໖. ອຠຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸຕ຺ວາ ສຸຠາສິຕໍ ວາຈນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖນກາເລ ປຐມໍ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ເຕນສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມພເລນ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ອປາຍປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນາໂຫສິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຊິນໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຠໂຍ ສຍມ຺ຠຸໍ;

ນ ຄຈ຺ຉິ ກປ຺ປານິ ອປາຍຠູມິໍ, ສຕສຫສ຺ສານິ ອຸຬາຣສທ຺ໂຘ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໕.໒໒໑)

ເຂຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາທີຫິ ຕສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນານໍ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຠາເວນ ໂສ ອປຣິເມຍ຺ໂຍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ ກຸສລາຠິສນ຺ໂທ ຕາທິໂສ ອໂຫສິ. ‘‘ອຈິນ຺ຕິເຍ ປສນ຺ນານໍ, ວິປາໂກ ໂຫຕິ ອຈິນ຺ຕິໂຍ’’ຕິ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໘໒) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຫິ ຠເວ ອຸປຈິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກມໂຫສິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເກຕກປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊມກາສິ. ເອວໍ ອຸຬາເຣຫິ ປຸຎ຺ຎວິເສເສຫິ ສຸຄຕີສຸ ເອວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຠໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ນິຄຓ຺ເຐນ ນາຏປຸຕ຺ເຕນ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອເນກໍສພ຺ຍາກຣຓຠາເວ ຠຄວຕາ ກຖິເຕ ນິຄຓ຺ຐານໍ ປຣາຊຍໍ, ສຕ຺ຖຸ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ. ຕໂຕ ຣຎ຺ເຎ ພິມ຺ພິສາເຣ ກາລງ຺ກເຕ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕາລຈ຺ຉິຄ຺ຄຬູປມສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໒.໑໗-໒໒) –

‘‘ວິນຕານທິຍາ ຕີເຣ, ວິຫາສິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ.

‘‘ມຘຸຄນ຺ຘສ຺ສ ປຸປ຺ເຜນ, ເກຕກສ຺ສ ອຫໍ ຕທາ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມປູຊຍິໍ.

‘‘ເອກນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຕ຺ວາ ສຸຠາສິຕໍ ວາຈ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໖. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ວາຕິ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ, ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ສຸຠາສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕໍ, ສມ຺ມເທວ ຠາສິຕໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໂຕ ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ຈ ກິຎ຺ຈິ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ສາຘນວເສນ ຠາສິຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈວິຠາວນີຍຘມ຺ມກຖໍ. ນ ຫິ ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ອຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ. ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸໂນຕິ ອາທິຈ຺ຈວໍເສ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ອາທິຈ຺ໂຈ ພນ຺ຘຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ຠຄວາ. ຕສ຺ສ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸໂນ. ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ວາ ພນ຺ຘູຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ຠຄວາ. ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ໂຍ ອນ຺ຘກາເຣ ຕມສີ ປຠງ຺ກໂຣ, ເວໂຣຈໂນ ມຓ຺ຑລີ ອຸຄ຺ຄເຕໂຊ;

ມາ ຣາຫຸ ຄິລີ ຈຣມນ຺ຕລິກ຺ເຂ, ປຊໍ ມມໍ ຣາຫຸ ປມຸຎ຺ຈ ສູຣິຍ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໙໑);

ປຈ຺ຈພ຺ຍຘິນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ. ຫີ-ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ນິປຸຓນ຺ຕິ ສຓ຺ຫໍ ປຣມສຸຂຸມໍ, ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ວາ. ຫີ-ຕິ ວາ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈພ຺ຍຘິໍ ນິປຸຓໍ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ມາ ນ ທານິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ກິໍ ປຏິວິຊ຺ຌີຕິ ອາຫ ‘‘ວາລຄ຺ຄໍ ອຸສຸນາ ຍຖາ’’ຕິ. ຍຖາ ສຕ຺ຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິໍ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ ກຸສໂລ ອິສ຺ສາໂສ ອຸສຸນາ ກຓ຺ເຑນ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ເອວໍ ປຈ຺ຈພ຺ຍຘິໍ ນິປຸຓໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອຠຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.