໔. ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸມວ຺ຫຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຈຕູຫິ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ, ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓາຠາ ສກລໍ ຕໍ ປເທສໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ເກນຈິ ໂຣເຄນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິເຕສຸ ອຸປປນ຺ໂນ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອມ຺ພປາລິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ຫິ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕຣຸຓກາເລ ອມ຺ພປາລິຍາ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕາຠິລາໂສ ກຕິປຍມນຸສ຺ສປຣິວາໂຣ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ເວສາລິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ຕາຍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ອຍໍ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ຈ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາປິ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ‘‘ວິມໂລ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ, ປຈ຺ຉາ ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ເວສາລິຄມເນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໔໐-໔໘) –

‘‘ວິປສ຺ສີ ນາມ ຠຄວາ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ນິສິນ຺ໂນ ຊນກາຍສ຺ສ, ເທເສສິ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວານ, ທ຺ວິປທິນ຺ນສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ໂສຓ຺ຓປຸປ຺ຜານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ ອາສິ, ຍາວຕາ ປຣິສາ ຕທາ;

ພຸທ຺ຘາຠາ ຈ ສຸວຓ຺ຓາຠາ, ອາໂລໂກ ວິປຸໂລ ອຫຸ.

‘‘ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ເວທຊາໂຕ ກຕຎ຺ຊລີ;

ວິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນໂນ ເຕສໍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາວໂຫ.

‘‘ອາຍາຈິຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ວນ຺ທິຕ຺ວານ ຈ ສຸພ຺ພຕໍ;

ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊນຍິຕ຺ວານ, ສກໍ ຠວນຸປາຄມິໍ.

‘‘ຠວເນ ອຸປວິຏ຺ໂຐຫໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ອນຸສ຺ສຣິໍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ຕຸສິຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂສຬສາສິໍສຸ ຣາຊາໂນ, ເນມິສມ຺ມຕນາມກາ;

ເຕຕາລີເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ທຸມວ຺ຫຍາຍາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໖໔. ຕຕ຺ຖ ທຸມວ຺ຫຍາຍາຕິ ທຸເມນ ອມ຺ເພນ ອວ຺ຫາຕພ຺ພາຍ, ອມ຺ພປາລິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຘາເຣ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຈ. ຊາໂຕ ປຓ຺ຑຣເກຕຸນາຕິ ຘວລວຕ຺ຖຘຊຕ຺ຕາ ‘‘ປຓ຺ຑຣເກຕູ’’ຕິ ປຎ຺ຎາເຕນ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ຎາ ເຫຕຸຠູເຕນ ຊາໂຕ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ຕໂຕ ຫິ ຊາໂຕຕິ ອຠິຊາຕິທສ຺ສນໍ. ວິຊາຍນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ໂລເກ ຊາຕໂວຫາໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທຸມວ຺ຫຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນຠາວໍ ອປເນຕິ, ອເນກປຕິປຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ວິເສສາຘິຄມສມ຺ຠວຎ຺ຈ ທີເປຕິ. ‘‘ຊາໂຕ ປຓ຺ຑຣເກຕຸນາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຎ຺ຎາຕປິຕິກທສ຺ສເນນ ປຣວມ຺ຠນໍ ອປເນຕິ. ເກຕຸຫາຕິ ມານປ຺ປຫາຍີ. ມາໂນ ຫິ ອຸຓ຺ຓຕິລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ເກຕຸ ວິຍາຕິ ເກຕຸ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ‘‘ເກຕຸກມ຺ຍຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຕຸນາເຍວາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມສຸ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທເນນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຈ ອຣິຍານໍ ຘຊາ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫິ ອິສິນໍ ຘໂຊ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໔໑; ອ. ນິ. ໔.໔໘; ຊາ. ໒.໒໑.໔໙໔). ມຫາເກຕຸໍ ປຘໍສຍີຕິ ມຫາວິສຍຕາຍ ມຫນ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍມານຊາຕິມານາທິເຠທໂຕ ພຫໂວ ຈ ມານປ຺ປກາຣາ, ອິຕເຣ ຈ ກິເລສຘມ຺ມາ ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ເກຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາເກຕຸ ມາໂຣ ປາປິມາ. ຕໍ ພລວິຘມນວິສຍາຕິກ຺ກມນວເສນ ອຠິຠວິ ນິພ຺ພິເສວນໍ ອກາສີຕິ. ‘‘ມຫາເກຕຸໍ ປຘໍສຍີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.