໑໒. ທ຺ວາທສກນິປາໂຕ

໑. ສີລວຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທ຺ວາທສກນິປາເຕ ສີລເມວາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສີລວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສີລວາຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣາຊາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ມາເຣຕຸກາໂມ ຈຓ຺ຑໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນານາວິເຘຫິ ອຸປາເຍຫິ ອຸປກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ມາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ ປຈ຺ຉິມຠວິກສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍາຠາວໂຕ. ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ສີລວກຸມາຣໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອິທ຺ຘິພເລນ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖິນາ ຕໍ ອາເນສິ. ກຸມາໂຣ ຫຕ຺ຖິໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ວສຕິ. ອຖ ນໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ‘‘ມາເຣຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ. ເຕ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ ເຖເຣນ ກຖິຕໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສໍເວຄາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຖໂຣ ເຕສໍ –

໖໐໘. ‘‘ສີລເມວິຘ ສິກ຺ເຂຖ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ສຸສິກ຺ຂິຕໍ.

ສີລຎ຺ຫິ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ອຸປນາເມຕິ ເສວິຕໍ.

໖໐໙. ‘‘ສີລໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ເມຘາວີ, ປຕ຺ຖຍາໂນ ຕໂຍ ສຸເຂ;

ປສໍສໍ ວິຕ຺ຕິລາຠຎ຺ຈ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທນໍ.

໖໑໐. ‘‘ສີລວາ ຫິ ພຫູ ມິຕ຺ເຕ, ສຎ຺ຎເມນາຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ທຸສ຺ສີໂລ ປນ ມິຕ຺ເຕຫິ, ຘໍສເຕ ປາປມາຈຣໍ.

໖໑໑. ‘‘ອວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອກິຕ຺ຕິຎ຺ຈ, ທຸສ຺ສີໂລ ລຠເຕ ນໂຣ;

ວຓ຺ຓໍ ກິຕ຺ຕິໍ ປສໍສຎ຺ຈ, ສທາ ລຠຕິ ສີລວາ.

໖໑໒. ‘‘ອາທິ ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາ ຈ, ກລ຺ຍາຓານຎ຺ຈ ມາຕຸກໍ;

ປມຸຂໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ, ຕສ຺ມາ ສີລໍ ວິໂສຘເຍ.

໖໑໓. ‘‘ເວລາ ຈ ສໍວຣໍ ສີລໍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຫາສນໍ;

ຕິຕ຺ຖຎ຺ຈ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ, ຕສ຺ມາ ສີລໍ ວິໂສຘເຍ.

໖໑໔. ‘‘ສີລໍ ພລໍ ອປ຺ປຏິມໍ, ສີລໍ ອາວຸຘມຸຕ຺ຕມໍ;

ສີລມາຠຣຓໍ ເສຏ຺ຐໍ, ສີລໍ ກວຈມພ຺ຠຸຕໍ.

໖໑໕. ‘‘ສີລໍ ເສຕຸ ມເຫສກ຺ໂຂ, ສີລໍ ຄນ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ສີລໍ ວິເລປນໍ ເສຏ຺ຐໍ, ເຍນ ວາຕິ ທິໂສທິສໍ.

໖໑໖. ‘‘ສີລໍ ສມ຺ພລເມວຄ຺ຄໍ, ສີລໍ ປາເຖຍ຺ຍມຸຕ຺ຕມໍ;

ສີລໍ ເສຏ຺ໂຐ ອຕິວາໂຫ, ເຍນ ຍາຕິ ທິໂສທິສໍ.

໖໑໗. ‘‘ອິເຘວ ນິນ຺ທໍ ລຠຕິ, ເປຈ຺ຈາປາເຍ ຈ ທຸມ຺ມໂນ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸມ຺ມໂນ ພາໂລ, ສີເລສຸ ອສມາຫິໂຕ.

໖໑໘. ‘‘ອິເຘວ ກິຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ຈ ສຸມ຺ມໂນ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸມໂນ ຘີໂຣ, ສີເລສຸ ສຸສມາຫິໂຕ.

໖໑໙. ‘‘ສີລເມວ ອິຘ ອຄ຺ຄໍ, ປຎ຺ຎວາ ປນ ອຸຕ຺ຕໂມ;

ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ເທເວສຸ, ສີລປຎ຺ຎາຓໂຕ ຊຍ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລເມວິຘ ສິກ຺ເຂຖ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກຕິ ອິຘາຕິ, ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ອຕ຺ຖກາໂມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕາທິເຠທໍ ອາທິໂຕ ສີລເມວ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຈ ນໍ ສຸສິກ຺ຂິຕໍ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວາປາທເນນ ສຸຏ຺ຐຸ ສິກ຺ຂິຕໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ອສ຺ມິໍ ໂລເກຕິ ວາ ອິມສ຺ມິໍ ສງ຺ຂາຣໂລເກ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ສີລໍ ອາທິໂຕ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ສີລສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ສີລໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫີຕິ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ສີລໍ ເສວິຕໍ ປຣິຈິຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເອຕໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນາເມຕິ ອາວຫຕິ.

ສີລໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປນາເມຕີຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສີລໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ໂຄເປຍ຺ຍ. ປາຓາຕິປາຕາທິໂຕ ຫິ ວິຣມນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປູເຣນ຺ໂຕ ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວນໂຕ ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ເມຘາວີຕິ ປຎ຺ຎວາ, ອິທໍ ຕສ຺ສ ຣກ຺ຂນຸປາຍທສ຺ສນໍ ຎາຓພເລນ ຫິສ຺ສ ສມາທານໍ ອວິໂກປນຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ປຕ຺ຖຍາໂນຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ຕໂຍ ສຸເຂຕິ ຕີຓິ ສຸຂານິ. ສຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ປສໍສນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິໍ, ວິຎ຺ຎູຫິ ວາ ປສໍສນໍ. ວິຕ຺ຕິລາຠນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐິລາຠໍ. ‘‘ວິຕ຺ຕລາຠ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ຘນລາຠນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລວາ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕຕາຍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ເປຈ຺ຈາຕິ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ. ສຄ຺ເຄ ປໂມທນນ຺ຕິ ເທວໂລເກ ອິຏ຺ເຐຫິ ກາມຄຸເຓຫິ, ໂມທນຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍມາໂນຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘໂລເກ ປສໍສໍ ວິຕ຺ຕິລາຠໍ ປຣໂລເກ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂມທນຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສີລໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ.

ສຎ຺ຎເມນາຕິ ກາຍາທີນໍ ສໍຍເມນ. ສໍຍໂຕ ຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ກຎ຺ຈິ ອວິເຫເຐນ຺ໂຕ ອຠຍທານໍ ທທນ຺ໂຕ ປິຍມນາປຕາຍ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ. ຘໍສເຕຕິ ອເປຕິ. ປາປມາຈຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ທຸສ຺ສີລຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຖກາມາ ສຕ຺ຕາ ນ ຠຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ.

ອວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຄຸຓໍ, ສມ຺ມຸຂາ ຄຣຫໍ ວາ. ອກິຕ຺ຕິນ຺ຕິ, ອຍສໍ ອສິໂລກໍ. ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຄຸຓໍ. ກິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສິໂລກໍ ປຕ຺ຖຏຍສຕໍ. ປສໍສນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຂາ ໂຖມນໍ.

ອາທີຕິ ມູລໍ. ສີລຎ຺ຫິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙). ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ສີລຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມານໍ ປຕິຏ຺ຐາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ໑໙໒; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໑.໙). ກລ຺ຍາຓານຎ຺ຈ ມາຕຸກນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາທີນໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມານໍ ມາຕຸຠູຕໍ, ຊນກນ຺ຕິ, ອຕ຺ໂຖ. ປມຸຂໍ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາໂມຊ຺ຊາທີນໍ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ປມຸຂໍ ມຸຂຠູຕໍ, ປວຕ຺ຕິທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິ ອາທິຠາວາທິໂຕ. ວິໂສຘເຍຕິ ອກ຺ຂຓ຺ຑາທິຠາເວນ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍ.

ເວລາຕິ ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອນຕິກ຺ກມນີຍຏ຺ເຐນ ເວລາ, ສີມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວລາຍຕິ ວາ ທຸສ຺ສິລ຺ຍໍ ຈລຍຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ເວລາ. ສໍວຣໍ ສີລໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣສ຺ສ ປິທຫນໂຕ. ອຠິຫາສນນ຺ຕິ ໂຕສນໍ ອວິປ຺ປຏິສາຣເຫຕຸຕາຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຠິປ຺ປໂມທນໂຕ. ຕິຕ຺ຖຎ຺ຈ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ສາວກພຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ກິເລສມລປ຺ປວາຫເນ ນິພ຺ພານມຫາສມຸທ຺ທາວຄາຫເຓ ຈ ຕິຕ຺ຖຠູຕຎ຺ຈ.

ສີລໍ ພລໍ ອປ຺ປຏິມນ຺ຕິ ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທເນ ອສທິສໍ ພລໍ ເສນາຖາໂມ ຈ. ອາວຸຘມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສໍກິເລສຘມ຺ມານໍ ເຉທເນ ອຸຕ຺ຕມໍ ປຫຣຓໍ. ຄຸຓສຣີໂຣປໂສຠນຏ຺ເຐນ ອາຠຣຓໍ. ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ສພ຺ພກາລໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ທພ຺ພຎ຺ຈ. ສປາຓປຣິຕ຺ຕານໂຕ ກວຈມພ຺ຠຸຕໍ. ‘‘ອພ຺ຠິທ’’ນ຺ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ອເຠຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປາຍມໂຫຆາຕິກ຺ກມເນ ສໍສາຣມໂຫຆາຕິກ຺ກມເນ ຈ ກິເລເສຫິ ອສໍສີທນຏ຺ເຐນ ເສຕຸ. ມເຫສກ຺ໂຂຕິ ມຫພ຺ພໂລ. ຄນ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ປຏິວາຕໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ວາຍນໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຄນ຺ໂຘ ສພ຺ພຊນມໂນຫຣຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍນ ວາຕິ ທິໂສທິສ’’ນ຺ຕິ ເຍນ ສີລຄນ຺ເຘນ ຕໍສມງ຺ຄີ ທິໂສທິສໍ ສພ຺ພາ ທິສາ ວາຍຕິ. ‘‘ທິໂສທິສາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ທສ ທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ພລເມວຄ຺ຄນ຺ຕິ ສມ຺ພລໍ ນາມ ປຸຏຠຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ປຸຏຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຊິຆຈ຺ຉາທຸກ຺ເຂນ ນ ກິລມຕິ, ເອວໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນປິ ສຸທ຺ຘໍ ສີລສມ຺ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສໍສາຣກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ນ ກິລມຕີຕິ ສີລໍ ອຄ຺ຄໍ ສມ຺ພລໍ ນາມ. ຕຖາ ສີລໍ ປາເຖຍ຺ຍມຸຕ຺ຕມໍ ໂຈຣາທີຫິ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນໂຕ ຈ. ອຕິກ຺ກາເມນ຺ໂຕ ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ວາ ວາເຫຕິ ສມ຺ປາເປຕີຕິ ອຕິວາໂຫ, ຍານໍ. ເກນຈິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ສີລໍ ເສຏ຺ຐໍ ອຕິວາໂຫ. ເຍນາຕິ ເຍນ ອຕິວາເຫນ ຍາຕິ ທິໂສທິສນ຺ຕິ ອຄຕິໍ ຄຕິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ຕໍ ທິສໍ ສຸເຂເນວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອິເຘວ ນິນ຺ທໍ ລຠຕີຕິ ອິຘໂລເກປິ ທຸມ຺ມໂນ ຣາຄາທີຫິ ທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ’’ຕິ ນິນ຺ທໍ ຄຣຫໍ ລຠຕິ. ເປຈ຺ຈ ປຣໂລເກປິ ອປາເຍ ‘‘ປຸຣິສຕ຺ຕກລິ ອວຊາຕາ’’ຕິອາທິນາ ຍມປຸຣິສາທີຫິ ຈ ນິນ຺ທໍ ລຠຕິ. ນ ເກວລໍ ນິນ຺ທເມວ ລຠຕິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸມ຺ມໂນ ພາໂລ ອິຘໂລເກ ທຸຈ຺ຈຣິຕຈຣເຓນ ທູສິຕຈິຕ຺ໂຕ ປຣໂລເກ ກມ຺ມກາຣຓາທິວເສນ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພາໂລ ທຸມ຺ມໂນ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ສີເລສຸ ອສມາຫິໂຕ ສມ຺ມາ ສີເລສຸ ນ ຐປິຕຈິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ.

ອິເຘວ ກິຕ຺ຕິໍ ລຠຕີຕິ ອິຘໂລເກປິ ສຸມໂນ ‘‘ສປ຺ປຸຣິໂສ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ກິຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ເປຈ຺ຈ ປຣໂລເກປິ ສຄ຺ເຄ ‘‘ອຍໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ຫິ ເທວານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ນ ເກວລໍ ກິຕ຺ຕິເມວ ລຠຕິ, ອຖ ໂຂ ຘີໂຣ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ສີເລສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິໂຕ ອປ຺ປິຕຈິຕ຺ໂຕ ສຸປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຘໂລເກ ສຸຈຣິຕຈຣເຓນ, ປຣໂລເກ ສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາເຠນ ສຸມໂນ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສີລເມວ ອິຘ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ສີລໍ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍໍ ຕາວ ກາມໂລເກ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາທີສຸ, ເທວໂລເກ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິວິເສສໍ ອາວຫຕິ, ລາຠີຠາວາທິກສ຺ສ ຈ ກາຣຓໍ ໂຫຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປນ ສກລມ຺ປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກາເມຕີຕິ ສີລໍ ອຄ຺ຄເມວ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໘.໗໕);

ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ລາຠີ ອສ຺ສໍ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕), ‘‘ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕), ‘‘ອິຊ຺ຌຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໓໕; ທີ. ນິ. ໓.໓໓໗) ຈ.

ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລສ຺ສ ປນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ສຕ຺ຕມຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ວິນິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ປຎ຺ຎວາ ປນ ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ‘‘ປຎ຺ຎວາ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຕ຺ຕໂມ ປຣໂມ ເສຏ຺ໂຐເຍວາ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ວທຕິ. ອິທານິ ສີລປຎ຺ຎານໍ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສີລປຎ຺ຎາຓໂຕ ຊຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຊຍນ຺ຕິ ຈ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຫູຕິ ວາ ວຈນເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ປຊານນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎາຓໍ, ສີລໂຕ ປຎ຺ຎາຓໂຕ ຈ ປຏິປກ຺ຂຊໂຍ. ນ ຫິ ສີເລນ ວິນາ ປຎ຺ຎາ ສມ຺ຠວຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈ ວິນາ ສີລໍ ກິຈ຺ຈກຣໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ໂຎປກາຣກຎ຺ເຈຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ສີລປຣິໂຘຕາ ປຎ຺ຎາ, ປຎ຺ຎາປຣິໂຘຕໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑໗) ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ເທເວສູຕິ ອິທໍ ເນສໍ ຐານວິເສສທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຕານິ ສວິເສສານິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສມາຘິ ປເນຕ຺ຖ ສີລປກ຺ຂິໂກ ປຎ຺ຎາຍ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ປຎ຺ຎາປກ຺ຂິໂກ ວາ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ ສີລາຘິຏ຺ຐານໂຕ ຈ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີລມຸເຂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຸວິສຸທ຺ຘສີລາທິຄຸຓຕາທີປເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ສີລວຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸນີຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນີເຈ ກຸລມ຺ຫີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸນີຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຸຎ຺ຎກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພາລຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬາປສຸໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສພ຺ພໂສ ວຓິຕສຣີຣສ຺ສ ວິຍ ສກລໍ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣເຓນ, ນນຸ ນາມ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທີຫິ ຊີວິກາ ກປ຺ເປຕພ຺ພາ? ຕານິ ເຈ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ຆເຣ ຆເຣ ມຸຕ຺ຕກຣີສາທີນິ ນີຫຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຖຸໂສຘເນນ ຊີວາຫີ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິ. ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ມນຸສ຺ສໂລເກປິ ພຫູນິ ຊາຕິສຕານິ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຖາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກກຸເລ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອຸກ຺ກາຣໂສຘນກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ໂຕ.

ອຖ ຠຄວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຸນີຕສ຺ສ ຫທຍພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຆເຏ ປທີປໍ ວິຍ ປຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຍສ຺ສໍ ວີຖິຍໍ ສຸນີໂຕ ອຸກ຺ກາຣໂສຘນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ສຸນີໂຕປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຆາສຸຈ຺ຈາຣສງ຺ກາຣາທິກໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ປິຏເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາເຊນາທາຍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສາຣຊ຺ຊມາໂນ ສມ຺ຠມາກຸລຫທໂຍ ຄມນມຄ຺ຄໍ ນິລີຍໂນກາສຎ຺ຈ ອລຠນ຺ໂຕ ກາຊໍ ຠິຕ຺ຕິປສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອນຸປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠິຕ຺ຕິໍ ອລ຺ລີໂນ ປຎ຺ຊລິໂກ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ຠິຕ຺ຕິຉິທ຺ເທນ ອປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສມີປໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສລມູລສຎ຺ໂຈທິຕໍ ອຸປຄຕໍ ມໍ ສາຣຊ຺ຊມາໂນ ຊາຕິຍາ ກມ຺ມສ຺ສ ຈ ນິຫີນຕາຍ ສມ຺ມຸຂີຠາວມ຺ປິ ລຊ຺ຊຕິ, ຫນ຺ທສ຺ສ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸນາ ສກລນຄຣນິນ຺ນາທວຣ-ຄມ຺ຠີເຣນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ‘‘ສຸນີຕາ’’ຕິ ອາລປິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິມາຍ ທຸກ຺ຂຊີວິກາຍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຸນີໂຕ ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ວຈເນນ ອມເຕນ ວິຍ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ‘‘ຠຄວາ, ສເຈ ມາທິສາປິ ອິຘ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠນ຺ຕິ, ກສ຺ມາຫໍ ນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ປພ຺ພາເຊຖ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕາວເທວ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘໂຣ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ປຐມໍ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ຕໍ ສກ຺ກາທໂຍ ເທວາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນມສ຺ສິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕາ ເທວຕາ ສຕ຺ຕສຕາ ອຸຬາຣາ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອິນ຺ໂທ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ;

ອາຊານີຍໍ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕໍ, ສຸນີຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ.

ຠຄວາ ຕໍເຍວ ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕໍ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ປສໍສນ຺ໂຕ ‘‘ຕເປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາ’’ຕິ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອຖ ນໍ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ສີຫນາທໍ ນທາເປຕຸກາມາ, ‘‘ອາວຸໂສ ສຸນີຕ, ກສ຺ມາ ກຸລາ ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກຖໍ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກຖຎ຺ຈ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

໖໒໐. ‘‘ນີເຈ ກຸລມ຺ຫິ ຊາໂຕຫໍ, ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ປໂຠຊໂນ;

ຫີນກມ຺ມໍ ມມໍ ອາສິ, ອໂຫສິໍ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑໂກ.

໖໒໑. ‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉິໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ, ປຣິຠູໂຕ ຈ ວມ຺ຠິໂຕ;

ນີຈໍ ມນໍ ກຣິຕ຺ວານ, ວນ຺ທິສ຺ສໍ ພຫຸກໍ ຊນໍ.

໖໒໒. ‘‘ອຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕໍ;

ປວິສນ຺ຕໍ ມຫາວີຣໍ, ມຄຘານໍ ປຸຣຸຕ຺ຕມໍ.

໖໒໓. ‘‘ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວານ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິໍ, ວນ຺ທິຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິໍ;

ມເມວ ອນຸກມ຺ປາຍ, ອຏ຺ຐາສິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ.

໖໒໔. ‘‘ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸໂນ ປາເທ, ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ຕທາ;

ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຫມາຍາຈິໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານມຸຕ຺ຕມໍ.

໖໒໕. ‘‘ຕໂຕ ກາຣຸຓິໂກ ສຕ຺ຖາ, ສພ຺ພໂລການຸກມ຺ປໂກ;

‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ມໍ ອາຫ, ສາ ເມ ອາສູປສມ຺ປທາ.

໖໒໖. ‘‘ໂສຫໍ ເອໂກ ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ, ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕນ຺ທິໂຕ.

ອກາສິໍ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ, ຍຖາ ມໍ ໂອວທີ ຊິໂນ.

໖໒໗. ‘‘ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ, ປຸພ຺ພຊາຕິມນຸສ຺ສຣິໍ;

ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສຘຍິໍ;

ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ, ຕໂມຂນ຺ຘໍ ປທາລຍິໍ.

໖໒໘. ‘‘ຕໂຕ ຣຕ຺ຍາວິວສາເນ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ປຕິ; (ຊາ. ໑.໑໑.໗໙);

ອິນ຺ໂທ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ມໍ ນມສ຺ສິໍສຸ ປຎ຺ຊລີ.

໖໒໙. ‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ຍສ຺ສ ເຕ ອາສວາ ຂີຓາ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍສິ ມາຣິສ.

໖໓໐. ‘‘ຕໂຕ ທິສ຺ວານ ມໍ ສຕ຺ຖາ, ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕໍ;

ສິຕໍ ປາຕຸກຣິຕ຺ວານ, ອິມມຕ຺ຖໍ ອຠາສຖ.

໖໓໑. ‘‘ຕເປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ສໍຍເມນ ທເມນ ຈ;

ເອເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ສີຫນາທໍ ນທິ.

ຕຕ຺ຖ ນີເຈຕິ ລາມເກ ສພ຺ພນິຫີເນ. ອຸຈ຺ຈນີຈຠາໂວ ຫິ ນາມ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພນິຫີເນ ປຸກ຺ກຸສກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນີເຈ ກຸລມ຺ຫິ ຊາໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນີເຈຕິ ລາມເກ ສພ຺ພນິຫີເນ’’ຕິ. ທລິທ຺ໂທຕິ ທຸຄ຺ຄໂຕ, ທລິທ຺ທາປິ ເກຈິ ກທາຈິ ຆາສຈ຺ຉາທນສ຺ສ ລາຠິໂນ, ອກສິຣວຸຕ຺ຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ສພ຺ພກາລໍ ກສິຣວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຫີໂນ ອຸທ຺ຘນໍ ອຸປຏ຺ຐປິຕອຸກ຺ຂລິໂກ ທສ຺ສນຍຸຕ຺ຕໍ ເຖວກມ຺ປິ ອປສ຺ສິໍ ເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອປ຺ປໂຠຊໂນ’’ຕິ ອາຫ. ນີຈກຸລິກາ ທລິທ຺ທາປິ ເກຈິ ອນີຈກມ຺ມາຊີວາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ນ ຕຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫີນກມ຺ມໍ ມມໍ ອາສີ’’ຕິ. ກີທິສນ຺ຕິ ເຈ? ອໂຫສິໍ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑໂກ, ຫຕ຺ຖວິກລສ຺ສ ຫຕ຺ຖວາຕິ ວິຍ ອຸປຈາຣວເສນາຍໍ ອິມສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ ຍທິທໍ ‘‘ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑໂກ’’ຕິ. ມິລາຕປຸປ຺ຜສນ຺ຖຣວຓ຺ຓຕາຍ ວາ ອຸກ຺ກາຣຠູມິຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຊິຄຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ຊາຕິຍາ ເຈວ ກມ຺ມຸນາ ຈ ຫີຬິໂຕ. ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ. ປຣິຠູໂຕຕິ ອວຎ຺ຎາໂຕ. ວມ຺ຠິໂຕຕິ ຂຸໍສິໂຕ. ນີຈໍ ມນໍ ກຣິຕ຺ວານາຕິ ອຎ຺ເຎ ມນຸສ຺ເສ ສິເນຣຸໍ ວິຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາທປໍສຸໂຕປິ ອຕ຺ຕານໍ ນິຫີນໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ນີຈໍ ນິຫີນໍ ມນໍ ກຕ຺ວາ. ວນ຺ທິສ຺ສໍ ພຫຸກໍ ຊນນ຺ຕິ ປຸຖຸມຫາຊນໍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐກາເລ ວນ຺ທິໍ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຓາມິໍ.

ອຖາຕິ ອຘິກາຣນ຺ຕຣທີປເນ ນິປາໂຕ. ອທ຺ທສາສິນ຺ຕິ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ. ມຄຘານນ຺ຕິ ມຄຘາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ‘‘ມຄຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຄຘຊນປທສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ນຄຣໍ.

ພ຺ຍາຠງ຺ຄິນ຺ຕິ ກາຊໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຫມາຍາຈິນ຺ຕິ, ‘‘ສຸນີຕ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ໂອກາເສ ກເຕ ອຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຍາຈິໍ. ອາສູປສມ຺ປທາຕິ ‘‘ເອຫິ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນມຕ຺ເຕນ ອາສິ ອຸປສມ຺ປທາ. ຍຖາ ມໍ ໂອວທີຕິ ‘‘ເອວໍ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຫີ’’ຕິ ຍຖາ ມໍ ໂອວທິ, ຕຖາ ສຕ຺ຖຸໂນ ວຈນໍ ອກາສິໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍ. ຣຕ຺ຕິຍາຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຣສທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ອນາຄຕໍສຎາຓຎ຺ຈ ພຫຸກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ປຐມໍ ຍາມໍ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມ’’ນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຕຖາ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ເອກາຠິສມຍວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ’’ຕິ ຠຸມ຺ມວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິນ຺ໂທຕິ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ. ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ. ອິນ຺ທພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫເຓນ ອຎ຺ເຎສໍ ກາມເທວານໍ ພ຺ຣຫ຺ມູນຎ຺ຈ ອາຄມນໍ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສ ເຫສ ຍຖາ ‘‘ຣາຊາ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ນມສ຺ສິໍສູຕິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ຈ ນມກ຺ກາຣໍ ອກໍສຸ.

ຕຕ຺ຖ ກາເຍນ ກຕໍ ນມກ຺ກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຊລີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາຈາຍ ກຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນໂມ ເຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕນ຺ຕິ ເທວຄ຺ຄຫເຓນ ອຸປປຕ຺ຕິເທວຠາວໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນປິ ຄຫິຕາ. ສິຕໍ ປາຕຸກຣິຕ຺ວານາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕໍ ເທວພ຺ຣຫ຺ມູນຎ຺ຈ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຖາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ປາຕຸກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ນ ອຎ຺ເຎ ວິຍ ທນ຺ເຕ ວິທໍເສຕິ, ມຸຂາຘານໍ ປນ ໂຖກໍ ວິວຣຕິ, ຕຕ຺ຕເກນ ຈ ອຠິຠູຕທິພ຺ພຜລິກມຸຕ຺ຕຣສ຺ມິໂຍ ອວຫສິຕຕາຣກາສສິມຣີຈິໂຍ ສຸສຸກ຺ກທາຐສມ຺ຠວາ ຆນຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຕ຺ຖຸ ມຸຂໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ສຕ຺ຖາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ.

ຕເປນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣນ, ‘‘ຘຸຕຘມ຺ມສມາທາເນນາ’’ຕິ ເກຈິ. ສໍຍເມນາຕິ ສີເລນ. ທເມນາຕິ ປຎ຺ຎາຍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນາຕິ ອວສິຏ຺ຐເສຏ຺ຐຈຣິຍາຍ. ເອເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຕປາທິນາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ ພາຫິຕປາປຠາວໂຕ. ເອຕນ຺ຕິ ຕປາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ, ອຫູຕິ ວຈນເສໂສ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓນ຺ຕິ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎມາຫ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ, ນ ຊຈ຺ຈາທີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ຊາຕິກຸລປເທສໂຄຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິອາທໂຍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ, ອຘິສີລສິກ຺ຂາທໂຍ ເອວ ປນ ກາຣຓໍ. ເຕນາຫ –

‘‘ຍຖາ ສງ຺ກາຣຐານສ຺ມິໍ, ອຸຊ຺ຌິຕສ຺ມິໍ ມຫາປເຖ;

ປທຸມໍ ຕຕ຺ຖ ຊາເຍຖ, ສຸຈິຄນ຺ຘໍ ມໂນຣມໍ.

‘‘ເອວໍ ສງ຺ກາຣຠູເຕສຸ, ອນ຺ຘຠູເຕ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ;

ອຕິໂຣຈຕິ ປຎ຺ຎາຍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວໂກ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໕໘-໕໙);

ເອວໍ ເຖໂຣ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສີຫນາທໍ ນທີຕິ.

ສຸນີຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ວາທສກນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.