໕. ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອນ຺ໂຘຫໍ ຫຕເນຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຖູປມເຫ ກຍິຣມາເນ ອຸມາປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖູປໍ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມຫາສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປາໂລຕິ ນາມມກໍສຸ. ມາຕາ ຕສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ອຎ຺ຎໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຈູຬປາໂລຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ມຫາປາໂລຕິ ໂວຫຣິໍສຸ. ອຖ ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປາໂລ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ກຸຏຸມ຺ພຠາຣໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ເສວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ສຫາຍຠິກ຺ຂູ ລຠິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາວນານຸກູລໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຄາມວາສິເກຫິ ອຸປາສເກຫິ ກາເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ນາຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອກ຺ຂິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ເວຊ຺ໂຊ ເຠສຊ຺ຊໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ເວຊ຺ເຊນ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕນສ຺ສ ໂຣໂຄ ວຑ຺ຒິ. ໂສ ‘‘ອກ຺ຂິໂຣຄວູປສມນໂຕ ກິເລສໂຣຄວູປສມນເມວ ມຍ຺ຫໍ ວຣ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ຂິໂຣຄໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍເຍວ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ຕສ຺ສ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອກ຺ຂີນິ ເຈວ ກິເລສາ ຈ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ອຣຫາ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໒໑-໒໕) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກມຫິເຕ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫ;

ສິທ຺ຘຕ຺ຖມ຺ຫິ ຠຄວຕິ, ມຫາຖູປມໂຫ ອຫຸ.

‘‘ມເຫ ປວຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ອຸມາປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຖູປມ຺ຫິ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຖູປປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ນວເມ ກປ຺ເປ, ໂສມເທວສນາມກາ;

ປຎ຺ຈາສີຕິສຸ ຣາຊາໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ເຖເຣ ອກ຺ຂິໂຣເຄນ ວິຫາເຣ ໂອຫີເນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອຸປາສກາ ‘‘ກສ຺ມາ ເຖໂຣ ນາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສກາຠິຠູຕາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອິທານິ ມຍເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ປວາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄມິສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ, ‘‘ອຫໍ ທຸພ຺ພໂລ ອຈກ຺ຂຸໂກ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ສອຸປທ຺ທໂວ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉຖ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ມຫາເຖເຣ ຈ ມມ ວນ຺ທນາຍ ວນ຺ທຖ, ຈູຬປາລສ຺ສ ມມ ປວຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ປຸຣິສໍ ເປເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ປຸນປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຄມນໍ ອລຠນ຺ຕາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ອຸປາສເກ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ມຫາເຖເຣ ຈ ຕສ຺ສ ວນ຺ທນາຍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຈູຬປາລສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ປາລິໂຕ ນາມ, ອິມໍ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ມຄ຺ໂຄ ສປຣິສ຺ສໂຍ, ນ ສກ຺ກາ ເອເກນ ຄຫຏ຺ເຐນ ຄນ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເປເສສຸໍ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ໂອໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ເອກິສ຺ສາ ກຏ຺ຐຫາຣິຍາ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ອິທານິເມວ ອິຕ຺ຖິຍາ ຄີຕສທ຺ໂທ ສຸໂຕ, ສາມເຓໂຣ ຈ ຈິຣາຍຕິ, ນູນ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ປາໂປ ຊາໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາມເຓໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ນ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ‘‘ຕາທິເສນ ປາເປນ ມຍ຺ຫໍ ຍຏ຺ຐິຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ‘‘ພຫຸປຣິສ຺ສໂຍ ມຄ຺ໂຄ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອນ຺ຘາ, ກຖໍ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ພາລ ອິເຘວ ເມ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາປິ ຕາທິເສນ ຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໙໕. ‘‘ອນ຺ໂຘຫໍ ຫຕເນຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານປກ຺ຂນ຺ໂທ;

ສຍມາໂນປິ ຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ນ ສຫາເຍນ ປາເປນາ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິຕ຺ຖ;

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຘຕິ ຈກ຺ຂຸວິກໂລ. ຫຕເນຕ຺ໂຕຕິ ວິນຏ຺ຐຈກ຺ຂຸໂກ, ເຕນ ‘‘ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິວເສນາຫໍ ອຸປຫຕເນຕ຺ຕຕາຍ ອນ຺ໂຘ, ນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘຠາເວນາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ຘຠາວໍ ວິເສເສຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອນ຺ໂຘ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອນ຺ເຘ ຊິຓ຺ເຓ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໘) ວິຍ ມໍສຈກ຺ຂຸເວກລ຺ລທີປນໍ, ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ’’ (ອຸທາ. ໕໔) ‘‘ອນ຺ໂຘ ເອກຈກ຺ຂຸ ທ຺ວິຈກ຺ຂູ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໒໙) ວິຍ ນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸເວກລ຺ລທີປນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫຕເນຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ມຸຂ຺ຍເມວ ອນ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ກນ຺ຕາເຣ ວິວເນ ທີຆມຄ຺ຄໍ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ, ນ ຊາຕິກນ຺ຕາຣາທິຄຫນໍ ສໍສາຣທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານໍ ອຍໍ ເຖໂຣ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ສຍມາໂນປີຕິ ສຍນ຺ໂຕປິ, ປາເທສຸ ອວຫນ຺ເຕສຸ ອຸເຣນ ຊຓ຺ຓຸກາຫິ ຈ ຠູມິຍໍ ສໍສຣນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ນ ສຫາເຍນ ປາເປນາຕິ ຕາທິເສນ ປາປປຸຄ຺ຄເລນ ສຫາຍຠູເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ສໍເວຄຊາໂຕ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ມຍາ ສາຫສິກກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ເຖຣສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ເຕນ ສກ຺ໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຄາມິປຸຣິສໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ຎາເປຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕທເຫວ ສາຍນ຺ເຫ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຖຣໍ ເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຊຕວເນ ຈູຬປາລິເຕນ ກາຣິຕາຍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຜລເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຫາຍວຓ຺ເຓນ ເຖຣສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ; ຈູຬປາລິໂຕປິ ຕໍ ຍາວຊີວໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ.

ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.