໔. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ໂຄ

໑. ຄຫ຺ວຣຕີຣິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຜຸຏ຺ໂຐ ຑໍເສຫີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຄຫ຺ວຣຕີຣິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ອິໂຕ ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ມິຄລຸທ຺ໂທ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ສິຂິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ເທວນາຄຍກ຺ຂານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວາ ປນ ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ຘມ຺ໂມ ເອສ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ສເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຸນ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຄ຺ຄິທຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາໂທ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຫ຺ວຣຕີເຣ ນາມ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ວສຕິ. ເຕນສ຺ສ ຄຫ຺ວຣຕີຣໂຍຕິ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ໂສ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໒.໔໔-໕໐) –

‘‘ມິຄລຸທ຺ໂທ ປຸເຣ ອາສິ, ອຣຎ຺ເຎ ວິປິເນ ອຫໍ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕໍ.

‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ປກາເສນ຺ຕໍ, ເທເສນ຺ຕໍ, ອມຕໍ ປທໍ;

ອສ຺ໂສສິໍ ມຘຸຣໍ ຘມ຺ມໍ, ສິຂິໂນ ໂລກພນ຺ຘຸໂນ.

‘‘ໂຆເສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິໍ, ອສມປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄເລ;

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ທຸຕ຺ຕຣໍ ຠວໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ສຎ຺ຎມລຠິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ໂຆສສຎ຺ຎາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຎາຕກາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ໂສ ກຕິປຍທິວເສ ວສິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎເມວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຕໍ ຎາຕກາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ ຑໍສມກສາທິວເສນ ພຫຸປຣິສ຺ສຍໍ, ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ອຣຎ຺ຎວາໂສເຍວ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວິເວກາຠິຣຕິກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຜຸຏ຺ໂຐ ຑໍເສຫີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໑. ຕຕ຺ຖ ຜຸຏ຺ໂຐ ຑໍເສຫິ ມກເສຫີຕິ ຑໍສນສີລຕາຍ ‘‘ຑໍສາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຫິ ອນ຺ຘກມກ຺ຂິກາຫິ, ມກສນຎ຺ຎິເຕຫິ ຈ ສູຈິມຸຂປາເຓຫິ ຜຸສ຺ສິໂຕ ທຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣຎ຺ຎສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ວຸຕ຺ຕອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຍຄໂຕ ອຣຎ຺ເຎ. ພ຺ຣຫາວເນຕິ ມຫາຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉຄຫນຕາຍ ມຫາວເນ ອຣຎ຺ຎານິຍໍ. ນາໂຄ ສງ຺ຄາມສີເສວາຕິ ສງ຺ຄາມາວຈໂຣ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ວິຍ ສງ຺ຄາມມຸທ຺ຘນິ ປຣເສນາສມ຺ປຫາຣໍ. ‘‘ອຣຎ຺ຎວາໂສ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ວຓ຺ຓິໂຕ ໂຖມິໂຕ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ສໂຕ ສຕິມາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ຑໍສາທິສມ຺ຜສ຺ເສ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ອຘິວາສເຍ ອຘິວາເສຍ຺ຍ ສເຫຍ຺ຍ, ‘‘ຑໍສາທໂຍ ມໍ ອາພາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ນ ຊເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຫ຺ວຣຕີຣິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສຸປ຺ປິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຊຣໍ ຊີຣມາເນນາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸປ຺ປິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຜລາຜລໍ ອທາສິ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ກາເລ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ລທ຺ຘສໍເວໂຄ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອໂຫສິ. ຊາຕິມເທນ ສຸຕມເທນ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ ປເຣ ຈ ວມ຺ເຠນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຣິຠູຕຣູເປ ສຸສານໂຄປກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຸປ຺ປິໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ອຖ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍຠູຕໍ ໂສປາກຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສໍເວໂຄ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ອຊຣໍ ຊີຣມາເນນາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໒. ຕຕ຺ຖ ອຊຣນ຺ຕິ ຊຣາຣຫິຕໍ, ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຎ຺ຫິ ອຊາຕຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ຊຣາ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິຄເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສາ ນຕ຺ຖີຕິ ຊຣາຠາວເຫຕຸໂຕປິ ອຊຣໍ ນາມ. ຊີຣມາເນນາຕິ ຊີຣນ຺ເຕນ, ຂເຓ ຂເຓ ຊຣໍ ປາປຸຓນ຺ເຕນ. ຕປ຺ປມາເນນາຕິ ສນ຺ຕປ຺ປມາເນນ, ຣາຄາທີຫິ ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ທຍ຺ຫມາເນນ. ນິພ຺ພຸຕິນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສນ຺ຕາປາຠາວໂຕ ນິພ຺ພຸຕສຠາວໍ ນິພ຺ພານໍ. ນິມິຍນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍໍ ເຈຕາເປຍ຺ຍໍ. ປຣມໍ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ອນວເສສກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣປຣິຬາຫວູປສມຘມ຺ມຕາຍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສນ຺ຕິໍ. ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ອນນຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຂເຓ ຂເຓ ຊຣາຍ ອຠິຠຸຍ຺ຍມານຕ຺ຕາ ຊີຣມາເນນ, ຕຖາ ຣາຄຄ຺ຄິອາທີຫິ ສນ຺ຕປ຺ປມາເນນ ຄໂຕ ເອວໍ ອນິຈ຺ເຈນ ທຸກ຺ເຂນ ອສາເຣນ ສພ຺ພຖາປິ ອນຸປສນ຺ຕສຠາເວນ ສອຸປທ຺ທເວນ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ອຊຣໍ ປຣມຸປສມຠູຕໍ ເກນຈິ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ນິພ຺ພານໍ ນິມິຍໍ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍໍ ‘‘ມຫາ ວຕ ເມ ລາໂຠ ມຫາ ອຸທໂຍ ຫຕ຺ຖຄໂຕ’’ຕິ. ຍຖາ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຓ຺ຑໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕາ ນິຣເປກ຺ຂາ ຄຍ຺ຫມາເນນ ສມ຺ພຫຸມານາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມຍໍ ເຖໂຣ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ນິຣເປກ຺ຂຕໍ, ນິພ຺ພານໍ ປຏິເປສິຕຕ຺ຕຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິມິຍໍ ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຣິພ຺ຣູຫຍນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໒.໕໑-໗໗) –

‘‘ວຣຸໂຓ ນາມ ນາເມນ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມນ຺ຕປາຣຄູ;

ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ທສ ປຸຕ຺ຕານິ, ວນມຊ຺ໂຌຄຫິໍ ຕທາ.

‘‘ອສ຺ສມໍ ສຸກຕໍ ກຕ຺ວາ, ສຸວິຠຕ຺ຕໍ ມໂນຣມໍ;

ປຓ຺ຓສາລໍ ກຣິຕ຺ວານ, ວສາມິ ວິປິເນ ອຫໍ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ໂລກວິທູ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ມມຸທ຺ຘຣິຕຸກາໂມ ໂສ, ອາຄຈ຺ຉິ ມມ ອສ຺ສມໍ.

‘‘ຍາວຕາ ວນສຓ຺ຑມ຺ຫິ, ໂອຠາໂສ ວິປຸໂລ ອຫຸ;

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ປຊ຺ຊລີ ວິປິນໍ ຕທາ.

‘‘ທິສ຺ວານ ຕໍ ປາຏິຫີຣໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປຕ຺ຕປຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຜເລນ ປູຊຍິໍ ອຫໍ.

‘‘ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສຫຂາຣິມທາສຫໍ;

ອນຸກມ຺ປາຍ ເມ ພຸທ຺ໂຘ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິ.

‘‘ຂາຣິຠາຣໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປຈ຺ຉໂຕ ເອຫິ ເມ ຕຸວໍ;

ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ຈ ສງ຺ຆມ຺ຫິ, ປຸຎ຺ຎໍ ຕວ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ປຸຏກໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສທາສຫໍ;

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ຕຸສິຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ເພຫິ ນຈ຺ເຈຫິ, ຄີເຕຫິ ວາທິເຕຫິ ຈ;

ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ອນຸໂຠມິ ສທາ ສຸຂໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ໂຠເຄ ເມ ອູນຕາ ນຕ຺ຖິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຍາວຕາ ຈຕຸໂຣ ທີປາ, ສສມຸທ຺ທາ ສປພ຺ພຕາ;

ຜລໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຕ຺ວານ, ອິສ຺ສຣໍ ກາຣຍາມຫໍ.

‘‘ຍາວຕາ ເຍ ປກ຺ຂິຄຓາ, ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕິ ເຈ;

ເຕປິ ເມ ວສມນ຺ເວນ຺ຕິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຍາວຕາ ວນສຓ຺ຑມ຺ຫິ, ຍກ຺ຂາ ຠູຕາ ຈ ຣກ຺ຂສາ;

ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ ຄຣຸຬາ ຈາປິ, ປາຣິຈຣິຍໍ ອຸເປນ຺ຕິ ເມ.

‘‘ກຸມ຺ມາ ໂສຓາ ມຘຸກາຣາ, ຑໍສາ ຈ ມກສາ ອຸໂຠ;

ເຕປິ ມໍ ວສມນ຺ເວນ຺ຕິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຸປຓ຺ຓາ ນາມ ສກຸຓາ, ປກ຺ຂິຊາຕາ ມຫພ຺ພລາ;

ເຕປິ ມໍ ສຣຓໍ ຍນ຺ຕິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເຍປິ ທີຆາຍຸກາ ນາຄາ, ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ມຫາຍສາ;

ເຕປິ ມໍ ວສມນ຺ເວນ຺ຕິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສີຫາ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ຈ ທີປີ ຈ, ອຈ຺ຉໂກກຕຣຈ຺ຉກາ;

ເຕປິ ມໍ ວສມນ຺ເວນ຺ຕິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂອສຘີ ຕິຓວາສີ ຈ, ເຍ ຈ ອາກາສວາສິໂນ;

ສພ຺ເພ ມໍ ສຣຓໍ ຍນ຺ຕິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຸທຸທ຺ທສໍ ສຸນິປຸຓໍ, ຄມ຺ຠີຣໍ ສຸປ຺ປກາສິຕໍ;

ຜສ຺ສຍິຕ຺ວາ ວິຫຣາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ວິໂມກ຺ເຂ ອຏ຺ຐ ຜຸສິຕ຺ວາ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ;

ອາຕາປີ ນິປໂກ ຈາຫໍ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເຍ ຜລຏ຺ຐາ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ, ຂີຓໂທສາ ມຫາຍສາ;

ອຫມຎ຺ຎຕໂຣ ເຕສໍ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ເຕວິຊ຺ຊາ ອິທ຺ຘິປຕ຺ຕາ ຈ, ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ມຫາຍສາ;

ທິພ຺ພໂສຕໍ ສມາປນ຺ນາ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຫໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຜລໍ ອທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຜລທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາປິ ຕເມວ ຄາຖໍ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓວເສນ ອຠາສິ.

ສຸປ຺ປິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂສປາກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍຖາປິ ເອກປຸຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສປາກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ພີຊປູຣຜລານິ ສຕ຺ຖຸ ອຸປເນສິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆຸທ຺ເທສວເສນ ຕິຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາວຕາຍຸກໍ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕຫິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມຫິ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເອກທາ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຂີຣຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸ ເອວ ປຣິພ຺ຠມນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຸຣິມກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ທຸຄ຺ຄຕິຕ຺ຖິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ເກ ຄພ຺ເຠ ວິຊາຍນກາເລ ວິຊາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ມຸຈ຺ຉໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ພຫຸເວລໍ ມຕາ ວິຍ ນິປຊ຺ຊິ. ຕໍ ຎາຕກາ ‘‘ມຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເທວຕານຸຠາເວນ ວາຕວຸຏ຺ຐິຍາ ອຸຏ຺ຐິຕາຍ ອຄ຺ຄິໍ ອທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ທາຣໂກ ປຈ຺ຉິມຠາວິກຕ຺ຕາ ເທວຕານຸຠາເວນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອໂຣໂຄ ນິກ຺ຂມິ. ມາຕາ ປນ ກາລມກາສິ. ເທວຕາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສຣູເປນ ສຸສານໂຄປກສ຺ສ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ກຕິປຍກາລໍ ປຕິຣູເປນ ອາຫາເຣນ ໂປເສສິ. ຕໂຕ ປຣໍ ສຸສານໂຄປໂກ ຈ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒຕິ. ໂສ ຕຖາ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕນ ສຸປິເຍນ ນາມ ທາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຕສ຺ສ ສຸສາເນ ຊາຕສໍວຑ຺ຒຠາວໂຕ ໂສປາໂກຕິ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກໍ ຕໍ ຠຄວາ ປຈ຺ຈູສເວລາຍ ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເວເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຎາຓຊລນ຺ໂຕຄຘໍ ທິສ຺ວາ ສຸສານຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ທາຣໂກ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາ ໂຈທິຍມາໂນ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຣາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ປິຕຣໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນສິ. ຕສ຺ສ ປິຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອນຸຊານິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ນິໂຍເຊສິ. ໂສ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸສາເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈ ຈິຣສ຺ເສວ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໕.໑-໗) –

‘‘ກກຸສນ຺ໂຘ ມຫາວີໂຣ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄູ;

ຄຓມ຺ຫາ ວູປກຏ຺ໂຐ ໂສ, ອຄມາສິ ວນນ຺ຕຣໍ.

‘‘ພີຊມິຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ລຕາຍ ອາວຸຓິໍ ອຫໍ;

ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ຌາຍເຕ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ.

‘‘ທິສ຺ວານຫໍ ເທວເທວໍ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສ຺ສ ວີຣສ຺ສ, ພີຊມິຎ຺ຊມທາສຫໍ.

‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ປມ຺ຫິ, ຍໍ ມິຎ຺ຊມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພີຊມິຎ຺ຊສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ໂສສານິກຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນາວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາປິ ເອກປຸຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໓. ຕຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອກປຸຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ປຸນາຕິ ຈ ກຸລວໍສໍ ຕາຍຕິ ຈາຕິ ປຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຣຊາທິເຠໂທ ປຸຕ຺ໂຕ. ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ເອກປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ເອກປຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ. ວິສເຍ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ປິຍສ຺ມິນ຺ຕິ ປິຍາຍິຕພ຺ພຕາຍ ເຈວ ເອກປຸຕ຺ຕຕາຍ ຈ ຣູປສີລາຈາຣາທີຫິ ຈ ເປມກຣຓຏ຺ຐານຠູເຕ. ກຸສລີຕິ ກຸສລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຂມໍ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ, ຕໍ ລຠິຕພ຺ພໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຸສລີ, ສຕ຺ຕານໍ ຫິເຕສີ ເມຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ສພ຺ເພສຸ ປາເຓສູຕິ ສພ຺ເພສຸ ສຕ຺ເຕສຸ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພາສຸ ທິສາສຸ ສພ຺ເພສຸ ວາ ຠວາທີສຸ, ສພ຺ພາສຸ ວາ ອວຕ຺ຖາສຸ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເອກປຸຕ຺ຕເກ ປິເຍ ມນາເປ ມາຕາປິຕາ ກຸສລີ ເອກນ຺ຕຫິເຕສີ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາສຸ ສພ຺ພາສຸ ທິສາສຸ, ກາມຠວາທິເຠເທສຸ ສພ຺ເພສຸ ຠເວສຸ ທຫຣາທິເຠທາສຸ ສພ຺ພາສຸ ອວຕ຺ຖາສຸ ຈ ຐິເຕສຸ ສພ຺ເພສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ເອກນ຺ຕຫິເຕສິຕາຍ ກຸສລີ ຠເວຍ຺ຍ, ‘‘ມິຕ຺ໂຕ ອຸທາສີໂນ ປຎ຺ຈຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ ສີມໍ ອກຕ຺ວາ ສີມາສມ຺ເຠທວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກຣສໍ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຍ຺ຍາຕິ. ອິມໍ ປນ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອວໍ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຖ, ເຍ ເຕ ຠຄວຕາ ‘ສຸຂໍ ສຸປຕີ’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໑໑.໑໕) ເອກາທສ ເມຕ຺ຕານິສໍສາ ວຸຕ຺ຕາ, ເອກໍເສນ ເຕສໍ ຠາຄິໂນ ຠວຖາ’’ຕິ ໂອວາທມທາສິ.

ໂສປາກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ໂປສິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອນາສນ຺ນວຣາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂປສິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸ ເອວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ທ຺ເວນວຸເຕ ກປ຺ເປ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ມິຄລຸທ຺ໂທ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປເຖ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອາວຸຘໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ນິສີທິຕຸກາມຕໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ຕາວເທວ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ນິສິນ຺ເນ ປນ ຠຄວຕິ ອນປ຺ປກໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ວຏ຺ຏຕິ ອິມສ຺ສ ກຸສລພີຊ’’ນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ຕໍ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ຆາເຕສິ. ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ‘‘ໂສ ກິຣ ຠຄວຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສີເຫນ ຆາຕິໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ສຸຄຕິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ກຸສລພີຊໂຣປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ມຫາວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຄາມຊິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂປສິໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມຠວິກຕາຍ ຘມ຺ມຕາຍ ໂຈທິຍມາໂນ ຊາຕິອາທິໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວູປກຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໓.໑-໑໒) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ລມ຺ພໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ຕຕ຺ເຖວ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອພ຺ໂຠກາສມ຺ຫິ ຈງ຺ກມິ.

‘‘ມິຄລຸທ຺ໂທ ຕທາ ອາສິໍ, ອຣຎ຺ເຎ ການເນ ອຫໍ;

ທິສ຺ວານ ຕໍ ເທວເທວໍ, ຕິຓມຸຏ຺ຐິມທາສຫໍ.

‘‘ນິສີທນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ປກ຺ກາມິໍ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ອຈິຣໍ ຄຕມຕ຺ຕສ຺ສ, ມິຄຣາຊາ ອໂປຖຍິ;

ໂສເຫນ ໂປຖິໂຕ, ສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ອຫໍ.

‘‘ອາສນ຺ເນ ເມ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ເຐ ອນາສເວ;

ສຸມຸຕ຺ໂຕ ສຣເວໂຄວ, ເທວໂລກມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຍູໂປ ຕຕ຺ຖ ສຸໂຠ ອາສິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມາຠິນິມ຺ມິໂຕ;

ສຫສ຺ສກຓ຺ໂຑ ສຕເຠຓ຺ຑຸ, ຘຊາລຸ ຫຣິຕາມໂຍ.

‘‘ປຠາ ນິທ຺ຘາວເຕ ຕສ຺ສ, ສຕຣໍສີວ ອຸຄ຺ຄໂຕ;

ອາກິຓ຺ໂຓ ເທວກຎ຺ຎາຫິ, ອາໂມທິໍ ກາມກາມິຫໍ.

‘‘ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວານ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອາສວກ຺ຂຍໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ນິສີທນມທາສຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຕິຓມຸຏ຺ເຐ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄໂຕ ຎາຕິໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ຎາຕິເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາສນທານາທິນາ ປຐມໍ ອຸປາສິກາ ວິຍ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຊານນ຺ຕີ ປຈ຺ຉາ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕາທີຫິ ປໂລເຠຕຸກາມາ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອໂຫ ອນ຺ຘພາລາ ມາທິເສປິ ນາມ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອຣຎ຺ຎເມວ ຄໂຕ. ຕໍ ອາຣຎ຺ຎກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອຕິລຫຸໍ, ນິວຕ຺ໂຕສິ, ຎາຕເກຫິ ນ ທິຏ຺ໂຐສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອນາສນ຺ນວຣາ ເອຕາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໔. ຕຕ຺ຖ ອນາສນ຺ນວຣາຕິ ເອຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນ ອາສນ຺ນາ ອນຸປຄຕາ, ທູເຣ ເອວ ວາ ຐິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວຣາ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐາ ຫິຕາວຫາ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນິຈ຺ຈເມວ ສພ຺ພກາລເມວ, ນ ຣຕ຺ຕິເມວ, ນ ທິວາປິ, ນ ຣໂຫເວລາຍປິ. ວິຊານຕາຕິ ວິຊານນ຺ເຕນ. ‘‘ອນາສນ຺ນປຣາ’’ຕິປິ ປາຬິ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິອສ຺ສມຫິໍສສີຫພ຺ຍຄ຺ຆຍກ຺ຂຣກ຺ຂສປິສາຈາປິ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ວຣາ ເສຏ຺ຐາ, ນ ອນຕ຺ຖາວຫາ, ເຕ ປນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍເຍວ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ປນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ວິໂມກ຺ຂນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ວິນາເສຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຕ຺ຖໍ ອາປາເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາສນ຺ນວຣາ ເອຕາ ນິຈ຺ຈເມວ ວິຊານຕາຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕູປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຄາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາມາຕິ ຄາມໍ. ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ອຣຎ຺ຎມາຄມ຺ມາຕິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ນິສ຺ສກ຺ເກ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຕໂຕຕິ ມຎ຺ຈກໂຕ. ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອນາລປິຕ຺ວາ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ. ໂປສິໂຍຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ປຣໍ ວິຍ ວທຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ປກ຺ກາມິ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຫໍ ໂປສິໂຍ ປກ຺ກາມິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຍ ປນ ‘‘ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຖຣໍ ຆຣໍ ອຸປຄຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປໂລເຠຕຸກາມາ ຊາຕາ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ຕາວເທວ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ມຎ຺ຈເກ ນິສີທິ. ສາປິ ໂຂ ອິຕ຺ຖີ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ວິຫາເຣ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທິວາຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ຄາມາ ອຣຎ຺ຎມາຄມ຺ມາ’’ຕິ ຄາຖາປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ນິຍ຺ຍຕິ. ວິຫາໂຣ ຫິ ອິຘ ‘‘ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ໂປສິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສາມຎ຺ຎການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸຂໍ ສຸຂຕ຺ໂຖຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາມຎ຺ຎການິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ເອກໍ ມຎ຺ຈໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາມຎ຺ຎການີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຣິຍານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໖.໓໐-໓໓) –

‘‘ວິປສ຺ສິໂນ ຠຄວໂຕ, ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ເອກໍ ມຎ຺ຈໍ ມຍາ ທິນ຺ນໍ, ປສນ຺ເນນ ສປາຓິນາ.

‘‘ຫຕ຺ຖິຍານໍ ອສ຺ສຍານໍ, ທິພ຺ພຍານໍ ສມຊ຺ຌຄໍ;

ເຕນ ມຎ຺ຈກ ທາເນນ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອາສວກ຺ຂຍໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ມຎ຺ຈມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ມຎ຺ຈທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເຖຣສ຺ສ ປນ ຄິຫິສຫາຍໂກ ກາຕິຍາໂນ ນາມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣຕາຍ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ໂຕ ອາຊີວກາປກໂຕ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສາກິຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນາມ ມຫາລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ສຸເຂນ ຊີວຖ, ມຍໍ ປນ ທຸກ຺ຂິຕາ ກິຈ຺ຉຊີວິກາ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ເຈວ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ສຸຂໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສຸຂໍ ນາມ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຸຂເມວ, ຕຎ຺ຈ ຕທນຸຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຕສ຺ສ ອຘິຄຕຠາວໍ ປຣິຍາເຍນ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂໍ ສຸຂຕ຺ໂຖ ລຠເຕ ຕທາຈຣ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໕. ຕຕ຺ຖ ສຸຂນ຺ຕິ ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຎ຺ຈ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕; ອ. ນິ. ໕.໒໗; ວິຠ. ໘໐໔) ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໒໐໓-໒໐໔) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂຕ຺ໂຖຕິ ສຸຂປ຺ປໂຍຊໂນ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ສຸເຂນ ອຕ຺ຖິໂກ. ລຠເຕຕິ ປາປຸຓາຕິ, ອຕ຺ຖິກສ຺ເສເວທໍ ສຸຂໍ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ໂກ ປນ ອຕ຺ຖິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຕທາຈຣ’’ນ຺ຕິ ຕທຕ຺ຖໍ ອາຈຣນ຺ໂຕ, ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເກວລໍ ຕທາຈຣໍ ສຸຂເມວ ລຠເຕ, ອຖ ໂຂ ກິຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປປ຺ໂປຕິ ‘‘ອິຕິປິ ສີລວາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘກາຍວຈີກມ຺ມນ຺ໂຕ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ຌາຍີ ຌານຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ກິຕ຺ຕິໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ປຕ຺ຖຏຍສຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍສສ຺ສ ວຑ຺ຒຕີຕິ ສມ຺ມຸເຂ ຄຸຓາຠິຕ຺ຖວສງ຺ຂາໂຕ ປຣິວາຣສມ຺ປທາສງ຺ຂາໂຕ ຈ ຍໂສ ອສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫຕິ. ອິທານິ ‘‘ຕທາຈຣ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ໂຍ ອຣິຍມຏ຺ຐງ຺ຄິກມຎ຺ຊສໍ ອຸຊຸໍ, ຠາເວຕິ ມຄ຺ຄໍ ອມຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຣິຍຠາວກຣຓຏ຺ເຐນ ອຣິຍໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິອຏ຺ຐງ຺ຄສມຸທາຍຕາຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ, ອນ຺ຕທ຺ວຍຣຫິຕມຊ຺ຌິມປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ອກຸຏິລຏ຺ເຐນ ອຎ຺ຊສໍ, ກາຍວງ຺ກາທິປ຺ປຫານໂຕ ອຸຊຸໍ, ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ມຄ຺ຄນິຍຏ຺ເຐນ ກິເລເສ ມາເຣນ຺ໂຕ ຄມນຏ຺ເຐນ ຈ ‘‘ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທໍ ອມຕສ຺ສ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄມາຍ ຠາເວຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວຑ຺ເຒຕິ ຈ, ໂສ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ສຸຂຕ຺ໂຖ ຕທາຈຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ລຠຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປສນ຺ນມານໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິທເມວ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ.

ສາມຎ຺ຎການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸມາປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສາຘຸ ສຸຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸມາປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ອຊິນຈມ຺ມວສໂນ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປາທພ຺ຠຎ຺ຊນເຕລໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ ເວຬຸກຓ຺ຏກນຄເຣ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ‘‘ນນ຺ໂທ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ມາຕາ ປນສ຺ສ ກຸມາ ນາມ, ເຕນ ກຸມາປຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ລທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ປຣິຍນ຺ຕປພ຺ພຕປສ຺ເສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍຏ຺ຐາເນ ວສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໓.໒໔-໓໐) –

‘‘ນຄເຣ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ, ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສາມຫໍ;

ຈມ຺ມວາສີ ຕທາ ອາສິໍ, ກມຓ຺ຑລຸຘໂຣ ອຫໍ.

‘‘ອທ຺ທສໍ ວິມລໍ ພຸທ຺ຘໍ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອປຣາຊິຕໍ;

ປຘານໍ ປຫິຕຕ຺ຕໍ ຕໍ, ຌາຍິໍ ຌານຣຕໍ ວສິໍ.

‘‘ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘຎ຺ຈ, ໂອຆຕິຓ຺ຓມນາສວໍ;

ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນສຸມໂນ, ອພ຺ຠຎ຺ຊນມທາສຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ອພ຺ຠຎ຺ຊນມທາສຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອພ຺ຠຎ຺ຊນສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ, ທິສ຺ວາ ເຕ ໂອວທນ຺ໂຕ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຕໍ ສາຘຸ ຈຣິຕກ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໖. ຕຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ສຸນ຺ທຣໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສວນໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕໍ ວິເສສໂຕ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸສວນໍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ. ສາຘຸ ຈຣິຕກນ຺ຕິ ຕເທວ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຈຣິຕໍ ຈິຓ຺ຓໍ, ສາຘຸຈຣິຕເມວ ຫິ ‘‘ຈຣິຕກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທທ຺ວເຍນາປິ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ຕທນຸຣູປໍ ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ‘‘ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາເລ ນວກມຊ຺ຌິມເຖຣກາເລ, ສພ຺ເພສຸ ວາ ອິຣິຍາປຖກ຺ຂເຓສຸ. ອນິເກຕວິຫາໂຣຕິ ກິເລສານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາ ນິເກຕາ ນາມ, ໂລກິຍາ ວາ ຉຬາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ຍຖາຫ – ‘‘ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕວິສາຣວິນິພນ຺ຘາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ‘ນິເກຕສາຣີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໓.໓). ເຕສໍ ນິເກຕານໍ ປຫານຕ຺ຖາຍ ປຏິປທາ ອນິເກຕວິຫາໂຣ. ອຕ຺ຖປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ຕໍ ອາຊານິຕຸກາມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ຖປເຠທສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນໍ, ກຸສລາທິເຠທສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ, ກິໍ ອກຸສລໍ, ກິໍ ສາວຊ຺ຊໍ, ກິໍ ອນວຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໙໖) ປຸຈ຺ຉນໍ ອຕ຺ຖປຸຈ຺ຉນໍ. ປທກ຺ຂິຓກມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິຠາເວນ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ. ອິຘາປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອຕໍ ສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ສາຘຸ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ສຸຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຈຣິຕໍ, ໂຍ ຈ ອນິເກຕວິຫາໂຣ, ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖປຸຈ຺ຉນໍ, ຍຎ຺ຈ ປທກ຺ຂິຓກມ຺ມໍ, ເອຕໍ ສາມຎ຺ຎໍ ເອໂສ ສມຓຠາໂວ. ຍສ຺ມາ ອິມາຍ ເອວ ປຏິປທາຍ ສມຓຠາໂວ, ນ ອຎ຺ຎຖາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ມຄ຺ຄຜລສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ສ ວາ ປນ ອຍໍ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ, ຕໍ ປເນຕໍ ສາມຎ຺ຎໍ ຍາທິສສ຺ສ ສມ຺ຠວາຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກິຎ຺ຈນສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ, ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓທາສິທາສາທິປຣິຄ຺ຄຫປຏິຄ຺ຄຫຓຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸມາປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ກຸມາປຸຕ຺ຕສຫາຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນານາຊນປທໍ ຍນ຺ຕີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸມາປຸຕ຺ຕສຫາຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຣຸກ຺ຂທຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ຍຖາວິຠວໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວຬຸກຓ຺ຏກນຄເຣ ອິທ຺ເຘ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຸທນ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ‘‘ວາສຸໂລ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ກຸມາປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຍສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ‘‘ກຸມາປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ຫິ ນູນ ໂສ ໂອຣໂກ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ຍຕ຺ຖ ກຸມາປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ຕທນຸພນ຺ເຘນ ສຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ສຎ຺ຊາຕຉນ຺ໂທ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸມາປຸຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍນ຺ຕປພ຺ພເຕ ຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ນານາຊນປເທສຸ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນ ຕຕ຺ຖ ໂກລາຫລໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸທນ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຊນປທວິຕກ຺ກໍ ອນຸວຕ຺ເຕນ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ ວິຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ສໍເວຄຊາໂຕ ຕເມວ ສໍເວຄໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕທມນສ຺ສ ອງ຺ກຸສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ນານາຊນປທໍ ຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໓໗. ຕຕ຺ຖ ນານາຊນປທນ຺ຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ນານາວິຘໍ ຊນປທໍ, ກາສິໂກສລາທິອເນກຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕີຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິຈຣນ຺ຕາຕິ ‘‘ອສຸໂກ ຊນປໂທ ສຸຠິກ຺ໂຂ ສຸລຠປິຓ຺ໂຑ, ອສຸໂກ ເຂໂມ ອໂຣໂຄ’’ຕິອາທິວິຕກ຺ກວເສນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ. ອສຎ຺ຎຕາຕິ ຕສ຺ເສວ ຊນປທວິຕກ຺ກສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕາຍ ຈິຕ຺ເຕນ ອສໍຍຕາ. ສມາຘິຎ຺ຈ ວິຣາເຘນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ມູລຠູຕໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠທໍ ສມາຘິຎ຺ຈ ນາມ ວິຣາເຘນ຺ຕິ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ. ເທສນ຺ຕຣຈຣເຓນ ຌາຍິຕຸໍ ໂອກາສາຠາເວນ ອນຘິຄຕໍ ສມາຘິໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕາ, ອຘິຄຕຎ຺ຈ ວສີຠາວານາປາທເນນ ຊີຣນ຺ຕາ ວີຣາເຘນ຺ຕິ ນາມ. ກິໍສຸ ຣຏ຺ຐຈຣິຍາ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍຠູຕານໍ ຣຏ຺ຐຈຣິຍາ ຊນປທຈາຣິກາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ກິໍ ນາມ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘສ຺ສຕິ, ນິຣຕ຺ຖກາວາ’’ຕິ ຄຣຫນ຺ໂຕ ວທຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອີທິສີ ເທສນ຺ຕຣຈຣິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ນ ອຕ຺ຖາວຫາ, ອປິ ຈ ໂຂ ອນຕ຺ຖາວຫາ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ວິຣາຘນໂຕ, ຕສ຺ມາ. ວິເນຍ຺ຍ ສາຣມ຺ຠນ຺ຕິ ວສນປເທເສ ອຣຕິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສາຣມ຺ຠໍ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສໍ ຕທນຸຣູເປນ ປຏິສງ຺ຂາເນນ ວິເນຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ. ຌາເຍຍ຺ຍາຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຈາຕິ ທຸວິເຘນປິ ຌາເນນ ຌາເຍຍ຺ຍ. ອປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ເກຫິ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ວາ ນ ປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ເຕສໍ ວສໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕເມວ ສໍເວຄໍ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໓.໓໖-໔໑) –

‘‘ການນໍ ວນໂມຄ຺ຄຍ຺ຫ, ເວຬຸໍ ເຉຕ຺ວານຫໍ ຕທາ;

ອາລມ຺ພນໍ ກຣິຕ຺ວານ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອທທິໍ ພຫຸໍ.

‘‘ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ສຸພ຺ພເຕ ອຠິວາທິຍ;

ອາລມ຺ພທຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວານ, ປກ຺ກາມິໍ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທຓ຺ຑມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ທຓ຺ຑທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນຕ຺ຖໍ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວຕ຺ຖໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕປິ ‘‘ນານາຊນປທໍ ຍນ຺ຕິ’’ຕິ ອິທເມວ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຕສ຺ມາ ຕເທວສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສີຕິ.

ກຸມາປຸຕ຺ຕສຫາຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຄວມ຺ປຕິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ອິທ຺ຘິຍາ ສຣຠຸນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຄວມ຺ປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ອິໂຕ ເອກຕິໍເສ ກປ຺ເປ ສິຂິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຈຕິເຍ ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ເວທິກຎ຺ຈ ກາເຣສິ. ກສ຺ສປສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກຸເລ ພຫຸໍ ໂຄມຓ຺ຑລໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ໂຄປາລກາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ເອກໍ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣໍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ພຫິຄາເມ ເທວສິກໍ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ສູຣິຍາຕເປນ ກິລມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສິຣີສທຓ຺ເຑ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ສິຣີສສາຂາໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ສາຂາມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ‘‘ມຓ຺ຑປສ຺ສ ສມີເປ ສິຣີສຣຸກ຺ຂໍ ໂຣເປສີ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ເທວສິກໍ ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິເກສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິມກມ຺ມສໍສູຈກໍ ວິມານທ຺ວາເຣ ມຫນ຺ຕໍ ສິຣີສວນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ເນຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ສພ຺ພກາເລ ອຸປໂສຠຍມານໍ, ເຕນ ຕໍ ວິມານໍ ‘‘ເສຣີສກ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຍສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ຄິຫິສຫາເຍສຸ ຄວມ຺ປຕິ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເທສນາວສາເນ ສຫາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໓.໔໒-໔໗) –

‘‘ມິຄລຸທ຺ໂທ ປຸເຣ ອາສິໍ, ວິປິເນ ວິຈຣໍ ອຫໍ;