໑. ວປ຺ປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປສ຺ສຕິ ປສ຺ໂສຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ປຐມໍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ໂຖມນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ຠຄວາ ອນາຄເຕ ຕາທິສສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຐມໍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສຣຓຄມນຎ຺ຈ ປເວເທສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວປ຺ໂປຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ອສິເຕນ ອິສິນາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸເຂຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ປທຫນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ນິພ຺ພິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ຄໂຕ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ປວຕ຺ຕິເຕ ປາຏິປທທິວເສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໒໐-໓໐) –

‘‘ອຸຠິນ຺ນໍ ເທວຣາຊູນໍ, ສງ຺ຄາໂມ ສມຸປຏ຺ຐິໂຕ;

ອໂຫສິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ, ມຫາໂຆໂສ ອວຕ຺ຕຖ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ໂລກວິທູ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ສໍເວເຊສິ ມຫາຊນໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ເທວາ ອຕ຺ຕມນາ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກວຈາວຸຘາ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ເອກຄ຺ຄາສິໍສຸ ຕາວເທ.

‘‘ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ວາຈາສຠິມຸທີຣຍິ;

ອນຸກມ຺ປໂກ ໂລກວິທູ, ນິພ຺ພາເປສິ ມຫາຊນໍ.

‘‘ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມນຸໂຊ, ເອກປາຓໍ ວິເຫຐຍໍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂທເສນ, ອປາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສງ຺ຄາມສີເສ ນາໂຄວ, ພຫູ ປາເຓ ວິເຫຐຍໍ;

ນິພ຺ພາເປຖ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ມາ ຫຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຍກ຺ຂຣາຊູນໍ, ເສນາ ສາ ວິມ຺ຫິຕາ ອຫຸ;

ສຣຓຎ຺ຈ ອຸປາຄຈ຺ຉຸໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ສຸຕາທິນໍ.

‘‘ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວານ ຊນຕໍ, ປທມຸທ຺ຘຣິ ຈກ຺ຂຸມາ;

ເປກ຺ຂມາໂນວ ເທເວຫິ, ປກ຺ກາມິ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິໍ, ທ຺ວິປທິນ຺ທສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ມຫາທຸນ຺ທຸຠິນາມາ ຈ, ໂສຬສາສຸໍ ຣເຖສຠາ;

ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຣາຊາໂນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຸເຂນ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອີທິສໍ ນາມ ສຕ຺ຖາຣໍ ພາຫຸລິກາທິວາເທນ ສມຸທາຈຣິມ຺ຫ. ອໂຫ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ນາມ ອນ຺ຘກຣໂຓ ອຈກ຺ຂຸກຣໂຓ ອຣິຍຠາໂວເຍວ ຈກ຺ຂຸກຣໂຓ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສຕິ ປສ຺ໂສ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໖໑. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ປສ຺ໂສຕິ ປສ຺ສຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ເມ ອວິປຣີຕໍ ຊານາຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ປສ຺ໂສ, ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ອຣິໂຍ, ໂສ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ອວິປຣີຕທສ຺ສາວິໍ ‘‘ອຍໍ ອວິປຣີຕທສ຺ສາວີ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານາຕິ. ນ ເກວລໍ ປສ຺ສນ຺ຕເມວ, ອຖ ໂຂ ອປສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ, ໂຍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸວິຣຫິໂຕ ຘມ຺ເມ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕມ຺ປິ ອປສ຺ສນ຺ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ‘‘ອນ຺ໂຘ ວຕາຍໍ ຠວໍ ອຈກ຺ຂຸໂກ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕໍ, ປສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸຣຫິໂຕ ອນ຺ຘພາໂລ ຕາທິສໍ ອນ຺ຘພາລໍ ອຍໍ ຘມ຺ມາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍຖາ ອປສ຺ສນ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປຓ຺ຑິຕໍ ‘‘ອຍໍ ເອວໍວິໂຘ’’ຕິ ນ ປສ຺ສຕິ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສນຣຫິໂຕ ສກລໍ ເຎຍ຺ຍໍ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕມ຺ປິ ປູຣຓາທິໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ປສ຺ສິໍ, ອິທານິ ປນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸຠເຍປິ ຍຖາສຠາວໂຕ ປສ຺ສາມີຕິ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ເພສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອວິປຣີຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ວປ຺ປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.