໓. ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ
ປິສຸເຓນ ຈ ໂກຘເນນາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ສຕ຺ຖຸ ເວມາຕິກຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸມໂນຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ປິຕາ ປນສ຺ສ ອານນ຺ທຣາຊາ ນາມ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸມນກຸມາຣສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຫໍສວຕິໂຕ ວີສໂຍຊນສເຕ ຐາເນ ໂຠຄນຄຣໍ ອທາສິ. ໂສ ກທາຈິ ກທາຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ປິຕຣຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ. ຕທາ ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ສຕສຫສ຺ສປຣິມາຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຍເມວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ, ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ເທຕິ.
ເຕນ ສມເຍນ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ ອໂຫສິ. ກຸມາໂຣ ຕສ຺ສ ກຸປິຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ສຍເມວ ຕໍ ວູປສເມຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ວຣໍ ເຕ, ຕາຕ ທມ຺ມິ, ວຣໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ເຕມາສໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຊີວິຕໍ ອວຎ຺ຌໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອຕໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຎ຺ຎໍ ວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເທວ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ທ຺ເວກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອຕເທວ ເມ ເທຫິ, ນ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ສຕ຺ຖາ ອນຸຊານາຕິ, ທິນ຺ນເມວາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.
ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄໂຕ, ທສ຺ເສຖ ເມ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສຸມໂນ ນາມ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ເມ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂຸ, ພຫິ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ປຸນປິ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ພຸທ຺ຘາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ພຫິປຣິເວເຓ ປາຕຸຠວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫນ຺ໂຕ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.
ຠຄວາປິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ, ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ມຎ຺ເຎຕິ. ‘‘ອາມ ກຸມາຣ, ວລ຺ລໂຠ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ກຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ, ເອສ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕີ’’ຕິ?‘‘ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ຠຄວາ, ອຫມ຺ປິ ອຍໍ ເຖໂຣ ວິຍ ອນາຄເຕ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຫໍ ຂນ຺ຘາວາຣຠຕ຺ຕໍ ນາມ ທຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກາ ເຕມາສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຏິຊຄ຺ຄນວໂຣ ລທ຺ໂຘ, ເຕມາສໍ ເມ ວສ຺ສາວາສໍ ອຘິວາເສຖາຕິ. ຠຄວາ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ, ກຸມາຣ, ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣມິ, ມຍາ ເປສິເຕ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ນາ ເມ, ເທວ, ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ, ມຍາ ປຫິເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເປເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວີສໂຍຊນສຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຄໂຕ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ໂສຠນສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ສຕສຫສ຺ເສນ ກິຓິຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣສິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ເສສຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ກຸຏິເລຓມຓ຺ຑເປ ກາເຣຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ຈໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຫິຓຖາ’’ຕິ.
ຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ສຸມນສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວຸໂຕ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາເຣສຸ ວສມາໂນ ອຄມາສິ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມາໂນ ສຕສຫສ຺ເສນ ກີເຕ ໂສຠເນ ນາມ ອຸຍ຺ຍາເນ ສຕສຫສ຺ເສນ ກາຣິຕໍ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ –
‘‘ສຕສຫສ຺ເສນ ເມ ກີຕໍ, ສຕສຫສ຺ເສນ ມາປິຕໍ;
ໂສຠນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫ ມຫາມຸນີ’’ຕິ. –
ຕໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ອມຈ຺ເຈ ຈ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ຈ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານສມີເປເຍວ ວສນ຺ໂຕ ເຕມາສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ປວາຣຓາຍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ຈ ປາທມູເລ ຕິຈີວຣານິ ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍເທຕໍ ມຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຂນ຺ຘາວາຣທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ນ ຕໍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ, ອຖ ໂຂ ອຫໍ ອຍໍ ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.
ໂສປິ ຕສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ອຸຬາຣານິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ເອກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ອກາສິ. ປຸນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ເຕ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມງ຺ຄລຸຍ຺ຍາເນ ອຏ຺ຐ ປຓ຺ຓສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຐ ສພ຺ພຣຕນມຍປີເຐ ເຈວ ມຓິອາຘາຣເກ ຈ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອກາສິ. ເອຕານິ ປາກຏຏ຺ຐານານິ.
ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕວ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມິໂຕທນສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ສພ຺ເພ ຎາຕເກ ອານນ຺ທິເຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ອານນ຺ໂທຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຕາຠິນິກ຺ຂມເນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ປຐມໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ຠທ຺ທິຍາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.
ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘອຸປຏ຺ຐາກາ ອເຫສຸໍ. ເອກທາ ນາຄສມາໂລ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິ, ເອກທາ ນາຄິໂຕ, ເອກທາ ອຸປວາໂນ, ເອກທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ເອກທາ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ, ເອກທາ ສາຄໂຕ, ເອກທາ ເມຆິໂຍ, ເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຣາຘຍິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິມ຺ຫິ ມຫລ຺ລໂກ, ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຠຄວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ມຫາສາວກາ – ‘‘ອຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ, ເຕປິ ຠຄວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ໂສ ປນ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ. ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ນາມ ກີທິສໍ ໂຫຕິ, ສເຈ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ສຕ຺ຖາ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕີຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ ອຎ຺ເຎຫິ ອຸສ຺ສາເຫຕພ຺ໂພ, ສຍເມວ ຊານິຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.
ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕຈີວຣໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ປຓີຕປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຄຸເຓ ລຠໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐາເນ ໂກ ຠາໂຣ’’ຕິ ອຸປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂປາ ຈ – ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ມຍາ ຄຫິຕນິມນ຺ຕນໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ສຈາຫໍ ເທສນ຺ຕຣໂຕ ອາຄຕາຄເຕ ຕາວເທວ ທສ຺ເສຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ; ຍທາ ເມ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວເທວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ສເຈ ຠຄວາ ປຣມ຺ມຸຂາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຸນ ມຍ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ອຸປວາທໂມຈນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກຠາວປາຣມີປູຣຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ຈາຕິ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສວ ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສພລໍ ທຸວິເຘນ ອຸທເກນ, ຕິວິເຘນ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ, ຫຕ຺ຖປາທປຣິກມ຺ເມນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ເມນ, ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊເນນາຕິ ເອວມາທີຫິ ກິຈ຺ເຈຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ອິທໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນາມ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທິວສຠາຄໍ ສນ຺ຕິກາວຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ມຫນ຺ຕໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ນວ ວາເຣ ອນຸປຣິຍາຍຕິ, ສຕ຺ຖຣິ ປກ຺ໂກສນ຺ເຕ ປຏິວຈນທານາຍ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນຕ຺ຖໍ.
ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ປສໍສິຕ຺ວາ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ສຕິມນ຺ຕານໍ ຄຕິມນ຺ຕານໍ ຘິຕິມນ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐາການຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາຣາ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໂກສາຣກ຺ໂຂ ອຍໍ ມຫາເຖໂຣ ເສໂຂວ ສມາໂນ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠິກ຺ຂູຫິ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ເທວຕາຍ ຈ ສໍເວຊິໂຕ ‘‘ສ຺ເວເຍວ ຈ ທານິ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິ ກາຕພ຺ພາ, ນ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຍໍ ເສໂຂ ສກຣຓີໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອເສເຂຫິ ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມໍ ສງ຺ຄາຍິຕຸໍ ສນ຺ນິປາຕໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕຸສ຺ສາໂຫ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ພຫຸເທວຣຕ຺ຕິໍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈງ຺ກເມ ວີຣິຍສມຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຍເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍິຕຸກາໂມ ກາຍໍ ອາວຏ຺ເຏສິ. ອປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ສີສໍ ພິມ຺ໂພຫນໍ ປາທາ ຈ ຠູມິໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ, ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໖໔໔-໖໖໓) –
‘‘ອາຣາມທ຺ວາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ມຫາມຸນິ;
ວສ຺ເສນ຺ໂຕ ອມຕໍ ວຸຏ຺ຐິໍ, ນິພ຺ພາເປສິ ມຫາຊນໍ.
‘‘ສຕສຫສ຺ສໍ ເຕ ຘີຣາ, ຉຬຠິຎ຺ຎາ ມຫິທ຺ຘິກາ;
ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ.
‘‘ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘຄໂຕ ອາສິໍ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວຣຸຕ຺ຕມໍ;
ສຸຈາຣຸຣູປໍ ທິສ຺ວານ, ວິຕ຺ຕິ ເມ ອຸທປຊ຺ຊຖ.
‘‘ໂອຣຸຍ຺ຫ ຫຕ຺ຖິຂນ຺ຘມ຺ຫາ, ອຸປຄຈ຺ຉິໍ ນຣາສຠໍ;
ຣຕນາມຍຉຕ຺ຕໍ ເມ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ຘາຣຍິໍ.
‘‘ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ມຫາອິສິ;
ຕໍ ກຖໍ ຐປຍິຕ຺ວານ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.
‘‘ໂຍ ໂສ ຉຕ຺ຕມຘາເຣສິ, ໂສຓ຺ຓາລງ຺ກາຣຠູສິຕໍ;
ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸໂຓຖ ມມ ຠາສໂຕ.
‘‘ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍໍ ໂປໂສ, ຕຸສິຕໍ ອາວສິສ຺ສຕິ;
ອນຸໂຠສ຺ສຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຈ຺ຉຣາຫິ ປຸຣກ຺ຂໂຕ.
‘‘ຈຕຸຕິໍສຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ;
ພລາຘິໂປ ອຏ຺ຐສຕໍ, ວສຸຘໍ ອາວສິສ຺ສຕິ.
‘‘ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ;
ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ມຫິຍາ ກາຣຍິສ຺ສຕິ.
‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;
ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.
‘‘ສກ຺ຍານໍ ກຸລເກຕຸສ຺ສ, ຎາຕິພນ຺ຘຸ ຠວິສ຺ສຕິ;
ອານນ຺ໂທ ນາມ ນາເມນ, ອຸປຏ຺ຐາໂກ ມເຫສິໂນ.
‘‘ອາຕາປີ ນິປໂກ ຈາປິ, ພາຫຸສຈ຺ເຈສຸ ໂກວິໂທ;
ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ສພ຺ພປາຐີ ຠວິສ຺ສຕິ.
‘‘ປຘານປຫິຕຕ຺ໂຕ ໂສ, ອຸປສນ຺ໂຕ ນິຣູປຘິ;
ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.
‘‘ສນ຺ຕິ ອາຣຎ຺ຎກາ ນາຄາ, ກຸຎ຺ຊຣາ ສຏ຺ຐິຫາຍນາ;
ຕິຘາປຠິນ຺ນາ ມາຕງ຺ຄາ, ອີສາທນ຺ຕາ ອຸຣູຬ຺ຫວາ.
‘‘ອເນກສຕສຫສ຺ສາ, ປຓ຺ຑິຕາປິ ມຫິທ຺ຘິກາ;
ສພ຺ເພ ເຕ ພຸທ຺ຘນາຄສ຺ສ, ນ ໂຫນ຺ຕຸປຓິຘິມ຺ຫິ ເຕ.
‘‘ອາທິຍາ ເມ ນມສ຺ສາມິ, ມຊ຺ຌິເມ ອຖ ປຈ຺ຉິເມ;
ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ.
‘‘ອາຕາປີ ນິປໂກ ຈາປິ, ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕ;
ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ, ເສຂຠູມີສຸ ໂກວິໂທ.
‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມຠິນີຫຣິໍ;
ຕາຫໍ ຠູມິມນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຐິຕາ ສທ຺ຘມ຺ມມາຈລາ.
‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.
ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຄີຕິມຓ຺ຑປໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສງ຺ຄາຍນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທທານວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິທີປນາທິວເສນ ຈ ຠາສິຕຄາຖາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມວ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສງ຺ຄາຍນກາເລ ເຖຣຄາຖາສຸ ສງ຺ຄີຕິໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ –
໑໐໑໗. ‘‘ປິສຸເຓນ ຈ ໂກຘເນນ ຈ, ມຈ຺ຉຣິນາ ຈ ວິຠູຕນນ຺ທິນາ;
ສຂິຕໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ, ປາໂປ ກາປຸຣິເສນ ສງ຺ຄໂມ.
໑໐໑໘. ‘‘ສທ຺ເຘນ ຈ ເປສເລນ ຈ, ປຎ຺ຎວຕາ ພຫຸສ຺ສຸເຕນ ຈ;
ສຂິຕໍ ກເຣຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠທ຺ໂທ ສປ຺ປຸຣິເສນ ສງ຺ຄໂມ.
໑໐໑໙. ‘‘ປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕໍ ພິມ຺ພໍ, ອຣຸກາຍໍ ສມຸສ຺ສິຕໍ;
ອາຕຸຣໍ ພຫຸສງ຺ກປ຺ປໍ, ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຘຸວໍ ຐິຕິ.
໑໐໒໐. ‘‘ປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕໍ ຣູປໍ, ມຓິນາ ກຸຓ຺ຑເລນ ຈ;
ອຏ຺ຐິຕເຈນ ໂອນທ຺ຘໍ, ສຫ ວຕ຺ເຖຫິ ໂສຠຕິ.
໑໐໒໑. ‘‘ອລຕ຺ຕກກຕາ ປາທາ, ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ຓກມກ຺ຂິຕໍ;
ອລໍ ພາລສ຺ສ ໂມຫາຍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ.
໑໐໒໒. ‘‘ອຏ຺ຐປທກຕາ ເກສາ, ເນຕ຺ຕາ ອຎ຺ຊນມກ຺ຂິຕາ;
ອລໍ ພາລສ຺ສ ໂມຫາຍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ.
໑໐໒໓. ‘‘ອຎ຺ຊນີວ ນວາ ຈິຕ຺ຕາ, ປູຕິກາໂຍ ອລງ຺ກໂຕ;
ອລໍ ພາລສ຺ສ ໂມຫາຍ, ໂນ ຈ ປາຣຄເວສິໂນ.
‘‘ໂອທຫິ ມິຄໂວ ປາສໍ, ນາສທາ ວາຄຸຣໍ ມິໂຄ;
ຠຸຕ຺ວາ ນິວາປໍ ຄຈ຺ຉາມ, ກນ຺ທນ຺ເຕ ມິຄພນ຺ຘເກ.
‘‘ຉິນ຺ໂນ ປາໂສ ມິຄວສ຺ສ, ນາສທາ ວາຄຸຣໍ ມິໂຄ;
ຠຸຕ຺ວາ ນິວາປໍ ຄຈ຺ຉາມ, ໂສຈນ຺ເຕ ມິຄລຸທ຺ທເກ.
໑໐໒໔. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈິຕ຺ຕກຖີ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຣິຈາຣໂກ;
ປນ຺ນຠາໂຣ ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ ໂຄຕໂມ.
໑໐໒໕. ‘‘ຂີຓາສໂວ ວິສຎ຺ຎຸຕ຺ໂຕ, ສງ຺ຄາຕີໂຕ ສຸນິພ຺ພຸໂຕ;
ຘາເຣຕິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ຊາຕິມຣຓປາຣຄູ.
໑໐໒໖. ‘‘ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຘມ຺ມາ, ພຸທ຺ຘສ຺ສາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸໂນ;
ນິພ຺ພານຄມເນ ມຄ຺ເຄ, ໂສຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ໂຄຕໂມ.
໑໐໒໗. ‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;
ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ.
໑໐໒໘. ‘‘ອປ຺ປສ຺ສຸຕາຍໍ ປຸຣິໂສ, ພລິພທ຺ໂທວ ຊີຣຕິ;
ມໍສານິ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາ ຕສ຺ສ ນ ວຑ຺ຒຕິ.
໑໐໒໙. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອປ຺ປສ຺ສຸຕໍ, ໂຍ ສຸເຕນາຕິມຎ຺ຎຕິ;
ອນ຺ໂຘ ປທີປຘາໂຣວ, ຕເຖວ ປຏິຠາຕິ ມໍ.
໑໐໓໐. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ອຸປາເສຍ຺ຍ, ສຸຕຎ຺ຈ ນ ວິນາສເຍ;
ຕໍ ມູລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຘໂຣ ສິຍາ.
໑໐໓໑. ‘‘ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຎູ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ, ນິຣຸຕ຺ຕິປທໂກວິໂທ;
ສຸຄ຺ຄຫີຕຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຕ຺ຖຎ຺ໂຈປປຣິກ຺ຂຕິ.
໑໐໓໒. ‘‘ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຉນ຺ທິກໂຕ ໂຫຕິ, ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸເລຕິ ຕໍ;
ສມເຍ ໂສ ປທຫຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕ.
໑໐໓໓. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຘມ຺ມຘຣໍ, ສປ຺ປຎ຺ຎໍ ພຸທ຺ຘສາວກໍ;
ຘມ຺ມວິຎ຺ຎາຓມາກງ຺ຂໍ, ຕໍ ຠເຊຖ ຕຖາວິຘໍ.
໑໐໓໔. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ, ໂກສາຣກ຺ໂຂ ມເຫສິໂນ;
ຈກ຺ຂຸ ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ປູຊນີໂຍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ.
໑໐໓໕. ‘‘ຘມ຺ມາຣາໂມ ຘມ຺ມຣໂຕ, ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ;
ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສທ຺ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍຕິ.
໑໐໓໖. ‘‘ກາຍມຈ຺ເຉຣຄຣຸໂນ, ຫິຍ຺ຍມາເນ ອນຸຏ຺ຐເຫ;
ສຣີຣສຸຂຄິທ຺ຘສ຺ສ, ກຸໂຕ ສມຓຜາສຸຕາ.
໑໐໓໗. ‘‘ນ ປກ຺ຂນ຺ຕິ ທິສາ ສພ຺ພາ, ຘມ຺ມາ ນ ປຏິຠນ຺ຕິ ມໍ;
ຄເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕມ຺ຫິ, ອນ຺ຘກາຣໍວ ຂາຍຕິ.
໑໐໓໘. ‘‘ອພ຺ຠຕີຕສຫາຍສ຺ສ, ອຕີຕຄຕສຕ຺ຖຸໂນ;
ນຕ຺ຖິ ເອຕາທິສໍ ມິຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ກາຍຄຕາ ສຕິ.
໑໐໓໙. ‘‘ເຍ ປຸຣາຓາ ອຕີຕາ ເຕ, ນເວຫິ ນ ສເມຕິ ເມ;
ສ຺ວຊ຺ຊ ເອໂກວ ຌາຍາມິ, ວສ຺ສຸເປໂຕວ ປກ຺ຂິມາ.
໑໐໔໐. ‘‘ທສ຺ສນາຍ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ, ນານາເວຣຊ຺ຊເກ ພຫູ;
ມາ ວາຣຍິຕ຺ຖ ໂສຕາໂຣ, ປສ຺ສນ຺ຕຸ ສມໂຍ ມມໍ.
໑໐໔໑. ‘‘ທສ຺ສນາຍ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ, ນານາເວຣຊ຺ຊເກ ປຸຖຸ;
ກໂຣຕິ ສຕ຺ຖາ ໂອກາສໍ, ນ ນິວາເຣຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.
໑໐໔໒. ‘‘ປຓ຺ຓວີສຕິ ວສ຺ສານິ, ເສຂຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;
ນ ກາມສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ.
໑໐໔໓. ‘‘ປຓ຺ຓວີສຕິ ວສ຺ສານິ, ເສຂຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;
ນ ໂທສສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ.
໑໐໔໔. ‘‘ປຓ຺ຓວີສຕິ ວສ຺ສານິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ;
ເມຕ຺ເຕນ ກາຍກມ຺ເມນ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ.
໑໐໔໕. ‘‘ປຓ຺ຓວີສຕິ ວສ຺ສານິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ;
ເມຕ຺ເຕນ ວຈີກມ຺ເມນ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ.
໑໐໔໖. ‘‘ປຓ຺ຓວີສຕິ ວສ຺ສານິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ;
ເມຕ຺ເຕນ ມໂນກມ຺ເມນ, ຉາຍາວ ອນປາຍິນີ.
໑໐໔໗. ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸຈງ຺ກມິໍ;
ຘມ຺ເມ ເທສິຍມານມ຺ຫິ, ຎາຓໍ ເມ ອຸທປຊ຺ຊຖ.
໑໐໔໘. ‘‘ອຫໍ ສກຣຓີໂຍມ຺ຫິ, ເສໂຂ ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສ;
ສຕ຺ຖຸ ຈ ປຣິນິພ຺ພານໍ, ໂຍ ອມ຺ຫໍ ອນຸກມ຺ປໂກ.
໑໐໔໙. ‘‘ຕທາສິ ຍໍ ຠິໍສນກໍ, ຕທາສິ ໂລມຫໍສນໍ;
ສພ຺ພກາຣວຣູເປເຕ, ສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ.
໑໐໕໐. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ, ໂກສາຣກ຺ໂຂ ມເຫສິໂນ;
ຈກ຺ຂຸ ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ອານນ຺ໂທ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ.
໑໐໕໑. ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມຘໂຣ, ໂກສາຣກ຺ໂຂ ມເຫສິໂນ;
ຈກ຺ຂຸ ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ອນ຺ຘກາເຣ ຕໂມນຸໂທ.
໑໐໕໒. ‘‘ຄຕິມນ຺ໂຕ ສຕິມນ຺ໂຕ, ຘິຕິມນ຺ໂຕ ຈ ໂຍ ອິສິ;
ສທ຺ຘມ຺ມຘາຣໂກ ເຖໂຣ, ອານນ຺ໂທ ຣຕນາກໂຣ.
໑໐໕໓. ‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ;
ໂອຫິໂຕ ຄຣຸໂກ ຠາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ. –
ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.
ຕຕ຺ຖ ປິສຸເຓນ ຈາຕິ ອາທິໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາທທານວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປິສຸເຓນາຕິ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ. ຕາຍ ຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ປິສຸໂຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ນີລຄຸຓຍຸຕ຺ໂຕ ປໂຏ ນີໂລຕິ. ໂກຘເນນາຕິ ກຸຊ຺ຌນສີເລນ. ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫຓລກ຺ຂຓສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ ມຈ຺ຉຣິນາ. ວິຠູຕນນ຺ທິນາຕິ ສຕ຺ຕານໍ ວິຠູຕໍ ວິຠວນໍ ວິນາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ, ວິຠູຕໍ ວາ ວິສຸໍ ຠາໂວ ເຠໂທ, ຕໍ ນນ຺ທເນນ, ສພ຺ພເມຕໍ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ປຎ຺ຈວຕ຺ຖຸທີປນາຍ ພຫູ ຊເນ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ເນ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ສຕ຺ຖຣິ ພຫິທ຺ຘຕາຍ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍາທິມຈ຺ຉຣິຍປກຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ມຫໂຕ ອນຕ຺ຖາຍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ສຂິຕນ຺ຕິ ສຫາຍຠາວໍ ສໍສຄ຺ຄໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ກິໍກາຣຓາ? ປາໂປ ກາປຸຣິເສນ ສງ຺ຄໂມ ກາປຸຣິເສນ ປາປປຸຄ຺ຄເລນ ສມາຄໂມ ນິຫີໂນ ລາມໂກ. ເຍ ຫິສ຺ສ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ທຸຈິນ຺ຕິຕາທິເຠທໍ ພາລລກ຺ຂຓເມວ ອາວຫຕິ, ປເຄວ ວຈນກຣສ຺ສ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຍານິ ການິຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ພາລໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂນ ປຓ຺ຑິຕໂຕ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໓.໑).
ເຍນ ປນ ສໍສຄ຺ໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ເຘນ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ເຘນາຕິ ກມ຺ມກມ຺ມຜລສທ຺ຘາຍ ເຈວ, ຣຕນຕ຺ຕຍສທ຺ຘາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄເຕນ. ເປສເລນາຕິ ປິຍສີເລນ ສີລສມ຺ປນ຺ເນນ. ປຎ຺ຎວຕາຕິ ອຸທຍຕ຺ຖຄາມິນິຍາ ນິພ຺ເພຘິກາຍ ປຎ຺ຎາຍ ວເສນ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ເນນ. ພຫຸສ຺ສຸເຕນາຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິປຏິເວຘພາຫຸສຈ຺ຈານໍ ປາຣິປູຣິຍາ ພຫຸສ຺ສຸເຕນ. ຠທ຺ໂທຕິ ເຕນ ຕາທິເສນ ສາຘຸນາ ສງ຺ຄໂມ ຠທ຺ໂທ ສຸນ຺ທໂຣ ກລ຺ຍາໂຓ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິເຠທໍ ອຕ຺ຖໍ ອາວຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕກຕນ຺ຕິອາທິກາ ສຕ຺ຕ ຄາຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ກາມສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ນາມ ອຸປາສິກາຍ ກາຍວິຈ຺ຉນ຺ທຊນນຕ຺ຖໍ ຠາສິຕາ. ‘‘ອມ຺ພປາລິໍ ຄຓິກໍ ທິສ຺ວາ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ໂອວາທທານຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ເອວ.
ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຈິຕ຺ຕກຖີຕິອາທິກາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ເຖເຣນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ ຠາສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈາຣໂກຕິ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣໍ ສຍິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖໂຣ ຫິ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຈງ຺ກເມນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕຸໍ ໂອວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຍິຕຸໍ ມຎ຺ຈເກ ນິສິນ຺ໂນ ປາທາ ຈ ຠູມິໂຕ ມຸຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ສີສໍ ພິມ຺ໂພຫນໍ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສຍິ.
ຂີຓາສໂວຕິ ປຣິກ຺ຂີຓຈຕຸຣາສໂວ, ຕໂຕ ເອວ ຈຕູຫິປິ ໂຍເຄຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ຣາຄສງ຺ຄາທີນໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຄາຕີໂຕ, ສພ຺ພໂສ ກິເລສປຣິຬາຫສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ສຸນິພ຺ພຸໂຕ ສີຕິຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຘມ຺ມາຕິ ເຖຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຂີຓາສວມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຠາສິຕາ ຄາຖາ. ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິຍາ ເຖຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວິສ຺ສຄນ຺ຘໍ ວາຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ເຖໂຣ ອຘິຄເຕ ອຣຫຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາທ຺ວາຣໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄີທານຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ຂີຓາສວຠາວປ຺ປກາສເນນ ສຸທ຺ຘາວາສມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ລຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມາ ເຕເນວ ອຘິຄຕາ ປເວທິຕາ ຈ ປຏິເວຘປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ. ຍສ຺ມິໍ ປຸຣິສວິເສເສ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ໂສຍໍ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານຄມເນ ມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ຕສ຺ສ ເອກໍສຠາຄີຕິ.
ອເຖກທິວສໍ ໂຄປກໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປາກໂຏ, ກິຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ເຕ ສຕ຺ຖາຣາ ຠາສິຕາ, ຕຍາ ຘາຣິຕາ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ເຖໂຣ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ວາສີຕີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາສີຕິ ສຫສ຺ສານີຕິ ໂຍຊນາ, ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍ ທ຺ວິສຫສ຺ສາຘິການິ ອສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ອຘິຄຓ຺ຫິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕຕິ ທ຺ເວ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ຘມ຺ມເສນາປຕິອາທີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກາ ອຘິຄຈ຺ຉິໍ. ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານີຕິ ຕທຸຠຍໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຈຕຸສຫສ຺ສາຘິການິ ອສີຕິສຫສ຺ສານິ. ເຍ ເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນຕິ ເຍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິມາຓາ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ມຍ຺ຫໍ ປຄຸຓາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.
ອເຖກທາ ເຖໂຣ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຘຸເຣປິ ຄນ຺ຖຘຸເຣປິ ອນນຸຍຸຕ຺ຕໍ ເອກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ພາຫຸສຈ຺ຈາຠາເວ ອາທີນວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສຸຕາຍ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາຍນ຺ຕິ ເອກສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ປຓ຺ຓາສານໍ, ອຖ ວາ ປນ ວຄ຺ຄານໍ ອນ຺ຕມໂສ ເອກສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຫິຕານໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ອຍໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປນ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕວ. ພລິພທ຺ໂທວ ຊີຣຕີຕິ ຍຖາ ພລິພທ຺ໂທ ຊີຣມາໂນ ວຑ຺ຒມາໂນ ເນວ ມາຕຸ ນ ປິຕຸ, ນ ເສສຎາຕການໍ ອຕ຺ຖາຍ ວຑ຺ຒຕິ, ອຖ ໂຂ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ຊີຣຕິ; ເອວເມວໍ ອຍມ຺ປິ ນ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ນ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ, ນ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕາທີນິ, ນ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ, ນິຣຕ຺ຖກເມວ ຊີຣຕິ. ມໍສານິ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ພລິພທ຺ທສ຺ສ ‘‘ກສນຠາຣວຫນາທີສຸ ອສມຕ຺ໂຖ ເອໂສ’’ຕິ ອຣຎ຺ເຎ ວິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສ ຍຖາ ຕຖາ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ມໍສານິ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ; ເອວເມວໍ ອິມສ຺ສາປິ ອຸປຊ຺ຌາຍາທີຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐສ຺ສ ສງ຺ຆໍ ນິສ຺ສາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນາທີນິ ກຕ຺ວາ ກາຍໍ ໂປເສນ຺ຕສ຺ສ ມໍສານິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຖູລສຣີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ປຎ຺ຎາຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ເອກງ຺ຄຸລິມຕ຺ຕາປິ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ອຣຎ຺ເຎ ຄຈ຺ຉລຕາທີນິ ວິຍ ອສ຺ສ ຉທ຺ວາຣານິ ນິສ຺ສາຍ ຕຓ຺ຫາ ເຈວ ນວວິຘມາໂນ ຈ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ພຫຸສ຺ສຸໂຕຕິ ຄາຖາ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎໍ ອຕິມຎ຺ຎນ຺ຕໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ສຸເຕນາຕິ ສຸຕເຫຕຸ ອຕ຺ຕໂນ ພາຫຸສຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕໍ. ອຕິມຎ຺ຎຕີຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ ປຣໍ ປຣິຠວຕິ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ອນ຺ໂຘ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອາໂລກທາເນນ ປເຣສໍເຍວ ອຕ຺ຖາວໂຫ, ນ ອຕ຺ຕໂນ, ຕເຖວ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ເຈນ ສຸຕວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸເຕນ ອນຸປປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ອປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຘ ຎາຓາໂລກທາເນນ ປເຣສໍເຍວ ອຕ຺ຖາວໂຫ, ນ ອຕ຺ຕໂນ, ທີປຘາໂຣ ອນ຺ໂຘ ວິຍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ.
ອິທານິ ພາຫຸສຈ຺ເຈ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາເສຍ຺ຍາຕິ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ. ສຸຕຎ຺ຈ ນ ວິນາສເຍຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ສຸຕຎ຺ຈ ນ ວິນາເສຍ຺ຍ, ນ ສຸສ຺ເສຍ຺ຍ ຘາຣຓປຣິຈຍປຣິປຸຈ຺ຉາມນສິກາເຣຫິ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ຕໍ ມູລໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ຕໍ ສຸຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ມູລໍ ປຘານກາຣຓໍ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມຘໂຣ ສິຍາ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສ ຐຕ຺ວາ ຍຖາສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຘາຣເຓ ປຐມໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມຘໂຣ ຠເວຍ຺ຍ.
ອິທານິ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ເຈນ ສາເຘຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຎູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຎ຺ຈ ອປຣຎ຺ຈ ຊານາຕີຕິ ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຎູ. ເອກິສ຺ສາ ຫິ ຄາຖາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອປຎ຺ຎາຍມາເນປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ປຎ຺ຎາຍມາເນ ອປຣຠາເຄ ອປຎ຺ຎາຍມາເນປິ ‘‘ອິມສ຺ສ ອປຣຠາຄສ຺ສ ອິມິນາ ປຸພ຺ພຠາເຄນ, ອິມສ຺ສ ວາ ປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ອິມິນາ ອປຣຠາເຄນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພາປຣຎ຺ຎູ ນາມ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖາທິເຠທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ. ນິຣຸຕ຺ຕິປທໂກວິໂທຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິຍໍ ເສສປເທສຸປິ ຈາຕິ ຈຕູສຸປິ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ເຉໂກ. ສຸຄ຺ຄຫີຕຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເຕເນວ ໂກວິທຠາເວນ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ຘມ຺ມໍ ສຸຄຫິຕເມວ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຕ຺ຖຎ຺ໂຈປປຣິກ຺ຂຕີຕິ ຍຖາສຸຕສ຺ສ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ ‘‘ອິຕິ ສີລໍ, ອິຕິ ສມາຘິ, ອິຕິ ປຎ຺ຎາ, ອິເມ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ’’ຕິ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂຕິ.
ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຉນ຺ທິກໂຕ ໂຫຕີຕິ ເຕສຸ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ທິຏ຺ຐິນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທິມຸເຂນ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວເສ ຉນ຺ທິກໂຕ ຉນ຺ທຊາໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາຠູໂຕ ຈ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສຫິຕ຺ວາ ຕຸເລຕິ ຕໍຕໍປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນວເສນ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕຸເລຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິປິ, ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິປິ, ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ຕໍ ນາມຣູປໍ ຕີເຣຕິ ວິປສ຺ສຕິ. ສມເຍ ໂສ ປທຫຕິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕຕິ ໂສ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາທິສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນາທິນາ ປທຫຕິ, ປທຫນ຺ໂຕ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ວິປສ຺ສນາສມາຘິນາ ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ອສມາຘານເຫຕຸຠູເຕ ກິເລເສ ປຊເຫຍ຺ຍ. ສ຺ວາຍໍ ຄຸໂຓ ສພ຺ໂພປິ ຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕໍ ຘມ຺ມຘຣໍ ສປ຺ປຎ຺ຎໍ ພຸທ຺ຘສາວກໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອສງ຺ຂຕໍ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ປຣິຎ຺ຎາທິວິສິຏ຺ຐກິຈ຺ຈຕາຍ ຘມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມຎາຓໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ຕຖາວິຘໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ຠເຊຖ, ເສເວຍ຺ຍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ເອວໍ ພຫຸປກາຣຕາຍ ຕສ຺ສ ປູຊນີຍກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ພຫຸ ສຸຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ. ຕເມວ ເທສນາຘມ຺ມໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ອວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ມຘໂຣ. ຕໂຕ ເອວ ມເຫສິໂນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໂກສໍ ຘມ຺ມຣຕນໍ ອາຣກ຺ຂຕີຕິ ໂກສາຣກ຺ໂຂ. ຍສ຺ມາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສມທສ຺ສເນນ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸ ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປູຊນີໂຍ ມານນີໂຍຕິ, ພຫຸສ຺ສຸຕຠາເວນ ພຫຸຊນສ຺ສ ປູຊນີຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນິຄມນວເສນ ປຸນປິ ‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ເອວຣູປໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ກາຣກສ຺ເສວ ອປຣິຫານິ, ນ ອກາຣກສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມາຣາໂມ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິວາສນຏ຺ເຐນ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ໂມ ອາຣາໂມ, ຕສ຺ມິໍ ເອວ ຘມ຺ເມ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕຕິ ຘມ຺ມຣໂຕ, ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິຈິນ຺ຕເນນ ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ ຘມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ. ສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ເອວຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕຕິໍສປເຠທາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຈ ນ ປຣິຫາຍຕິ, ນ ກທາຈິ ຕສ຺ສ ຕໂຕ ປຣິຫານິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອເຖກທິວສໍ ກາເຍ ອວີຕຣາຄໍ ກຸສີຕໍ ຫີນວີຣິຍໍ ໂກສລ຺ລາຍາ ຕິ ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສໍເວເຊນ຺ໂຕ ‘‘ກາຍມຈ຺ເຉຣຄຣຸໂນ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາຍມຈ຺ເຉຣຄຣຸໂນຕິ ‘‘ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸລສ຺ສ ກາເຍ ມມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານມ຺ປິ ກາເຍນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕສ຺ສ. ຫິຍ຺ຍມາເນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ຊີວິເຕ ຈ ຂເຓ ຂເຓ ປຣິຫິຍ຺ຍມາເນ. ອນຸຏ຺ຐເຫຕິ ສີລາທີນໍ ປຣິປູຣຓວເສນ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ສຣີຣສຸຂຄິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣສ຺ສ ສຸຂາປເນເນວ ເຄຘໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ. ກຸໂຕ ສມຓຜາສຸຕາຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສາມຎ຺ຎວເສນ ກຸໂຕ ສຸຂວິຫາໂຣ, ຜາສຸວິຫາໂຣ ນ ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ນ ປກ຺ຂນ຺ຕີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຠາສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ນ ປກ຺ຂນ຺ຕິ ທິສາ ສພ຺ພາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາ ສພ຺ພາ ທິສາ ນ ປກ຺ຂຍນ຺ຕິ, ທິສາມູຬ຺ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາ ນ ປຏິຠນ຺ຕິ ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ສຸຏ຺ຐຸ ປຄຸຓາປິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ອິທານິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມນ຺ນາຫຣິຍມານາປິ ມຍ຺ຫໍ ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຄເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕມ຺ຫີຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຠູເຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິມ຺ຫິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ຄເຕ. ອນ຺ຘກາຣໍວ ຂາຍຕີຕິ ສພ຺ໂພປາຍໍ ໂລໂກ ອນ຺ຘກາໂຣ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.
ອພ຺ຠຕີຕສຫາຍສ຺ສາຕິ ອປຄຕສຫາຍສ຺ສ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕີຕຄຕສຕ຺ຖຸໂນຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຕີໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຄຕສຕ຺ຖຸກສ຺ສ, ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ກາຍຄຕາ ສຕີຕິ ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ຍຖາ ເອກນ຺ຕຫິຕາວຫາ, ເອວໍ ເອຕາທິສໍ ອນາຖສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເອກນ຺ຕຫິຕາວຫໍ ອຎ຺ຎໍ ມິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສນາຖສ຺ສ ອຎ຺ຎາປິ ຠາວນາ ຫິຕາວຫາ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ປຸຣາຓາຕິ ໂປຣາຓາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາທິເກ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ນເວຫີຕິ ນວເກຫິ. ນ ສເມຕິ ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ເຕ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວຊ຺ຊ ເອໂກວ ຌາຍາມີຕິ ໂສຫໍ ອຊ຺ຊ ວຸຑ຺ຒຕເຣຫິ ວິຣຫິໂຕ ເອໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ຌາຍາມິ ຌານປສຸໂຕ ໂຫມິ. ວສ຺ສຸເປໂຕຕິ ວສ຺ສກາເລ ກຸລາວກໍ ອຸເປໂຕ ປກ຺ຂີ ວິຍ. ‘‘ວາສຸເປໂຕ’’ຕິປິ ປາຬິ, ວາສໍ ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ທສ຺ສນາຍ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ຄາຖາ ສຕ຺ຖາຣາ ຠາສິຕາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມມ ທສ຺ສນາຍ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ນານາວິຘວິເທສປວາສິກພຫຸຊເນ, ອານນ຺ທ, ມມ ອຸປສງ຺ກມນໍ ມາ ວາເຣສິ. ກສ຺ມາ? ເຕ ໂສຕາໂຣ ຘມ຺ມສ຺ສ, ມມໍ ປສ຺ສນ຺ຕຸ, ອຍເມວ ທສ຺ສນາຍ ສມໂຍຕິ.