໖. ຉຏ຺ຐວຄ຺ໂຄ

໑. ໂຄຘິກາທິຈຕຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ວສ຺ສຕິ ເທໂວຕິອາທິກາ ຈຕສ຺ໂສ – ໂຄຘິໂກ, ສຸພາຫຸ, ວລ຺ລິໂຍ, ອຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອິເມປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ຕາ ອິໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫາຍາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ອທາສິ. ທຸຕິໂຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຕຕິໂຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເອເກນ ປຸປ຺ຜຫຕ຺ເຖນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊສິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສຸມນປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊມກາສິ. ເອວໍ ເຕ ສຕ຺ຖຣິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ປສຸເຕນ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຫາຍກາ ຫຸຕ຺ວາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ປາວາຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມລ຺ລຣາຊານໍ ປຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສໍ ໂຄຘິໂກ, ສຸພາຫຸ, ວລ຺ລິໂຍ, ອຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ນາມານິ ອກໍສຸ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍສຫາຍາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອຄມໍສຸ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ວສນ຺ໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘທນປ຺ປມຸເຂ ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ທເມສິ. ຕທາ ເຕປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມລ຺ລຣາຊປຸຕ຺ຕາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ລທ຺ຘປ຺ປສາທາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໑-໒໓) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ;

ປວຣາ ອຠິນິກ຺ຂນ຺ຕໍ, ວນາ ນິພ຺ພນມາຄຕໍ.

‘‘ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ປາທາສິໍ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ປຎ຺ຎາຍ ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ, ມຫາວີຣສ຺ສ ຕາທິໂນ.

‘‘ປເທນານຸປທາຍນ຺ຕໍ, ນິພ຺ພາເປນ຺ເຕ ມຫາຊນໍ;

ອຸຬາຣາ ວິຕ຺ຕິ ເມ ຊາຕາ, ພຸທ຺ເຘ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸເນ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຠິກ຺ຂາທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຕ຺ຕາສີຕິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປ, ມຫາເຣຓຸສນາມກາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ, ສຕ຺ເຕເຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຘິໂກ ເຖໂຣ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ນິສຠາຊານິຍໍ ຍຖາ;

ຕິຘາປຠິນ຺ນໍ ມາຕງ຺ຄໍ, ກຸຎ຺ຊຣໍວ ມເຫສິນໍ.

‘‘ໂອຠາເສນ຺ຕໍ ທິສາ ສພ຺ພາ, ອຸຬຸຣາຊໍວ ປູຣິຕໍ;

ຣຖິຍໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ອປສ຺ສຫໍ.

‘‘ຎາເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ ອຎ຺ຊລິໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖມຠິວາທຍິໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຎາຓສຎ຺ຎາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເຕສຕ຺ຕຕິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂສຬສາສຸໍ ນຣຸຕ຺ຕມາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ສຸພາຫຸຕ຺ເຖໂຣ.

‘‘ຕິວຣາຍໍ ນິວາສີຫໍ, ອໂຫສິໍ ມາລິໂກ ຕທາ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ໂລກປູຊິຕໍ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ປຸປ຺ຜຫຕ຺ຖມທາສຫໍ;

ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖຸປປຊ຺ຊາມິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວາຫສາ.

‘‘ອນຸໂຠມິ ຜລໍ ອິຏ຺ຐໍ, ປຸພ຺ເພ ສຸກຕມຕ຺ຕໂນ;

ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສຸມລ຺ເລຫິ, ປຸປ຺ຜທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຸປ຺ຜປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕຸປາທາຍ, ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕມານກໍ;

ປຎ຺ຈຣາຊສຕາ ຕຕ຺ຖ, ນຊ຺ຊສມສນາມກາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ວລ຺ລິໂຍ ເຖໂຣ.

‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ຊາຕິປຸປ຺ຜມທາສຫໍ;

ປາເທສຸ ສຕ຺ຕ ປຸປ຺ຜານິ, ຫາເສໂນກິຣິຕານິ ເມ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນຫໍ ອຊ຺ຊ, ອຠິໂຠມິ ນຣາມເຣ;

ຘາເຣມິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຸປ຺ຜປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສມນ຺ຕຄນ຺ຘນາມາສຸໍ, ເຕຣສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ;

ອິໂຕ ປຎ຺ຈມເກ ກປ຺ເປ, ຈາຕຸຣນ຺ຕາ ຊນາຘິປາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໑-໒໓);

ອຸຕ຺ຕິໂຍ ເຖໂຣ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ເຖຣາ ໂລເກ ປາກຏາ ປຎ຺ຎາຕາ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ສເຫວ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອເຖກທາ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຖເຣ ຣາຊຄຫໍ ອຸປຄເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕມາສໍ ວສ຺ສາວາສຕ຺ຖາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ກຸຏິກາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ນ ຉາເທສິ. ເຖຣາ ອຈ຺ຉນ຺ນາສຸ ກຸຏິກາສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ. ວສ຺ສກາເລ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ, ຕາ ກຸຏິກາໂຍ ຉາທາເປຕ຺ວາ, ມຕ຺ຕິກາກມ຺ມໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຎ຺ຈ ກາຣາເປຕ຺ວາ, ກຸຏິກາມຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ອທາສິ. ເຖຣາ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸກມ຺ປາຍ ກຸຏິກາໂຍ ປວິສິຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ອຖຸຕ຺ຕຣປາຈີນທິສໂຕ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານກ຺ຂເຓເຍວ ວສ຺ສິຕຸໍ ອາຣຠິ. ເຕສຸ ໂຄຘິກຕ຺ເຖໂຣ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຫ ເມຆຄຊ຺ຊິເຕນ –

໕໑. ‘‘ວສ຺ສຕິ ເທໂວ ຍຖາ ສຸຄີຕໍ, ຉນ຺ນາ ເມ ກຸຏິກາ ສຸຂາ ນິວາຕາ;

ຈິຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິຕຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ, ອຖ ເຈ ປຕ຺ຖຍສິ ປວສ຺ສ ເທວາ’’ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສຕີຕິ ສິຎ຺ຈຕິ ວຸຏ຺ຐິຘາຣໍ ປເວຈ຺ຉຕິ. ເທໂວຕິ ເມໂຆ. ຍຖາ ສຸຄີຕນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣຄີຕໍ ວິຍ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເມໂຆ ຫິ ວສ຺ສນກາເລ ສຕປຏລສຫສ຺ສປຏໂລ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຖນຍນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຸຕາ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕວ ໂສຠຕິ, ນ ເກວໂລ. ຕສ຺ມາ ສິນິທ຺ຘມຘຸຣຄມ຺ຠີຣນິຄ຺ໂຆໂສ ວສ຺ສຕິ ເທໂວຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ສທ຺ທໂຕ ອນຸປປີຬິຕໍ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ນາ ເມ ກຸຏິກາ ສຸຂາ ນິວາຕາ’’ຕິ. ຍຖາ ນ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ເອວໍ ຕິຓາທີຫິ ຉາທິຕາ ອຍໍ ເມ ກຸຏິກາ, ເຕນ ວຸຏ຺ຐິວສ຺ເສນ ອນຸປປີຬິຕໍ ອາຫ. ປຣິໂຠຄສຸຂສ຺ສ ອຸຕຸສປ຺ປາຍອຸຕຸສຸຂສ຺ສ ຈ ສພ຺ຠາວໂຕ ສຸຂາ. ຜຸສິຕຄ຺ຄຬປິຫິຕວາຕປານຕາຫິ ວາຕປຣິສ຺ສຍຣຫິຕາ. ອຸຠເຍນປິ ອາວາສສປ຺ປາຍວເສນ ອນຸປປີຬິຕໍ ອາຫ. ຈິຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິຕຎ຺ຈ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ມມ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣສມາຘິນາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິຕໍ, ເອເຕນ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິສ຺ສຍາຠາວໂຕ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ເຈ ປຕ຺ຖຍສີຕິ ອຖ ອິທານິ ປຕ຺ຖຍສິ ເຈ, ຍທິ ອິຈ຺ຉສິ. ປວສ຺ສາຕິ ສິຎ຺ຈ ອຸທກໍ ປຄ຺ຆຣ ວຸຏ຺ຐິຘາຣໍ ປເວຈ຺ຉ. ເທວາຕິ ເມຆໍ ອາລປຕິ.

ໂຄຘິກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸພາຫຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໕໒. ອິຕເຣຫິ ວຸຕ຺ຕຄາຖາສຸ ຕຕິຍປເທ ເອວ ວິເສໂສ. ຕຕ຺ຖ ສຸພາຫຸນາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິຕຎ຺ຈ ກາເຍຕິ ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ກຣຊກາເຍ ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິຕໍ ສມ຺ມເທວ ອປ຺ປິຕໍ. ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ກາຍຄຕາສຕິຠາວນາວເສນ ປຏິລທ຺ຘຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິຕຎ຺ຈ ກາເຍ’’ຕິ.

ສຸພາຫຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໕໓. ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາຍໍ ຕສ຺ສໍ ວິຫຣາມິ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສໍ ກຸຏິກາຍໍ ອປ຺ປມາທປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຕ຺ຖກໍ ປາປິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຣິຍວິຫາຣູປສໍຫິເຕນ ທິພ຺ພວິຫາຣາທິສໍຫິເຕນ ຈ ອິຣິຍາປຖວິຫາເຣນ ວິຫຣາມິ, ອຕ຺ຕຠາວໍ ປວຕ຺ເຕມີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວລ຺ລິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ

໔. ອຸຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

໕໔. ອຸຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕຄາຖາຍໍ ອທຸຕິໂຍຕິ ອສຫາໂຍ, ກິເລສສງ຺ຄຓິກາຍ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ຈ ວິຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ເຖຣານໍ ຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຎ຺ຊນວນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອາສນ຺ທິໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຎ຺ຊນວນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສຸທສ຺ສໂນ ນາມ ມາລາກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສຸມນປຸປ຺ເຜຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິ. ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວສາລິຍໍ ວຊ຺ຊິຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ອວຸຏ຺ຐິຠຍໍ ພ຺ຍາຘິຠຍໍ ອມນຸສ຺ສຠຍນ຺ຕິ ຕີຓິ ຠຍານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຣຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠຄວຕິ ປນ ເວສາລິໍ ປວິຏ຺ເຐ ຠເຍສຸ ຈ ວູປສນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສມ຺ພຫຸລານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມເຍ ຈ ຊາເຕ ອຍໍ ຣາຊກຸມາໂຣ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ຍຖາ ຈາຍໍ ເອວໍ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ. ເຕປິ ຫິ ອິມສ຺ສ ສຫາຍຠູຕາ ລິຈ຺ຉວິຣາຊກຸມາຣາ ເອວໍ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ກສ຺ສປສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລປິ ສຫາຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອິມິນາ ສເຫວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກໍສຸ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສປິ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ກຸສລພີຊໂຣປນາທິໍ ອກໍສູຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ສາເກເຕ ອຎ຺ຊນວເນ ສຸສານຏ຺ຐາເນ ວສນ຺ໂຕ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ມນຸສ຺ເສຫິ ຉຑ຺ຑິຕໍ ຊິຓ຺ຓກໍ ອາສນ຺ທິໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ຈຕູສຸ ປາສາເຓສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ຕິຓາທີຫິ ຉາເທຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄໂຕ. ປຐມມາເສເຍວ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໒໔-໒໘) –

‘‘ສຸທສ຺ສໂນຕິ ນາເມນ, ມາລາກາໂຣ ອຫໍ ຕທາ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠໍ.

‘‘ຊາຕິປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປູຊຍິໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ;

ວິສຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ສຸມໂນ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ສມຊ຺ຌຄໍ.

‘‘ເອຕິສ຺ສາ ປຸປ຺ຜປູຊາຍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຓິຘີຫິ ຈ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ໂສຬສາສິໍສຸ ຣາຊາໂນ, ເທວຸຕ຺ຕຣສນາມກາ;

ຉຕ຺ຕິໍສມ຺ຫິ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຍຖາລທ຺ຘໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິເວເຄນ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ‘‘ອາສນ຺ທິໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໕໕. ຕຕ຺ຖ ອາສນ຺ທິໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອາສນ຺ທີ ນາມ ທີຆປາທກໍ ຈຕຸຣສ຺ສປີຐໍ, ອາຍຕໍ ຈຕຸຣສ຺ສມ຺ປິ ອຕ຺ຖິເຍວ, ຍຕ຺ຖ ນິສີທິຕຸເມວ ສກ຺ກາ, ນ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ຕໍ ອາສນ຺ທິໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍາຠາເວນ ສຸເຂນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ. ເອເຕນ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໍ ເສນາສເນ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ຊຓ຺ຓຸເກນາຠິວສ຺ສຕິ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໕; ມິ. ປ. ໖.໑.໑);

ອປເຣ ‘‘ອາສນ຺ທິກຸຏິກ’’ນ຺ຕິ ປາຐໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາສນ຺ທິປ຺ປມາຓໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ອາສນນິສຊ຺ຊາທິຄເຕ ມນຸສ຺ເສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຎ຺ຈກສ຺ສ ອຸປຣິ ກຕກຸຏິກາ ອາສນ຺ທີ ນາມ, ຕໍ ອາສນ຺ທິໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ໂອຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ອຎ຺ຊນໍ ວນນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ວນໍ, ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓປຸປ຺ຜຠາວໂຕ ຫິ ອຎ຺ຊນາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ວລ຺ລິໂຍ, ຕພ຺ພຫຸລຕາຍ ຕໍ ວນໍ ‘‘ອຎ຺ຊນວນ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ອຎ຺ຊນາ ນາມ ມຫາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຎ຺ຊນວນໍ ໂອຄ຺ຄຍ຺ຫ ອາສນ຺ທິກໍ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນນ຺ຕິ ວິຫຣຕາ ມຍາຕິ ວຈນເສເສເນວ ໂຍຊນາ. ອິທເມວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສີຕິ.

ອຎ຺ຊນວນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິວິຫາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂກ ກຸຏິກາຍນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸຏິວິຫາຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອຸທກທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີຕລໍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຸທ຺ຘມ຺ມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ອາກາເສ ຐິໂຕວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ເຕນ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ເສສໍ ອຎ຺ຊນວນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຍໍ ກິຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສາຍໍ ເຂຕ຺ຕສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເທເວ ຜຸສາຍນ຺ເຕ ເຂຕ຺ຕປາລກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ຕິຓກຸຏິໍ ທິສ຺ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ນິສີທິ. ນິສິນ຺ນມຕ຺ໂຕວ ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໒໙-໓໕) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນິລຎ຺ຊເສ;

ຆຕາສນໍວ ຊລິຕໍ, ອາທິຕ຺ຕໍວ ຫຸຕາສນໍ.

‘‘ປາຓິນາ ອຸທກໍ ຄຍ຺ຫ, ອາກາເສ ອຸກ຺ຂິປິໍ ອຫໍ;

ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ ມຫາວີໂຣ, ພຸທ຺ໂຘ ກາຣຸຓິໂກ ອິສິ.

‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣນາມໂກ;

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ອິມິນາ ທກທາເນນ, ປີຕິອຸປ຺ປາທເນນ ຈ;

ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ທ຺ວິປທິນ຺ທ, ໂລກເຊຏ຺ຐ ນຣາສຠ;

ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ຐານໍ, ຫິຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍໍ.

‘‘ສຫສ຺ສຣາຊນາເມນ, ຕໂຍ ເຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ;

ປຎ຺ຈສຏ຺ຐິກປ຺ປສເຕ, ຈາຕຸຣນ຺ຕາ ຊນາຘິປາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖເຣ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນ ເຂຕ຺ຕປາລໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ກຸຏິກາຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິກາຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຍິທໍ ເຂຕ຺ຕປາລສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຈ ວຈນໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ –

໕໖. ‘‘ໂກ ກຸຏິກາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິກາຍໍ, ວີຕຣາໂຄ ສຸສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ;

ເອວໍ ຊານາຫິ ອາວຸໂສ, ອໂມຆາ ເຕ ກຸຏິກາ ກຕາ’’ຕິ. –

ຕຖາຣູເປນ ສງ຺ຄີຕິໍ ອາໂຣປິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ກຸຏິກາຍນ຺ຕິ, ‘‘ອິມິສ຺ສໍ ກຸຏິກາຍໍ ໂກ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ເຂຕ຺ຕປາລສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸ ກຸຏິກາຍນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຏິວຈນທານໍ. ອຖ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ຕໍ ກຸຏິປຣິໂຠຄໍ ອນຸໂມທາເປຕ຺ວາ ອຸຬາຣໍ ຕເມວ ປຸຎ຺ຎໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ວີຕຣາໂຄ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອໂກ ຠິນ຺ນກິເລໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕ ກຸຏິກາຍໍ ນິສິນ຺ໂນ, ຕໂຕ ເອວ ໂສ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄຕາຍ ວີຕຣາໂຄ ອນຸຕ຺ຕຣສມາຘິນາ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ສຸສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ, ອິມຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ, ອາວຸໂສ ເຂຕ຺ຕປາລ, ຍຖາຫໍ ວທາມິ, ເອວໍ ຊານາຫິ ສທ຺ທຫ ອຘິມຸຈ຺ຈສ຺ສຸ. ອໂມຆາ ເຕ ກຸຏິກາ ກຕາ ຕຍາ ກຕາ ກຸຏິກາ ອໂມຆາ ອວຎ຺ຌາ ສຜລາ ສອຸທ຺ຣຍາ, ຍສ຺ມາ ອຣຫຕາ ຂີຓາສເວນ ປຣິຠຸຕ຺ຕາ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ອນຸໂມທສິ, ຕໍ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕປາໂລ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ຍສ຺ສ ເມ ກຸຏິກາຍໍ ເອທິໂສ ອຍ຺ໂຍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທຕີ’’ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອນຸໂມທນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອິມໍ ປນ ເຕສໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສຸຕ຺ວາ ອນຸໂມທນຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ຕມ຺ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ເຂຕ຺ຕປາລໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ວິຫາສິ ກຸຏິຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອນາສໂວ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ເທວິນ຺ໂທ ຕ຺ວໍ ຠວິສ຺ສສິ.

‘‘ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສສິ;

ຈຕຸຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ຣາຊາ ຣຏ຺ເຐ ຠວິສ຺ສສິ;

ຣຕນກຸຏິ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ, ວີຕຣາໂຄ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ກຸຏິກາຍໍ ລທ຺ຘວິເສສຕ຺ຕາ ປນ ເຖຣສ຺ສ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ກຸຏິວິຫາຣີຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ອຍເມວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາປິ ອໂຫສີຕິ.

ກຸຏິວິຫາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ທຸຕິຍກຸຏິວິຫາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຍມາຫຸ ປຸຣາຓິຍາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸຏິວິຫາຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປສນ຺ນມານໂສ ປຣິຬາຫກາເລ ນຬວິລີເວຫິ ວິຣຈິຕໍ ພີຊນິໍ ອທາສິ. ຕໍ ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນຄາຖາຍ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ເສສໍ ຍເທຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຎ຺ຊນວນິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຍໍ ກິຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ປຸຣາຓກຸຏິກາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ກຸຏິກາ ຊິຓ຺ຓາ, ອຎ຺ຎໍ ກຸຏິກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນວກມ຺ມວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖກາມາ ເທວຕາ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ອິມໍ ອຸຕ຺ຕາໂນຠາສໍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ‘‘ອຍມາຫຸ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

໕໗. ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ອາສນ຺ນປຈ຺ຈກ຺ຂວຈນໍ. ອາຫູຕິ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຫິ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຣາຓິຍາຕິ ປຸຣາຕນີ ອທ຺ຘຄຕາ. ອຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຖຍເສ ນວໍ ກຸຏິນ຺ຕິ ອິມິສ຺ສາ ກຸຏິຍາ ປຸຣາຓຠາເວນ ຊິຓ຺ຓຕາຍ ອິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນີຍຕາຍ ນວໍ ກຸຏິໍ ປຕ຺ຖຍເສ ປຕ຺ເຖສິ ອາສີສສິ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປນ ອາສໍ ກຸຏິຍາ ວິຣາຊຍ ປຸຣາຓິຍໍ ວິຍ ນວາຍມ຺ປິ ກຸຏິຍໍ ອາສໍ ຕຓ຺ຫໍ ອເປກ຺ຂໍ ວິຣາເຊຫິ, ສພ຺ພໂສ ຕຕ຺ຖ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາ ຠິກ຺ຂຸ ປຸນ ນວາ ນາມ ກຸຏິ ຠິກ຺ຂຸ ປຸນ ອິທານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມານາ ທຸກ຺ຂາວຫຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂາ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຍຖານິພ຺ພຕ຺ຕາຍໍ ປຸຣາຓິຍໍເຍວ ກຸຏິຍໍ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕພ຺ພໍ ກໂຣຫີຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ‘‘ອຍໍ ປຸຣາຓີ ຕິຓກຸຏິກາ ຊິຓ຺ຓາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ຕິຓກຸຏິກໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ, ນ ສມຓຘມ຺ມໍ, ເອວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປນ ຠາວນາຍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊເນນ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ອນຕິວຕ຺ຕນໂຕ ອາຍຕິໍ ອຕ຺ຕຠາວກຸຏິມ຺ປິ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ນວາ ຕິຓກຸຏິ ວິຍ ກຣຓທຸກ຺ເຂນ ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ຊຣາມຣຓໂສກປຣິເທວາທິທຸກ຺ຂສໍສຏ຺ຐຕາຍ ທຸກ຺ຂາ, ຕສ຺ມາ ຕິຓກຸຏິຍໍ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວກຸຏິຍໍ ອາສໍ ອເປກ຺ຂໍ ວິຣາຊຍ ສພ຺ພໂສ ຕຕ຺ຖ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ເອວໍ ເຕ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເທວຕາຍ ຈ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສໍເວຄຊາໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໓໖-໔໖) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ, ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ຕິຓຕ຺ຖເຣ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ.

‘‘ນຬມາລໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພີຊນິໍ ອຫໍ;

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປນາເມສິໍ, ທ຺ວິປທິນ຺ທສ຺ສ ຕາທິໂນ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ພີຊນິໍ ໂລກນາຍໂກ;

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສຖ.

‘‘ຍຖາ ເມ ກາໂຍ ນິພ຺ພາຕິ, ປຣິຬາໂຫ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ຕເຖວ ຕິວິຘຄ຺ຄີຫິ, ຈິຕ຺ຕໍ ຕວ ວິມຸຈ຺ຈຕຸ.

‘‘ສພ຺ເພ ເທວາ ສມາຄຈ຺ຉຸໍ, ເຍ ເກຈິ ວນນິສ຺ສິຕາ;

ໂສສ຺ສາມ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ຫາສຍນ຺ຕຎ຺ຈ ທາຍກໍ.

‘‘ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ, ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ;

ທາຍກໍ ສມ຺ປຫໍເສນ຺ໂຕ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ອິມິນາ ພີຊນິທາເນນ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຓິຘີຫິ ຈ;

ສຸພ຺ພໂຕ ນາມ ນາເມນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ມາລຸໂຕ ນາມ ນາເມນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອິມິນາ ພີຊນິທາເນນ, ສມ຺ມານວິປຸເລນ ຈ;

ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ສຸພ຺ພຕາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ເຕ;

ເອກູນຕິໍສສຫສ຺ເສ, ອຏ຺ຐ ມາລຸຕນາມກາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ເຕ ປນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ກຸສຠູຕາ’’ຕິ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສິ. ສາເຍວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສິ. ກຸຏິໂອວາເທນ ລທ຺ຘວິເສສຕ຺ຕາ ຈສ຺ສ ກຸຏິວິຫາຣີຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສີຕິ.

ທຸຕິຍກຸຏິວິຫາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຣມຓີຍກຸຏິກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຣມຓີຍາ ເມ ກຸຏິກາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຣມຓີຍກຸຏິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸສລພີຊໂຣປນໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣສກປ຺ປສຕມຕ຺ຖເກ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ອາສນໍ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ປູເຊຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເສສໍ ອຎ຺ຊນວນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຍໍ ກິຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມກາວາເສ ກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣຕິ, ສາ ໂຫຕິ ກຸຏິກາ ອຠິຣູປາ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕຠິຕ຺ຕິຠູມິກາ ອາຣາມໂປກ຺ຂຣຓິຣາມເຓຍ຺ຍາທິສມ຺ປນ຺ນາ ມຸຕ຺ຕາຊາລສທິສວາລິກາກິຓ຺ຓຠູມິຠາຄາ ເຖຣສ຺ສ ຈ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐງ຺ຄຓຕາທິນາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຣມຓີຍຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໔໗-໕໒) –

‘‘ການນໍ ວນໂມຄ຺ຄຍ຺ຫ, ອປ຺ປສທ຺ທໍ ນິຣາກຸລໍ;

ສີຫາສນໍ ມຍາ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຕາທິໂນ.

‘‘ມາລາຫຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ກຕ຺ວາ ຈ ນໍ ປທກ຺ຂິຓໍ;

ສຕ຺ຖາຣໍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ, ປກ຺ກາມິໍ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ທ຺ວິປທິນ຺ທ, ໂລກເຊຏ຺ຐ ນຣາສຠ;

ສນ຺ນິພ຺ພາເປມິ ອຕ຺ຕານໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣສກປ຺ປສເຕ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ສີຫາສນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕກປ຺ປສເຕ, ສນ຺ນິພ຺ພາປກຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖເຣ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣນ຺ເຕ ກຸຏິກາຍ ຣມຓີຍຠາວໂຕ ວິຫາຣເປກ຺ຂກາ ມນຸສ຺ສາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏິໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ກຕິປຍາ ຘຸຕ຺ຕຊາຕິກາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕຕ຺ຖ ຄຕາ ກຸຏິກາຍ ຣມຓີຍຠາວໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເອຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ອຍໍ ສມໂຓ ສິຍາ ອມ຺ເຫຫິ ອາກຑ຺ຒນີຍຫທໂຍ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ – ‘‘ຣມຓີຍໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ວສນຏ຺ຐານໍ. ມຍມ຺ປິ ຣມຓີຍຣູປາ ປຐມໂຍພ຺ພເນ ຐິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕາທີນິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວີຕຣາຄຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣມຓີຍາ ເມ ກຸຏິກາ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍາ ມໂນຣມາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.