໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນາຫໍ ຠຍສ຺ສ ຠາຍາມີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຆຣພນ຺ຘນໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສາລວເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ວສຕິ. ເຕນ ສມເຍນ ປິຍທສ຺ສີ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມາມຕວສ຺ເສນ ກິເລສສນ຺ຕາປໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຕາປເສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ສາລວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ. ຕາປໂສ ວນມູລຜລຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຸປ຺ຜິຕສາລທຓ຺ຑສາຂາໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສວເສເນວ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕາວເທວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄໂຕ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ສິຕສ຺ສ ປາຕຸກຣຓາປເທເສນ ຕສ຺ສ ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນິຄ຺ໂຣໂຘຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ເຊຕວນປຏິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ພຸທ຺ຘານຸຠາວທສ຺ສເນນ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາໂທ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໑໙໐-໒໒໐) –

‘‘ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ສາລວນໍ, ສຸກໂຕ ອສ຺ສໂມ ມມ;

ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ, ວສາມິ ວິປິເນ ຕທາ.

‘‘ປິຍທສ຺ສີ ຈ ຠຄວາ, ສຍມ຺ຠູ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ;

ວິເວກກາໂມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສາລວນມຸປາຄມິ.

‘‘ອສ຺ສມາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ປວນໍ ອຄມາສຫໍ;

ມູລຜລໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ອາຫິນ຺ທາມິ ວເນ ຕທາ.

‘‘ຕຕ຺ຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ປິຍທສ຺ສິໍ ມຫາຍສໍ;

ສຸນິສິນ຺ນໍ ສມາປນ຺ນໍ, ວິໂຣຈນ຺ຕໍ ມຫາວເນ.

‘‘ຈຕຸທຓ຺ເຑ ຐເປຕ຺ວານ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຣີ ອຫໍ;

ມຓ຺ຑປໍ ສຸກຕໍ ກຕ຺ວາ, ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ຉາທຍິໍ.

‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ຘາຣຍິຕ຺ວານ, ມຓ຺ຑປໍ ສາລຉາທິຕໍ;

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມວນ຺ທຫໍ.

‘‘ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສມາຘິໂຕ;

ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ, ນິສີທິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ສາວໂກ ວຣຸໂຓ ນາມ, ປິຍທສ຺ສິສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ວສີສຕສຫສ຺ເສຫິ, ອຸປຄຈ຺ຉິ ວິນາຍກໍ.

‘‘ປິຍທສ຺ສີ ຈ ຠຄວາ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ສິຕໍ ປາຕຸກຣີ ຊິໂນ.

‘‘ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ປິຍທສ຺ສິສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ, ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖ ມຫາມຸນິໍ.

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເຫຕຸ, ສິຕກມ຺ມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ກາຣເຓ ວິຊ຺ຊມານມ຺ຫິ, ສຕ຺ຖາ ປາຕຸກເຣ ສິຕໍ.

‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ໂຍ ເມ ຘາເຣສິ ມາຓໂວ;

ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວານ, ສິຕໍ ປາຕຸກຣິໍ ອຫໍ.

‘‘ອໂນກາສໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎໍ ວິປຈ຺ຈຕິ;

ເທວໂລເກ ມນຸສ຺ເສ ວາ, ໂອກາໂສວ ນ ສມ຺ມຕິ.

‘‘ເທວໂລເກ ວສນ຺ຕສ຺ສ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ;

ຍາວຕາ ປຣິສາ ຕສ຺ສ, ສາລຈ຺ຉນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ເພຫິ ນຈ຺ເຈຫິ, ຄີເຕຫິ ວາທິເຕຫິ ຈ;

ຣມິສ຺ສຕິ ສທາ ສນ຺ໂຕ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມາຫິໂຕ.

‘‘ຍາວຕາ ປຣິສາ ຕສ຺ສ, ຄນ຺ຘຄນ຺ຘີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ສາລສ຺ສ ປຸປ຺ຜວສ຺ໂສ ຈ, ປວສ຺ສິສ຺ສຕິ ຕາວເທ.

‘‘ຕໂຕ ຈຸໂຕຍໍ ມນຸໂຊ, ມານຸສໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ;

ອິຘາປິ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ສພ຺ພກາລໍ ຘຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ອິຘ ນຈ຺ຈຎ຺ຈ ຄີຕຎ຺ຈ, ສມ຺ມຕາຬສມາຫິຕໍ;

ປຣິວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ ມໍ ນິຈ຺ຈໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈ ສູຣິເຍ, ສາລວສ຺ສໍ ປວສ຺ສເຕ;

ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ວສ຺ສເຕ ສພ຺ພກາລິກໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ນາເມນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມ ສຸທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ຘມ຺ມໍ ອຠິສເມນ຺ຕສ຺ສ, ສາລຈ຺ຉນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຈິຕເກ ຌາຍມານສ຺ສ, ຉທນໍ ຕຕ຺ຖ ເຫສ຺ສຕິ.

‘‘ວິປາກໍ ກິຕ຺ຕຍິຕ຺ວານ, ປິຍທສ຺ສີ ມຫາມຸນິ;

ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕປ຺ເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມວຸຏ຺ຐິຍາ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປານິ ເທເວສຸ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ສຏ຺ຐິ ຈ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ.

‘‘ເທວໂລກາ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ, ລຠາມິ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ;

ອິຘາປິ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ມຓ຺ຑປສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ມຍ຺ຫໍ, ຈຣິໂມ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ອິຘາປິ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ເຫສ຺ສຕິ ສພ຺ພກາລິກໍ.

‘‘ມຫາມຸນິໍ ໂຕສຍິຕ຺ວາ, ໂຄຕມໍ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄວໍ;

ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ຐານໍ, ຫິຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ນາໂຄວ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ, ວິໂມກ຺ຂາປິ ຈ ອຏ຺ຐິເມ;

ຉຬຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປນ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓວເສນ ‘‘ນາຫໍ ຠຍສ຺ສ ຠາຍາມີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໑. ຕຕ຺ຖ ຠາຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ຊາຕິຊຣາທິ. ຠຍສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສາມິວຈນໍ, ຠຍໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓາທິນາ ເຫຕຸນາ ນາຫໍ ຠາຍາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ສຕ຺ຖາ ໂນ ອມຕສ຺ສ ໂກວິໂທ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ອມເຕ ກຸສໂລ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອມຕທາເນ ເຉໂກ. ຍຕ຺ຖ ຠຍໍ ນາວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຠຍໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຕິ ຕໂຕ ນິພ຺ພານໂຕ. ວຊນ຺ຕີຕິ ອຠຍຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອຠຍຏ຺ຐານໍ ນາມ. ເກນ ປນ ວຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ວຊນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທກຣຓາ ຠິກ຺ຂູ ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂນກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖາຕິ ວາ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມເຫຕຸ ອຕ຺ຕານຸວາທາທິກໍ ປຎ຺ຈວີສຕິວິຘມ຺ປິ ຠຍໍ ນາວຕິຏ຺ຐຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ອຣິເຍນ ມຄ຺ເຄນ ວຊນ຺ຕິ ອຠຍຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ຠິກ຺ຂູ, ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອຫມ຺ປິ ຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ນາຫໍ ຠຍສ຺ສ ຠາຍາມີຕິ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຈິຕ຺ຕກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນີລາສຸຄີວາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈິຕ຺ຕກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອາຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສນ຺ຕຘມ຺ເມນ ນາມ ເອຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ນິພ຺ພາເນ ຈ ອຘິມຸຈ຺ຈິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໂກ ນາມ ນາເມນ. ໂສ ຠຄວຕິ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຣິຍານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານປາທກໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຈິເຣເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໑-໗) –

‘‘ກຓິກາຣໍວ ໂຊຕນ຺ຕໍ, ນິສິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ວິປສ຺ສິໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຕີຓິ ກິງ຺ກຓິປຸປ຺ຜານິ, ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຠິໂຣປຍິໍ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠິປູເຊຕ຺ວາ, ຄຈ຺ຉາມິ ທກ຺ຂິຓາມຸໂຂ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສໍ ອຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ເອກນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ຣາຊຄຫໍ ອຸປຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອຣຎ຺ເຎ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫາສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປມາທວິຫາຣນິເວທເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ນີລາສຸຄີວາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໒. ຕຕ຺ຖ ນີລາສຸຄີວາຕິ ນີລສຸຄີວາ, ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖຎ຺ເຫຕ຺ຖ ທີໂຆ ກໂຕ, ຣາຊິວນ຺ຕຕາຍ ສຸນ຺ທຣາຍ ຄີວາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ນີລວຓ຺ຓຕາຍ ນີລາ. ໂສຠນກຓ຺ຐຕາຍ ສຸຄີວາ. ສິຂິໂນຕິ ມຕ຺ຖເກ ຊາຕາຍ ສິຂາຍ ສສ຺ສິຣິກຠາເວນ ສິຂິໂນ. ໂມຣາຕິ ມຍູຣາ. ກາຣມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ກາຣມ຺ພຣຸກ຺ເຂ. ກາຣມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ວາ ຕສ຺ສ ວນສ຺ສ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ກາຣມ຺ຠິຍນ຺ຕິ ກາຣມ຺ຠນາມເກ ວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິນທນ຺ຕີຕິ ປາວຸສ຺ສກາເລ ເມຆຄຊ຺ຊິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເກກາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸຕຸສມ຺ປທາສິທ຺ເຘນ ສເຣນ ຫໍສາທິເກ ອຠິຠວນ຺ຕາ ວິຍ ນທນ຺ຕິ. ເຕຕິ ເຕ ໂມຣາ. ສີຕວາຕກີຬິຕາຕິ ສີເຕນ ເມຆວາເຕນ ສຎ຺ຊາຕກີຬິຕາ ມຘຸຣວສ຺ສິຕໍ ວສ຺ສນ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທວິໂນທນຕ຺ຖໍ ສຍິຕໍ, ກາຍກິລມຖປຏິປສ຺ສມ຺ຠນາຍ ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕເວລາຍໍ ສຸປນ຺ຕໍ. ຌາຍນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຌາເນຫິ ຌາຍນສີລໍ ຠາວນານຸຍຸຕ຺ຕໍ. ນິໂພເຘນ຺ຕີຕິ ປໂພເຘນ຺ຕິ. ‘‘ອິເມປິ ນາມ ນິທ຺ທໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາຄຣນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນາຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຸປ຺ປາທເນນ ສຍນໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຈິຕ຺ຕກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂຄສາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຫໍ ໂຂ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂຄສາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອາຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍໍ ໂອລມ຺ພມານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຣຫທ຺ຘໂຊ ວຕາຍ’’ນ຺ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຫິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ອິພ຺ຠກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂຄສາໂລ ນາມ ນາເມນ. ໂສເຓນ ປນ ໂກຏິກຓ຺ເຓນ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂສປິ ນາມ ມຫາວິຠໂວ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນາຫ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຣິຍານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕຄາມສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ສານຸປພ຺ພເຕ ວິຫາສິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ທິວເສ ທິວເສ ຠິກ຺ຂໍ ເທຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ມາຕາ ມຘຸສກ຺ຂຣາຠິສງ຺ຂຕໍ ປາຍາສໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຉາຍາຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ສ ມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວິຕປຕ຺ຕປາຓີ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິ. ໂຠຊນສປ຺ປາຍລາເຠນ ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ກລ຺ລຕາຍ ສມາຫິໂຕ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓາທິເກ ຕິກ຺ເຂ ສູເຣ ວຫນ຺ເຕ ອປ຺ປກສິເຣເນວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ຠາວນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປນ຺ໂຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໘-໑໔) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ, ອຸທງ຺ຄໂຓ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ຕຕ຺ຖທ຺ທສໍ ປໍສຸກູລໍ, ທຸມຄ຺ຄມ຺ຫິ ວິລມ຺ພິຕໍ.

‘‘ຕີຓິ ກິງ຺ກຓິປຸປ຺ຜານິ, ໂອຈິນິຕ຺ວານຫໍ ຕທາ;

ເຫຏ຺ຐາ ປຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ປໍສຸກູລໍ ອປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສໍ ອຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ເອກນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປູຊິຕ຺ວາ ອຣຫທ຺ຘຊໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖໍ ປພ຺ພຕສານຸເມວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໓. ຕຕ຺ຖ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ມິນ຺ຕິ ເວຬຸຄຈ຺ຉສ຺ສ ສມີເປ, ຕສ຺ສ ຉາຍາຍໍ. ຠຸຕ຺ວານ ມຘຸປາຍສນ຺ຕິ ມຘຸປສິຕ຺ຕປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ. ປທກ຺ຂິຓນ຺ຕິ ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາເຫນ, ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທສ຺ສ ສມ຺ມາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ, ຍທິປິ ອິທານິ ກຕກິຈ຺ໂຈ, ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປນ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສານຸໍ ປຏິຄມິສ຺ສາມີຕິ ປຸພ຺ເພ ມຍາ ວຸຕ຺ຖປພ຺ພຕສານຸເມວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫຍນ຺ຕິ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິກາຍວິເວກຎ຺ຈ ປຣິພ຺ຣູຫຍນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ວາ ປຣິພ຺ຣູຫນເຫຕຸ ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ຄໂຕ, ອຍເມວ ຈ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສິ.

ໂຄສາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຸຄນ຺ຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອນຸວສ຺ສິໂກ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸຄນ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸເຕ ກປ຺ເປ ຕິສ຺ສສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ກາເລ ມນຸສ຺ສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ມິຄພ຺ຍຘເນນ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ປທວຬຎ຺ຊໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ປທເຈຕິຍານິ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣຕາຍ ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມານິ ປທານີ’’ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ໂກຣຓ຺ຑກປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ມຫຄ຺ຆໂຄສິຕຈນ຺ທນໍ ປິສິຕ຺ວາ ເຕນ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ – ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມຍ຺ຫໍ ສຣີຣໍ ເອວໍສຸຄນ຺ຘໍ ໂຫຕູ’’ຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎານິປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ພຫູນິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸ ເອວ ປຣິວຕ຺ຕມາໂນ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕຸ ສຣີຣໍ ສກລມ຺ປິ ເຄຫໍ ສຸຣຠິຄນ຺ຘໍ ວາຍຕິ. ຊາຕທິວເສ ປນ ວິເສສໂຕ ປຣມສຸຄນ຺ຘໍ ສາມນ຺ຕເຄເຫສຸປິ ວາຍເຕວ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຄນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາເສລຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໑໕-໒໔) –

‘‘ວນກມ຺ມິໂກ ປຸເຣ ອາສິໍ, ປິຕຸມາຕຸມເຕນຫໍ;

ປສຸມາເຣນ ຊີວາມິ, ກຸສລໍ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ມມ ອາສຍສາມນ຺ຕາ, ຕິສ຺ໂສ ໂລກຄ຺ຄນາຍໂກ;

ປທານິ ຕີຓິ ທສ຺ເສສິ, ອນຸກມ຺ປາຍ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ອກ຺ກນ຺ເຕ ຈ ປເທ ທິສ຺ວາ, ຕິສ຺ສນາມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ປເທ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ.

‘‘ໂກຣຓ຺ຑໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ, ປາທປໍ ຘຣຓີຣຸຫໍ;

ສໂກສກໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ປທເສຏ຺ຐໍ ອປູຊຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ໂກຣຓ຺ຑກຉວີ ໂຫມິ, ສຸປ຺ປຠາໂສ ຠວາມຫໍ.

‘‘ທ຺ເວນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປທປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸວສ຺ສິໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໔. ຕຕ຺ຖ ອນຸວສ຺ສິໂກຕິ ອນຸຄໂຕ ອຸປຄໂຕ ວສ຺ສໍ ອນຸວສ຺ໂສ, ອນຸວສ຺ໂສວ ອນຸວສ຺ສິໂກ. ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕ, ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຄຕວສ຺ສມຕ຺ໂຕ ເອກວສ຺ສິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອນຸຄຕໍ ປຈ຺ຉາຄຕໍ ອປຄຕໍ ວສ຺ສໍ ອນຸວສ຺ສໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອນຸວສ຺ສິໂກ. ຍສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ວສ຺ສໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ນ ຄຓນູປຄຕໍ, ໂສ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອວສ຺ສິໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປສ຺ສ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ຕວ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຸຘມ຺ມຠາວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕໍ ເອກນ຺ຕນິຍ຺ຍານິກຕໍ ປສ຺ສ, ຍຕ຺ຖ ອນຸວສ຺ສິໂກ ຕຸວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຕຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ສຈ຺ຉິກຕາ, ຕໂຕ ເອວ ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ໂອວາໂທ ອນຸສິກ຺ຂິໂຕຕິ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ.

ສຸຄນ຺ຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ໂອຠາສຊາຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເຈຕິເຍ ຈນ຺ທນສາເຣນ ເວທິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸຬາຣໍ ປູຊາສກ຺ກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຊ຺ຌາສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ອາຈິນິຕ຺ວາ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ນນ຺ທິໍ ຊເນນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ນນ຺ທິໂຍຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘາທີສຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ເຕສຸ ສຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກຕາຘິກາຣຕາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໑໕-໒໐) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ຊລິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິຂນ຺ໂຘວ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ.

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ຈ ມຫາວີເຣ, ຖູໂປ ວິຕ຺ຖາຣິໂກ ອຫຸ;

ທູຣໂຕວ ອຸປຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ຘາຕຸເຄຫວຣຸຕ຺ຕເມ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ອກໍ ຈນ຺ທນເວທິກໍ;

ທິສ຺ສຕິ ຖູປຂນ຺ໂຘ ຈ, ຖູປານຸຈ຺ຉວິໂກ ຕທາ.

‘‘ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ.

ໂອມຕ຺ຕໍ ເມ ນ ປສ຺ສາມິ, ປຸພ຺ພກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຎ຺ຈທສກປ຺ປສເຕ, ອິໂຕ ອຏ຺ຐ ຊນາ ອຫຸໍ;

ສພ຺ເພ ສມຕ຺ຕນາມາ ເຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຈີນວໍສມິຄທາເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ເຖເຣ ເອກທິວສໍ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠິໍສາເປຕຸກາໂມ ຕສ຺ສ ເຠຣວຣູປໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ‘‘ມາໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປາປິມ, ເຍ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕວ ກິຣິຍາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕໂຕນິທານໍ ປນ ຕ຺ວໍ ເອວ ວິຆາຕໍ ອນຕ຺ຖໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂອຠາສຊາຕໍ ຜລຄ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໕. ຕຕ຺ຖ ໂອຠາສຊາຕນ຺ຕິ ຎາໂຓຠາເສນ ຊາໂຕຠາສໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ອນວເສສໂຕ ກິເລສນ຺ຘກາຣສ຺ສ ວິຫຕວິທ຺ຘໍສິຕຠາວໂຕ ອຕິວິຍ ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລຄນ຺ຕິ ຜລໍ ຄຕໍ ອຸປຄຕໍ, ອຄ຺ຄຜລຎາຓສຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສາມຎ຺ເຎນ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິຓ຺ຫໂສ’’ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ນິໂຣຘນິນ຺ນຕາຍ ຂີຓາສວານໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ຜເລນ ສຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ຕາທິສນ຺ຕິ ຕຖາຣູປໍ, ອຣຫນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຣິຠຸຍ຺ຍ. ກຓ຺ຫາຕິ ມາຣໍ ອາລປຕິ, ໂສ ຫິ ກຓ຺ຫກມ຺ມຕ຺ຕາ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິຕາຍ ຈ ‘‘ກຓ຺ໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉສີຕິ ອິຘ ກຸຈ຺ຉິອນຸປ຺ປເວສາທິນາ ນິຣຕ຺ຖກໍ ກາຍປຣິສ຺ສມໍ ທຸກ຺ຂໍ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ອປ຺ປຕິກາຣໍ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ອຸປຄມິສ຺ສສິ ປາປຸຓິສ຺ສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ສມໂຓ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

ນນ຺ທິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອຠຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸຕ຺ວາ ສຸຠາສິຕໍ ວາຈນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖນກາເລ ປຐມໍ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ເຕນສ຺ສ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມພເລນ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ອປາຍປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນາໂຫສິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຊິນໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຠໂຍ ສຍມ຺ຠຸໍ;

ນ ຄຈ຺ຉິ ກປ຺ປານິ ອປາຍຠູມິໍ, ສຕສຫສ຺ສານິ ອຸຬາຣສທ຺ໂຘ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໕.໒໒໑)

ເຂຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາທີຫິ ຕສ຺ສ ຈ ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນານໍ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຠາເວນ ໂສ ອປຣິເມຍ຺ໂຍ ປຸຎ຺ຎາຠິສນ຺ໂທ ກຸສລາຠິສນ຺ໂທ ຕາທິໂສ ອໂຫສິ. ‘‘ອຈິນ຺ຕິເຍ ປສນ຺ນານໍ, ວິປາໂກ ໂຫຕິ ອຈິນ຺ຕິໂຍ’’ຕິ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໘໒) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຫິ ຠເວ ອຸປຈິຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ຕສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກມໂຫສິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເກຕກປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊມກາສິ. ເອວໍ ອຸຬາເຣຫິ ປຸຎ຺ຎວິເສເສຫິ ສຸຄຕີສຸ ເອວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຠໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ນິຄຓ຺ເຐນ ນາຏປຸຕ຺ເຕນ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫໍ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ອາໂຣເປຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອເນກໍສພ຺ຍາກຣຓຠາເວ ຠຄວຕາ ກຖິເຕ ນິຄຓ຺ຐານໍ ປຣາຊຍໍ, ສຕ຺ຖຸ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ. ຕໂຕ ຣຎ຺ເຎ ພິມ຺ພິສາເຣ ກາລງ຺ກເຕ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕາລຈ຺ຉິຄ຺ຄຬູປມສຸຕ຺ຕເທສນາຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໒.໑໗-໒໒) –

‘‘ວິນຕານທິຍາ ຕີເຣ, ວິຫາສິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ເອກຄ຺ຄໍ ສຸສມາຫິຕໍ.

‘‘ມຘຸຄນ຺ຘສ຺ສ ປຸປ຺ເຜນ, ເກຕກສ຺ສ ອຫໍ ຕທາ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມປູຊຍິໍ.

‘‘ເອກນວຸເຕ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິກິຕ຺ຕເນນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຕ຺ວາ ສຸຠາສິຕໍ ວາຈ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໖. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ວາຕິ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ, ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ. ສຸຠາສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕໍ, ສມ຺ມເທວ ຠາສິຕໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໂຕ ມຫາກາຣຸຓິກຕາຍ ຈ ກິຎ຺ຈິ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອກນ຺ຕໂຕ ສາຘນວເສນ ຠາສິຕໍ ຈຕຸສຈ຺ຈວິຠາວນີຍຘມ຺ມກຖໍ. ນ ຫິ ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ ອຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ. ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸໂນຕິ ອາທິຈ຺ຈວໍເສ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ອາທິຈ຺ໂຈ ພນ຺ຘຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ຠຄວາ. ຕສ຺ສ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸໂນ. ອາທິຈ຺ຈສ຺ສ ວາ ພນ຺ຘູຕິ ອາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸ, ຠຄວາ. ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ໂຍ ອນ຺ຘກາເຣ ຕມສີ ປຠງ຺ກໂຣ, ເວໂຣຈໂນ ມຓ຺ຑລີ ອຸຄ຺ຄເຕໂຊ;

ມາ ຣາຫຸ ຄິລີ ຈຣມນ຺ຕລິກ຺ເຂ, ປຊໍ ມມໍ ຣາຫຸ ປມຸຎ຺ຈ ສູຣິຍ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໙໑);

ປຈ຺ຈພ຺ຍຘິນ຺ຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ. ຫີ-ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ນິປຸຓນ຺ຕິ ສຓ຺ຫໍ ປຣມສຸຂຸມໍ, ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈເມວ ວາ. ຫີ-ຕິ ວາ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈພ຺ຍຘິໍ ນິປຸຓໍ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ມາ ນ ທານິ ກິຎ຺ຈິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ກິໍ ປຏິວິຊ຺ຌີຕິ ອາຫ ‘‘ວາລຄ຺ຄໍ ອຸສຸນາ ຍຖາ’’ຕິ. ຍຖາ ສຕ຺ຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິໍ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ ກຸສໂລ ອິສ຺ສາໂສ ອຸສຸນາ ກຓ຺ເຑນ ອວິຣຊ຺ຌນ຺ໂຕ ວິຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ເອວໍ ປຈ຺ຈພ຺ຍຘິໍ ນິປຸຓໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອຠຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.