໖. ປຣາຠວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ປຣາຠວສຸຕ຺ຕໍ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ ກິຣ ສຸຕ຺ວາ ເທວານໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ວຸຑ຺ຒິຎ຺ຈ ໂສຕ຺ຖິຎ຺ຈ ກຖຍມາເນນ ເອກໍເສນ ຠໂວ ເອວ ກຖິໂຕ, ໂນ ປຣາຠໂວ. ຫນ຺ທ ທານິ ເຍນ ສຕ຺ຕາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ເນສໍ ປຣາຠວມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ອຖ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ເທວຕາໂຍ ປຣາຠວສຸຕ຺ຕໍ ໂສຕຸກາມາ ອິມສ຺ມິໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ເອກວາລຄ຺ຄໂກຏິໂອກາສມຕ຺ເຕ ທສປິ ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສຏ຺ຐິປິ ສຕ຺ຕຕິປິ ອສີຕິປິ ສຸຂຸມຕ຺ຕຠາເວ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສພ຺ພເທວມາຣພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສິຣິຍາ ຈ ເຕເຊນ ຈ ອຘິຄຍ຺ຫ ວິໂຣຈມານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕໂຕ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຓຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣາຠວປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຣາຠວນ຺ຕໍ ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອກນ຺ຕຣິກາ ຄາຖາ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ສຸວິຊາໂນ ຠວໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອກນ຺ຕຣິກາ ເອວ ອວສານຄາຖາ ຈ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເທຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ປຣາຠວສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວກ຺ຂາມ.

໙໑. ປຣາຠວນ຺ຕໍ ປຸຣິສນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ປຣາຠວນ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຫາຍນ຺ຕໍ ວິນສ຺ສນ຺ຕໍ. ປຸຣິສນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ຊນ຺ຕຸໍ. ມຍໍ ປຸຈ຺ຉາມໂຄຕມາຕິ ເສສເທເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕານໍ ນິທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ໂຄຕ຺ເຕນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາລປຕິ. ຠວນ຺ຕໍ ປຸຏ຺ຐຸມາຄມ຺ມາຕິ ມຍຎ຺ຫິ ຠວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຈກ຺ກວາຬາ ອາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ອາທຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ກິໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຄຕານໍ ອມ຺ຫາກໍ ພ຺ຣູຫິ ປຣາຠວໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ກິໍ ມຸຂໍ, ກິໍ ທ຺ວາຣໍ, ກາ ໂຍນິ, ກິໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ມຍໍ ປຣາຠວນ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ ຊາເນຍ຺ຍາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ‘‘ປຣາຠວນ຺ຕໍ ປຸຣິສ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣາຠວໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ປຣາຠວກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣາຠວກາຣເຓ ຫິ ຎາເຕ ເຕນ ກາຣຓສາມຎ຺ເຎນ ສກ຺ກາ ໂຍ ໂກຈິ ປຣາຠວປຸຣິໂສ ຊານິຕຸນ຺ຕິ.

໙໒. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສຸຏ຺ຐຸ ປາກຏີກຣຓຕ຺ຖໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເທສນາຍ ປຣາຠວມຸຂໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຸວິຊາໂນ ຠວ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍ຺ວາຍໍ ຠວໍ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອປຣິຫາຍນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ, ໂສ ສຸວິຊາໂນ ໂຫຕິ, ສຸເຂນ ອກສິເຣນ ອກິຈ຺ເຉນ ສກ຺ກາ ວິຊານິຕຸໍ. ໂຍປາຍໍ ປຣາຠວຕີຕິ ປຣາຠໂວ, ປຣິຫາຍຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ຍສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ປຣາຠວໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ມຸຂໍ ມໍ ປຸຈ຺ຉຖ, ໂສປິ ສຸວິຊາໂນ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ຘມ຺ມກາໂມ ຠວໍ ໂຫຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໍ ກາເມຕິ, ປິເຫຕິ, ປຕ຺ເຖຕິ, ສຸຓາຕິ, ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ສຸວິຊາໂນ ໂຫຕິ. ອິຕໂຣປິ ຘມ຺ມເທສ຺ສີ ປຣາຠໂວ, ຕເມວ ຘມ຺ມໍ ເທສ຺ສຕິ, ນ ກາເມຕິ, ນ ປິເຫຕິ, ນ ປຕ຺ເຖຕິ, ນ ສຸຓາຕິ, ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໍ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ສຸຕ຺ວາ ຈ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ສຸວິຊາໂນ ໂຫຕີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຠຄວາ ປຏິປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມກາມຕໍ ຠວໂຕ ມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສ຺ສິຕໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໙໓. ອຖ ສາ ເທວຕາ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທມານາ ອາຫ ‘‘ອິຕິ ເຫຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອິຕິ ຫິ ຍຖາ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ, ຕເຖວ ເອຕໍ ວິຊານາມ, ຄຓ຺ຫາມ, ຘາເຣມ, ປຐໂມ ໂສ ປຣາຠໂວ ໂສ ຘມ຺ມເທສ຺ສິຕາລກ຺ຂໂຓ ປຐໂມ ປຣາຠໂວ. ຍານິ ມຍໍ ປຣາຠວມຸຂານິ ວິຊານິຕຸໍ ອາຄຕມ຺ຫາ, ເຕສຸ ອິທໍ ຕາວ ເອກໍ ປຣາຠວມຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຄ຺ຄໂຫ, ປຣາຠວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປຣາຠໂວ. ເກນ ຈ ປຣາຠວນ຺ຕິ? ຍໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂໍ, ກາຣຓໍ, ເຕນ. ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ເຕນ ເອວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຣາຠໂວຕິ ວາ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂນ຺ຕິ ວາ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວເມກໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂໍ ວິຊານາມາຕິ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຎາຕຸກາມຕາຍາຫ ‘‘ທຸຕິຍໍ ຠຄວາ ພ຺ຣູຫິ, ກິໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ຕຕິຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໙໔. ພ຺ຍາກຣຓປກ຺ເຂປິ ຈ ຍສ຺ມາ ເຕ ເຕ ສຕ຺ຕາ ເຕຫິ ເຕຫິ ປຣາຠວມຸເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ນ ເອໂກເຍວ ສພ຺ເພຫິ, ນ ຈ ສພ຺ເພ ເອເກເນວ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຕສໍ ຕານິ ຕານິ ປຣາຠວມຸຂານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສນ຺ຕສ຺ສ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເອວ ເທສນາຍ ນານາວິຘານິ ປຣາຠວມຸຂານິ ພ຺ຍາກາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ອສນ຺ໂຕ ນາມ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ, ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ອວູປສນ຺ເຕນ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ເຕ ອສນ຺ໂຕ ອສ຺ສປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕາທີນໍ ອເຈລກໂກຣຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ວິຍ. ສນ຺ໂຕ ນາມ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວກາ. ເຍ ວາ ປນຎ຺ເຎປິ ວູປສນ຺ເຕນ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄຕາ, ເຕ ສນ຺ເຕ ນ ກຸຣຸເຕ ປິຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປິເຍ ອິຏ຺ເຐ ກນ຺ເຕ ມນາເປ ນ ກຸຣຸເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວເນຍ຺ຍວເສນ ເຫຕ຺ຖ ວຈນເຠໂທ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ສນ຺ເຕ ນ ກຸຣຸເຕຕິ ສນ຺ເຕ ນ ເສວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍຖາ ‘‘ຣາຊານໍ ເສວຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ເຖ ຣາຊານໍ ປິຍໍ ກຸຣຸເຕຕິ ສທ຺ທວິທູ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ປິຍນ຺ຕິ ປິຍມາໂນ, ຕຸສ຺ສມາໂນ, ໂມທມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ, ທສາກຸສລກມ຺ມປຖາ ວາ. ຕໍ ອສຕໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈຕິ, ປິເຫຕິ, ປຕ຺ເຖຕິ, ເສວຕິ. ເອວເມຕາຍ ຄາຖາຍ ອສນ຺ຕປິຍຕາ, ສນ຺ຕອປ຺ປິຍຕາ, ອສທ຺ຘມ຺ມໂຣຈນຎ຺ຈາຕິ ຕິວິຘໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຣິໂສ ປຣາຠວຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ເນວ ອິຘ ນ ຫຸຣໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣາຠວໂຕ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໍ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອເສວນາ ຈ ພາລານໍ, ປຓ຺ຑິຕານຎ຺ຈ ເສວນາ’’ຕິ ຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ ວກ຺ຂາມ.

໙໖. ນິທ຺ທາສີລີ ນາມ ໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ, ນິສີທນ຺ໂຕປິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕປິ, ສຍາໂນປິ ນິທ຺ທາຍຕິເຍວ. ສຠາສີລີ ນາມ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ, ຠສ຺ສາຣາມຕມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອນຸຏ຺ຐາຕາຕິ ວີຣິຍເຕຊວິຣຫິໂຕ ອຸຏ຺ຐານສີໂລ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎຫິ ໂຈທິຍມາໂນ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ສມາໂນ ຄຫຏ຺ຐກມ຺ມໍ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ປພ຺ພຊິຕກມ຺ມໍ ອາຣຠຕິ. ອລໂສຕິ ຊາຕິອລໂສ, ອຈ຺ຈນ຺ຕາຠິຠູໂຕ ຖິເນນ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ເອວ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸສ຺ສາເຫນ ອຎ຺ຎໍ ອິຣິຍາປຖໍ ນ ກປ຺ເປຕິ. ອຕີເຕ ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອປລາຍນອລສາ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕໂຕ ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນາປິ ປນ ອລໂສ ອລໂສຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘໂຊວ ຣຖສ຺ສ, ຘູໂມວ ອຄ຺ຄິໂນ, ໂກໂຘ ປຎ຺ຎາຓມສ຺ສາຕິ ໂກຘປຎ຺ຎາໂຓ. ໂທສຈຣິໂຕ ຂິປ຺ປໂກປີ ອຣຸກູປມຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວຣູໂປ ໂຫຕິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ນິທ຺ທາສີລຕາ, ສຠາສີລຕາ, ອນຸຏ຺ຐານຕາ, ອລສຕາ, ໂກຘປຎ຺ຎາຓຕາຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ເນວ ຄຫຏ຺ໂຐ ຄຫຏ຺ຐວຸຑ຺ຒິໍ, ນ ປພ຺ພຊິໂຕ ປພ຺ພຊິຕວຸຑ຺ຒິໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຣິຫາຍຕິເຍວ ປຣາຠວຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣາຠວໂຕ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໙໘. ມາຕາຕິ ຊນິກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປິຕາຕິ ຊນໂກເຍວ. ຊິຓ຺ຓກໍ ສຣີຣສິຖິລຕາຍ. ຄຕໂຍພ຺ພນໍ ໂຍພ຺ພນາຕິກ຺ກເມນ ອາສີຕິກໍ ວາ ນາວຸຕິກໍ ວາ ສຍໍ ກມ຺ມານິ ກາຕຸມສມຕ຺ຖໍ. ປຫຸ ສນ຺ໂຕຕິ ສມຕ຺ໂຖ ສມາໂນ ສຸຂໍ ຊີວມາໂນ. ນ ຠຣຕີຕິ ນ ໂປເສຕິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ມາຕາປິຕູນໍ ອຠຣຓໍ, ອໂປສນໍ, ອນຸປຏ຺ຐານໍ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຍໍ ຕໍ –

‘‘ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໑໐໖; ອ. ນິ. ໔.໖໓) –

ມາຕາປິຕຸຠຣເຓ ອານິສໍສໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ‘‘ມາຕາປິຕໂຣປິ ນ ຠຣຕິ, ກໍ ອຎ຺ຎໍ ຠຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິນ຺ທຎ຺ຈ ວຊ຺ຊນີຍຕຎ຺ຈ ທຸຄ຺ຄຕິຎ຺ຈ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ປຣາຠວຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣາຠວໂຕ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໐໐. ປາປານໍ ພາຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ, ສມິຕຕ຺ຕາ ສມຓໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລປ຺ປຠວມ຺ປິ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊຸປຄຕໍ ສມຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວາປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາຈນກໍ. ມຸສາວາເທນ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ‘‘ວທ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈເຍນາ’’ຕິ ປວາເຣຕ຺ວາ ຍາຈິໂຕ ວາ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອປ຺ປທາເນນ ຕສ຺ສ ຕໍ ອາສໍ ວິສໍວາເທຕິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ ມຸສາວາເທນ ວຎ຺ຈນໍ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອິຘ ນິນ຺ທໍ, ສມ຺ປຣາເຍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ສຸຄຕິຍມ຺ປິ ອຘິປ຺ປາຍວິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໙; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓; ມຫາວ. ໒໘໕).

ຕຖາ –

‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ມຸສາວາທີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໔.໘໒).

ຕຖາ –

‘‘ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກຈ຺ໂຈ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປວາເຣຕິ, ‘ວທ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈເຍນາ’ຕິ, ໂສ ເຍນ ປວາເຣຕິ, ຕໍ ນ ເທຕິ. ໂສ ເຈ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຍໍ ຍເທວ ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊຕິ, ສາສ຺ສ ໂຫຕິ ເຉທຄາມິນີ. ອິຘ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕ…ເປ… ໂສ ເຍນ ປວາເຣຕິ, ນ ຕໍ ຍຖາຘິປ຺ປາຍໍ ເທຕິ. ໂສ ເຈ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຍໍ ຍເທວ ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊຕິ, ສາສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ຍຖາຘິປ຺ປາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໗໙).

ເອວມິມານິ ນິນ຺ທາທີນິ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ປຣາຠວຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣາຠວໂຕ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໒. ປຫູຕວິຕ຺ໂຕຕິ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕມຓິຣຕໂນ. ສຫິຣຎ຺ໂຎຕິ ສກຫາປໂຓ. ສໂຠຊໂນຕິ ອເນກສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໂຠຊນສມ຺ປນ຺ໂນ. ເອໂກ ຠຸຎ຺ຊຕິ ສາທູນີຕິ ສາທູນິ ໂຠຊນານິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນກາເສ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ເອໂກ ຠຸຎ຺ຊຕິ ສາທູນິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ໂຠຊນຄິທ຺ຘຕາຍ ໂຠຊນມຈ຺ຉຣິຍໍ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນິນ຺ທໍ ວຊ຺ຊນີຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ປຣາຠວຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣາຠວໂຕ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠເຍນ ປນ ອິທານິ ໂຍຊນານຍໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ຠຓາມ.

໑໐໔. ຊາຕິຕ຺ຖທ຺ໂຘ ນາມ ໂຍ ‘‘ອຫໍ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ມານໍ ຊເນຕ຺ວາ ເຕນ ຖທ຺ໂຘ ວາຕປູຣິຕຠສ຺ຕາ ວິຍ ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນ ກສ຺ສຈິ ໂອນມຕິ. ເອສ ນໂຍ ຘນໂຄຕ຺ຕຕ຺ຖທ຺ເຘສຸ. ສຎ຺ຎາຕິໍ ອຕິມຎ຺ເຎຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິມ຺ປິ ຊາຕິຍາ ອຕິມຎ຺ຎຕິ ສກ຺ຍາ ວິຍ ວິຏຏູຠໍ. ຘເນນາປິ ຈ ‘‘ກປໂຓ ອຍໍ ທລິທ຺ໂທ’’ຕິ ອຕິມຎ຺ຎຕິ, ສາມີຈິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ຎາຕໂຍ ປຣາຠວເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ວຕ຺ຖຸໂຕ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ລກ຺ຂຓໂຕ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໖. ອິຕ຺ຖິຘຸຕ຺ໂຕຕິ ອິຕ຺ຖີສຸ ສາຣຕ຺ໂຕ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸຣາປານປຍຸຕ຺ໂຕ ສຸຣາຘຸຕ຺ໂຕ. ນິວຕ຺ຖສາຏກມ຺ປິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຊູຕກີຬນມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕຫິ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ຍໍກິຎ຺ຈິປິ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວິນາສນໂຕ ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ວິນາເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍວິໂຘ ປຣາຠວຕິເຍວ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຕິວິຘໍ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໘. ເສຫິ ທາເຣຫີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທາເຣຫິ. ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ທາເຣຫິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ເວສິຍາສຸ ປທຸສ຺ສຕິ, ຕຖາ ປຣທາເຣສຸ, ໂສ ຍສ຺ມາ ເວສີນໍ ຘນປ຺ປທາເນນ ປຣທາຣເສວເນນ ຈ ຣາຊທຓ຺ຑາທີຫິ ປຣາຠວຕິເຍວ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ທຸວິຘໍ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໐. ອຕີຕໂຍພ຺ພໂນຕິ ໂຍພ຺ພນມຕິຈ຺ຈ ອາສີຕິໂກ ວາ ນາວຸຕິໂກ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອາເນຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕິມ຺ພຣຸຕ຺ຖນິນ຺ຕິ ຕິມ຺ພຣຸຜລສທິສຕ຺ຖນິໍ ຕຣຸຓທາຣິກໍ. ຕສ຺ສາ ອິສ຺ສາ ນ ສຸປຕີຕິ ‘‘ທຫຣາຍ ມຫລ຺ລເກນ ສທ຺ຘິໍ ຣຕິ ຈ ສໍວາໂສ ຈ ອມນາໂປ, ມາ ເຫວ ໂຂ ຕຣຸຓໍ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິສ຺ສາຍ ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ນ ສຸປຕິ. ໂສ ຍສ຺ມາ ກາມຣາເຄນ ຈ ອິສ຺ສາຍ ຈ ຑຍ຺ຫນ຺ໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ອປ຺ປໂຍເຊນ຺ໂຕ ປຣາຠວຕິເຍວ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອິມໍ ອິສ຺ສາຍ ອສຸປນໍ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໒. ໂສຓ຺ຑິນ຺ຕິ ມຈ຺ຉມໍສາທີສຸ ໂລລໍ ເຄຘຊາຕິກໍ. ວິກິຣຓິນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຘນໍ ປໍສຸກໍ ວິຍ ວິກິຣິຕ຺ວາ ນາສນສີລໍ. ປຸຣິສໍ ວາປິ ຕາທິສນ຺ຕິ ປຸຣິໂສ ວາປິ ໂຍ ເອວຣູໂປ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂຍ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ມິໍ ຐເປຕິ, ລຎ຺ຉນມຸທ຺ທິກາທີນິ ທຕ຺ວາ ຆຣາວາເສ ກມ຺ມນ຺ເຕ ວາ ວຓິຊ຺ຊາທິໂວຫາເຣສຸ ວາ ຕເທວ ວາວຏໍ ກາເຣຕິ. ໂສ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ໂທເສນ ຘນກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ປຣາຠວຕິເຍວ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຕຖາວິຘສ຺ສ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ມິໍ ຐປນໍ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໔. ອປ຺ປໂຠໂຄ ນາມ ສນ຺ນິຈິຕານຎ຺ຈ ໂຠຄານໍ ອາຍມຸຂສ຺ສ ຈ ອຠາວໂຕ. ມຫາຕຓ຺ໂຫຕິ ມຫຕິຍາ ໂຠຄຕຓ຺ຫາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຍໍ ລທ຺ຘໍ, ເຕນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ. ຂຕ຺ຕິເຍ ຊາຍເຕ ກຸເລຕິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ກຸເລ ຊາຍຕິ. ໂສ ຈ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ຖຍຕີຕິ ໂສ ເອຕາຍ ມຫາຕຓ຺ຫຕາຍ ອນຸປາເຍນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ທາຍຊ຺ຊຠູຕໍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍໍ ວາ ປຣສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ໂສ ເອວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອປ຺ປກໍ ໂຠຄໍ ໂຍຘາຊີວາທີນໍ ທຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ອປາປຸຓນ຺ໂຕ ປຣາຠວຕິເຍວ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຣຊ຺ຊປຕ຺ຖນໍ ເອກໍເຍວ ປຣາຠວມຸຂໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໕. ອິໂຕ ປຣໍ ຍທິ ສາ ເທວຕາ ‘‘ເຕຣສມໍ ຠຄວາ ພ຺ຣູຫິ…ເປ… ສຕສຫສ຺ສິມໍ ຠຄວາ ພ຺ຣູຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ກເຖຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ເທວຕາ ‘‘ກິໍ ອິເມຫິ ປຸຈ຺ຉິເຕຫິ, ເອກເມຕ຺ຖ ວຸຑ຺ຒິກຣໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕານິ ປຣາຠວມຸຂານິ ອສຸຍ຺ຍມານາ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຕສ຺ສາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ ‘‘ເອເຕ ປຣາຠເວ ໂລເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປຣິວີມໍສາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມເວກ຺ຂິຍາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ. ອຣິໂຍຕິ ນ ມຄ຺ເຄນ, ນ ຜເລນ, ອປິຈ ໂຂ, ປນ ເອຕສ຺ມິໍ ປຣາຠວສງ຺ຂາເຕ ອນເຍ ນ ອິຣິຍຕີຕິ ອຣິໂຍ. ເຍນ ທສ຺ສເນນ ຍາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣາຠເວ ທິສ຺ວາ ວິວຊ຺ເຊຕິ, ເຕນ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ. ສ ໂລກໍ ຠຊເຕ ສິວນ຺ຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ສິວໍ ເຂມມຸຕ຺ຕມມນຸປທ຺ທວໍ ເທວໂລກໍ ຠຊຕິ, ອລ຺ລີຍຕິ, ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຣາຠວມຸຂານິ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄານຸຣູປໍ ໂຍນິໂສ ປທຫິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລານິ ປຕ຺ຕາ ເທວຕາ ຄຓນໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ມຫາສມຍສຸຕ຺ເຕ ຈ, ອໂຖ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕເກ;

ສມຈິຕ຺ເຕ ຣາຫຸໂລວາເທ, ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ປຣາຠເວ.

‘‘ເທວຕາສມິຕີ ຕຕ຺ຖ, ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ອສງ຺ຂິຍາ;

ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ເຈຕ຺ຖ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິໂຍ’’ຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ປຣາຠວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.