໑. ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນາຫໍ ຠຍສ຺ສ ຠາຍາມີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຆຣພນ຺ຘນໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສາລວເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ວສຕິ. ເຕນ ສມເຍນ ປິຍທສ຺ສີ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມາມຕວສ຺ເສນ ກິເລສສນ຺ຕາປໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຕາປເສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ສາລວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປນ຺ໂນ. ຕາປໂສ ວນມູລຜລຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຸປ຺ຜິຕສາລທຓ຺ຑສາຂາໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສວເສເນວ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆປິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕາວເທວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄໂຕ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ສິຕສ຺ສ ປາຕຸກຣຓາປເທເສນ ຕສ຺ສ ຠາວິນິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ພຫຸໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນິຄ຺ໂຣໂຘຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ເຊຕວນປຏິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ພຸທ຺ຘານຸຠາວທສ຺ສເນນ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາໂທ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໙.໑໙໐-໒໒໐) –

‘‘ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ສາລວນໍ, ສຸກໂຕ ອສ຺ສໂມ ມມ;

ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ, ວສາມິ ວິປິເນ ຕທາ.

‘‘ປິຍທສ຺ສີ ຈ ຠຄວາ, ສຍມ຺ຠູ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ;

ວິເວກກາໂມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສາລວນມຸປາຄມິ.

‘‘ອສ຺ສມາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ປວນໍ ອຄມາສຫໍ;

ມູລຜລໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ອາຫິນ຺ທາມິ ວເນ ຕທາ.

‘‘ຕຕ຺ຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ປິຍທສ຺ສິໍ ມຫາຍສໍ;

ສຸນິສິນ຺ນໍ ສມາປນ຺ນໍ, ວິໂຣຈນ຺ຕໍ ມຫາວເນ.

‘‘ຈຕຸທຓ຺ເຑ ຐເປຕ຺ວານ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຣີ ອຫໍ;

ມຓ຺ຑປໍ ສຸກຕໍ ກຕ຺ວາ, ສາລປຸປ຺ເຜຫິ ຉາທຍິໍ.

‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ຘາຣຍິຕ຺ວານ, ມຓ຺ຑປໍ ສາລຉາທິຕໍ;

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມວນ຺ທຫໍ.

‘‘ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສມາຘິໂຕ;

ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ, ນິສີທິ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ.

‘‘ສາວໂກ ວຣຸໂຓ ນາມ, ປິຍທສ຺ສິສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ວສີສຕສຫສ຺ເສຫິ, ອຸປຄຈ຺ຉິ ວິນາຍກໍ.

‘‘ປິຍທສ຺ສີ ຈ ຠຄວາ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ສິຕໍ ປາຕຸກຣີ ຊິໂນ.

‘‘ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ປິຍທສ຺ສິສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ, ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖ ມຫາມຸນິໍ.

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເຫຕຸ, ສິຕກມ຺ມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ກາຣເຓ ວິຊ຺ຊມານມ຺ຫິ, ສຕ຺ຖາ ປາຕຸກເຣ ສິຕໍ.

‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ໂຍ ເມ ຘາເຣສິ ມາຓໂວ;

ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວານ, ສິຕໍ ປາຕຸກຣິໍ ອຫໍ.

‘‘ອໂນກາສໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎໍ ວິປຈ຺ຈຕິ;

ເທວໂລເກ ມນຸສ຺ເສ ວາ, ໂອກາໂສວ ນ ສມ຺ມຕິ.

‘‘ເທວໂລເກ ວສນ຺ຕສ຺ສ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມງ຺ຄິໂນ;

ຍາວຕາ ປຣິສາ ຕສ຺ສ, ສາລຈ຺ຉນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ເພຫິ ນຈ຺ເຈຫິ, ຄີເຕຫິ ວາທິເຕຫິ ຈ;

ຣມິສ຺ສຕິ ສທາ ສນ຺ໂຕ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມາຫິໂຕ.

‘‘ຍາວຕາ ປຣິສາ ຕສ຺ສ, ຄນ຺ຘຄນ຺ຘີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ສາລສ຺ສ ປຸປ຺ຜວສ຺ໂສ ຈ, ປວສ຺ສິສ຺ສຕິ ຕາວເທ.

‘‘ຕໂຕ ຈຸໂຕຍໍ ມນຸໂຊ, ມານຸສໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ;

ອິຘາປິ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ສພ຺ພກາລໍ ຘຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ອິຘ ນຈ຺ຈຎ຺ຈ ຄີຕຎ຺ຈ, ສມ຺ມຕາຬສມາຫິຕໍ;

ປຣິວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ ມໍ ນິຈ຺ຈໍ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈ ສູຣິເຍ, ສາລວສ຺ສໍ ປວສ຺ສເຕ;

ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ວສ຺ສເຕ ສພ຺ພກາລິກໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ນາເມນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມ ສຸທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ຘມ຺ມໍ ອຠິສເມນ຺ຕສ຺ສ, ສາລຈ຺ຉນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຈິຕເກ ຌາຍມານສ຺ສ, ຉທນໍ ຕຕ຺ຖ ເຫສ຺ສຕິ.

‘‘ວິປາກໍ ກິຕ຺ຕຍິຕ຺ວານ, ປິຍທສ຺ສີ ມຫາມຸນິ;

ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕປ຺ເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມວຸຏ຺ຐິຍາ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປານິ ເທເວສຸ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ສຏ຺ຐິ ຈ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ.

‘‘ເທວໂລກາ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ, ລຠາມິ ວິປຸລໍ ສຸຂໍ;

ອິຘາປິ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ມຓ຺ຑປສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຉິມໂກ ມຍ຺ຫໍ, ຈຣິໂມ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ອິຘາປິ ສາລຈ຺ຉທນໍ, ເຫສ຺ສຕິ ສພ຺ພກາລິກໍ.

‘‘ມຫາມຸນິໍ ໂຕສຍິຕ຺ວາ, ໂຄຕມໍ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄວໍ;

ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ຐານໍ, ຫິຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ, ຠວາ ສພ຺ເພ ສມູຫຕາ;

ນາໂຄວ ພນ຺ຘນໍ ເຉຕ຺ວາ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ສ຺ວາຄຕໍ ວຕ ເມ ອາສິ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ, ວິໂມກ຺ຂາປິ ຈ ອຏ຺ຐິເມ;

ຉຬຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປນ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ຫຸຕ຺ວາ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓວເສນ ‘‘ນາຫໍ ຠຍສ຺ສ ຠາຍາມີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໒໑. ຕຕ຺ຖ ຠາຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠຍໍ, ຊາຕິຊຣາທິ. ຠຍສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສາມິວຈນໍ, ຠຍໂຕ ຠາຍິຕພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓາທິນາ ເຫຕຸນາ ນາຫໍ ຠາຍາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ສຕ຺ຖາ ໂນ ອມຕສ຺ສ ໂກວິໂທ’’ຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ອມເຕ ກຸສໂລ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອມຕທາເນ ເຉໂກ. ຍຕ຺ຖ ຠຍໍ ນາວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ນິພ຺ພາເນ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຠຍໍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ. ເຕນາຕິ ຕໂຕ ນິພ຺ພານໂຕ. ວຊນ຺ຕີຕິ ອຠຍຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອຠຍຏ຺ຐານໍ ນາມ. ເກນ ປນ ວຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ເຄນ ວຊນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທກຣຓາ ຠິກ຺ຂູ ສໍສາເຣ ຠຍສ຺ສ ອິກ຺ຂນກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖາຕິ ວາ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມເຫຕຸ ອຕ຺ຕານຸວາທາທິກໍ ປຎ຺ຈວີສຕິວິຘມ຺ປິ ຠຍໍ ນາວຕິຏ຺ຐຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠຕິ, ເຕນ ອຣິເຍນ ມຄ຺ເຄນ ວຊນ຺ຕິ ອຠຍຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ຠິກ຺ຂູ, ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອຫມ຺ປິ ຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ນາຫໍ ຠຍສ຺ສ ຠາຍາມີຕິ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.