໗. ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ວສລສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສຣຓສິກ຺ຂາປທານໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ກຖາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ກຖາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມາທິຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ປວຕ຺ຕາຍ ກຖາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈິໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ, ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສາຕິ ຍໍ ຍໍ ອວຸຕ຺ຕປຸພ຺ພໍ, ຕໍ ຕເທວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫຕິ ປຣິຈຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໂກຕິ ນາເມນ ປາກໂຏ ອໂຫສິ, ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ໂຄຕ຺ເຕນ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສາ’’ຕິ. ນິເວສເນຕິ ຆເຣ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ອຄ຺ຄິຫຸຕສາລາ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ‘‘ນິເວສນທ຺ວາເຣ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຕສ຺ສປິ ປເທສສ຺ສ ນິເວສເນເຍວ ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ນິເວສເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມີປຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ນິເວສນສມີເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄ຺ຄິ ປຊ຺ຊລິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຄ຺ຄິຍາຘາເນ ຐິໂຕ ອຄ຺ຄິ ກຕພ຺ຠຸທ຺ຘຣໂຓ ສມິຘາປກ຺ເຂປໍ ພີຊນວາຕຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ຊລິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສມຸຄ຺ຄຕຈ຺ຈິສມາກຸໂລ ໂຫຕິ. ອາຫຸຕິ ປຄ຺ຄຫິຕາຕິ ສສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ມຫຕາ ສກ຺ກາເຣນ ປາຍາສສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ອຠິສງ຺ຂຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຊຸຫິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ອາຫຸຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສປທານນ຺ຕິ ອນຸຆຣໍ. ຠຄວາ ຫິ ສພ຺ພຊນານຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ອາຫາຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ອຸຈ຺ຈນີຈກຸລໍ ອໂວກ຺ກມ຺ມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ’’ຕິ.

ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປສີທຕິ? ກສ຺ມາ ຈ ເອວໍ ຜຣຸເສນ ວຈເນນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມຸທາຈຣຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຍໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ມງ຺ຄລກິຈ຺ເຈສຸ ສມຓທສ຺ສນໍ ອວມງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ, ຕໂຕ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຠຸຎ຺ຊນເວລາຍ ກາຬກຓ຺ຓີ ມຸຓ຺ຑກສມຓໂກ ມມ ນິເວສນໍ ອຸປສງ຺ກມຕີ’’ຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນປ຺ປສາເທສິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ໂທສວສໍເຍວ ອຄມາສິ. ອຖ ກຸທ຺ໂຘ ອນຕ຺ຕມໂນ ອນຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ ‘‘ຕຕ຺ເຣວ ມຸຓ຺ຑກາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຈ ຍສ຺ມາ ‘‘ມຸຓ຺ໂຑ ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ອສຸທ຺ໂຘ, ເຕນ ເທວພ຺ຣາຫ຺ມຓປູຊໂກ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຓ຺ຑກາ’’ຕິ ອາຫ. ມຸຓ຺ຑກຕ຺ຕາ ວາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐ ເອສ, ນ ອິມໍ ປເທສໍ ອຣຫຕິ ອາຄຈ຺ຉິຕຸນ຺ຕິ ສມໂຓ ຫຸຕ຺ວາປິ ອີທິສໍ ກາຍກິເລສໍ ນ ວຓ຺ເຓຕີຕິ ຈ ສມຓຠາວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສມຓກາ’’ຕິ ອາຫ. ນ ເກວລໍ ໂທສວເສເນວ, ວສເລ ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠຄກຣເຓນ ປຕິໂຕ ອຍໍ ວສລໂຕປິ ປາປຕໂຣຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ວສລກາ’’ຕິ ອາຫ – ‘‘ວສລຊາຕິການໍ ວາ ອາຫຸຕິທສ຺ສນມຕ຺ຕສວເນນ ປາປໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນປິ ເອວມາຫ.

ຠຄວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕປິ ວິປ຺ປສນ຺ເນເນວ ມຸຂວຓ຺ເຓນ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸປຣິ ອນຸກມ຺ປາສີຕເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ອສາຘາຣຓຕາທິຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຊານາສິ ປນ, ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ມຸຂປ຺ປສາທສູຈິຕໍ ຕາທິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນຸກມ຺ປາສີຕເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ນິຈ຺ຉາຣິຕໍ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ສຸຕ຺ວາ ອມເຕເນວ ອຠິສິຕ຺ຕຫທໂຍ ອຕ຺ຕມໂນ ວິປ຺ປສນ຺ນິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ນິຫຕມາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຊາຕິສຠາວໍ ວິສອຸຄ຺ຄິຣສທິສໍ ສມຸທາຈາຣວຈນໍ ປຫາຍ ‘‘ນູນ ຍມຫໍ ຫີນຊຈ຺ຈໍ ວສລນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈມິ, ນ ໂສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວສໂລ, ນ ຈ ຫີນຊຈ຺ຈຕາ ເອວ ວສລກຣໂຓ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມຕາ ເຫສາ, ຍໍ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ ປຈ຺ຈຍາລາເຠນ ຜຣຸໂສປິ ສມາໂນ ລທ຺ຘມຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈເຍ ມຸທຸໂກ ໂຫຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຘູຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ອາຍາຈນສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມ຺ປຫໍສນສຸນ຺ທຣທຬ຺ຫີກມ຺ມາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໕; ອ. ນິ. ໗.໘໓) ຫິ ອາຍາຈເນ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໘໖) ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໙) ສມ຺ປຫໍສເນ.

‘‘ສາຘຸ ຘມ຺ມຣຸຈີ ຣາຊາ, ສາຘຸ ປຎ຺ຎາຓວາ ນໂຣ;

ສາຘຸ ມິຕ຺ຕານມທ຺ທຸພ຺ໂຠ, ປາປສ຺ສາກຣຓໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໘.໑໐໑) –

ອາທີສຸ ສຸນ຺ທເຣ. ‘‘ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑) ທຬ຺ຫີກມ຺ເມ. ອິຘ ປນ ອາຍາຈເນ.

ເຕນ ຫີຕິ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາຍນິທສ຺ສນໍ, ສເຈ ຎາຕຸກາໂມສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາຣຓວຈນໍ ວາ, ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ ຎາຕຸກາໂມສິ, ຕສ຺ມາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸຓາຫິ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫິ, ຕຖາ ເຕ ຠາສິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ຕ຺ວໍ ຊານິສ຺ສສີຕິ ເອວໍ ປຣປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣ ຈ ສຸຓາຫີຕິ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປວາຣຓໍ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫີຕິ ມນສິກາເຣ ທຬ຺ຫີກມ຺ມນິໂຍຊເນນ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍວິກ຺ເຂປວາຣຓໍ. ປຸຣິມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫວາຣຓໍ, ປຈ຺ຉິມໍ ອຕ຺ຖວິປລ຺ລາສຄ຺ຄາຫວາຣຓໍ. ປຸຣິເມນ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວເນ ນິໂຍເຊຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ສຸຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ຘາຣຓຕ຺ຖູປປຣິກ຺ຂາທີສຸ. ປຸຣິເມນ ຈ ‘‘ສພ຺ຍຎ຺ຊໂນ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ມາ ສວນີໂຍ’’ຕິ ທີເປຕິ, ປຈ຺ຉິເມນ ‘‘ສາຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ມນສິ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສາຘຸກປທໍ ວາ ອຸຠຍປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ມາ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີໂຣ ຈ ເທສນາຄມ຺ຠີໂຣ ຈ, ຕສ຺ມາ ສຸຓາຫິ ສາຘຸກໍ. ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີໂຣ ປຏິເວຘຄມ຺ຠີໂຣ ຈ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຸຓາຫິ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ‘‘ເອວໍ ຄມ຺ຠີເຣ ກຖມຫໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິສີທນ຺ຕມິວ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສມຸສ຺ສາເຫນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍຖາ ຕ຺ວໍ ຎສ຺ສສິ, ຕຖາ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອຸຕ຺ຕາເນນ ນເຍນ ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມຘິປ຺ປາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ ປຏິຄ຺ຄເຫສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊເນນ ອຠິມຸໂຂ ອສ຺ໂສສີຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ຠຄວາ ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກຘໂນ ອຸປນາຫີ’’ຕິ ເອວມາທິກໍ.

໑໑໖. ຕຕ຺ຖ ໂກຘໂນຕິ ກຸຊ຺ຌນສີໂລ. ອຸປນາຫີຕິ ຕສ຺ເສວ ໂກຘສ຺ສ ທຬ຺ຫີກມ຺ເມນ ອຸປນາເຫນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປເຣສໍ ຄຸເຓ ມກ຺ເຂຕິ ປຸຎ຺ຉຕີຕິ ມກ຺ຂີ, ປາໂປ ຈ ໂສ ມກ຺ຂີ ຈາຕິ ປາປມກ຺ຂີ. ວິປນ຺ນທິຏ຺ຐີຕິ ວິນຏ຺ຐສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ວິປນ຺ນາຍ ວາ ວິຣູປໍ ຄຕາຍ ທສວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມາຍາວີຕິ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານໂທສປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ມາຍາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕໍ ຊຎ຺ຎາ ວສໂລ ອິຕີຕິ ຕໍ ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອເຕສໍ ຫີນຘມ຺ມານໍ ວສ຺ສນໂຕ ສິຎ຺ຈນໂຕ ອນ຺ວາສ຺ສວນໂຕ ‘‘ວສໂລ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ, ເອເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຕ຺ຖເກ ຊາໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວສໂລ ເອວ, ອຕ຺ຕໂນ ຫທຍຕຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕໍ, ນ ປຣນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ຠຄວາ ອາທິປເທເນວ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂກຘນິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂກຘາທິຘມ຺ໂມ ຫີນປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ຈ ເທສນາຍ ໂກຘາທິຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ໂຕ ເອເກນ ຕາວ ປຣິຍາເຍນ ວສລຎ຺ຈ ວສລກຣເຓ ຈ ຘມ຺ເມ ເທເສສິ. ເອວໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຫ’’ນ຺ຕິ ປຣວມ຺ຠນໍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ຘມ຺ເມເນວ ສເມນ ຎາເຍນ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວສລຠາເວ, ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາເວ ຐເປສິ.

໑໑໗. ອິທານິ ຍາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິຏ຺ຐິ ‘‘ກທາຈິ ປາຓາຕິປາຕອທິນ຺ນາທານາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວາ’’ຕິ. ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ, ເຍ ຈ ສຕ຺ຕວິຫິໍສາທີສຸ ອກຸສລຘມ຺ເມສຸ ເຕຫິ ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ‘‘ຫີນາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ວສລກຣຓາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປເຣຫິປິ ປຣິຍາເຍຫິ ວສລຎ຺ຈ ວສລກຣເຓ ຈ ຘມ຺ເມ ເທເສຕຸໍ ‘‘ເອກຊໍ ວາ ທ຺ວິຊໍ ວາ’’ຕິ ເອວມາທິຄາຖາໂຍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກໂຊຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຓ຺ຑຊໍ ອວເສສໂຍນິໂຊ. ໂສ ຫິ ເອກທາ ເອວ ຊາຍຕິ. ທ຺ວິໂຊຕິ ອຓ຺ຑໂຊ. ໂສ ຫິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ຈາຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາຍຕິ. ຕໍ ເອກຊໍ ວາ ທ຺ວິຊໍ ວາປິ. ໂຍຘ ປາຓນ຺ຕິ ໂຍ ອິຘ ສຕ຺ຕໍ. ວິຫິໍສຕີຕິ ກາຍທ຺ວາຣິກເຈຕນາສມຸຏ຺ຐິເຕນ ວາ ວຈີທ຺ວາຣິກເຈຕນາສມຸຏ຺ຐິເຕນ ວາ ປໂຍເຄນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ. ‘‘ປາຓານິ ຫິໍສຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ເອກຊໍ ວາ ທ຺ວິຊໍ ວາຕິ ເອວໍປເຠທານິ ໂຍຘ ປາຓານິ ຫິໍສຕີຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປາເຓ ທຍາ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເຕນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຠາວໍ ອາຫ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິໂຕ ປຣາສຸ ຈ ຄາຖາສຸ, ຍໂຕ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ ປທານິ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ອວຓ຺ຓິຕປທວຓ຺ຓນາມຕ຺ຕເມວ ກຣິສ຺ສາມ.

໑໑໘. ຫນ຺ຕີຕິ ຫນຕິ ວິນາເສຕິ. ປຣິຣຸນ຺ຘຕີຕິ ເສນາຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຄາມານິ ນິຄມານິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ເທນ ນຄຣານີຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິຄ຺ຄາຫໂກ ສມຎ຺ຎາໂຕຕິ ອິມິນາ ຫນນປຣິຣຸນ຺ຘເນນ ຄາມນິຄມນຄຣຆາຕໂກຕິ ໂລເກ ວິທິໂຕ.

໑໑໙. ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎຕິ ຄາໂມປິ ນິຄໂມປິ ນຄຣມ຺ປິ ສພ຺ໂພວ ອິຘ ຄາໂມ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຈາເຣນ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ ຍໍ ປເຣສໍ ມມາຍິຕໍ, ຍໍ ປຣສຕ຺ຕານໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕມປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ສຕ຺ໂຕ ວາ ສງ຺ຂາໂຣ ວາ. ເຖຍ຺ຍາ ອທິນ຺ນມາເທຕີຕິ ເຕຫິ ອທິນ຺ນໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ອາທິຍຕິ, ເຍນ ເກນຈິ ປໂຍເຄນ ເຍນ ເກນຈິ ອວຫາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓໍ ສາເຘຕິ.

໑໒໐. ອິຓມາທາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິກ຺ເຂປຄ຺ຄຫເຓນ ວາ, ກິຎ຺ຈິ ອນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ເອຕ຺ຕກໍ ວຑ຺ຒິໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຑ຺ຒິຄ຺ຄຫເຓນ ວາ, ‘‘ຍໍ ອິໂຕ ອຸທຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ມູລໍ ຕເວວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຸທຍໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ເອວໍ ຕໍຕໍອາໂຍຄຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຈຸຊ຺ຊມາໂນ ປລາຍຕິ ນ ຫິ ເຕ ອິຓມຕ຺ຖີຕິ ເຕນ ອິຓາຍິເກນ ‘‘ເທຫິ ເມ ອິຓ’’ນ຺ຕິ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ນ ຫິ ເຕ ອິຓມຕ຺ຖິ, ມຍາ ຄຫິຕນ຺ຕິ ໂກ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ເອວໍ ຠຓເນນ ຆເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ປລາຍຕິ.

໑໒໑. ກິຎ຺ຈິກ຺ຂກມ຺ຍຕາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອິຈ຺ຉາຍ. ປນ຺ຖສ຺ມິໍ ວຊນ຺ຕໍ ຊນນ຺ຕິ ມຄ຺ເຄ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອິຕ຺ຖິໍ ວາ ປຸຣິສໍ ວາ. ຫນ຺ຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິກ຺ຂມາເທຕີຕິ ມາເຣຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຕໍ ຠຓ຺ຑກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໒໒. ອຕ຺ຕເຫຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕກາຣຓາ, ຕຖາ ປຣເຫຕຸ. ຘນເຫຕູຕິ ສກຘນສ຺ສ ວາ ປຣຘນສ຺ສ ວາ ກາຣຓາ. ຈ-ກາໂຣ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ສກ຺ຂິປຸຏ຺ໂຐຕິ ຍໍ ຊານາສິ, ຕໍ ວເທຫີຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ມຸສາ ພ຺ຣູຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ນ ຊານາມີ’’ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຊານາມີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ສາມິເກ ອສາມິເກ, ອສາມິເກ ຈ ສາມິເກ ກໂຣຕິ.

໑໒໓. ຎາຕີນນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘີນໍ. ສຂີນນ຺ຕິ ວຍສ຺ສານໍ ທາເຣສູຕິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິເຕສຸ. ປຏິທິສ຺ສຕີຕິ ປຏິກູເລນ ທິສ຺ສຕິ, ອຕິຈຣນ຺ໂຕ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຫສາຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ອນິຈ຺ຉໍ. ສມ຺ປິເຍນາຕິ ເຕຫິ ເຕສໍ ທາເຣຫິ ປຕ຺ຖິຍມາໂນ ສຍຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍມາໂນ, ອຸຠຍສິເນຫວເສນາປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໒໔. ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ວາຕິ ເອວໍ ເມຕ຺ຕາຍ ປທຏ຺ຐານຠູຕມ຺ປິ, ຊິຓ຺ຓກໍ ຄຕໂຍພ຺ພນນ຺ຕິ ເອວໍ ກຣຸຓາຍ ປທຏ຺ຐານຠູຕມ຺ປິ. ປຫຸ ສນ຺ໂຕ ນ ຠຣຕີຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸປກຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາປິ ນ ໂປເສຕິ.

໑໒໕. ສສຸນ຺ຕິ ສສ຺ສຸໍ. ຫນ຺ຕີຕິ ປາຓິນາ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ປຫຣຕິ. ໂຣເສຕີຕິ ໂກຘມສ຺ສ ສຎ຺ຊເນຕິ ວາຈາຍ ຜຣຸສວຈເນນ.

໑໒໖. ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ. ປຸຈ຺ຉິໂຕ ສນ຺ໂຕຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ. ອນຕ຺ຖມນຸສາສຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຫິຕເມວ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ມນ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ຍຖາ ໂສ ນ ຊານາຕິ, ຕຖາ ອປາກເຏຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ວຈເນນ ມນ຺ເຕຕິ, ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິໍ ວາ ກຕ຺ວາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວສາເປຕ຺ວາ ສາວເສສເມວ ມນ຺ເຕຕິ.

໑໒໗. ໂຍ ກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຍາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ປາປິຈ຺ຉຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາ ສາ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ວາຈາຍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ມນສາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕຸ ປາປິກໍ ອິຈ຺ຉໍ ປຓິທຫຕິ, ມາ ມໍ ຊຎ຺ຎາຕິ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄຕາ. ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣເຓນ ກຕານຎ຺ຈ ອວິວຣເຓນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕ.

໑໒໘. ປຣກຸລນ຺ຕິ ຎາຕິກຸລໍ ວາ ມິຕ຺ຕກຸລໍ ວາ. ອາຄຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ເຕນ ກຸເລ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫມາຄຕໍ ປານໂຠຊນາທີຫິ ນປ຺ປຏິປູເຊຕິ, ນ ວາ ເທຕິ, ອວຠຸຕ຺ຕໍ ວາ ເທຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໒໙. ໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາຕິ ປຣາຠວສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໑໓໐. ຠຕ຺ຕກາເລ ອຸປຏ຺ຐິເຕຕິ ໂຠຊນກາເລ ຊາເຕ. ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຠຕ຺ຕກາເລ ອາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຣເສຕິ ວາຈາ ນ ຈ ເທຕີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖກາໂມ ເມ ອຍໍ ພລກ຺ກາເຣນ ມໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຣາເປຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອປ຺ປຕິຣູເປນ ຜຣຸສວຈເນນ ໂຣເສຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ສມ຺ມຸຂຠາວມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈສ຺ສ ນ ເທຕິ, ປເຄວ ໂຠຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໓໑. ອສຕໍ ໂຍຘ ປພ຺ຣູຕີຕິ ໂຍ ອິຘ ຍຖາ ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ ‘‘ອສຸກທິວເສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອສຊ຺ຊນານໍ ວຈນໍ ປພ຺ຣູຕິ. ‘‘ອສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປພ຺ຣູຕີຕິ ຠຓຕິ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ມຍ຺ຫໍ ອີທິໂສ ຆຣວິຠໂວ, ເອຫິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມ, ຆຣຓີ ເມ ຠວິສ຺ສສິ, ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣຠຣິຍໍ ປຣທາສິໍ ວາ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ຘຸຕ຺ໂຕ ວິຍ. ນິຊິຄີສາໂນຕິ ນິຊິຄີສມາໂນ ມຄ຺ຄມາໂນ, ຕໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸກາໂມຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໑໓໒. ໂຍ ຈຕ຺ຕານນ຺ຕິ ໂຍ ຈ ອຕ຺ຕານໍ. ສມຸກ຺ກໍເສຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ສມຸກ຺ກໍສຕິ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕິ. ປເຣ ຈ ມວຊານາຕີຕິ ເຕຫິເຍວ ປເຣ ອວຊານາຕິ, ນີຈໍ ກໂຣຕິ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ນິຫີໂນຕິ ຄຸຓວຸຑ຺ຒິໂຕ ປຣິຫີໂນ, ອຘມຠາວໍ ວາ ຄໂຕ. ເສນ ມາເນນາຕິ ເຕນ ອຸກ຺ກໍສນາວຊານນສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ມາເນນ.

໑໓໓. ໂຣສໂກຕິ ກາຍວາຈາຫິ ປເຣສໍ ໂຣສຊນໂກ. ກທຣິໂຍຕິ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣີ, ໂຍ ປເຣ ປເຣສໍ ເທນ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ເຕ ວາເຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປາປິຈ຺ໂຉຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ມຈ຺ຉຣີຕິ ອາວາສາທິມຈ຺ຉຣິຍຍຸຕ຺ໂຕ. ສໂຐຕິ ອສນ຺ຕຄຸຓປ຺ປກາສນລກ຺ຂເຓນ ສາເຐຍ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອສມ຺ມາຠາສີ ວາ ອກາຕຸກາໂມປິ ‘‘ກໂຣມີ’’ຕິອາທິວຈເນນ. ນາສ຺ສ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ນາສ຺ສ ອຸຕ຺ຕາສນໂຕ ອຸພ຺ເພຄລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອຫິຣິໂກ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປີ.

໑໓໔. ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ປຣິຠາສຕີຕິ ‘‘ອສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິອາທີຫິ ອປວທຕິ, ສາວກຎ຺ຈ ‘‘ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີຫິ. ປຣິພ຺ພາຊໍ ຄຫຏ຺ຐໍ ວາຕິ ສາວກວິເສສນເມເວຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ຕສ຺ສ ສາວກໍ, ຄຫຏ຺ຐໍ ວາ ປຈ຺ຈຍທາຍກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພາຫິຣກໍ ວາ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄຫຏ຺ຐໍ ວາ ອຠູເຕນ ໂທເສນ ປຣິຠາສຕີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ.

໑໓໕. ອນຣຫໍ ສນ຺ໂຕຕິ ອຂີຓາສໂວ ສມາໂນ. ອຣຫໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ອຣຫາ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ, ຍຖາ ນໍ ‘‘ອຣຫາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ຕຖາ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ, ກາເຍນ ປຣກ຺ກມຕິ, ຈິຕ຺ເຕນ ອິຈ຺ຉຕິ ອຘິວາເສຕິ. ໂຈໂຣຕິ ເຖໂນ. ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ໂລເກຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ອາຫ – ສພ຺ພໂລເກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂລເກ ຫິ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນນິລ຺ໂລປຫຣຓເອກາຄາຣິກກຣຓປຣິປນ຺ຖຕິຏ຺ຐນາທີຫິ ປເຣສໍ ຘນໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕາ ໂຈຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສາສເນ ປນ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິອາທີຫິ ປຈ຺ຈຍາທີນິ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາໂຈຣາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ມຫາໂຈຣສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ສເຕນ ວາ ສຫສ຺ເສນ ວາ ປຣິວຸໂຕ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອາຫິຓ຺ຑິສ຺ສາມິ ຫນນ຺ໂຕ, ຆາເຕນ຺ໂຕ, ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ, ເຉທາເປນ຺ໂຕ, ປຈນ຺ໂຕ ປາເຈນ຺ໂຕຕິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສເຕນ ວາ ສຫສ຺ເສນ ວາ ປຣິວຸໂຕ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ອາຫິຓ຺ຑຕິ ຫນນ຺ໂຕ…ເປ… ປາເຈນ຺ໂຕ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ປາປຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຫໍ ສເຕນ ວາ…ເປ… ຣາຊຘານີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣິສ຺ສາມິ ສກ຺ກໂຕ, ຄຣຸກໂຕ, ມານິໂຕ, ປູຊິໂຕ, ອປຈິໂຕ, ຄຫຏ຺ຐານຎ຺ເຈວ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ລາຠີ ຈີວຣ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’ນ຺ຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສເຕນ ວາ ສຫສ຺ເສນ ວາ ປຣິວຸໂຕ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ ສກ຺ກໂຕ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ມຫາໂຈໂຣ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປຠິກ຺ຂຸ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທຫຕິ, ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ…ເປ… ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາປຠິກ຺ຂຸ ສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ ອມູລເກນ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ…ເປ… ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ, ປາປຠິກ຺ຂຸ ຍານິ ຕານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ ຄຣຸປຣິກ຺ຂາຣານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາຣາໂມ, ອາຣາມວຕ຺ຖຸ, ວິຫາໂຣ, ວິຫາຣວຕ຺ຖຸ, ມຎ຺ໂຈ, ປີຐໍ, ຠິສິ, ພິມ຺ໂພຫນໍ, ໂລຫກຸມ຺ຠີ, ໂລຫຠາຓກໍ, ໂລຫວາຣໂກ, ໂລຫກຏາຫໍ, ວາສິ, ຜຣສຸ, ກຸຐາຣີ, ກຸທາໂລ, ນິຂາທນໍ, ວລ຺ລິ, ເວຬຸ, ມຸຎ຺ຊໍ, ປພ຺ພຊໍ, ຕິຓໍ, ມຕ຺ຕິກາ, ທາຣຸຠຓ຺ຑໍ, ມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑໍ, ເຕຫິ ຄິຫິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອຸປລາເປຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ…ເປ… ໂລກສ຺ມິໍ.

‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຍໍ ອຄ຺ໂຄ ມຫາໂຈໂຣ, ໂຍ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໕).

ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍໂຈຣາ ໂລກິຍເມວ ຘນຘຎ຺ຎາທິໍ ເຖເນນ຺ຕິ. ສາສເນ ວຸຕ຺ຕໂຈເຣສຸ ປຐໂມ ຕຖາຣູປເມວ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕໍ, ທຸຕິໂຍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ, ຕຕິໂຍ ປຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສງ຺ຆິກຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ປຎ຺ຈໂມ ຌານສມາຘິສມາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຜລປ຺ປເຠທໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓຘນໍ, ໂລກິຍຎ຺ຈ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍຊາຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຖຍ຺ຍາຍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຏ຺ຐປິຓ຺ໂຑ ຠຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ມຫາໂຈໂຣ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ຠຄວາ ‘‘ໂຈໂຣ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ໂລເກ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອຍໍ ອຄ຺ໂຄ ມຫາໂຈໂຣ, ໂຍ ອສນ຺ຕໍ ອຠູຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຸລ຺ລປຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໕) ເອວໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘນເຖນນໂຕ ອຄ຺ໂຄ ມຫາໂຈໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອິຘາປິ ‘‘ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ໂລເກ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ປກາເສສິ.

ເອໂສ ໂຂ ວສລາຘໂມຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ, ເຕນ ເອໂສ ເອວ ວສລາຘໂມ. ວສລານໍ ຫີໂນ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກຕິ ອວຘາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ວິສິຏ຺ຐວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ເຖຍ຺ຍຘມ຺ມວສ຺ສນໂຕ, ຍາວ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຕາວ ອວິຄຕວສລກຣຓຘມ຺ມໂຕ ຈາຕິ.

ເອເຕ ໂຂ ວສລາຕິ. ອິທານິ ເຍ ເຕ ປຐມຄາຖາຍ ອາສຍວິປຕ຺ຕິວເສນ ໂກຘນາທໂຍ ປຎ຺ຈ, ປາປມກ຺ຂິໍ ວາ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ຉ, ທຸຕິຍຄາຖາຍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິວເສນ ປາຓຫິໍສໂກ ເອໂກ, ຕຕິຍາຍ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິວເສເນວ ຄາມນິຄມນິຄ຺ຄາຫໂກ ເອໂກ, ຈຕຸຕ຺ຖາຍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣວເສນ ເອໂກ, ປຎ຺ຈມາຍ ອິຓວຎ຺ຈນວເສນ ເອໂກ, ຉຏ຺ຐາຍ ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນ ປນ຺ຖທູສໂກ ເອໂກ, ສຕ຺ຕມາຍ ກູຏສກ຺ຂິວເສນ ເອໂກ, ອຏ຺ຐມາຍ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິວເສນ ເອໂກ, ນວມາຍ ອກຕຎ຺ຎຸວເສນ ເອໂກ, ທສມາຍ ກຕນາສນວິເຫສນວເສນ ເອໂກ, ເອກາທສມາຍ ຫທຍວຎ຺ຈນວເສນ ເອໂກ, ທ຺ວາທສມາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕວເສນ ທ຺ເວ, ເຕຣສມາຍ ອກຕຎ຺ຎຸວເສນ ເອໂກ, ຈຸທ຺ທສມາຍ ວຎ຺ຈນວເສນ ເອໂກ, ປນ຺ນຣສມາຍ ວິເຫສນວເສນ ເອໂກ, ໂສຬສມາຍ ວຎ຺ຈນວເສນ ເອໂກ, ສຕ຺ຕຣສມາຍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນວເສນ ທ຺ເວ, ອຏ຺ຐາຣສມາຍ ປໂຍຄາສຍວິປຕ຺ຕິວເສນ ໂຣສກາທໂຍ ສຕ຺ຕ, ເອກູນວີສຕິມາຍ ປຣິຠາສນວເສນ ທ຺ເວ, ວີສຕິມາຍ ອຄ຺ຄມຫາໂຈຣວເສນ ເອໂກຕິ ເອວໍ ເຕຕ຺ຕິໍສ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ວາ ວສລາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອເຕ ໂຂ ວສລາ ວຸຕ຺ຕາ, ມຍາ ເຍ ເຕ ປກາສິຕາ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເຍ ເຕ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຊານາສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວສລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວສລາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເອເຕ ໂຂ ປກາສິຕາຕິ. ອຖ ວາ ເຍ ເຕ ມຍາ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຘມ຺ມວເສນາປິ ເອເຕ ໂຂ ປກາສິຕາ. ອຖ ວາ ເອເຕ ໂຂ ວສລາ ວຸຕ຺ຕາ ອຣິເຍຫິ ກມ຺ມວເສນ, ນ ຊາຕິວເສນ, ມຍາ ເຍ ເຕ ປກາສິຕາ ‘‘ໂກຘໂນ ອຸປນາຫີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ.

໑໓໖. ເອວໍ ຠຄວາ ວສລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຕີວ ອຠິນິວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ວສໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ນ ຊຈ຺ຈາ ວສໂລ ໂຫຕິ, ນ ຊຈ຺ຈາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອປິຈ ໂຂ ກມ຺ມຸນາ ວສໂລ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຸນາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອປຣິສຸທ຺ຘກມ຺ມວສ຺ສນໂຕ ວສໂລ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ກມ຺ມຸນາ ອປຣິສຸທ຺ຘວາຫນໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕຸມ຺ເຫ ຫີນໍ ວສລໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ຫີເນນ ກມ຺ມຸນາ ວສໂລ ໂຫຕິ, ອຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ກມ຺ມຸນາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕີຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ຎາເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໑໓໗-໑໓໙. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ນິທສ຺ສເນນ ສາເຘຕຸໍ ‘‘ຕທມິນາປິ ຊານາຖາ’’ຕິອາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອາຫ. ຕາສຸ ທ຺ເວ ຈຕຸປ຺ປາທາ, ເອກາ ຉປ຺ປາທາ, ຕາສໍ ອຕ຺ໂຖ – ຍໍ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ວສໂລ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ, ຕທມິນາປິ ຊານາຖ, ຍຖາ ເມທໍ ນິທສ຺ສນໍ, ຕໍ ອິມິນາປິ ປກາເຣນ ຊານາຖ, ເຍນ ເມ ປກາເຣນ ເຍນ ສາມຎ຺ເຎນ ອິທໍ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຕມໍ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເຈ? ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ໂສປາໂກ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາຕິ.

ຈຓ຺ຑາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ມເຕ ສຸນເຂ ລຠິຕ຺ວາ ປຈຕີຕິ ໂສປາໂກ. ມາຕງ຺ໂຄຕິ ເອວໍນາໂມ ວິສ຺ສຸໂຕຕິ ເອວໍ ຫີນາຍ ຊາຕິຍາ ຈ ຊີວິກາຍ ຈ ນາເມນ ຈ ປາກໂຏ.

ໂສຕິ ປຸຣິມປເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂສ ມາຕງ຺ໂຄ ຍສໍ ປຣມໍ ປຕ຺ໂຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ອຕິວິສິຏ຺ຐໍ ຍສໍ ກິຕ຺ຕິໍ ປສໍສໍ ປຕ຺ໂຕ. ຍໍ ສຸທຸລ຺ລຠນ຺ຕິ ຍໍ ອຸຬາຣກຸລູປປນ຺ເນນາປິ ທຸລ຺ລຠໍ, ຫີນກຸລູປປນ຺ເນນ ສຸທຸລ຺ລຠໍ. ເອວໍ ຍສປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອາຄຈ຺ຉຸໍ ຕສ຺ສຸປຏ຺ຐານໍ, ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພຫູ, ຕສ຺ສ ມາຕງ຺ຄສ຺ສ ປາຣິຈຣິຍຕ຺ຖໍ ຂຕ຺ຕິຍາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫູ ເວສ຺ສສຸທ຺ທາທໂຍ ຊມ຺ພຸທີປມນຸສ຺ສາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄມິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ໂນ ໂສ ມາຕງ຺ໂຄ ວິຄຕກິເລສຣຊຕ຺ຕາ ວິຣຊໍ, ມຫນ຺ເຕຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ມຫາປຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສງ຺ຂາຕໍ ເທວໂລກໍ ຍາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເທວໂລກຍານສຎ຺ຎິຕໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຍານໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ, ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກາມຣາຄໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອຫຸ, ສາ ຕຖາ ຫີນາປິ ນ ນໍ ຊາຕິ ນິວາເຣສິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອຕີເຕ ກິຣ ມຫາປຸຣິໂສ ເຕນ ເຕນຸປາເຍນ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂສປາກຊີວິເກ ຈຓ຺ຑາລກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ນາເມນ ມາຕງ຺ໂຄ, ຣູເປນ ທຸທ຺ທສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ຈມ຺ມກຸຏິກາຍ ວສຕິ, ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຸຣານກ຺ຂຕ຺ເຕ ໂຆສິເຕ ຘຸຕ຺ຕາ ຍຖາສເກນ ປຣິວາເຣນ ກີຬນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລຘີຕາ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ເທວກຎ຺ຎາ ວິຍ ຣູເປນ ທສ຺ສນີຍາ ປາສາທິກາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກຸລວໍສານຸຣູປໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຫູຕໍ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິກີຬນສມ຺ຠາຣໍ ສກເຏສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສພ຺ພເສຕວຬວຍຸຕ຺ຕໍ ຍານມາຣຸຍ຺ຫ ມຫາປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຕິ ນາເມນ. ສາ ກິຣ ‘‘ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕໍ ຣູປໍ ອວມງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນສ຺ສາ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ.

ຕທາ ໂສ ມາຕງ຺ໂຄ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຏປິໂລຕິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ, ກໍສຕາຬໍ ຫຕ຺ເຖ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ຠາຊນຫຕ຺ໂຖ ນຄຣໍ ປວິສຕິ, ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ທູຣໂຕ ເອວ ກໍສຕາຬໍ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ. ອຖ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາ ‘‘ອຸສ຺ສຣຖ, ອຸສ຺ສຣຖາ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຫີນຊນໍ ອປເນນ຺ເຕຫິ ປຸຣິເສຫິ ນີຍມານາ ນຄຣທ຺ວາຣມຊ຺ເຌ ມາຕງ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ ມາຕງ຺ຄຈຓ຺ຑາໂລຕິ. ສາ ‘‘ອີທິສໍ ທິສ຺ວາ ຄຕານໍ ກຸໂຕ ວຸຑ຺ຒີ’’ຕິ ຍານໍ ນິວຕ຺ຕາເປສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຍໍ ມຍໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິໍ ລເຠຍ຺ຍາມ, ຕສ຺ສ ໂນ ມາຕງ຺ເຄນ ອນ຺ຕຣາໂຍ ກໂຕ’’ຕິ ກຸປິຕາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຈຓ຺ຑາລ’’ນ຺ຕິ ເລຑ຺ຑູຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ມໂຕ’’ຕິ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກຈວເຣນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍາ, ທ຺ວາຣໍ ນາມ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ອຸທາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍເຍວ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຫາເຣນ ຍາເປນ຺ຕໍ ມໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ມນຸສ຺ສາ ອິມໍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປສຸ’’ນ຺ຕິ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ນິປຊ຺ຊິ – ‘‘ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ອລທ຺ຘາ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຆຣທ຺ວາເຣ ມາຕງ຺ໂຄ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ກາກຓິກໍ ເທຖ, ເຕເລນ ອງ຺ຄໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘‘ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ອລທ຺ຘາ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ’’ຈ຺ເຈວ ອາຫ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ທ຺ເວ ກາກຓິກາໂຍ ເທຖ, ກາກຓິກາຍ ປູວໍ ຂາທຕຸ, ກາກຓິກາຍ ເຕເລນ ອງ຺ຄໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕເຖວ ວທຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາສກໍ ເທຖ, ປາທໍ, ອຸປຑ຺ຒກຫາປຓໍ, ກຫາປຓໍ ທ຺ເວ ຕີຓີ’’ຕິ ຍາວ ສຕໍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕເຖວ ວທຕິ. ເອວໍ ຍາຈນ຺ຕານໍເຍວ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິ – ‘‘ຕາຕ ມາຕງ຺ຄ, ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ອປຣາຘໍ ຂມ, ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາຫິ, ທ຺ເວ ຕີຓີ’’ຕິ ຍາວ ‘‘ສຕສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິປຊ຺ຊິເຍວ.

ເອວໍ ຈຕູຫປຎ຺ຈາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ພຫຸມ຺ປິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ອລຠນ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາທໂຍ ມາຕງ຺ຄສ຺ສ ອຸປກຓ຺ຓເກ ອາໂຣຈາເປສຸໍ – ‘‘ປຸຣິສາ ນາມ ອເນການິປິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຊິ, ອທ຺ຘາ ທ຺ວີຫຕີຫຈ຺ຈເຍນ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິປຊ຺ຊິເຍວ. ອຖ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສມນ຺ຕາ ປຏິວິສ຺ສກາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາຕງ຺ຄໍ ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຖ, ທາຣິກໍ ວາ ເທຖ, ມາ ອມ຺ເຫ ສພ຺ເພ ນາສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕສໍ ກິຣ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ‘‘ຍສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ເອວໍ ນິປນ຺ໂນ ຈຓ຺ຑາໂລ ມຣຕິ, ຕສ຺ສ ຆເຣນ ສຫ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຆຣວາສິໂນ ຈຓ຺ຑາລາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ນີລປຏປິໂລຕິກໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ອຸຬຸງ຺ກກໂຬປິກາທີນິ ທຕ຺ວາ ປຣິເທວມານໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫ ທາຣິກໍ, ອຸຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອທໍສຸ. ສາ ປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຸຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ອາຫ, ໂສ ‘‘ຫຕ຺ເຖນ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ນໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ວສິຕຸໍ ນ ລຠາມ, ເອຫິ ມໍ ພຫິນຄເຣ ຈມ຺ມກຸຏິໍ ເນຫີ’’ຕິ. ສາ ນໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເນສິ. ‘‘ປິຏ຺ຐິຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ’’ຕິ ຊາຕກຠາຓກາ. ເນຕ຺ວາ ຈສ຺ສ ສຣີຣໍ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ, ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ, ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາ ອຍໍ ມາ ວິນສ຺ສີ’’ຕິ ຊາຕິສມ຺ເຠທໍ ອກຕ຺ວາວ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ພລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ວນໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ‘ອຕິຈິຣາຍຕີ’ຕິ ມາ ຕ຺ວໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຆຣມານຸສການິ ຈ ‘‘ອິມໍ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ, ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ, ກຕິປາເຫເນວ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິທານາຫໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ມນາໂປ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ.

ສາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກຈິ ມຎ຺ເຎ ມມ ຎາຕໂກ ປພ຺ພຊິໂຕ ມໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ຎຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ, ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ກິສ຺ສ ມໍ ອນາຖໍ ຕຸມ຺ເຫ ອກຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ມາ ຕ຺ວໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິເກ ທຸກ຺ຂິນີ ອໂຫສິ, ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສີຫິ ເຕ ສກ຺ກາຣໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ໂຆສນໍ ກໂຣຫິ – ‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ມມ ສາມິໂກ ນ ມາຕງ຺ໂຄ, ໂສ ຈນ຺ທວິມານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ສາ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາປກມ຺ເມນ ອິມໍ ຈຓ຺ຑາລຠາວໍ ປຕ຺ຕາ, ນ ສກ຺ໂກມິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ມາຕງ຺ຄສ຺ສ ອານຸຠາວໍ ຊານາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ສາ ສທ຺ທຫຕິ, ຕຖາ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕເຖວ ຕໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສຕິໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຫສນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາປກມ຺ເມນ ຈຓ຺ຑາລຠາວໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ອຘິມານາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ໂຆສນ຺ຕີ ນຄຣໍ ອາຫິຓ຺ຑຕິ ‘‘ອິໂຕ ຉຏ຺ເຐ ທິວເສ, ປຎ຺ຈເມ, ຈຕຸຕ຺ເຖ, ຕຕິເຍ, ສຸເວ, ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ວິສ຺ສຕ຺ຖວາຈໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກທາຈິ ເອວມ຺ປິ ສິຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ມຓ຺ຑປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ, ສາຓິປາກາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ທາຣິກາໂຍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມນິ ອາຄເຕ ກຎ຺ຎາທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ຄຄນຕລໍ ອຸປາຣູຬ຺ເຫ ຈນ຺ເທ ຈນ຺ທວິມານໍ ຜາເລຕ຺ວາ ປສ຺ສໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຣູເປນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉິ. ມຫາຊໂນ ‘‘ທ຺ເວ ຈນ຺ທາ ຊາຕາ’’ຕິ ອຕິມຎ຺ຎິ. ຕໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາ ອາຫ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາວ ອຍໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ທເມຕຸໍ ປຸພ຺ເພ ມາຕງ຺ຄເວເສນາຄຈ຺ຉີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ໂສ ມຫາຊເນນ ທິສ຺ສມາໂນ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເອວ ໂອຕຣິ. ສາ ຈ ຕທາ ອຸຕຸນີ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ນາຠິໍ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ປຣາມສິ. ເຕນ ຜສ຺ເສນ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ນໍ ‘‘ຄພ຺ໂຠ ເຕ ສຓ຺ຐິໂຕ, ປຸຕ຺ຕມ຺ຫິ ຊາເຕ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປສ຺ສໂຕ ມຫາຊນສ຺ສ ປຸນ ຈນ຺ທວິມານໍ ປາວິສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຊາປຕິ ອມ຺ຫາກໍ ມາຕາ ຊາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸກາມານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສມ຺ປີຬເນນ ນຄຣທ຺ວາຣານິ ອໂນກາສານິ ອເຫສຸໍ. ເຕ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກໍ ຫິຣຎ຺ຎຣາສິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ, ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ, ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ, ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ, ມຫາສກ຺ກາເຣນ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ, ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຣ ນໍ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຊາປຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ວສາເປນ຺ຕິ ‘‘ຍາວສ຺ສາ ປຕິຣູປໍ ວສໂນກາສໍ ກໂຣມ, ຕາວ ອິເຘວ ວສຕູ’’ຕິ. ສາ ມຓ຺ຑເປ ເອວ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ວິສຸທ຺ຘທິວເສ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕນ ສສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ຑເປ ຊາໂຕຕິ ທາຣກສ຺ສ ‘‘ມຓ຺ຑພ຺ຍກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຈ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອເນກສຕສຫສ຺ສປ຺ປກາຣາ ປຓ຺ຓາກາຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກຸມາຣສ຺ສາຣກ຺ຂໍ ຐເປສຸໍ, ອາຄຕາ ລຫຸໍ ກຸມາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

ກຸມາໂຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ທານໍ ທາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ສາລາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ກປຓທ຺ຘິການໍ ອທຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍເຍວ ເທຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ກິໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ທານໍ ເທຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍເຍວ ທານໍ ເທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ສພ຺ເພສໍ ທສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສນ ອາຄມ຺ມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອຍໍ ເອວໍ ວິຣູປເວໂສ ວສໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ກຸໂຕ ນຸ ອາຄຈ຺ຉສິ ທຸມ຺ມວາສີ, ໂອຕລ຺ລໂກ ປໍສຸປິສາຈໂກວ;

ສງ຺ກາຣໂຈຬໍ ປຏິມຸຎ຺ຈ ກຓ຺ເຐ, ໂກ ເຣ ຕຸວໍ ໂຫສິ ອທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປສຸໍ. ໂສ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ປຈ຺ຈຏ຺ຐາສິ. ເທວຕາ ກຸປິຕາ ກຸມາຣໍ ຄເລ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ຐເປສຸໍ. ໂສ ອກ຺ຂີຫິ ນິຄ຺ຄເຕຫິ ມຸເຂນ ເຂຬໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ຆຣຸຆຣຸປສ຺ສາສີ ທຸກ຺ຂໍ ເວທຍຕິ. ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກຈິ ອາຄໂຕ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ປພ຺ພຊິໂຕ ອາຄຈ຺ຉີ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ຄໂຕ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ທາສສ຺ສາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕີ ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ຠູມິຍາ ນິປຊ຺ຊິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ມຫາປຸຣິໂສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ, ຍາຄຸໍ ລຠິຕ຺ວາ, ຕໍ ປິວນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂສ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຖກໍ ຍາຄຸໍ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາຍ ອທາສິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ອິມໍ ຍາຄຸໍ ອຸທກກຸມ຺ຠິຍາ ອາໂລເລຕ຺ວາ ເຍສໍ ຠູຕວິກາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ອກ຺ຂິມຸຂກຓ຺ຓນາສາພິເລສຸ ອາສິຎ຺ຈ, ສຣີຣຎ຺ຈ ປຣິປ຺ໂຜເສຫິ, ເອວໍ ນິພ຺ພິກາຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ຕໂຕ ກຸມາເຣ ປກຕິສຣີເຣ ຊາເຕ ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ ມຓ຺ຑພ຺ຍ, ຕໍ ຂມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ເພ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຈ ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຂມາເປສິ.

ໂສ ‘‘ສພ຺ພຊນສ຺ສ ທານໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ, ຘມ຺ມກຖໍ ກຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິຕ຺ຖີສຸ ປາກຏາ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກາ ທມິຕາ, ປຸຣິເສສຸ ປາກໂຏ ມຓ຺ຑພ຺ຍກຸມາໂຣ, ອິທານິ ໂກ ທເມຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕໂຕ ຊາຕິມນ຺ຕຕາປສໍ ອທ຺ທສ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸມ຺ຠວຕີນທີຕີເຣ ວິຫຣນ຺ຕໍ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ຊາຕິຍາ ວິສິຏ຺ໂຐ, ອຎ຺ເຎຫິ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕທກໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ ອຸປຣິນທິຍາ ວສຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ວາສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸທກປຣິໂຠຄເວລາຍໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິ. ຕາປໂສ ຕໍ ອຸທເກນ ວຸຍ຺ຫມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນິທໍ ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິໂສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາຕງ຺ຄຈຓ຺ຑາໂລ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ‘‘ອເປຫິ, ຈຓ຺ຑາລ, ມາ ອຸປຣິນທິຍາ ວສີ’’ຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ສາຘຸ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐານທິຍາ ວສຕິ, ປຏິໂສຕມ຺ປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕາປໂສ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອເປຫິ, ຈຓ຺ຑາລ, ມາ ເຫຏ຺ຐານທິຍໍ ວສ, ອຸປຣິນທິຍາເຍວ ວສາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ສາຘຸ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ຕຖາ ອກາສິ, ປຸນປິ ຕເຖວ ອໂຫສິ. ຕາປໂສ ປຸນປິ ‘‘ຕຖາ ກໂຣຕີ’’ຕິ ທຸຏ຺ໂຐ ມຫາປຸຣິສໍ ສປິ ‘‘ສູຣິຍສ຺ສ ເຕ ອຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜລຕູ’’ຕິ. ມຫາປຸຣິໂສປິ ‘‘ສາຘຸ, ອາຈຣິຍ, ອຫໍ ປນ ສູຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນ ເທມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສູຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນິວາເຣສິ. ຕໂຕ ຣຕ຺ຕິ ນ ວິຠາຍຕິ, ອນ຺ຘກາໂຣ ຊາໂຕ, ຠີຕາ ພນ຺ຘຸມຕີວາສິໂນ ຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ອາຈຣິຍ, ອມ຺ຫາກໍ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕ ຫິ ຕໍ ‘‘ອຣຫາ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ສພ຺ພມາຈິກ຺ຂິ. ເຕ ມຫາປຸຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສູຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຸຎ຺ຈຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ຍທິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຣຫາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ຂມາເປຕິ, ມຸຎ຺ຈາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປສໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕງ຺ຄປຓ຺ຑິຕໍ ຂມາເປຫິ, ມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກລຫກາຣຓາ ມຍໍ ນສ຺ສິມ຺ຫາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນາຫໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ຂມາເປມີ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ເຫ ຕ຺ວໍ ນາເສສີ’’ຕິ ຕໍ ຫຕ຺ຖປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນສຸໍ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ມມ ປາທມູເລ ກຸຈ຺ຉິຍາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຂມາເປນ຺ເຕ ຂມາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕາປໂສ ‘‘ນາຫໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ວນ຺ທາມີ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຕວ ຉນ຺ເທນ ນ ວນ຺ທິສ຺ສສີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖປາທມສ຺ສຸຄີວາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປາທມູເລ ສຍາເປສຸໍ. ໂສ ‘‘ຂມາມຫໍ ອິມສ຺ສ, ອປິຈາຫໍ ຕສ຺ເສວານຸກມ຺ປາຍ ສູຣິຍໍ ນ ມຸຎ຺ຈາມິ, ສູຣິເຍ ຫິ ອຸຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕ ມຸທ຺ຘາ ອສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ຜລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິທານິ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມໍ ຄລປ຺ປມາເຓ ອຸທເກ ຐເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ເຑນສ຺ສ ສີສໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຖ, ສູຣິຍຣສ຺ມີຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ ສຕ຺ຕຘາ ຜລິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຜລິເຕ ເອສ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕາປສໍ ຫຕ຺ຖປາທາທີສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ສູຣິເຍ ມຸຎ຺ຈິຕມຕ຺ເຕ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ ສຕ຺ຕຘາ ຜລິຕ຺ວາ ປຕິ, ຕາປໂສ ຠີໂຕ ປລາຍິ. ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ສມຓສ຺ສ ອານຸຠາວ’’ນ຺ຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐປກ຺ຂິປນມາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ອີທິໂສ ສມໂຓ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ປຠຸຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕາ ມາຕງ຺ຄປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຕທມິນາປິ ຊານາຖ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

໑໔໐-໑໔໑. ເອວໍ ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ວສໂລ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຸນາ ວສໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ ສາເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ກມ຺ມຸນາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ເອຕໍ ສາເຘຕຸໍ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຌາຍກກຸເລ ຊາຕາ …ເປ… ທຸຄ຺ຄຕ຺ຍາ ຄຣຫາຍວາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌາຍກກຸເລ ຊາຕາຕິ ມນ຺ຕຊ຺ຌາຍເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຊາຕາ. ‘‘ອຊ຺ຌາຍກາກຸເຬ ຊາຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ມນ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາຍເກ ອນຸປກຸຏ຺ເຐ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຊາຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນ຺ຕາ ພນ຺ຘວາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມນ຺ຕພນ຺ຘວາ. ເວທພນ຺ຘູ ເວທປຏິສ຺ສຣຓາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຈ ປາເປສຸ ກມ຺ເມສຸ ອຠິຓ຺ຫມຸປທິສ຺ສເຣຕິ ເຕ ເອວໍ ກຸເລ ຊາຕາ ມນ຺ຕພນ຺ຘວາ ຈ ສມານາປິ ຍທິ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ປາປກມ຺ເມສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄາຣຍ຺ຫາ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ທຸຄ຺ຄຕິ ເຕ ເອວມຸປທິສ຺ສມານາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ມາຕາປິຕູຫິປິ ‘‘ນຍິເມ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕາ, ທຸຊ຺ຊາຕາ ເອເຕ ກຸລສ຺ສ ອງ຺ຄາຣຠູຕາ, ນິກ຺ກຑ຺ຒຖ ເນ’’ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິປິ ‘‘ຄຫປຕິກາ ເອເຕ, ນ ເອເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ມາ ເນສໍ ສທ຺ຘຍຎ຺ຎຖາລິປາກາທີສຸ ປເວສໍ ເທຖ, ມາ ເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປຖາ’’ຕິ, ອຎ຺ເຎຫິປິ ມນຸສ຺ເສຫິ ‘‘ປາປກມ຺ມນ຺ຕາ ເອເຕ, ນ ເອເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ເອວໍ ຄາຣຍ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ. ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ເນສໍ ທຸຄ຺ຄຕິ ນິຣຍາທິເຠທາ, ທຸຄ຺ຄຕິ ເອເຕສໍ ປຣໂລເກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຣາເຍ ວາຕິປິ ປາໂຐ. ປຣໂລເກ ເອເຕສໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເນ ຊາຕິ ນິວາເຣຕິ, ທຸຄ຺ຄຕ຺ຍາ ຄຣຫາຍ ວາຕິ ສາ ຕຖາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາປິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສາຣໂຕ ປຈ຺ເຈສິ, ຊາຕິ ເອເຕ ປາປກມ຺ເມສຸ ປທິສ຺ສນ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ‘‘ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ທຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ທຸຄ຺ຄຕິຍາ ວາ, ‘‘ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄາຣຍ຺ຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ຄຣຫາຍ ວາ ນ ນິວາເຣຕິ.

໑໔໒. ເອວໍ ຠຄວາ ອຊ຺ຌາຍກກຸເລ ຊາຕານມ຺ປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຄາຣຍ຺ຫາທິກມ຺ມວເສນ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຕິຕຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິຄມເນນ ຈ ສມ຺ປຣາເຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິຍາ ອຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ກມ຺ມຸນາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ເອຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ນິຄເມນ຺ໂຕ ອາຫ, ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ –

‘‘ນ ຊຈ຺ຈາ ວສໂລ ໂຫຕິ, ນ ຊຈ຺ຈາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ກມ຺ມຸນາ ວສໂລ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຸນາ ໂຫຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ.

ເສສໍ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ວິເສສໂຕ ວາ ເອຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາຕິອາທີນໍ ເອວໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ມໍ ກມ຺ມວິມຸຂໍ ຊາຕິວາເທ ປຕິຕໍ ‘‘ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວສລຠາໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ຊາຕິວາທປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກມ຺ມວາທໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວສລຠາວສ຺ສ ອສມ຺ຠິນ຺ນອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ມາຕງ຺ຄາທິນິທສ຺ສນປຊ຺ໂຊຕຘາຣເຓນ ມຍ຺ຫໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕຕິ.

ປຣມຕ຺ຖໂຊຕິກາຍ ຂຸທ຺ທກ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສຸຕ຺ຕນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.