ, ຕິທສານໍ ປຸຣໍ ວິຍ.

‘‘ຍຖາ ສູຈິຆເຣ ສູຈີ, ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຓ຺ຓວີສຕິ;

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ອາກິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ລງ຺ກຕໍ.

‘‘ເອວມ຺ປິ ນຄຣໍ ມຍ຺ຫໍ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສຣຖສໍກຸລໍ;

ມນຸສ຺ເສຫິ ສທາກິຓ຺ຓໍ, ຣມ຺ມຓໍ ນຄຣຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈ, ປຸນ ເທວຕ຺ຕນໍ ຄໂຕ;

ຠເວ ປຈ຺ຉິມເກ ມຍ຺ຫໍ, ອໂຫສິ ກຸລສມ຺ປທາ.

‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎກຸລສມ຺ຠູໂຕ, ມຫາຣຕນສຎ຺ຈໂຍ;

ອສີຕິໂກຏິໂຍ ຫິຕ຺ວາ, ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສາປິ ປພ຺ພຊິໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກສ຺ສໂປ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທູປໂມ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ, ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈນວໂກ ກຸເລສຸ ອປ຺ປຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ເອວມາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໖) ປສໍສິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸຕວາທານໍ ຍທິທໍ ມຫາກສ຺ສໂປ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘, ໑໙໑) ຘຸຕງ຺ຄຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ວິເວກາຠິຣຕິກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

໑໐໕໔. ‘‘ນ ຄເຓນ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ຈເຣ, ວິມໂນ ໂຫຕິ ສມາຘິ ທຸລ຺ລໂຠ;

ນານາຊນສງ຺ຄໂຫ ທຸໂຂ, ອິຕິ ທິສ຺ວານ ຄຓໍ ນ ໂຣຈເຍ.

໑໐໕໕. ‘‘ນ ກຸລານິ ອຸປພ຺ພເຊ ມຸນິ, ວິມໂນ ໂຫຕິ ສມາຘິ ທຸລ຺ລໂຠ;

ໂສ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ໂຍ ສຸຂາວໂຫ.

໑໐໕໖. ‘‘ປງ຺ໂກຕິ ຫິ ນໍ ອເວທຍຸໍ, ຍາຍໍ ວນ຺ທນປູຊນາ ກຸເລສຸ;

ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ, ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ.

໑໐໕໗. ‘‘ເສນາສນມ຺ຫາ ໂອຣຸຍ຺ຫ, ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິໍ;

ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ ກຸຏ຺ຐິໍ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ.

໑໐໕໘. ‘‘ໂສ ເມ ປກ຺ເກນ ຫຕ຺ເຖນ, ອາໂລປໍ ອຸປນາມຍິ;

ອາໂລປໍ ປກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ, ອງ຺ຄຸລິ ເຈຕ຺ຖ ຉິຊ຺ຊຖ.

໑໐໕໙. ‘‘ກຸຏ຺ຏມູລຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ, ອາໂລປໍ ຕໍ ອຠຸຎ຺ຊິສໍ;

ຠຸຎ຺ຊມາເນ ວາ ຠຸຕ຺ເຕ ວາ, ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

໑໐໖໐. ‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ອາຫາໂຣ, ປູຕິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂອສຘໍ;

ເສນາສນໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ປໍສຸກູລຎ຺ຈ ຈີວຣໍ;

ຍສ຺ເສເຕ ອຠິສມ຺ຠຸຕ຺ວາ, ສ ເວ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ນໂຣ.

໑໐໖໑. ‘‘ຍຕ຺ຖ ເອເກ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ອາຣຸຫນ຺ຕາ ສິລຸຈ຺ຈຍໍ;

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທາຍາໂທ, ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕ;

ອິທ຺ຘິພເລນຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ກສ຺ສໂປ ອຠິຣູຫຕິ.

໑໐໖໒. ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ, ເສລມາຣຸຍ຺ຫ ກສ຺ສໂປ;

ຌາຍຕິ ອນຸປາທາໂນ, ປຫີນຠຍເຠຣໂວ.

໑໐໖໓. ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ, ເສລມາຣຸຍ຺ຫ ກສ຺ສໂປ;

ຌາຍຕິ ອນຸປາທາໂນ, ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ນິພ຺ພຸໂຕ.

໑໐໖໔. ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ, ເສລມາຣຸຍ຺ຫ ກສ຺ສໂປ;

ຌາຍຕິ ອນຸປາທາໂນ, ກຕກິຈ຺ໂຈ ອນາສໂວ.

໑໐໖໕. ‘‘ກເຣຣິມາລາວິຕຕາ, ຠູມິຠາຄາ ມໂນຣມາ;

ກຸຎ຺ຊຣາຠິຣຸທາ ຣມ຺ມາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໖໖. ‘‘ນີລພ຺ຠວຓ຺ຓາ ຣຸຈິຣາ, ວາຣິສີຕາ ສຸຈິນ຺ຘຣາ;

ອິນ຺ທໂຄປກສຎ຺ຉນ຺ນາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໖໗. ‘‘ນີລພ຺ຠກູຏສທິສາ, ກູຏາຄາຣວຣູປມາ;

ວາຣຓາຠິຣຸທາ ຣມ຺ມາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໖໘. ‘‘ອຠິວຸຏ຺ຐາ ຣມ຺ມຕລາ, ນຄາ ອິສິຠິ ເສວິຕາ;

ອພ຺ຠຸນ຺ນທິຕາ ສິຂີຫິ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໖໙. ‘‘ອລໍ ຌາຍິຕຸກາມສ຺ສ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;

ອລໍ ເມ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ.

໑໐໗໐. ‘‘ອລໍ ເມ ຜາສຸກາມສ຺ສ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອລໍ ເມ ໂຍຄກາມສ຺ສ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ.

໑໐໗໑. ‘‘ອຸມາປຸປ຺ເຜນ ສມານາ, ຄຄນາວພ຺ຠຉາທິຕາ;

ນານາທິຊຄຓາກິຓ຺ຓາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໗໒. ‘‘ອນາກິຓ຺ຓາ ຄຫຏ຺ເຐຫິ, ມິຄສງ຺ຆນິເສວິຕາ;

ນານາທິຊຄຓາກິຓ຺ຓາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໗໓. ‘‘ອຈ຺ໂຉທິກາ ປຸຖຸສິລາ, ໂຄນງ຺ຄຸລມິຄາຍຸຕາ;

ອມ຺ພຸເສວາລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ເຕ ເສລາ ຣມຍນ຺ຕິ ມໍ.

໑໐໗໔. ‘‘ນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກນ ຕູຣິເຍນ, ຣຕິ ເມ ໂຫຕິ ຕາທິສີ;

ຍຖາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

໑໐໗໕. ‘‘ກມ຺ມໍ ພຫຸກໍ ນ ກາຣເຍ, ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຊນໍ ນ ອຸຍ຺ຍເມ;

ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ໂສ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ໂຍ ສຸຂາວໂຫ.

໑໐໗໖. ‘‘ກມ຺ມໍ ພຫຸກໍ ນ ກາຣເຍ, ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອນຕ຺ຕເນຍ຺ຍເມຕໍ;

ກິຈ຺ຉຕິ ກາໂຍ ກິລມຕິ, ທຸກ຺ຂິໂຕ ໂສ ສມຖໍ ນ ວິນ຺ທຕິ.

໑໐໗໗. ‘‘ໂອຏ຺ຐປ຺ປຫຕມຕ຺ເຕນ, ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ;

ປຕ຺ຖທ຺ຘຄີໂວ ຈຣຕິ, ອຫໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ມຎ຺ຎຕິ.

໑໐໗໘. ‘‘ອເສຍ຺ໂຍ ເສຍ຺ຍສມານໍ, ພາໂລ ມຎ຺ຎຕິ ອຕ຺ຕານໍ;

ນ ຕໍ ວິຎ຺ຎູ ປສໍສນ຺ຕິ, ປຕ຺ຖທ຺ຘມານສໍ ນຣໍ.

໑໐໗໙. ‘‘ໂຍ ຈ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ, ນາຫໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ວາ ປນ;

ຫີໂນ ຕໍສທິໂສ ວາຕິ, ວິຘາສຸ ນ ວິກມ຺ປຕິ.

໑໐໘໐. ‘‘ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ຕຖາ ຕາທິໍ, ສີເລສຸ ສຸສມາຫິຕໍ;

ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ວິຎ຺ຎູ ປສໍສເຣ.

໑໐໘໑. ‘‘ຍສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ, ຄາຣໂວ ນູປລພ຺ຠຕິ;

ອາຣກາ ໂຫຕິ ສທ຺ຘມ຺ມາ, ນຠໂຕ ປຸຖວີ ຍຖາ.

໑໐໘໒. ‘‘ເຍສຎ຺ຈ ຫິຣິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ສທາ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ;

ວິຣູຬ຺ຫພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ເຕ, ເຕສໍ ຂີຓາ ປຸນພ຺ຠວາ.

໑໐໘໓. ‘‘ອຸທ຺ຘໂຕ ຈປໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປໍສຸກູເລນ ປາຣຸໂຕ;

ກປີວ ສີຫຈມ຺ເມນ, ນ ໂສ ເຕນຸປໂສຠຕິ.

໑໐໘໔. ‘‘ອນຸທ຺ຘໂຕ ອຈປໂລ, ນິປໂກ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ;

ໂສຠຕິ ປໍສຸກູເລນ, ສີໂຫວ ຄິຣິຄພ຺ຠເຣ.

໑໐໘໕. ‘‘ເອເຕ ສມ຺ພຫຸລາ ເທວາ, ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ຍສສ຺ສິໂນ;

ທສເທວສຫສ຺ສານິ, ສພ຺ເພ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ.

໑໐໘໖. ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ວີຣໍ, ມຫາຌາຍິໍ ສມາຫິຕໍ;

ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຎ຺ຊລີກຕາ.

໑໐໘໗. ‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;