໑. ຜຸສ຺ສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຕິໍສນິປາເຕ ປາສາທິເກ ພຫູ ທິສ຺ວາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຜຸສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເອກສ຺ສ ມຓ຺ຑລິກຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຜຸສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ. ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ກາເມສຸ ອລຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ມຫາເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຣິຍານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຌານານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປາທກໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ປຓ຺ຑຣໂຄຕ຺ໂຕ ນາມ ເອໂກ ຕາປໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ເນ ສຸສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ຠາວິຕກາເຍ ຠາວິຕຈິຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ ວຕາຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິ ໂລເກ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສງ຺ຄີຕິກາຣາ –

໙໔໙. ‘‘ປາສາທິເກ ພຫູ ທິສ຺ວາ, ຠາວິຕຕ຺ເຕ ສຸສໍວຸເຕ;

ອິສິ ປຓ຺ຑຣສໂຄຕ຺ໂຕ, ອປຸຈ຺ຉິ ຜຸສ຺ສສວ຺ຫຍ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖໍ ອາທິໂຕ ຐເປສຸໍ;

ຕຕ຺ຖ ປາສາທິເກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປສາທາຣເຫ. ພຫູຕິ ສມ຺ພຫຸເລ. ຠາວິຕຕ຺ເຕຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຠາວນາຫິ ຠາວິຕຈິຕ຺ເຕ. ສຸສໍວຸເຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ. ອິສີຕິ ຕາປໂສ. ປຓ຺ຑຣສໂຄຕ຺ໂຕຕິ ປຓ຺ຑຣສ຺ສ ນາມ ອິສິໂນ ວໍເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ເຕນ ສມານໂຄຕ຺ໂຕ. ຜຸສ຺ສສວ຺ຫຍນ຺ຕິ ຜຸສ຺ສສທ຺ເທນ ອວ຺ຫາຕພ຺ພໍ, ຜຸສ຺ສນາມກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໕໐. ‘‘ກິໍ ຉນ຺ທາ ກິມຘິປ຺ປາຍາ, ກິມາກປ຺ປາ ຠວິສ຺ສເຣ;

ອນາຄຕມ຺ຫິ ກາລມ຺ຫິ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. –

ອຍໍ ຕສ຺ສ ອິສິໂນ ປຸຈ຺ຉາຄາຖາ.

ຕຕ຺ຖ ກິໍ ຉນ຺ທາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອນາຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ກີທິສຈ຺ຉນ຺ທາ ກີທິສາຘິມຸຕ຺ຕິກາ, ກິໍ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ, ອຸທາຫຸ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິມຘິປ຺ປາຍາຕິ ກີທິສາຘິປ຺ປາຍາ ກີທິສຊ຺ຌາສຍາ, ກິໍ ສໍກິເລສຊ຺ຌາສຍາ, ອຸທາຫຸ ໂວທານຊ຺ຌາສຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຉນ຺ທາ ນາມ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ, ຕສ຺ມາ ກີທິສີ ເຕສໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ອຊ຺ຌາສໂຍເຍວ. ກິມາກປ຺ປາຕິ ກີທິສາກປ຺ປາ. ອາກປ຺ປາຕິ ຈ ເວສຄຫຓາທິວາຣິຕ຺ຕຈາຣິຕ຺ຕວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວິສ຺ສເຣຕິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ເມຕິ ຕໍ ອນາຄເຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຉນ຺ທາຘິປ຺ປາຍາກປ຺ປເຠທໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອກ຺ຂາຫິ ກເຖຫີຕິ ເຖຣໍ ອຊ຺ເຌສຕິ. ຕສ຺ສ ເຖໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈສວເນ ຕາວ ນິໂຍເຊຕຸໍ –

໙໕໑. ‘‘ສຸໂຓຫິ ວຈນໍ ມຍ຺ຫໍ, ອິສິ ປຓ຺ຑຣສວ຺ຫຍ;

ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຘາເຣຫິ, ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມ຺ຍນາຄຕ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຠ ປຓ຺ຑຣນາມ ອິສິ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ມໍ ປຸຈ຺ຉສິ, ຕໍ ເຕ ອນາຄຕໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອາຈິກ຺ຂໂຕ ປນ ມມ ວຈນໍ ສຸຓາຫິ ອນາຄຕຕ຺ຖທີປນໂຕ ສໍເວຄາວຫໂຕ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຘາເຣຫີຕິ.

ອຖ ເຖໂຣ ອນາຄຕໍສຎາເຓນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຠາວິນິໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ –

໙໕໒. ‘‘ໂກຘນາ ອຸປນາຫີ ຈ, ມກ຺ຂີ ຖມ຺ຠີ ສຐາ ພຫູ;

ອິສ຺ສຸກີ ນານາວາທາ ຈ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄເຕ.

໙໕໓. ‘‘ອຎ຺ຎາຕມານິໂນ ຘມ຺ເມ, ຄມ຺ຠີເຣ ຕີຣໂຄຈຣາ;

ລຫຸກາ ອຄຣູ ຘມ຺ເມ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມຄາຣວາ.

໙໕໔. ‘‘ພຫູ ອາທີນວາ ໂລເກ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕ຺ຍນາຄເຕ;

ສຸເທສິຕໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ, ກິເລສິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸມ຺ມຕີ.

໙໕໕. ‘‘ຄຸຓຫີນາປິ ສງ຺ຆມ຺ຫິ, ໂວຫຣນ຺ຕາ ວິສາຣທາ;

ພລວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຸຂຣາ ອສ຺ສຸຕາວິໂນ.

໙໕໖. ‘‘ຄຸຓວນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຆມ຺ຫິ, ໂວຫຣນ຺ຕາ ຍຖາຕ຺ຖໂຕ;

ທຸພ຺ພລາ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຫິຣີມນາ ອນຕ຺ຖິກາ.

໙໕໗. ‘‘ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປຎ຺ຈ, ເຂຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຖຸມເຊຬກໍ.

ທາສິທາສຎ຺ຈ ທຸມ຺ເມຘາ, ສາທິຍິສ຺ສນ຺ຕ຺ຍນາຄເຕ.

໙໕໘. ‘‘ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ ພາລາ, ສີເລສຸ ອສມາຫິຕາ;

ອຸນ຺ນຬາ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ກລຫາຠິຣຕາ ມຄາ.

໙໕໙. ‘‘ອຸທ຺ຘຕາ ຈ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ນີລຈີວຣປາຣຸຕາ;

ກຸຫາ ຖທ຺ຘາ ລປາ ສິງ຺ຄີ, ຈຣິສ຺ສນ຺ຕ຺ຍຣິຍາ ວິຍ.

໙໖໐. ‘‘ເຕລສຓ຺ເຐຫິ ເກເສຫິ, ຈປລາ ອຎ຺ຊນກ຺ຂິກາ;

ຣຖິຍາຍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ທນ຺ຕວຓ຺ຓິກປາຣຸຕາ.

໙໖໑. ‘‘ອເຊຄຸຈ຺ຉໍ ວິມຸຕ຺ເຕຫິ, ສຸຣຕ຺ຕໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ;

ຊິຄຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ກາສາວໍ, ໂອທາເຕສຸ ສມຸຈ຺ຉິຕາ.

໙໖໒. ‘‘ລາຠກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸສີຕາ ຫີນວີຣິຍາ;

ກິຈ຺ຉນ຺ຕາ ວນປຕ຺ຖານິ, ຄາມນ຺ເຕສຸ ວສິສ຺ສເຣ.

໙໖໓. ‘‘ເຍ ເຍ ລາຠໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາຊີວຣຕາ ສທາ;

ເຕ ເຕວ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຠຊິສ຺ສນ຺ຕິ ອສໍຍຕາ.

໙໖໔. ‘‘ເຍ ເຍ ອລາຠິໂນ ລາຠໍ, ນ ເຕ ປຸຊ຺ຊາ ຠວິສ຺ສເຣ;

ສຸເປສເລປິ ເຕ ຘີເຣ, ເສວິສ຺ສນ຺ຕິ ນ ເຕ ຕທາ.

໙໖໕. ‘‘ມິລກ຺ຂຸຣຊນໍ ຣຕ຺ຕໍ, ຄຣຫນ຺ຕາ ສກໍ ຘຊໍ;

ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຘຊໍ ເກຈິ, ຘາຣິສ຺ສນ຺ຕ຺ຍວທາຕກໍ.

໙໖໖. ‘‘ອຄາຣໂວ ຈ ກາສາເວ, ຕທາ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປຏິສງ຺ຂາ ຈ ກາສາເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ.

໙໖໗. ‘‘ອຠິຠູຕສ຺ສ ທຸກ຺ເຂນ, ສລ຺ລວິທ຺ຘສ຺ສ ຣຸປ຺ປໂຕ;

ປຏິສງ຺ຂາ ມຫາໂຆຣາ, ນາຄສ຺ສາສິ ອຈິນ຺ຕິຍາ.

໙໖໘. ‘‘ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ຫິ ຕທາ ທິສ຺ວາ, ສຸຣຕ຺ຕໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ;

ຕາວເທວຠຓີ ຄາຖາ, ຄໂຊ ອຕ຺ໂຖປສໍຫິຕາ.

໙໖໙. ‘‘ອນິກ຺ກສາໂວ ກາສາວໍ, ໂຍ ວຕ຺ຖໍ ປຣິຘສ຺ສຕິ;

ອເປໂຕ ທມສຈ຺ເຈນ, ນ ໂສ ກາສາວມຣຫຕິ.

໙໗໐. ‘‘ໂຍ ຈ ວນ຺ຕກສາວສ຺ສ, ສີເລສຸ ສຸສມາຫິໂຕ;

ອຸເປໂຕ ທມສຈ຺ເຈນ, ສ ເວ ກາສາວມຣຫຕິ.

໙໗໑. ‘‘ວິປນ຺ນສີໂລ ທຸມ຺ເມໂຘ, ປາກໂຏ ກາມກາຣິໂຍ;

ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ນິສ຺ສຸກ຺ໂກ, ນ ໂສ ກາສາວມຣຫຕິ.

໙໗໒. ‘‘ໂຍ ຈ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ວີຕຣາໂຄ ສມາຫິໂຕ;

ໂອທາຕມນສງ຺ກປ຺ໂປ, ສ ເວ ກາສາວມຣຫຕິ.

໙໗໓. ‘‘ອຸທ຺ຘໂຕ ອຸນ຺ນໂຬ ພາໂລ, ສີລໍ ຍສ຺ສ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ໂອທາຕກໍ ອຣຫຕິ, ກາສາວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ.

໙໗໔. ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ, ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອນາທຣາ;

ຕາທີນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕ຺ຍນາຄເຕ.

໙໗໕. ‘‘ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາປິ ເຖເຣຫິ, ພາລາ ຈີວຣຘາຣຓໍ;

ນ ສຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸມ຺ເມຘາ, ປາກຏາ ກາມກາຣິຍາ.

໙໗໖. ‘‘ເຕ ຕຖາ ສິກ຺ຂິຕາ ພາລາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ;

ນາທິຍິສ຺ສນ຺ຕຸປຊ຺ຌາເຍ, ຂຬຸງ຺ໂກ ວິຍ ສາຣຖິໍ.

໙໗໗. ‘‘ເອວໍ ອນາຄຕທ຺ຘານໍ, ປຏິປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ, ປຕ຺ເຕ ກາລມ຺ຫິ ປຈ຺ຉິເມ.

໙໗໘. ‘‘ປຸຣາ ອາຄຈ຺ຉເຕ ເອຕໍ, ອນາຄຕໍ ມຫພ຺ຠຍໍ;

ສຸພ຺ພຈາ ໂຫຖ ສຂິລາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ.

໙໗໙. ‘‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ກາຣຸຓິກາ, ໂຫຖ ສີເລສຸ ສໍວຸຕາ;

ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ປຫິຕຕ຺ຕາ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມາ.

໙໘໐. ‘‘ປມາທໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ, ອປ຺ປມາທຎ຺ຈ ເຂມໂຕ;

ຠາເວຖຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ຜຸສນ຺ຕາ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ໂກຘນາຕິ ກຸຊ຺ຌນສີລາ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄເຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍ ເຖຣສ຺ສ ກາເລ ຕຖາ ນາເຫສຸນ຺ຕິ? ນ ນາເຫສຸໍ. ຕທາ ປນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕພຫຸລຕາຍ ໂອວາທເກສຸ ວິຎ຺ຎາປເກສຸ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ພຫູສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ກິເລເສສຸ ພລວນ຺ເຕສຸ ປຏິສງ຺ຂານພຫຸລຕາຍ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກຘນາ ອເຫສຸໍ, ອາຍຕິໍ ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍ ອຕິໂກຘນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນາຄເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸປນາຫີຕິ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ອາຆາຕສ຺ສ ອຸປນຍ຺ຫນສີລາ ອຸປນາຫສມ຺ຠວໂຕ ວາ ອຸປນາຫີ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມກາລິໂກ ພ຺ຍາປາໂທ ໂກໂຘ, ອປຣກາລິໂກ ອຸປນາໂຫ. ສກິໍ ປວຕ຺ໂຕ ວາ ໂທໂສ ໂກໂຘ, ອເນກກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປວຕ຺ໂຕ ອຸປນາໂຫ. ປເຣສໍ ວິຊ຺ຊມາເນ ຄຸເຓ ມກ຺ຂນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາ ອຸທກປຸຎ຺ຊນິຍາ ວິຍ ອຸທກສ຺ສ ມກ຺ໂຂ ມກ຺ຂນໍ ປຸຎ຺ຊນໍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ມກ຺ຂີ. ອຕິມານລກ຺ຂໂຓ ຖມ຺ໂຠ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຖມ຺ຠີ. ສຐາຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓວິຠາວນລກ຺ຂເຓນ ສາເຐຍ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິສ຺ສຸກີຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂິຍ຺ຍນລກ຺ຂຓາຍ ອິສ຺ສາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ນານາວາທາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘວາທາ ວິຣຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິກາ, ກລຫກາຣກາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ຎາຕມານິໂນ ຘມ຺ເມ, ຄມ຺ຠີເຣ ຕີຣໂຄຈຣາຕິ ຄມ຺ຠີເຣ ທຸໂຣຠາເສ ສທ຺ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎາເຕ ເອວ ‘‘ຎາໂຕຕິ, ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ເອວໍ ມານິໂນ, ຕໂຕ ເອວ ຕສ຺ສ ໂອຣຠາເຄ ປວຕ຺ຕິຕາຍ ໂອຣິມຕີຣໂຄຈຣາ. ລຫຸກາຕິ ລຫຸສຠາວາ ຈປລາ. ອຄຣູ ຘມ຺ເມຕິ ສທ຺ຘມ຺ເມ ຄາຣວຣຫິຕາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມຄາຣວາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ, ສງ຺ເຆ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ຈ ຄຣຸຄາຣວວິຣຫິຕາ. ພຫູ ອາທີນວາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ, ວກ຺ຂມານາ ຈ ພຫູ ອເນກໂທສາ ອນ຺ຕຣາຍາ. ໂລເກຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕ຺ຍນາຄເຕຕິ ອນາຄເຕ ປາຕຸ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຸເທສິຕໍ ອິມໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສຸຏ຺ຐຸ ອວິປຣີຕໍ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິປ຺ປກາເຣນ ເທສິຕໍ ອິມໍ ອາຄມສທ຺ຘມ຺ມໍ. ກິເລສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິລິຏ຺ຐໍ ກິເລສທູສິຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ‘ອນາປຕ຺ຕີ’ຕິ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ‘ລຫຸກາປຕ຺ຕີ’’’ຕິອາທິນາ ທຸຈ຺ຈຣິຕສໍກິເລເສນ ອສທ຺ຘມ຺ເມນ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມໍ ປຏິກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐິສໍກິເລເສນ ອຸຠຍຕ຺ຣາປິ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລເສນ ສໍກິເລສິສ຺ສນ຺ຕິ ມລິນໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ທຸມ຺ມຕີຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ…ເປ… ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ເວທລ຺ລກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ກຓ຺ຫຘມ຺ມໍ ໂອກ຺ກມມານາ ນ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໗໙).

ຄຸຓຫີນາຕິ ສີລາທິຄຸຓວິຣຫິຕາ ທຸສ຺ສີລາ, ອລຊ຺ຊິໂນ ຈ. ອຖ ວາ ຄຸຓຫີນາຕິ ວິນຍວາຣິຕ຺ຕາທິຄຸເຓນ ຫີນາ ຘມ຺ມວິນເຍ ອປ຺ປກຕຎ຺ຎຸໂນ. ສງ຺ຆມ຺ຫີຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ. ໂວຫຣນ຺ຕາຕິ ກເຖນ຺ຕາ, ສງ຺ເຆ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຠຓນ຺ຕາ. ວິສາຣທາຕິ ນິພ຺ຠຍາ ປຄພ຺ຠາ. ພລວນ຺ໂຕຕິ ປກ຺ຂພເລນ ພລວນ຺ໂຕ. ມຸຂຣາຕິ ມຸຂຂຣາ ຂຣວາທິໂນ. ອສ຺ສຸຕາວິໂນຕິ ນ ສຸຕວນ຺ໂຕ, ເກວລໍ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ຄຸຓຘຣາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ‘ອຘມ຺ໂມ’ຕິ, ອຘມ຺ມຎ຺ຈ ‘ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ວິນຍໍ ‘ອວິນໂຍ’ຕິ, ອວິນຍຎ຺ຈ ‘ວິນໂຍ’’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ຍຖິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕາ ພລວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຄຸຓວນ຺ໂຕຕິ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນາ. ໂວຫຣນ຺ຕາ ຍຖາຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ຖານຸຣູປໍ, ອວິປຣີຕຕ຺ຖໍ ‘‘ຘມ຺ມໍ ‘ຘມ຺ໂມ’ຕິ, ອຘມ຺ມໍ ‘ອຘມ຺ໂມ’ຕິ, ວິນຍໍ ‘ວິນໂຍ’ຕິ ອວິນຍໍ ‘ອວິນໂຍ’’’ຕິ ເອວໍ ທີເປນ຺ຕາ. ທຸພ຺ພລາ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຣິສາຍໍ ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນຕາຍ ພລວິຣຫິຕາ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວຈນໍ ນ ຕິຏ຺ຐິສ຺ສຕິ. ຫິຣີມນາ ອນຕ຺ຖິກາຕິ ຫິຣີມນ຺ໂຕ ເກນຈິ ອນຕ຺ຖິກາ. ເຕ ຫິ ຘມ຺ເມນ ວຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາປິ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉຕາຍ ອປ຺ປກິຈ຺ຈຕາຍ ຈ ເກຫິຈິ ວິໂຣຘໍ ອກໂຣນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ວາຍມນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐາວິກມ຺ມໍ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫນ຺ຕິ.

ຣຊຕນ຺ຕິ ຣູປິຍໍ, ເຕນ ກຫາປຓໂລຫມາສກາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ, ເຕນ ມຓິມຸຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວາ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ ‘‘ອປທາ ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ໕.໓໒; ອິຕິວຸ. ໙໐) ວິຍ. ‘‘ຣຊຕຊາຕຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓໍ ຣຸຫຕິ, ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ຕທຕ຺ຖໍ ອກຕຠູມິຠາໂຄ ວຕ຺ຖຸ. ອເຊຬກນ຺ຕິ ເອຬກາ ນາມ ອຊາເຍວ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ປສຸຊາຕີ ອຊາ ນາມ. ອເຊຬກຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຫຕ຺ຖ ໂຄມຫິໍສາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ. ທາສິທາສຎ຺ຈາຕິ ທາສິໂຍ ຈ ທາເສ ຈ. ທຸມ຺ເມຘາຕິ ອວິທ຺ທສຸໂນ, ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ສາຣຸປ຺ປາສາຣຸປ຺ປໍ ອຊານນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສາທິຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ.

ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນຕິ ປເຣ ເຫຏ຺ຐໂຕ ກຕ຺ວາ ໂອໂລກນຈິຕ຺ຕາ, ອນຸຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນປິ ວາ ອຸຊ຺ຌານສີລາ. ພາລາຕິ ທຸຈ຺ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕນາທິນາ ພາລລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຕໂຕ ເອວ ສີເລສຸ ອສມາຫິຕາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸ ນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕາ. ອຸນ຺ນຬາຕິ, ສມຸສ຺ສິຕຕຸຈ຺ຉມານາ. ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ມານທ຺ຘຊໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ກລຫາຠິຣຕາ ມຄາຕິ ສາຣມ຺ຠພຫຸລຕາຍ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍປສຸຕາ ກລເຫ ເອວ ອຠິຣຕາ ມຄສທິສາ ມິຄາ ວິຍ ອຕ຺ຕຫິຕາເປກ຺ຂາ ຆາເສສນາຠິຣຕາ ທຸພ຺ພລວິເຫສປຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ຘຕາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຣຫິຕາ. ນີລຈີວຣປາຣຸຕາຕິ ອກປ຺ປິຍຣຊນຣຕ຺ເຕນ ນີລວຓ຺ເຓນ ຈີວເຣນ ປາຣຸຕາ, ຕາທິສໍ ຈີວຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຈວ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ວິຈຣຓກາ. ກຸຫາຕິ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນາທິນາ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ກຸຫກາ, ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປເຣສໍ ວິມ຺ຫາປຍາ. ຖທ຺ຘາຕິ ໂກເຘນ ມາເນນ ຈ ຖທ຺ຘມານສາ ກກ຺ຂຬຫທຍາ. ລປາຕິ ລປນກາ ກຸຫນວຸຕ຺ຕິກາ, ປສນ຺ນມານເສຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ‘‘ເກນ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ວທາປນກາ, ປຍຸຕ຺ຕວາຈາວເສນ, ນິປ຺ເປສິກຕາວເສນ ຈ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖໍ ລປກາຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສິງ຺ຄີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສິງ຺ຄໍ? ຍໍ ສິງ຺ຄໍ ສິງ຺ຄາຣຕາ ຈາຕຸຣຕາ ຈາຕຸຣິຍໍ ປຣິກ຺ຂຕຕາ ປາຣິກ຺ຂຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໕໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສິງ຺ຄສທິເສຫິ ປາກຏກິເລເສຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ສິງ຺ຄາຣຈຣິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຣິຍາ ວິຍາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ກຸຫາ’’ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ກຸຫການຎ຺ຫິ ອຣິຍານມິວ ຐິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຣິຍາ ວິຍ ວິຈຣນ຺ຕີຕິ ອາຫ.

ເຕລສຓ຺ເຐຫີຕິ ສິຕ຺ຖກເຕເລນ ວາ ອຸທກເຕເລນ ວາ ໂອສຓ຺ຐິເຕຫິ. ຈປລາຕິ ກາຍມຓ຺ຑນປຣິກ຺ຂາຣມຓ຺ຑນາທິນາ ຈາປລ຺ເລນ ຍຸຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຊນກ຺ຂິກາຕິ ອລງ຺ກາຣຎ຺ຊເນນ ອຎ຺ຊິຕເນຕ຺ຕາ. ຣຖິຍາຍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ກຸລູປສງ຺ກມນາປເທເສຫິ, ມຫາຣຈ຺ຉາຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິພ຺ຠມິສ຺ສນ຺ຕິ. ທນ຺ຕວຓ຺ຓິກປາຣຸຕາຕິ ທນ຺ຕວຓ຺ຓຣຕ຺ເຕນ ຈີວເຣນ ປາຣຸຕສຣີຣາ.

ອເຊຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຊິຄຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ວິມຸຕ຺ເຕຫີຕິ ອຣິເຍຫິ. ສຸຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍຣຊເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕໍ, ອຣຫນ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຈິຓ຺ຓຕາຍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ກາສາວໍ. ກສ຺ມາ? ໂອທາເຕສຸ ສມຸຈ຺ຉິຕາ ເຄຘໍ ອາປນ຺ນາ. ທນ຺ຕວຓ຺ຓປາຣຸປນສ຺ສ ຫິ ອິທໍ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕ ຫິ ເສຕກໍ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ເສຕເກ ຄຫິເຕ ລິງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ ເອວ ສິຍາ’’ຕິ ທນ຺ຕວຓ຺ຓໍ ປາຣຸປນ຺ຕິ.

ລາຠກາມາຕິ ລາຠຄິທ຺ຘາ. ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາສຸປິ ໂກສຊ຺ຊໂຍຄໂຕ ກຸສີຕາ. ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫາຠາເວນ ຫີນວີຣິຍາ. ກິຈ຺ຉນ຺ຕາຕິ, ກິລມນ຺ຕາ, ວນປຕ຺ເຖສຸ ວສິຕຸໍ ກິຈ຺ຉນ຺ຕາ ກິລນ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາມນ຺ເຕສູຕິ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຄາມສມີເປສຸ ເສນາສເນສຸ, ຄາມທ຺ວາເຣສຸ ວາ ເສນາສເນສຸ. ວສິສ຺ສເຣຕິ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ.

ເຕ ເຕວ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ເຍ ເຍ ມິຈ຺ຉາຊີວປ຺ປໂຍເຄນ ລທ຺ຘລາຠາ, ເຕ ເຕ ເອວ ປຸຄ຺ຄເລ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠມິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສຍມ຺ປິ ເຕ ວິຍ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຣາຊກຸລາທີນິ ເສວນ຺ຕາ ປຣິພ຺ຠມິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ຠຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ເສວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສໍຍຕາຕິ ສີລສໍຍມຣຫິຕາ.

ເຍ ເຍ ອລາຠິໂນ ລາຠນ຺ຕິ ເຍ ເຍ ຠິກ຺ຂູ ມິຈ຺ຉາຊີວປຣິວຊ຺ຊເນນ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎຕາຍ ຈ ລາຠສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ນ ລາຠິໂນ, ເຕ ປຸຊ຺ຊາ ປູຊນີຍາ ປາສໍສາ ຕທາ ອນາຄເຕ ກາເລ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ສຸເປສເລປິ ເຕ ຘີເຣຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຘີເຣ ສຸຏ຺ຐຸ ເປສເລປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນ ເສວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ອນາຄເຕ ເຕ ລາຠິໂນ ລາຠກາມາວ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມິລກ຺ຂຸຣຊນໍ ຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາລກຈ຺ຉກຣຊເນນ ຣຕ຺ຕໍ. ສມາສປທຎ຺ເຫຕໍ, ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ສານຸນາສິກນິທ຺ເທໂສ. ຄຣຫນ຺ຕາ ສກໍ ຘຊນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘຊຠູຕໍ ກາສາວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ. ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຫິ ກາສາໂວ ຘໂຊ ນາມ. ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຘຊໍ ເກຈີຕິ ເກຈິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕາ ເອວ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ເສຕວຕ຺ຖິການໍ ຘຊຠູຕໍ ອວທາຕກໍ ເສຕວຕ຺ຖໍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕິ.

ອຄາຣໂວ ຈ ກາສາເວຕິ ອຣຫທ຺ຘຊຠູເຕ ກາສາເວ ອຄາຣໂວ ອພຫຸມານໍ ຕທາ ອນາຄເຕ ເຕສໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປຏິສງ຺ຂາ ຈ ກາສາເວຕິ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວາມີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາສາວປຣິໂຠເຄ ນ ຠວິສ຺ສຕິ.

ກາສາວໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ກາສາວໍ ພຫຸມາເນນ ‘‘ທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ໂອຣມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ກາສາວສ຺ສ ຄຣຸກາຕພ຺ພຠາເວ ຉທ຺ທນ຺ຕຊາຕກມຸທາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິຠູຕສ຺ສ ທຸກ຺ເຂນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສລ຺ລວິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ປຸຖຸນາ ສວິເສນ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ເອວ ມຫຕາ ທຸກ຺ເຂນ ອຠິຠູຕສ຺ສ. ຣຸປ຺ປໂຕຕິ ສຣີຣວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊໂຕ. ມຫາໂຆຣາຕິ ສຣີຣຊີວິເຕສຸ ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ຠິມ຺ມາ ຄຣຸຕຣາ ປຏິສງ຺ຂາ ອຎ຺ເຎຫິ ອຈິນ຺ຕິຍາ ຈິນ຺ຕາມຕ຺ເຕນ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ຉທ຺ທນ຺ຕມຫານາຄສ຺ສອາສິ, ອໂຫສິ. ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊກາເລ ຫິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂສຓຸຕ຺ຕເຣນ ນາມ ເນສາເທນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ວິສປີເຕນ ສລ຺ເລນ ວິທ຺ໂຘ ມຫຕາ ທຸກ຺ເຂນ ອຠິຠູໂຕ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕໍ ກາສາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຣິຍທ຺ຘເຊນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ນ ມຍາ ຫິໍສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເມວ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຣິຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຍຖາຫ –

‘‘ສມປ຺ປິໂຕ ປຸຖຸສລ຺ເລນ ນາໂຄ,

ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ລຸທ຺ທກມຊ຺ຌຠາສິ;

ກິມຕ຺ຖຍໍ ກິສ຺ສ ວາ ສມ຺ມ ເຫຕຸ,

ມມໍ ວຘີ ກສ຺ສ ວາຍໍ ປໂຍໂຄ’’ຕິອາທິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໑໒໔);

ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ‘‘ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຣຕ຺ຕໍ ອຣຫທ຺ຘຊນ຺ຕິ ໂສຓຸຕ຺ຕເຣນ ປຣິທຫິຕກາສາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອຠຓີຕິ ອຠາສິ. ຄາຖາຕິ ຄາຖາໂຍ. ຄໂຊຕິ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ. ອຕ຺ໂຖປສໍຫິຕາຕິ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ຫິຕາ, ຫິຕຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາເຊນ ວຸຕ຺ຕຄາຖາສຸ ອນິກ຺ກສາໂວຕິ ຣາຄາທີຫິ ກສາເວຫິ ກສາໂວ, ປຣິທຫິສ຺ສຕີຕິ ນິວາສນປາຣຸປນອຕ຺ຖຣຓວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ. ‘‘ປຣິຘສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ອເປໂຕ ທມສຈ຺ເຈນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ເຈວ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈປກ຺ຂິເກນ ວຈີສຈ຺ເຈນ ຈ ອເປໂຕ, ວິຍຸຕ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ໂສຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາສາວໍ ປຣິທຫິຕຸໍ ນາຣຫຕິ.

ວນ຺ຕກສາວສ຺ສາຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ວນ຺ຕກສາໂວ ຉຑ຺ຑິຕກສາໂວ ປຫີນກສາໂວ ອສ຺ສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີເລສູຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸ. ສຸສມາຫິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິໂຕ. ອຸເປໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ເຈວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສຈ຺ເຈນ ຈ ອຸປຄໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສ ເວຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕໍ ຄນ຺ຘກາສາວວຕ຺ຖໍ ເອກນ຺ເຕນ ອຣຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິປນ຺ນສີໂລຕິ ຠິນ຺ນສີໂລ. ທຸມ຺ເມໂຘຕິ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ ສີລວິໂສຘນປຎ຺ຎາຍ ວິຣຫິໂຕ. ປາກໂຏຕິ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ປາກໂຏ ປກາໂສ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ວາ ປາກໂຏ ປາກຏິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມກາຣິໂຍຕິ ຠິນ຺ນສໍວຣຕາຍ ຍຖິຈ຺ຉິຕກາຣໂກ, ກາມສ຺ສ ວາ ມາຣສ຺ສ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ. ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ຣູປາທີສຸ ວິສເຍສຸ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ນິສ຺ສຸກ຺ໂກຕິ ອສຸກ຺ໂກ ສຸກ຺ກຘມ຺ມຣຫິໂຕ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວິວຊ຺ຊິໂຕ, ກຸສລຘມ຺ມສມ຺ປາທນອຸສ຺ສຸກ຺ກຣຫິໂຕ ວາ.

ວີຕຣາໂຄຕິ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ. ໂອທາຕມນສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ສຸວິສຸທ຺ຘມໂນວິຕກ຺ໂກ, ອນາວິລສງ຺ກປ຺ໂປ ວາ.

ກາສາວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ສ ສີລໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ກາສາວໍ ກິໍ ນາມ ປໂຍຊນໍ ສາເຘສ຺ສຕິ, ຈິຕ຺ຕກຕສທິສໍ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕລິງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາຕິ ຣາຄາທິໂທເສຫິ ທູສິຕຈິຕ຺ຕາ. ອນາທຣາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອາທຣຣຫິຕາ ອຄາຣວາ. ຕາທີນໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຫທເຍ ເຕເນວ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄເມນ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ ອຸຬາຣຄຸເຓ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ‘‘ສີລາທິສມ຺ປນ຺ເນ ທິສ຺ວາ ເຕ ສມ຺ຠາເວນ຺ຕາ ວິປນ຺ນສີເລ ອມ຺ເຫ ນ ພຫຸໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕນິ ອຄາຣວຠເຍນ ຍຖາ ເຕ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ພາຘິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາປີຕິ ສິກ຺ຂາປິຍມານາປິ. ກມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ອຍໍ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ເຖເຣຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ. ຈີວຣຘາຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສມຓປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໔.໑໒໒) ສິກ຺ຂາປິຍມານາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ສຸຓິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ.

ເຕ ຕຖາ ສິກ຺ຂິຕາ ພາລາຕິ ເຕ ອນ຺ຘພາລາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ສິກ຺ຂາປິຍມານາປິ ອນາທຣຕາຍ ອສິກ຺ຂິຕາຕິ. ນາທິຍິສ຺ສນ຺ຕຸປຊ຺ຌາເຍຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ອາຈຣິເຍ ຈ ອາທຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອນຸສາສນິຍໍ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຂຬຸງ຺ໂກ ວິຍ ສາຣຖິໍ ຍຖາ ຂຬຸງ຺ໂກ ທຸຏ຺ຐສ຺ໂສ ອສ຺ສທມກໍ ນາທິຍຕິ ນ ຕສ຺ສ ອຸປເທເສ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ເຕປິ ອຸປຊ຺ຌາຍາຈຣິເຍ ນ ຠາຍນ຺ຕິ ນ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອນາຄຕທ຺ຘານນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ອນາຄເຕ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍເຍວ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຕ຺ເຕ ກາລມ຺ຫິ ປຈ຺ຉິເມ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປຈ຺ຉິມກາໂລ? ‘‘ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉິມກາໂລ’’ຕິ ເກຈິ, ຕໍ ເອເກ ນານຸຊານນ຺ຕິ. ສາສນສ຺ສ ຫິ ປຎ຺ຈຍຸຄານິ ວິມຸຕ຺ຕິຍຸຄໍ, ສມາຘິຍຸຄໍ, ສີລຍຸຄໍ, ສຸຕຍຸຄໍ, ທານຍຸຄນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຐມໍ ວິມຸຕ຺ຕິຍຸຄໍ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ສມາຘິຍຸຄໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ສີລຍຸຄໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ສຸຕຍຸຄໍ ວຕ຺ຕເຕວ. ອປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ຫິ ເອກເທເສນ ປຣິຍຕ຺ຕິພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐຕິ ລາຠາທິກາມຕາຍ. ຍທາ ປນ ມາຕິກາປຣິໂຍສານາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕເມວ ອວສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຍຖາ ຕຖາ ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ທານມຸເຂນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ສາ ກິຣ ເນສໍ ຈຣິມາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕຍຸຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຉິມກາໂລ, ‘‘ສີລຍຸຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ອປເຣ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກໍ ມຫາຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ທທນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣາ ອາຄຈ຺ຉເຕ’’ຕິອາທິນາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣາ ອາຄຈ຺ຉເຕ ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ອນາຄຕໍ ມຫາຠຍໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ປຸຣາ, ຍາວ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕາວເທວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸພ຺ພຈາຕິ ວຈນກ຺ຂມາ ໂສວຈສ຺ສກາຣເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ຄຣູນໍ ອນຸສາສນິໂຍ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິໂນ ໂຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຂິລາຕິ ມຸທຸຫທຍາ.

ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕູປສໍຫາຣລກ຺ຂຓາຍ ເມຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ກາຣຸຓິກາຕິ ກຣຸຓາຍ ນິຍຸຕ຺ຕາ ປເຣສໍ ທຸກ຺ຂາປນຍນາກາຣວຸຕ຺ຕິຍາ ກຣຸຓາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາຕິ ອກຸສລານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍາ. ປຫິຕຕ຺ຕາຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຏິເປສິຕຈິຕ຺ຕາ. ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລໍ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມາຕິ ຖິຣວີຣິຍາ.

ປມາທນ຺ຕິ ປມຊ຺ຊນໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນນຸຏ຺ຐານໍ, ອກຸສເລສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປມາໂທ? ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕ ວາ ປຎ຺ຈສຸ ວາ ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ໂວສ຺ສຄ຺ຄານຸປ຺ປທານໍ, ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍຕາ’’ຕິອາທິ (ວິຠ. ໙໓໐).

ອປ຺ປມາທນ຺ຕິ ອປ຺ປມຊ຺ຊນໍ, ໂສ ປມາທສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ອປ຺ປມາໂທ ນາມ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາໂສ, ອຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ ເອວ ເຈຕໍ ນາມໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ປມາທມູລກາ ສພ຺ເພ ອນຕ຺ຖາ, ອປ຺ປມາທມູລກາ ຈ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຖາ, ຕສ຺ມາ ປມາທໍ ຠຍໂຕ ອຸປທ຺ທວໂຕ ທິສ຺ວາ ອປ຺ປມາທຎ຺ຈ ເຂມໂຕ ອນຸປທ຺ທວໂຕ ທິສ຺ວາ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສິຂາຠູຕໍ ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຖ, ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຜຸສນ຺ຕາ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຖ, ທສ຺ສນມຄ຺ຄມຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ວຑ຺ເຒຖ, ເອວໍ ໂວ ອປ຺ປມາທຠາວນາ ສິຂາປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສໍ ໂອວທຕິ. ອິມາ ເອວ ຈິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອເຫສຸນ຺ຕິ.

ຜຸສ຺ສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.